൧൦. ഏകാദസകനിപാതോ

൧. കിസാഗോതമീഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

ഏകാദസകനിപാതേ കല്യാണമിത്തതാതിആദികാ കിസാഗോതമിയാ ഥേരിയാ ഗാഥാ. അയം കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഹംസവതീനഗരേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ ഏകദിവസം സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുണന്തീ സത്ഥാരം ഏകം ഭിക്ഖുനിം ലൂഖചീവരധാരീനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേന്തം ദിസ്വാ അധികാരകമ്മം കത്വാ തം ഠാനന്തരം പത്ഥേസി. സാ കപ്പസതസഹസ്സം ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തീ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം ദുഗ്ഗതകുലേ നിബ്ബത്തി. ഗോതമീതിസ്സാ നാമം അഹോസി. കിസസരീരതായ പന ‘‘കിസാഗോതമീ’’തി വോഹരീയിത്ഥ. തം പതികുലം ഗതം ദുഗ്ഗതകുലസ്സ ധീതാതി പരിഭവിംസു. സാ ഏകം പുത്തം വിജായി. പുത്തലാഭേന ചസ്സാ സമ്മാനം അകംസു. സോ പനസ്സാ പുത്തോ ആധാവിത്വാ പരിധാവിത്വാ കീളനകാലേ കാലമകാസി. തേനസ്സാ സോകുമ്മാദോ ഉപ്പജ്ജി.

സാ ‘‘അഹം പുബ്ബേ പരിഭവപത്താ ഹുത്വാ പുത്തസ്സ ജാതകാലതോ പട്ഠായ സക്കാരം പാപുണിം, ഇമേ മയ്ഹം പുത്തം ബഹി ഛഡ്ഡേതുമ്പി വായമന്തീ’’തി സോകുമ്മാദവസേന മതകളേവരം അങ്കേനാദായ ‘‘പുത്തസ്സ മേ ഭേസജ്ജം ദേഥാ’’തി ഗേഹദ്വാരപടിപാടിയാ നഗരേ വിചരതി. മനുസ്സാ ‘‘ഭേസജ്ജം കുതോ’’തി പരിഭാസന്തി. സാ തേസം കഥം ന ഗണ്ഹാതി. അഥ നം ഏകോ പണ്ഡിതപുരിസോ ‘‘അയം പുത്തസോകേന ചിത്തവിക്ഖേപം പത്താ, ഏതിസ്സാ ഭേസജ്ജം ദസബലോയേവ ജാനിസ്സതീ’’തി ചിന്തേത്വാ, ‘‘അമ്മ, തവ പുത്തസ്സ ഭേസജ്ജം സമ്മാസമ്ബുദ്ധം ഉപസങ്കമിത്വാ പുച്ഛാ’’തി ആഹ. സാ സത്ഥു ധമ്മദേസനാവേലായം വിഹാരം ഗന്ത്വാ ‘‘പുത്തസ്സ മേ ഭേസജ്ജം ദേഥ ഭഗവാ’’തി ആഹ. സത്ഥാ തസ്സാ ഉപനിസ്സയം ദിസ്വാ ‘‘ഗച്ഛ നഗരം പവിസിത്വാ യസ്മിം ഗേഹേ കോചി മതപുബ്ബോ നത്ഥി, തതോ സിദ്ധത്ഥകം ആഹരാ’’തി ആഹ. സാ ‘‘സാധു, ഭന്തേ’’തി തുട്ഠമാനസാ നഗരം പവിസിത്വാ പഠമഗേഹേയേവ ‘‘സത്ഥാ മമ പുത്തസ്സ ഭേസജ്ജത്ഥായ സിദ്ധത്ഥകം ആഹരാപേതി. സചേ ഏതസ്മിം ഗേഹേ കോചി മതപുബ്ബോ നത്ഥി, സിദ്ധത്ഥകം മേ ദേഥാ’’തി ആഹ. കോ ഇധ മതേ ഗണേതും സക്കോതീതി. കിം തേന ഹി അലം സിദ്ധത്ഥകേഹീതി ദുതിയം തതിയം ഘരം ഗന്ത്വാ ബുദ്ധാനുഭാവേന വിഗതുമ്മാദാ പകതിചിത്തേ ഠിതാ ചിന്തേസി – ‘‘സകലനഗരേ അയമേവ നിയമോ ഭവിസ്സതി, ഇദം ഹിതാനുകമ്പിനാ ഭഗവതാ ദിട്ഠം ഭവിസ്സതീ’’തി സംവേഗം ലഭിത്വാ തതോവ ബഹി നിക്ഖമിത്വാ പുത്തം ആമകസുസാനേ ഛഡ്ഡേത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

