൩. ഉപചാലാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

സതിമതീതിആദികാ ഉപചാലായ ഥേരിയാ ഗാഥാ. തസ്സാ വത്ഥു ചാലായ ഥേരിയാ വത്ഥുമ്ഹി വുത്തമേവ. അയമ്പി ഹി ചാലാ വിയ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ അരഹത്തം പത്വാ ഉദാനേന്തീ –

൧൮൯. ‘‘സതിമതീ ചക്ഖുമതീ, ഭിക്ഖുനീ ഭാവിതിന്ദ്രിയാ;

പടിവിജ്ഝി പദം സന്തം, അകാപുരിസസേവിത’’ന്തി. –

ഇമം ഗാഥം അഭാസി.

തത്ഥ സതിമതീതി സതിസമ്പന്നാ, പുബ്ബഭാഗേ പരമേന സതിനേപക്കേന സമന്നാഗതാ ഹുത്വാ പച്ഛാ അരിയമഗ്ഗസ്സ ഭാവിതത്താ സതിവേപുല്ലപ്പത്തിയാ ഉത്തമായ സതിയാ സമന്നാഗതാതി അത്ഥോ. ചക്ഖുമതീതി പഞ്ഞാചക്ഖുനാ സമന്നാഗതാ, ആദിതോ ഉദയത്ഥഗാമിനിയാ പഞ്ഞായ അരിയായ നിബ്ബേധികായ സമന്നാഗതാ ഹുത്വാ പഞ്ഞാവേപുല്ലപ്പത്തിയാ പരമേന പഞ്ഞാചക്ഖുനാ സമന്നാഗതാതി വുത്തം ഹോതി. അകാപുരിസസേവിതന്തി അലാമകപുരിസേഹി ഉത്തമപുരിസേഹി അരിയേഹി ബുദ്ധാദീഹി സേവിതം.

‘‘കിന്നു ജാതിം ന രോചേസീ’’തി ഗാഥാ ഥേരിം കാമേസു ഉപഹാരേതുകാമേന മാരേന വുത്താ. ‘‘കിം നു ത്വം ഭിക്ഖുനി ന രോചേസീ’’തി (സം. നി. ൧.൧൬൭) ഹി മാരേന പുട്ഠാ ഥേരീ ആഹ – ‘‘ജാതിം ഖ്വാഹം, ആവുസോ, ന രോചേമീ’’തി. അഥ നം മാരോ ജാതസ്സ കാമാ പരിഭോഗാ, തസ്മാ ജാതിപി ഇച്ഛിതബ്ബാ, കാമാപി പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാതി ദസ്സേന്തോ –

൧൯൦. ‘‘കിന്നു ജാതിം ന രോചേസി, ജാതോ കാമാനി ഭുഞ്ജതി;

ഭുഞ്ജാഹി കാമരതിയോ, മാഹു പച്ഛാനുതാപിനീ’’തി. –

ഗാഥമാഹ.

തസ്സത്ഥോ – കിം നു തം കാരണം, യേന ത്വം ഉപചാലേ ജാതിം ന രോചേസി ന രോചേയ്യാസി, ന തം കാരണം അത്ഥി. യസ്മാ ജാതോ കാമാനി ഭുഞ്ജതി ഇധ ജാതോ കാമഗുണസംഹിതാനി രൂപാദീനി പടിസേവന്തോ കാമസുഖം പരിഭുഞ്ജതി. ന ഹി അജാതസ്സ തം അത്ഥി, തസ്മാ ഭുഞ്ജാഹി കാമരതിയോ കാമഖിഡ്ഡാരതിയോ അനുഭവ. മാഹു പച്ഛാനുതാപിനീ ‘‘യോബ്ബഞ്ഞേ സതി വിജ്ജമാനേസു ഭോഗേസു ന മയാ കാമസുഖമനുഭൂത’’ന്തി പച്ഛാനുതാപിനീ മാ അഹോസി. ഇമസ്മിം ലോകേ ധമ്മാ നാമ യാവദേവ അത്ഥാധിഗമത്ഥോ അത്ഥോ ച കാമസുഖത്ഥോതി പാകടോയമത്ഥോതി അധിപ്പായോ.

