൯. അനുരുദ്ധത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

പഹായ മാതാപിതരോതിആദികാ ആയസ്മതോ അനുരുദ്ധത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ വിഭവസമ്പന്നോ കുടുമ്ബികോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. സോ ഏകദിവസം വിഹാരം ഗന്ത്വാ സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുണന്തോ സത്ഥാരം ഏകം ഭിക്ഖും ദിബ്ബചക്ഖുകാനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേന്തം ദിസ്വാ സയമ്പി തം ഠാനന്തരം പത്ഥേത്വാ സതസഹസ്സഭിക്ഖുപരിവാരസ്സ ഭഗവതോ സത്താഹം മഹാദാനം പവത്തേത്വാ സത്തമേ ദിവസേ ഭഗവതോ, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ഉത്തമാനി വത്ഥാനി ദത്വാ പണിധാനമകാസി. സത്ഥാപിസ്സ അനന്തരായേന സമിജ്ഝനഭാവം ദിസ്വാ ‘‘അനാഗതേ ഗോതമസ്സ നാമ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ സാസനേ ദിബ്ബചക്ഖുകാനം അഗ്ഗോ ഭവിസ്സതീ’’തി ബ്യാകാസി. സോപി തത്ഥ പുഞ്ഞാനി കരോന്തോ സത്ഥരി പരിനിബ്ബുതേ നിട്ഠിതേ സത്തയോജനികേ സുവണ്ണചേതിയേ അനേകസഹസ്സേഹി ദീപരുക്ഖേഹി ദീപകപല്ലികാഹി ച ‘‘ദിബ്ബചക്ഖുഞാണസ്സ ഉപനിസ്സയപച്ചയോ ഹോതൂ’’തി ഉളാരം ദീപപൂജം അകാസി.

ഏവം യാവജീവം പുഞ്ഞാനി കത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബാരാണസിയം കുടുമ്ബികഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ സത്ഥരി പരിനിബ്ബുതേ നിട്ഠിതേ യോജനികേ കനകഥൂപേ ബഹൂ കംസപാതിയോ കാരേത്വാ സപ്പിമണ്ഡസ്സ പൂരേത്വാ മജ്ഝേ ഏകേകം ഗുളപിണ്ഡം ഠപേത്വാ മുഖവട്ടിയാ മുഖവട്ടിം ഫുസാപേന്തോ ചേതിയം പരിക്ഖിപാപേത്വാ അത്തനാ ഏകം മഹതിം കംസപാതിം കാരേത്വാ സപ്പിമണ്ഡസ്സ പൂരേത്വാ സഹസ്സവട്ടിയോ ജാലാപേത്വാ സീസേ ഠപേത്വാ സബ്ബരത്തിം ചേതിയം അനുപരിയായി.

ഏവം തസ്മിമ്പി അത്തഭാവേ യാവജീവം കുസലം കത്വാ തതോ ചുതോ ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിത്വാ തത്ഥ യാവതായുകം ഠത്വാ തതോ ചുതോ അനുപ്പന്നേ ബുദ്ധേ ബാരാണസിയംയേവ ദുഗ്ഗതകുലേ നിബ്ബത്തി, അന്നഭാരോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ സുമനസേട്ഠിസ്സ നാമ ഗേഹേ കമ്മം കരോന്തോ ജീവതി. സോ ഏകദിവസം ഉപരിട്ഠം നാമ പച്ചേകബുദ്ധം നിരോധസമാപത്തിതോ വുട്ഠായ ഗന്ധമാദനപബ്ബതതോ ആകാസേനാഗന്ത്വാ ബാരാണസീനഗരദ്വാരേ ഓതരിത്വാ ചീവരം പാരുപിത്വാ നഗരേ പിണ്ഡായ പവിസന്തം ദിസ്വാ പസന്നചിത്തോ പത്തം ഗഹേത്വാ അത്തനോ അത്ഥായ ഠപിതം ഏകം ഭാഗഭത്തം പത്തേ പക്ഖിപിത്വാ പച്ചേകബുദ്ധസ്സ ദാതുകാമോ ആരഭി. ഭരിയാപിസ്സ അത്തനോ ഭാഗഭത്തം തത്ഥേവ പക്ഖിപി. സോ തം നേത്വാ പച്ചേകബുദ്ധസ്സ ഹത്ഥേ ഠപേസി. പച്ചേകബുദ്ധോ തം ഗഹേത്വാ അനുമോദനം കത്വാ പക്കാമി. തം ദിസ്വാ രത്തിം സുമനസേട്ഠിസ്സ ഛത്തേ അധിവത്ഥാ ദേവതാ ‘‘അഹോ ദാനം പരമദാനം, ഉപരിട്ഠേ, സുപ്പതിട്ഠിത’’ന്തി മഹാസദ്ദേന അനുമോദി. തം സുത്വാ സുമനസേട്ഠി ‘‘ഏവം ദേവതായ അനുമോദിതം ഇദമേവ ഉത്തമദാന’’ന്തി ചിന്തേത്വാ തത്ഥ പത്തിം യാചി. അന്നഭാരോ പന തസ്സ പത്തിം അദാസി. തേന പസന്നചിത്തോ സുമനസേട്ഠി തസ്സ സഹസ്സം ദത്വാ ‘‘ഇതോ പട്ഠായ തുയ്ഹം സഹത്ഥേന കമ്മകരണകിച്ചം നത്ഥി, പതിരൂപം ഗേഹം കത്വാ നിച്ചം വസാഹീ’’തി ആഹ.