‘‘ന ഗാമധമ്മോ നിഗമസ്സ ധമ്മോ, ന ചാപിയം ഏകകുലസ്സ ധമ്മോ;

സബ്ബസ്സ ലോകസ്സ സദേവകസ്സ, ഏസേവ ധമ്മോ യദിദം അനിച്ചതാ’’തി. (അപ. ഥേരീ ൨.൩.൮൨);

ഏവഞ്ച പന വത്വാ സത്ഥു സന്തികം അഗമാസി. അഥ നം സത്ഥാ ‘‘ലദ്ധോ തേ, ഗോതമി, സിദ്ധത്ഥകോ’’തി ആഹ. ‘‘നിട്ഠിതം, ഭന്തേ, സിദ്ധത്ഥകേന കമ്മം, പതിട്ഠാ പന മേ ഹോഥാ’’തി ആഹ. അഥസ്സാ സത്ഥാ –

‘‘തം പുത്തപസുസമ്മത്തം, ബ്യാസത്തമനസം നരം;

സുത്തം ഗാമം മഹോഘോവ, മച്ചു ആദായ ഗച്ഛതീ’’തി. (ധ. പ. ൨൮൭) –

ഗാഥമാഹ.

ഗാഥാപരിയോസാനേ യഥാഠിതാവ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠായ സത്ഥാരം പബ്ബജ്ജം യാചി. സത്ഥാ പബ്ബജ്ജം അനുജാനി. സാ സത്ഥാരം തിക്ഖത്തും പദക്ഖിണം കത്വാ വന്ദിത്വാ ഭിക്ഖുനുപസ്സയം ഗന്ത്വാ പബ്ബജിത്വാ ഉപസമ്പദം ലഭിത്വാ നചിരസ്സേവ യോനിസോമനസികാരേന കമ്മം കരോന്തീ വിപസ്സനം വഡ്ഢേസി. അഥസ്സാ സത്ഥാ –

‘‘യോ ച വസ്സസതം ജീവേ, അപസ്സം അമതം പദം;

ഏകാഹം ജീവിതം സേയ്യോ, പസ്സതോ അമതം പദ’’ന്തി. (ധ. പ. ൧൧൪) –

ഇമം ഓഭാസഗാഥമാഹ.

സാ ഗാഥാപരിയോസാനേ അരഹത്തം പാപുണിത്വാ പരിക്ഖാരവലഞ്ജേ പരമുക്കട്ഠാ ഹുത്വാ തീഹി ലൂഖേഹി സമന്നാഗതം ചീവരം പാരുപിത്വാ വിചരി. അഥ നം സത്ഥാ ജേതവനേ നിസിന്നോ ഭിക്ഖുനിയോ പടിപാടിയാ ഠാനന്തരേ ഠപേന്തോ ലൂഖചീവരധാരീനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേസി. സാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ ‘‘സത്ഥാരം നിസ്സായ മയാ അയം വിസേസോ ലദ്ധോ’’തി കല്യാണമിത്തതായ പസംസാമുഖേന ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി –

൨൧൩. ‘‘കല്യാണമിത്തതാ മുനിനാ, ലോകം ആദിസ്സ വണ്ണിതാ;

കല്യാണമിത്തേ ഭജമാനോ, അപി ബാലോ പണ്ഡിതോ അസ്സ.

൨൧൪. ‘‘ഭജിതബ്ബാ സപ്പുരിസാ, പഞ്ഞാ തഥാ വഡ്ഢതി ഭജന്താനം;

ഭജമാനോ സപ്പുരിസേ, സബ്ബേഹിപി ദുക്ഖേഹി പമുച്ചേയ്യ.

൨൧൫. ‘‘ദുക്ഖഞ്ച വിജാനേയ്യ, ദുക്ഖസ്സ ച സമുദയം നിരോധം;

അട്ഠങ്ഗികഞ്ച മഗ്ഗം, ചത്താരിപി അരിയസച്ചാനി.

