൪. ദുതിയസത്തസുത്തവണ്ണനാ

൬൪. ചതുത്ഥേ അന്ധീകതാതി കാമാ നാമ അനന്ധമ്പി അന്ധം കരോന്തി.

യഥാഹ –

‘‘ലുദ്ധോ അത്ഥം ന ജാനാതി, ലുദ്ധോ ധമ്മം ന പസ്സതി;

അന്ധതമം തദാ ഹോതി, യം ലോഭോ സഹതേ നര’’ന്തി. (ഇതിവു. ൮൮; മഹാനി. ൫; ചൂളനി. ഖഗ്ഗവിസാണസുത്തനിദ്ദേസ ൧൨൮) –

തസ്മാ കാമേന അനന്ധാപി അന്ധാ കതാതി അന്ധീകതാ. സേസം അനന്തരസുത്തേ വുത്തനയമേവ. തത്ഥ ഹി മനുസ്സാനം പവത്തി ഭിക്ഖൂഹി ദിസ്വാ ഭഗവതോ ആരോചിതാ, ഇധ ഭഗവതാ സാമംയേവ ദിട്ഠാതി അയമേവ വിസേസോ. സത്ഥാ സാവത്ഥിതോ നിക്ഖമിത്വാ ജേതവനം ഗച്ഛന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേ അചിരവതിയം നദിയം മച്ഛബന്ധേഹി ഓഡ്ഡിതം കുമിനം പവിസിത്വാ നിക്ഖന്തും അസക്കോന്തേ ബഹൂ മച്ഛേ പസ്സി, തതോ അപരഭാഗേ ഏകം ഖീരപകം വച്ഛം ഗോരവം കത്വാ അനുബന്ധിത്വാ ഥഞ്ഞപിപാസായ ഗീവം പസാരേത്വാ മാതു അന്തരസത്ഥിയം മുഖം ഉപനേന്തം പസ്സി. അഥ ഭഗവാ വിഹാരം പവിസിത്വാ പാദേ പക്ഖാലേത്വാ പഞ്ഞത്തവരബുദ്ധാസനേ നിസിന്നോ പച്ഛിമം വത്ഥുദ്വയം പുരിമസ്സ ഉപമാനഭാവേന ഗഹേത്വാ ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി.

തത്ഥ കാമന്ധാതി വത്ഥുകാമേസു കിലേസകാമേന അന്ധാ വിചക്ഖുകാ കതാ. ജാലസഞ്ഛന്നാതി സകത്തഭാവപരത്തഭാവേസു അജ്ഝത്തികബാഹിരായതനേസു, തന്നിസ്സിതേസു ച ധമ്മേസു അതീതാദിവസേന അനേകഭേദഭിന്നേസു ഹേട്ഠുപരിയവസേന അപരാപരം ഉപ്പത്തിയാ അന്തോഗധാനം അനത്ഥാവഹതോ ച ജാലഭൂതായ തണ്ഹായ സുഖുമച്ഛിദ്ദേന ജാലേന പരിവുതോ വിയ ഉദകരഹദോ സഞ്ഛന്നാ പലിഗുണ്ഠിതാ അജ്ഝോത്ഥടാ. തണ്ഹാഛദനഛാദിതാതി തണ്ഹാസങ്ഖാതേന ഛദനേന സേവാലപണകേന വിയ ഉദകം ഛാദിതാ, പടിച്ഛന്നാ പിഹിതാതി അത്ഥോ. പദദ്വയേനാപി കാമച്ഛന്ദനീവരണനിവാരിതകുസലചിത്താചാരതം ദസ്സേതി.

പമത്തബന്ധുനാ ബദ്ധാതി കിലേസമാരേന ദേവപുത്തമാരേന ച ബദ്ധാ. യദഗ്ഗേന ഹി കിലേസമാരേന ബദ്ധാ, തദഗ്ഗേന ദേവപുത്തമാരേനപി ബദ്ധാ നാമ ഹോന്തി. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘അന്തലിക്ഖചരോ പാസോ, യ്വായം ചരതി മാനസോ;

തേന തം ബാധയിസ്സാമി, ന മേ സമണ മോക്ഖസീ’’തി. (സം. നി. ൧.൧൫൧; മഹാവ. ൩൩);

നമുചി കണ്ഹോ പമത്തബന്ധൂതി തീണി മാരസ്സ നാമാനി. ദേവപുത്തമാരോപി ഹി കിലേസമാരോ വിയ അനത്ഥേന പമത്തേ സത്തേ ബന്ധതീതി പമത്തബന്ധു. ‘‘പമത്താ ബന്ധനേ ബദ്ധാ’’തിപി പഠന്തി. തത്ഥ ബന്ധനേതി കാമഗുണബന്ധനേതി അത്ഥോ. ബദ്ധാതി നിയമിതാ. യഥാ കിം? മച്ഛാവ കുമിനാമുഖേ യഥാ നാമ മച്ഛബന്ധകേന ഓഡ്ഡിതസ്സ കുമിനസ്സ മുഖേ പവിട്ഠാ മച്ഛാ തേന ബദ്ധാ ഹുത്വാ മരണമന്വേന്തി പാപുണന്തി, ഏവമേവ മാരേന ഓഡ്ഡിതേന കാമഗുണബന്ധനേന ബദ്ധാ ഇമേ സത്താ ജരാമരണമന്വേന്തി. വച്ഛോ ഖീരപകോവ മാതരം യഥാ ഖീരപായീ തരുണവച്ഛോ അത്തനോ മാതരം അന്വേതി അനുഗച്ഛതി, ന അഞ്ഞം ഏവം മാരബന്ധനബദ്ധാ സത്താ സംസാരേ പരിബ്ഭമന്താ മരണമേവ അന്വേന്തി അനുഗച്ഛന്തി, ന അജരം അമരണം നിബ്ബാനന്തി അധിപ്പായോ.

ചതുത്ഥസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.