യസ്മാ നിരോധതോ വുട്ഠിതസ്സ പച്ചേകബുദ്ധസ്സ ദിന്നപിണ്ഡപാതോ തംദിവസമേവ ഉളാരതരവിപാകോ ഹോതി, തസ്മാ തംദിവസം സുമനസേട്ഠി രഞ്ഞോ സന്തികം ഗച്ഛന്തോ തം ഗഹേത്വാ അഗമാസി. രാജാ പന തം ആദരവസേന ഓലോകേസി. സേട്ഠി ‘‘മഹാരാജ, അയം ഓലോകേതബ്ബയുത്തോയേവാ’’തി വത്വാ തദാ തേന കതപുഞ്ഞം അത്തനാപിസ്സ സഹസ്സം ദിന്നഭാവം കഥേസി. തം സുത്വാ രാജാ തുസ്സിത്വാ സഹസ്സം ദത്വാ അസുകസ്മിം നാമ ഠാനേ ഗേഹം കത്വാ വസാ’’തി ഗേഹട്ഠാനമസ്സ ആണാപേസി. തസ്സ തം ഠാനം സോധാപേന്തസ്സ മഹന്തിയോ നിധികുമ്ഭിയോ ഉട്ഠഹിംസു. താ ദിസ്വാ സോ രഞ്ഞോ ആരോചേസി. രാജാ സബ്ബം ധനം ഉദ്ധരാപേത്വാ രാസികതം ദിസ്വാ ‘‘ഏത്തകം ധനം ഇമസ്മിം നഗരേ കസ്സ ഗേഹേ അത്ഥീ’’തി? ‘‘ന കസ്സചി, ദേവാ’’തി. ‘‘തേന ഹി അയം അന്നഭാരോ ഇമസ്മിം നഗരേ മഹാധനസേട്ഠി നാമ ഹോതൂ’’തി തംദിവസമേവ തസ്സ സേട്ഠിഛത്തം ഉസ്സാപേസി.

സോ തതോ പട്ഠായ യാവജീവം കുസലകമ്മം കത്വാ തതോ ചുതോ ദേവമനുസ്സേസു സംസരിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കപിലവത്ഥുനഗരേ സുക്കോദനസക്കസ്സ ഗേഹേ പടിസന്ധിം ഗണ്ഹി, അനുരുദ്ധോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ മഹാനാമസ്സ സക്കസ്സ കനിട്ഠഭാതാ, സത്ഥു ചൂളപിതു പുത്തോ പരമസുഖുമാലോ മഹാപുഞ്ഞോ തിണ്ണം ഉതൂനം അനുച്ഛവികേസു തീസു പാസാദേസു അലങ്കതനാടകിത്ഥീഹി പരിവുതോ ദേവോ വിയ സമ്പത്തിം അനുഭവന്തോ സുദ്ധോദനമഹാരാജേന ഉസ്സാഹിതേഹി സക്യരാജൂഹി സത്ഥു പരിവാരത്ഥം പേസിതേഹി ഭദ്ദിയകുമാരാദീഹി അനുപിയമ്ബവനേ വിഹരന്തം സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ സത്ഥു സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ അന്തോവസ്സേയേവ ദിബ്ബചക്ഖും നിബ്ബത്തേത്വാ, പുന ധമ്മസേനാപതിസ്സ സന്തികേ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ ചേതിയരട്ഠേ പാചീനവംസദായം ഗന്ത്വാ സമണധമ്മം കരോന്തോ സത്തമഹാപുരിസവിതക്കേ വിതക്കേത്വാ അട്ഠമം ജാനിതും നാസക്ഖി. തസ്സ തം പവത്തിം ഞത്വാ സത്ഥാ അട്ഠമം മഹാപുരിസവിതക്കം കഥേത്വാ ചതുപച്ചയസന്തോസഭാവനാരാമപടിമണ്ഡിതം മഹാഅരിയവംസപടിപദം ദേസേതി. സോ ദേസനാനുസാരേന വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അഭിഞ്ഞാപടിസമ്ഭിദാപരിവാരം അരഹത്തം സച്ഛാകാസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൧.൪൨൧-൪൩൩) –