൨൧൬. ‘‘ദുക്ഖോ ഇത്ഥിഭാവോ, അക്ഖാതോ പുരിസദമ്മസാരഥിനാ;

സപത്തികമ്പി ഹി ദുക്ഖം, അപ്പേകച്ചാ സകിം വിജാതായോ.

൨൧൭. ‘‘ഗലകേ അപി കന്തന്തി, സുഖുമാലിനിയോ വിസാനി ഖാദന്തി;

ജനമാരകമജ്ഝഗതാ, ഉഭോപി ബ്യസനാനി അനുഭോന്തി.

൨൧൮. ‘‘ഉപവിജഞ്ഞാ ഗച്ഛന്തീ, അദ്ദസാഹം പതിം മതം;

പന്ഥമ്ഹി വിജായിത്വാന, അപ്പത്താവ സകം ഘരം.

൨൧൯. ‘‘ദ്വേ പുത്താ കാലകതാ, പതീ ച പന്ഥേ മതോ കപണികായ;

മാതാ പിതാ ച ഭാതാ, ഡയ്ഹന്തി ച ഏകചിതകായം.

൨൨൦. ‘‘ഖീണകുലീനേ കപണേ, അനുഭൂതം തേ ദുഖം അപരിമാണം;

അസ്സൂ ച തേ പവത്തം, ബഹൂനി ച ജാതിസഹസ്സാനി.

൨൨൧. ‘‘വസിതാ സുസാനമജ്ഝേ, അഥോപി ഖാദിതാനി പുത്തമംസാനി;

ഹതകുലികാ സബ്ബഗരഹിതാ, മതപതികാ അമതമധിഗച്ഛിം.

൨൨൨. ‘‘ഭാവിതോ മേ മഗ്ഗോ, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ അമതഗാമീ;

നിബ്ബാനം സച്ഛികതം, ധമ്മാദാസം അവേക്ഖിംഹം.

൨൨൩. ‘‘അഹമമ്ഹി കന്തസല്ലാ, ഓഹിതഭാരാ കതഞ്ഹി കരണീയം;

കിസാഗോതമീ ഥേരീ, വിമുത്തചിത്താ ഇമം ഭണീ’’തി.

തത്ഥ കല്യാണമിത്തതാതി കല്യാണോ ഭദ്ദോ സുന്ദരോ മിത്തോ ഏതസ്സാതി കല്യാണമിത്തോ. യോ യസ്സ സീലാദിഗുണസമാദപേതാ, അഘസ്സ ഘാതാ, ഹിതസ്സ വിധാതാ, ഏവം സബ്ബാകാരേന ഉപകാരോ മിത്തോ ഹോതി, സോ പുഗ്ഗലോ കല്യാണമിത്തോ, തസ്സ ഭാവോ കല്യാണമിത്തതാ, കല്യാണമിത്തവന്തതാ. മുനിനാതി സത്ഥാരാ. ലോകം ആദിസ്സ വണ്ണിതാതി കല്യാണമിത്തേ അനുഗന്തബ്ബന്തി സത്തലോകം ഉദ്ദിസ്സ –

‘‘സകലമേവിദം, ആനന്ദ, ബ്രഹ്മചരിയം യദിദം കല്യാണമിത്തതാ കല്യാണസഹായതാ കല്യാണസമ്പവങ്കതാ’’ (സം. നി. ൫.൨). ‘‘കല്യാണമിത്തസ്സേതം, മേഘിയ, ഭിക്ഖുനോ പാടികങ്ഖം കല്യാണസഹായസ്സ കല്യാണസമ്പവങ്കസ്സ യം സീലവാ ഭവിസ്സതി പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ വിഹരിസ്സതീ’’തി (ഉദാ. ൩൧) ച ഏവമാദിനാ പസംസിതാ.

കല്യാണമിത്തേ ഭജമാനോതിആദി കല്യാണമിത്തതായ ആനിസംസദസ്സനം. തത്ഥ അപി ബാലോ പണ്ഡിതോ അസ്സാതി കല്യാണമിത്തേ ഭജമാനോ പുഗ്ഗലോ പുബ്ബേ സുതാദിവിരഹേന ബാലോപി സമാനോ അസ്സുതസവനാദിനാ പണ്ഡിതോ ഭവേയ്യ.