തം സുത്വാ ഥേരീ ജാതിയാ ദുക്ഖനിമിത്തതം അത്തനോ ച തസ്സ വിസയാതിക്കമം വിഭാവേത്വാ തജ്ജേന്തീ –

൧൯൧. ‘‘ജാതസ്സ മരണം ഹോതി, ഹത്ഥപാദാന ഛേദനം;

വധബന്ധപരിക്ലേസം, ജാതോ ദുക്ഖം നിഗച്ഛതി.

൧൯൨. ‘‘അത്ഥി സക്യകുലേ ജാതോ, സമ്ബുദ്ധോ അപരാജിതോ;

സോ മേ ധമ്മമദേസേസി, ജാതിയാ സമതിക്കമം.

൧൯൩. ‘‘ദുക്ഖം ദുക്ഖസമുപ്പാദം, ദുക്ഖസ്സ ച അതിക്കമം;

അരിയം ചട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം, ദുക്ഖൂപസമഗാമിനം.

൧൯൪. ‘‘തസ്സാഹം വചനം സുത്വാ, വിഹരിം സാസനേ രതാ;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൧൯൫. ‘‘സബ്ബത്ഥ വിഹതാ നന്ദീ, തമോക്ഖന്ധോ പദാലിതോ;

ഏവം ജാനാഹി പാപിമ, നിഹതോ ത്വമസി അന്തകാ’’തി. –

ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ ജാതസ്സ മരണം ഹോതീതി യസ്മാ ജാതസ്സ സത്തസ്സ മരണം ഹോതി, ന അജാതസ്സ. ന കേവലം മരണമേവ, അഥ ഖോ ജരാരോഗാദയോ യത്തകാനത്ഥാ, സബ്ബേപി തേ ജാതസ്സ ഹോന്തി ജാതിഹേതുകാ. തേനാഹ ഭഗവാ – ‘‘ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ സമ്ഭവന്തീ’’തി (മഹാവ. ൧; വിഭ. ൨൨൫; ഉദാ. ൧). തേനേവാഹ – ‘‘ഹത്ഥപാദാന ഛേദന’’ന്തി ഹത്ഥപാദാനം ഛേദനം ജാതസ്സേവ ഹോതി, ന അജാതസ്സ. ഹത്ഥപാദഛേദനാപദേസേന ചേത്ഥ ബാത്തിംസ കമ്മകാരണാപി ദസ്സിതാ ഏവാതി ദട്ഠബ്ബം. തേനേവാഹ – ‘‘വധബന്ധപരിക്ലേസം, ജാതോ ദുക്ഖം നിഗച്ഛതീ’’തി. ജീവിതവിയോജനമുട്ഠിപ്പഹാരാദിസങ്ഖാതം വധപരിക്ലേസഞ്ചേവ അന്ദുബന്ധനാദിസങ്ഖാതം ബന്ധപരിക്ലേസം അഞ്ഞഞ്ച യംകിഞ്ചി ദുക്ഖം നാമ തം സബ്ബം ജാതോ ഏവ നിഗച്ഛതി, ന അജാതോ, തസ്മാ ജാതിം ന രോചേമീതി.

ഇദാനി ജാതിയാ കാമാനഞ്ച അച്ചന്തമേവ അത്തനാ സമതിക്കന്തഭാവം മൂലതോ പട്ഠായ ദസ്സേന്തീ – ‘‘അത്ഥി സക്യകുലേ ജാതോ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ അപരാജിതോതി കിലേസമാരാദിനാ കേനചി ന പരാജിതോ. സത്ഥാ ഹി സബ്ബാഭിഭൂ സദേവകം ലോകം അഞ്ഞദത്ഥു അഭിഭവിത്വാ ഠിതോ, തസ്മാ അപരാജിതോ. സേസം വുത്തനയത്താ ഉത്താനമേവ.

ഉപചാലാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സത്തകനിപാതവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.