‘‘സുമേധം ഭഗവന്താഹം, ലോകജേട്ഠം നരാസഭം;

വൂപകട്ഠം വിഹരന്തം, അദ്ദസം ലോകനായകം.

‘‘ഉപഗന്ത്വാന സമ്ബുദ്ധം, സുമേധം ലോകനായകം;

അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാന, ബുദ്ധസേട്ഠമയാചഹം.

‘‘അനുകമ്പ മഹാവീര, ലോകജേട്ഠ നരാസഭ;

പദീപം തേ പദസ്സാമി, രുക്ഖമൂലമ്ഹി ഝായതോ.

‘‘അധിവാസേസി സോ ധീരോ, സയമ്ഭൂ വദതം വരോ;

ദുമേസു വിനിവിജ്ഝിത്വാ, യന്തം യോജിയഹം തദാ.

‘‘സഹസ്സവട്ടിം പാദാസിം, ബുദ്ധസ്സ ലോകബന്ധുനോ;

സത്താഹം പജ്ജലിത്വാന, ദീപാ വൂപസമിംസു മേ.

‘‘തേന ചിത്തപ്പസാദേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, വിമാനമുപപജ്ജഹം.

‘‘ഉപപന്നസ്സ ദേവത്തം, ബ്യമ്ഹം ആസി സുനിമ്മിതം;

സമന്തതോ പജ്ജലതി, ദീപദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘സമന്താ യോജനസതം, വിരോചേസിമഹം തദാ;

സബ്ബേ ദേവേ അഭിഭോമി, ദീപദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘തിംസകപ്പാനി ദേവിന്ദോ, ദേവരജ്ജമകാരയിം;

ന മം കേചീതിമഞ്ഞന്തി, ദീപദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘അട്ഠവീസതിക്ഖത്തുഞ്ച, ചക്കവത്തീ അഹോസഹം;

ദിവാ രത്തിഞ്ച പസ്സാമി, സമന്താ യോജനം തദാ.

‘‘സഹസ്സലോകം ഞാണേന, പസ്സാമി സത്ഥു സാസനേ;

ദിബ്ബചക്ഖുമനുപ്പത്തോ, ദീപദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘സുമേധോ നാമ സമ്ബുദ്ധോ, തിംസകപ്പസഹസ്സിതോ;

തസ്സ ദീപോ മയാ ദിന്നോ, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ.

‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അഥ നം സത്ഥാ അപരഭാഗേ ജേതവനമഹാവിഹാരേ അരിയഗണമജ്ഝേ നിസിന്നോ ദിബ്ബചക്ഖുകാനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേസി ‘‘ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, മമ സാവകാനം ഭിക്ഖൂനം ദിബ്ബചക്ഖുകാനം യദിദം അനുരുദ്ധോ’’തി (അ. നി. ൧.൧൮൦, ൧൯൨).