ഭജിതബ്ബാ സപ്പുരിസാതി ബാലസ്സാപി പണ്ഡിതഭാവഹേതുതോ ബുദ്ധാദയോ സപ്പുരിസാ കാലേന കാലം ഉപസങ്കമനാദിനാ സേവിതബ്ബാ. പഞ്ഞാ തഥാ പവഡ്ഢതി ഭജന്താനന്തി കല്യാണമിത്തേ ഭജന്താനം തഥാ പഞ്ഞാ വഡ്ഢതി ബ്രൂഹതി പാരിപൂരിം ഗച്ഛതി. യഥാ തേസു യോ കോചി ഖത്തിയാദികോ ഭജമാനോ സപ്പുരിസേ സബ്ബേഹിപി ജാതിആദിദുക്ഖേഹി പമുച്ചേയ്യാതി യോജനാ.

മുച്ചനവിധിം പന കല്യാണമിത്തവിധിനാ ദസ്സേതും ‘‘ദുക്ഖഞ്ച വിജാനേയ്യാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ചത്താരി അരിയസച്ചാനീതി ദുക്ഖഞ്ച ദുക്ഖസമുദയഞ്ച നിരോധഞ്ച അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗഞ്ചാതി ഇമാനി ചത്താരി അരിയസച്ചാനി വിജാനേയ്യ പടിവിജ്ഝേയ്യാതി യോജനാ.

‘‘ദുക്ഖോ ഇത്ഥിഭാവോ’’തിആദികാ ദ്വേ ഗാഥാ അഞ്ഞതരായ യക്ഖിനിയാ ഇത്ഥിഭാവം ഗരഹന്തിയാ ഭാസിതാ. തത്ഥ ദുക്ഖോ ഇത്ഥിഭാവോ അക്ഖാതോതി ചപലതാ, ഗബ്ഭധാരണം, സബ്ബകാലം പരപടിബദ്ധവുത്തിതാതി ഏവമാദീഹി ആദീനവേഹി ഇത്ഥിഭാവോ ദുക്ഖോതി, പുരിസദമ്മസാരഥിനാ ഭഗവതാ കഥിതോ. സപത്തികമ്പി ദുക്ഖന്തി സപത്തവാസോ സപത്തിയാ സദ്ധിം സംവാസോപി ദുക്ഖോ, അയമ്പി ഇത്ഥിഭാവേ ആദീനവോതി അധിപ്പായോ. അപ്പേകച്ചാ സകിം വിജാതായോതി ഏകച്ചാ ഇത്ഥിയോ ഏകവാരമേവ വിജാതാ, പഠമഗബ്ഭേ വിജായനദുക്ഖം അസഹന്തിയോ. ഗലകേ അപി കന്തന്തീതി അത്തനോ ഗീവമ്പി ഛിന്ദന്തി. സുഖുമാലിനിയോ വിസാനി ഖാദന്തീതി സുഖുമാലസരീരാ അത്തനോ സുഖുമാലഭാവേന ഖേദം അവിസഹന്തിയോ വിസാനിപി ഖാദന്തി. ജനമാരകമജ്ഝഗതാതി ജനമാരകോ വുച്ചതി മൂള്ഹഗബ്ഭോ. മാതുഗാമജനസ്സ മാരകോ, മജ്ഝഗതാ ജനമാരകാ കുച്ഛിഗതാ, മൂള്ഹഗബ്ഭാതി അത്ഥോ. ഉഭോപി ബ്യസനാനി അനുഭോന്തീതി ഗബ്ഭോ ഗബ്ഭിനീ ചാതി ദ്വേപി ജനാ മരണഞ്ച മാരണന്തികബ്യസനാനി ച പാപുണന്തി. അപരേ പന ഭണന്തി ‘‘ജനമാരകാ നാമ കിലേസാ, തേസം മജ്ഝഗതാ കിലേസസന്താനപതിതാ ഉഭോപി ജായാപതികാ ഇധ കിലേസപരിളാഹവസേന, ആയതിം ദുഗ്ഗതിപരിക്കിലേസവസേന ബ്യസനാനി പാപുണന്തീ’’തി. ഇമാ കിര ദ്വേ ഗാഥാ സാ യക്ഖിനീ പുരിമത്തഭാവേ അത്തനോ അനുഭൂതദുക്ഖം അനുസ്സരിത്വാ ആഹ. ഥേരീ പന ഇത്ഥിഭാവേ ആദീനവവിഭാവനായ പച്ചനുഭാസന്തീ അവോച.

‘‘ഉപവിജഞ്ഞാ ഗച്ഛന്തീ’’തിആദികാ ദ്വേ ഗാഥാ പടാചാരായ ഥേരിയാ പവത്തിം ആരബ്ഭ ഭാസിതാ. തത്ഥ ഉപവിജഞ്ഞാ ഗച്ഛന്തീതി ഉപഗതവിജായനകാലാ മഗ്ഗം ഗച്ഛന്തീ, അപത്താവ സകം ഗേഹം പന്ഥേ വിജായിത്വാന പതിം മതം അദ്ദസം അഹന്തി യോജനാ.

കപണികായാതി വരാകായ. ഇമാ കിര ദ്വേ ഗാഥാ പടാചാരായ തദാ സോകുമ്മാദപത്തായ വുത്താകാരസ്സ അനുകരണവസേന ഇത്ഥിഭാവേ ആദീനവവിഭാവനത്ഥമേവ ഥേരിയാ വുത്താ.

ഉഭയമ്പേതം ഉദാഹരണഭാവേന ആനേത്വാ ഇദാനി അത്തനോ അനുഭൂതം ദുക്ഖം വിഭാവേന്തീ ‘‘ഖീണകുലിനേ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഖീണകുലിനേതി ഭോഗാദീഹി പാരിജുഞ്ഞപത്തകുലികേ. കപണേതി പരമഅവഞ്ഞാതം പത്തേ. ഉഭയഞ്ചേതം അത്തനോ ഏവ ആമന്തനവചനം. അനുഭൂതം തേ ദുഖം അപരിമാണന്തി ഇമസ്മിം അത്തഭാവേ, ഇതോ പുരിമത്തഭാവേസു വാ അനപ്പകം ദുക്ഖം തയാ അനുഭവിതം. ഇദാനി തം ദുക്ഖം ഏകദേസേന വിഭജിത്വാ ദസ്സേതും ‘‘അസ്സൂ ച തേ പവത്ത’’ന്തിആദി വുത്തം.തസ്സത്ഥോ – ഇമസ്മിം അനമതഗ്ഗേ സംസാരേ പരിബ്ഭമന്തിയാ ബഹുകാനി ജാതിസഹസ്സാനി സോകാഭിഭൂതായ അസ്സു ച പവത്തം, അവിസേസിതം കത്വാ വുത്തഞ്ചേതം, മഹാസമുദ്ദസ്സ ഉദകതോപി ബഹുകമേവ സിയാ.

വസിതാ സുസാനമജ്ഝേതി മനുസ്സമംസഖാദികാ സുനഖീ സിങ്ഗാലീ ച ഹുത്വാ സുസാനമജ്ഝേ വുസിതാ. ഖാദിതാനി പുത്തമംസാനീതി ബ്യഗ്ഘദീപിബിളാരാദികാലേ പുത്തമംസാനി ഖാദിതാനി. ഹതകുലികാതി വിനട്ഠകുലവംസാ. സബ്ബഗരഹിതാതി സബ്ബേഹി ഘരവാസീഹി ഗരഹിതാ ഗരഹപ്പത്താ. മതപതികാതി വിധവാ. ഇമേ പന തയോ പകാരേ പുരിമത്തഭാവേ അത്തനോ അനുപ്പത്തേ ഗഹേത്വാ വദതി. ഏവംഭൂതാപി ഹുത്വാ അധിച്ച ലദ്ധായ കല്യാണമിത്തസേവായ അമതമധിഗച്ഛി,നിബ്ബാനം അനുപ്പത്താ.

ഇദാനി തമേവ അമതാധിഗമം പാകടം കത്വാ ദസ്സേതും ‘‘ഭാവിതോ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ഭാവിതോതി വിഭാവിതോ ഉപ്പാദിതോ വഡ്ഢിതോ ഭാവനാഭിസമയവസേന പടിവിദ്ധോ. ധമ്മാദാസം അവേക്ഖിംഹന്തി ധമ്മമയം ആദാസം അദ്ദക്ഖിം അപസ്സിം അഹം.