സോ വിമുത്തിസുഖം പടിസംവേദീ വിഹരന്തോ ഏകദിവസം അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ പീതിസോമനസ്സജാതോ ഉദാനവസേന ‘‘പഹായ മാതാപിതരോ’’തിആദികാ ഗാഥാ അഭാസി. കേചി പന ‘‘ഥേരസ്സ പബ്ബജ്ജം അരഹത്തപ്പത്തിഞ്ച പകാസേന്തേഹി സങ്ഗീതികാരേഹി ആദിതോ ചതസ്സോ ഗാഥാ ഭാസിതാ. തതോ പരാ ഥേരസ്സ അരിയവംസപടിപത്തിയാ ആരാധിതചിത്തേന ഭഗവതാ ഭാസിതാ. ഇതരാ സബ്ബാപി തേന തേന കാരണേന ഥേരേനേവ ഭാസിതാ’’തി വദന്തി. ഇതി സബ്ബഥാപി ഇമാ ഗാഥാ ഥേരേന ഭാസിതാപി, ഥേരം ഉദ്ദിസ്സ ഭാസിതാപി ഥേരസ്സ ചേതാ ഗാഥാതി വേദിതബ്ബാ. സേയ്യഥിദം –

൮൯൨. ‘‘പഹായ മാതാപിതരോ, ഭഗിനീ ഞാതിഭാതരോ;

പഞ്ച കാമഗുണേ ഹിത്വാ, അനുരുദ്ധോവ ഝായതി.

൮൯൩. ‘‘സമേതോ നച്ചഗീതേഹി, സമ്മതാളപ്പബോധനോ;

ന തേന സുദ്ധിമജ്ഝഗം, മാരസ്സ വിസയേ രതോ.

൮൯൪. ‘‘ഏതഞ്ച സമതിക്കമ്മ, രതോ ബുദ്ധസ്സ സാസനേ;

സബ്ബോഘം സമതിക്കമ്മ, അനുരുദ്ധോവ ഝായതി.

൮൯൫. ‘‘രൂപാ സദ്ദാ രസാ ഗന്ധാ, ഫോട്ഠബ്ബാ ച മനോരമാ;

ഏതേ ച സമതിക്കമ്മ, അനുരുദ്ധോവ ഝായതി.

൮൯൬. ‘‘പിണ്ഡപാതമതിക്കന്തോ, ഏകോ അദുതിയോ മുനി;

ഏസതി പംസുകൂലാനി അനുരുദ്ധോ അനാസവോ.

൮൯൭. ‘‘വിചിനീ അഗ്ഗഹീ ധോവി, രജയീ ധാരയീ മുനി;

പംസുകൂലാനി മതിമാ, അനുരുദ്ധോ അനാസവോ.

൮൯൮. ‘‘മഹിച്ഛോ ച അസന്തുട്ഠോ, സംസട്ഠോ യോ ച ഉദ്ധതോ;

തസ്സ ധമ്മാ ഇമേ ഹോന്തി, പാപകാ സംകിലേസികാ.

൮൯൯. ‘‘സതോ ച ഹോതി അപ്പിച്ഛോ, സന്തുട്ഠോ അവിഘാതവാ;

പവിവേകരതോ വിത്തോ, നിച്ചമാരദ്ധവീരിയോ.

൯൦൦. ‘‘തസ്സ ധമ്മാ ഇമേ ഹോന്തി, കുസലാ ബോധിപക്ഖികാ;

അനാസവോ ച സോ ഹോതി, ഇതി വുത്തം മഹേസിനാ.

൯൦൧. ‘‘മമ സങ്കപ്പമഞ്ഞായ, സത്ഥാ ലോകേ അനുത്തരോ;

മനോമയേന കായേന, ഇദ്ധിയാ ഉപസങ്കമി.

൯൦൨. ‘‘യദാ മേ അഹു സങ്കപ്പോ, തതോ ഉത്തരി ദേസയി;

നിപ്പപഞ്ചരതോ ബുദ്ധോ, നിപ്പപഞ്ചമദേസയി.

൯൦൩. ‘‘തസ്സാഹം ധമ്മമഞ്ഞായ, വിഹാസിം സാസനേ രതോ;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൯൦൪. ‘‘പഞ്ചപഞ്ഞാസവസ്സാനി, യതോ നേസജ്ജികോ അഹം;

പഞ്ചവീസതിവസ്സാനി, യതോ മിദ്ധം സമൂഹതം.

൯൦൫. ‘‘നാഹു അസ്സാസപസ്സാസാ, ഠിതചിത്തസ്സ താദിനോ;

അനേജോ സന്തിമാരബ്ഭ, ചക്ഖുമാ പരിനിബ്ബുതോ.

൯൦൬. ‘‘അസല്ലീനേന ചിത്തേന, വേദനം അജ്ഝവാസയി;

പജ്ജോതസ്സേവ നിബ്ബാനം, വിമോക്ഖോ ചേതസോ അഹു.

൯൦൭. ‘‘ഏതേ പച്ഛിമകാ ദാനി, മുനിനോ ഫസ്സപഞ്ചമാ;

നാഞ്ഞേ ധമ്മാ ഭവിസ്സന്തി, സമ്ബുദ്ധേ പരിനിബ്ബുതേ.

൯൦൮. ‘‘നത്ഥി ദാനി പുനാവാസോ, ദേവകായസ്മി ജാലിനി;

വിക്ഖീണോ ജാതിസംസാരോ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ.

൯൦൯. ‘‘യസ്സ മുഹുത്തേന സഹസ്സധാ, ലോകോ സംവിദിതോ സബ്രഹ്മകപ്പോ;

വസീ ഇദ്ധിഗുണേ ചുതൂപപാതേ, കാലേ പസ്സതി ദേവതാ സ ഭിക്ഖു.

൯൧൦. ‘‘അന്നഭാരോ പുരേ ആസിം, ദലിദ്ദോ ഘാസഹാരകോ;

സമണം പടിപാദേസിം, ഉപരിട്ഠം യസസ്സിനം.

൯൧൧. ‘‘സോമ്ഹി സക്യകുലേ ജാതോ, അനുരുദ്ധോതി മം വിദൂ;

ഉപേതോ നച്ചഗീതേഹി, സമ്മതാളപ്പബോധനോ.

൯൧൨. ‘‘അഥദ്ദസാസിം സമ്ബുദ്ധം, സത്ഥാരം അകുതോഭയം;

തസ്മിം ചിത്തം പസാദേത്വാ, പബ്ബജിം അനഗാരിയം.

൯൧൩. ‘‘പുബ്ബേനിവാസം ജാനാമി, യത്ഥ മേ വുസിതം പുരേ;

താവതിംസേസു ദേവേസു, അട്ഠാസിം സക്കജാതിയാ.

൯൧൪. ‘‘സത്തക്ഖത്തും മനുസ്സിന്ദോ, അഹം രജ്ജമകാരയിം;

ചാതുരന്തോ വിജിതാവീ, ജമ്ബുസണ്ഡസ്സ ഇസ്സരോ;

അദണ്ഡേന അസത്ഥേന, ധമ്മേന അനുസാസയിം.

൯൧൫. ‘‘ഇതോ സത്ത തതോ സത്ത, സംസാരാനി ചതുദ്ദസ;

നിവാസമഭിജാനിസ്സം, ദേവലോകേ ഠിതോ തദാ.

൯൧൬. ‘‘പഞ്ചങ്ഗികേ സമാധിമ്ഹി, സന്തേ ഏകോദിഭാവിതേ;

പടിപ്പസ്സദ്ധിലദ്ധമ്ഹി, ദിബ്ബചക്ഖു വിസുജ്ഝി മേ.

൯൧൭. ‘‘ചുതൂപപാതം ജാനാമി, സത്താനം ആഗതിം ഗതിം;

ഇത്ഥഭാവഞ്ഞഥാഭാവം, ഝാനേ പഞ്ചങ്ഗികേ ഠിതോ.

൯൧൮. ‘‘പരിചിണ്ണോ മയാ സത്ഥാ…പേ… ഭവനേത്തി സമൂഹതാ.

൯൧൯. ‘‘വജ്ജീനം വേളുവഗാമേ, അഹം ജീവിതസങ്ഖയാ;

ഹേട്ഠതോ വേളുഗുമ്ബസ്മിം, നിബ്ബായിസ്സം അനാസവോ’’തി.

തത്ഥ പഹായാതി പജഹിത്വാ. മാതാപിതരോതി മാതരഞ്ച പിതരഞ്ച. അയഞ്ഹേത്ഥ അധിപ്പായോ – യഥാ അഞ്ഞേ കേചി ഞാതിപാരിജുഞ്ഞേന വാ ഭോഗപാരിജുഞ്ഞേന വാ അഭിഭൂതാ പബ്ബജന്തി, പബ്ബജിതാ ച കിച്ചന്തരപസുതാ വിഹരന്തി, ന ഏവം മയം. മയം പന മഹന്തം ഞാതിപരിവട്ടം, മഹന്തഞ്ച ഭോഗക്ഖന്ധം പഹായ കാമേസു നിരപേക്ഖാ പബ്ബജിതാതി. ഝായതീതി ആരമ്മണൂപനിജ്ഝാനം ലക്ഖണൂപനിജ്ഝാനഞ്ചാതി, ദുവിധമ്പി ഝാനം അനുയുത്തോ വിഹരതി.