അഹമമ്ഹി കന്തസല്ലാതി അരിയമഗ്ഗേന സമുച്ഛിന്നഗാരാദിസല്ലാ അഹം അമ്ഹി. ഓഹിതഭാരാതി ഓരോപിതകാമഖന്ധകിലേസാഭിസങ്ഖാരഭാരാ. കതഞ്ഹി കരണീയന്തി പരിഞ്ഞാദിഭേദം സോളസവിധമ്പി കിച്ചം കതം പരിയോസിതം. സുവിമുത്തചിത്താ ഇമം ഭണീതി സബ്ബസോ വിമുത്തചിത്താ കിസാഗോതമീ ഥേരീ ഇമമത്ഥം ‘‘കല്യാണമിത്തതാ’’തിആദിനാ ഗാഥാബന്ധവസേന അഭണീതി അത്താനം പരം വിയ ഥേരീ വദതി. തത്രിദം ഇമിസ്സാ ഥേരിയാ അപദാനം (അപ. ഥേരീ ൨.൩.൫൫-൯൪) –

‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, സബ്ബധമ്മാന പാരഗൂ;

ഇതോ സതസഹസ്സമ്ഹി, കപ്പേ ഉപ്പജ്ജി നായകോ.

‘‘തദാഹം ഹംസവതിയം, ജാതാ അഞ്ഞതരേ കുലേ;

ഉപേത്വാ തം നരവരം, സരണം സമുപാഗമിം.

‘‘ധമ്മഞ്ച തസ്സ അസ്സോസിം, ചതുസച്ചൂപസഞ്ഹിതം;

മധുരം പരമസ്സാദം, വട്ടസന്തിസുഖാവഹം.

‘‘തദാ ച ഭിക്ഖുനിം വീരോ, ലൂഖചീവരധാരിനിം;

ഠപേന്തോ ഏതദഗ്ഗമ്ഹി, വണ്ണയീ പുരിസുത്തമോ.

‘‘ജനേത്വാനപ്പകം പീതിം, സുത്വാ ഭിക്ഖുനിയാ ഗുണേ;

കാരം കത്വാന ബുദ്ധസ്സ, യഥാസത്തി യഥാബലം.

‘‘നിപച്ച മുനിവരം തം, തം ഠാനമഭിപത്ഥയിം;

തദാനുമോദി സമ്ബുദ്ധോ, ഠാനലാഭായ നായകോ.

‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന, സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

‘‘തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദാ, ഓരസാ ധമ്മനിമ്മിതാ;

കിസാഗോതമീ നാമേന, ഹേസ്സസി സത്ഥു സാവികാ.

‘‘തം സുത്വാ മുദിതാ ഹുത്വാ, യാവജീവം തദാ ജിനം;

മേത്തചിത്താ പരിചരിം, പച്ചയേഹി വിനായകം.

‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

‘‘ഇമമ്ഹി ഭദ്ദകേ കപ്പേ, ബ്രഹ്മബന്ധു മഹായസോ;

കസ്സപോ നാമ ഗോത്തേന, ഉപ്പജ്ജി വദതം വരോ.

‘‘ഉപട്ഠാകോ മഹേസിസ്സ, തദാ ആസി നരിസ്സരോ;

കാസിരാജാ കികീ നാമ, ബാരാണസിപുരുത്തമേ.

‘‘പഞ്ചമീ തസ്സ ധീതാസിം, ധമ്മാ നാമേന വിസ്സുതാ;

ധമ്മം സുത്വാ ജിനഗ്ഗസ്സ, പബ്ബജ്ജം സമരോചയിം.

‘‘അനുജാനി ന നോ താതോ, അഗാരേവ തദാ മയം;

വീസവസ്സസഹസ്സാനി, വിചരിമ്ഹ അതന്ദിതാ.

‘‘കോമാരിബ്രഹ്മചരിയം, രാജകഞ്ഞാ സുഖേധിതാ;

ബുദ്ധോപട്ഠാനനിരതാ, മുദിതാ സത്ത ധീതരോ.

‘‘സമണീ സമണഗുത്താ ച, ഭിക്ഖുനീ ഭിക്ഖുദായികാ;

ധമ്മാ ചേവ സുധമ്മാ ച, സത്തമീ സങ്ഘദായികാ.

‘‘ഖേമാ ഉപ്പലവണ്ണാ ച, പടാചാരാ ച കുണ്ഡലാ;

അഹഞ്ച ധമ്മദിന്നാ ച, വിസാഖാ ഹോതി സത്തമീ.

‘‘തേഹി കമ്മേഹി സുകതേഹി, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

‘‘പച്ഛിമേ ച ഭവേ ദാനി, ജാതാ സേട്ഠികുലേ അഹം;

ദുഗ്ഗതേ അധനേ നട്ഠേ, ഗതാ ച സധനം കുലം.