സമേതോ നച്ചഗീതേഹീതി നച്ചേഹി ച ഗീതേഹി ച സമങ്ഗീഭൂതോ, നച്ചാനി പസ്സന്തോ ഗീതാനി സുണന്തോതി അത്ഥോ. ‘‘സമ്മതോ’’തി ച പഠന്തി, നച്ചഗീതേഹി പൂജിതോതി അത്ഥോ. സമ്മതാളപ്പബോധനോതി സമ്മതാളസദ്ദേഹി പച്ചൂസകാലേ പബോധേതബ്ബോ. ന തേന സുദ്ധിമജ്ഝഗന്തി തേന കാമഭോഗേന സംസാരസുദ്ധിം നാധിഗച്ഛിം. മാരസ്സ വിസയേ രതോതി കിലേസമാരസ്സ വിസയഭൂതേ കാമഗുണേ രതോ. ‘‘കിലേസമാരസ്സ വിസയഭൂതേന കാമഗുണഭോഗേന സംസാരസുദ്ധി ഹോതീ’’തി ഏവംദിട്ഠികോ അഹുത്വാതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘ഏതഞ്ച സമതിക്കമ്മാ’’തിആദി. തത്ഥ ഏതന്തി ഏതം പഞ്ചവിധമ്പി കാമഗുണം. സമതിക്കമ്മാതി സമതിക്കമിത്വാ, അനപേക്ഖോ ഛഡ്ഡേത്വാതി അത്ഥോ. സബ്ബോഘന്തി കാമോഘാദികം സബ്ബമ്പി ഓഘം.

പഞ്ച കാമഗുണേ സരൂപതോ ദസ്സേതും ‘‘രൂപാ സദ്ദാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ മനോരമാതി ലോഭനീയട്ഠേന മനം രമയന്തീതി മനോരമാ, മനാപിയാതി വുത്തം ഹോതി. യഥാഹ ‘‘കതമേ പഞ്ച മനാപിയാ രൂപാ, മനാപിയാ സദ്ദാ’’തിആദി (മ. നി. ൩.൩൨൮ അത്ഥതോ സമാനം).

പിണ്ഡപാതമതിക്കന്തോതി പിണ്ഡപാതഗ്ഗഹണം അതിക്കന്തോ, പിണ്ഡപാതഗ്ഗഹണതോ നിവത്തേന്തോതി അത്ഥോ. ഏകോതി ഏകാകീ അപച്ഛാസമണോ. അദുതിയോതി നിത്തണ്ഹോ. തണ്ഹാ ഹി പുരിസസ്സ ദുതിയോ നാമ. യഥാഹ ‘‘തണ്ഹാദുതിയോ പുരിസോ’’തി (ഇതിവു. ൧൫, ൧൦൫; മഹാനി. ൧൯൧). ഏസതീതി പരിയേസതി.

വിചിനീതി ഏസന്തോവ തത്ഥ തത്ഥ സങ്കാരകൂടാദികേ പംസുകൂലുപ്പത്തിട്ഠാനേ വിചിനി. അഗ്ഗഹീതി വിചിനിത്വാ അസുചിമക്ഖിതമ്പി അജിഗുച്ഛന്തോ ഗണ്ഹി. ധോവീതി, വിക്ഖാലേസി. രജയീതി ധോവിത്വാ ഗഹിതം സിബ്ബിത്വാ കപ്പിയരജനേന രജയി. ധാരയീതി രജിത്വാ കപ്പബിന്ദും ദത്വാ ധാരേസി, നിവാസേസി ചേവ പാരുപി ച.