‘‘പതിം ഠപേത്വാ സേസാ മേ, ദേസ്സന്തി അധനാ ഇതി;

യദാ ച പസ്സൂതാ ആസിം, സബ്ബേസം ദയിതാ തദാ.

‘‘യദാ സോ തരുണോ ഭദ്ദോ, കോമലകോ സുഖേധിതോ;

സപാണമിവ കന്തോ മേ, തദാ യമവസം ഗതോ.

‘‘സോകട്ടാദീനവദനാ, അസ്സുനേത്താ രുദമ്മുഖാ;

മതം കുണപമാദായ, വിലപന്തീ ഗമാമഹം.

‘‘തദാ ഏകേന സന്ദിട്ഠാ, ഉപേത്വാഭിസക്കുത്തമം;

അവോചം ദേഹി ഭേസജ്ജം, പുത്തസഞ്ജീവനന്തി ഭോ.

‘‘ന വിജ്ജന്തേ മതാ യസ്മിം, ഗേഹേ സിദ്ധത്ഥകം തതോ;

ആഹരാതി ജിനോ ആഹ, വിനയോപായകോവിദോ.

‘‘തദാ ഗമിത്വാ സാവത്ഥിം, ന ലഭിം താദിസം ഘരം;

കുതോ സിദ്ധത്ഥകം തസ്മാ, തതോ ലദ്ധാ സതിം അഹം.

‘‘കുണപം ഛഡ്ഡയിത്വാന, ഉപേസിം ലോകനായകം;

ദൂരതോവ മമം ദിസ്വാ, അവോച മധുരസ്സരോ.

‘‘യോ ച വസ്സസതം ജീവേ, അപസ്സം ഉദയബ്ബയം;

ഏകാഹം ജീവിതം സേയ്യോ, പസ്സതോ ഉദയബ്ബയം.

‘‘ന ഗാമധമ്മോ നിഗമസ്സ ധമ്മോ, ന ചാപിയം ഏകകുലസ്സ ധമ്മോ;

സബ്ബസ്സ ലോകസ്സ സദേവകസ്സ, ഏസേവ ധമ്മോ യദിദം അനിച്ചതാ.

‘‘സാഹം സുത്വാനിമാ ഗാഥാ, ധമ്മചക്ഖും വിസോധയിം;

തതോ വിഞ്ഞാതസദ്ധമ്മാ, പബ്ബജിം അനഗാരിയം.

‘‘തഥാ പബ്ബജിതാ സന്തീ, യുഞ്ജന്തീ ജിനസാസനേ;

ന ചിരേനേവ കാലേന, അരഹത്തമപാപുണിം.

‘‘ഇദ്ധീസു ച വസീ ഹോമി, ദിബ്ബായ സോതധാതുയാ;

പരചിത്താനി ജാനാമി, സത്ഥുസാസനകാരികാ.

‘‘പുബ്ബേനിവാസം ജാനാമി, ദിബ്ബചക്ഖു വിസോധിതം;

ഖേപേത്വാ ആസവേ സബ്ബേ, വിസുദ്ധാസിം സുനിമ്മലാ.

‘‘പരിചിണ്ണോ മയാ സത്ഥാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം;

ഓഹിതോ ഗരുകോ ഭാരോ, ഭവനേത്തി സമൂഹതാ.

‘‘യസ്സത്ഥായ പബ്ബജിതാ, അഗാരസ്മാനഗാരിയം;

സോ മേ അത്ഥോ അനുപ്പത്തോ, സബ്ബസംയോജനക്ഖയോ.

‘‘അത്ഥധമ്മനിരുത്തീസു, പടിഭാനേ തഥേവ ച;

ഞാണം മേ വിമലം സുദ്ധം, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സ വാഹസാ.

‘‘സങ്കാരകൂടാ ആഹിത്വാ, സുസാനാ രഥിയാപി ച;

തതോ സങ്ഘാടികം കത്വാ, ലൂഖം ധാരേമി ചീവരം.

‘‘ജിനോ തസ്മിം ഗുണേ തുട്ഠോ, ലൂഖചീവരധാരണേ;

ഠപേസി ഏതദഗ്ഗമ്ഹി, പരിസാസു വിനായകോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

കിസാഗോതമീഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഏകാദസനിപാതവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.