ഇദാനി പാചീനവംസദായേ സത്ഥാരാ ദിന്നഓവാദം തസ്സ ച അത്തനാ മത്ഥകപ്പത്തഭാവം ദീപേന്തോ ‘‘മഹിച്ഛോ ച അസന്തുട്ഠോ’’തിആദികാ ഗാഥാ അഭാസി. തത്ഥ മഹിച്ഛോതി മഹതിയാ പച്ചയിച്ഛായ സമന്നാഗതോ, ഉളാരുളാരേ ബഹൂ ച പച്ചയേ ഇച്ഛന്തോതി അത്ഥോ. അസന്തുട്ഠോതി നിസ്സന്തുട്ഠോ, യഥാലാഭസന്തോസാദിനാ സന്തോസേന വിരഹിതോ. സംസട്ഠോതി ഗിഹീഹി ചേവ പബ്ബജിതേഹി ച അനനുലോമികേന സംസഗ്ഗേന സംസട്ഠോ. ഉദ്ധതോതി ഉക്ഖിത്തോ. തസ്സാതി ‘‘മഹിച്ഛോ’’തിആദിനാ വുത്തപുഗ്ഗലസ്സ. ധമ്മാതി മഹിച്ഛതാ അസന്തോസോ, സംസട്ഠതാ വിക്ഖേപോതി ഈദിസാ. ലാമകട്ഠേന പാപകാ. സംകിലേസികാതി തസ്സ ചിത്തസ്സ മലീനഭാവകരണതോ സംകിലേസികാ ധമ്മാ ഹോന്തി.

സതോ ച ഹോതി അപ്പിച്ഛോതി യദാ പനായം പുഗ്ഗലോ കല്യാണമിത്തേ സേവന്തോ ഭജന്തോ പയിരുപാസന്തോ സദ്ധമ്മം സുണന്തോ യോനിസോ മനസി കരോന്തോ സതിമാ ച മഹിച്ഛതം പഹായ അപ്പിച്ഛോ ച ഹോതി. അസന്തോസം പഹായ സന്തുട്ഠോ, ചിത്തസ്സ വിഘാതകരം വിക്ഖേപം പഹായ അവിഘാതവാ അവിക്ഖിത്തോ സമാഹിതോ, ഗണസങ്ഗണികം പഹായ പവിവേകരതോ, വിവേകാഭിരതിയാ നിബ്ബിദായ ധമ്മപീതിയാ വിത്തോ സുമനോ തുട്ഠചിത്തോ, സബ്ബസോ കോസജ്ജപഹാനേന ആരദ്ധവീരിയോ.

തസ്സ ഏവം അപ്പിച്ഛതാദിഗുണസമന്നാഗതസ്സ ഇമേ സതിപട്ഠാനാദയോ സത്തതിംസപ്പഭേദാ തിവിധവിപസ്സനാസങ്ഗഹാ കോസല്ലസമ്ഭൂതട്ഠേന കുസലാ, മഗ്ഗപരിയാപന്നാ ബോധിപക്ഖികാ ധമ്മാ ഹോന്തി. സോ തേഹി സമന്നാഗതോ സബ്ബസോ ആസവാനം ഖേപനേന അഗ്ഗമഗ്ഗക്ഖണതോ പട്ഠായ അനാസവോ ച ഹോതി. ഇതി ഏവം വുത്തം മഹേസിനാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന പാചീനവംസദായേ മഹാപുരിസവിതക്കേ മത്ഥകം പാപനവസേനാതി അധിപ്പായോ.

മമ സങ്കപ്പമഞ്ഞായാതി ‘‘അപിച്ഛസ്സായം, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മോ, നായം ധമ്മോ മഹിച്ഛസ്സാ’’തിആദിനാ (അ. നി. ൮.൩൦) മഹാപുരിസവിതക്കവസേന ആരദ്ധം, തേ ച മത്ഥകം പാപേതും അസമത്ഥഭാവേന ഠിതം മമ സങ്കപ്പം ജാനിത്വാ. മനോമയേനാതി മനോമയേന വിയ, മനസാ നിമ്മിതസദിസേന പരിണാമിതേനാതി അത്ഥോ. ഇദ്ധിയാതി ‘‘അയം കായോ ഇദം ചിത്തം വിയ ഹോതൂ’’തി ഏവം പവത്തഅധിട്ഠാനിദ്ധിയാ.

യദാ മേ അഹു സങ്കപ്പോതി യസ്മിം കാലേ മയ്ഹം ‘‘കീദിസോ നു ഖോ അട്ഠമോ മഹാപുരിസവിതക്കോ’’തി പരിവിതക്കോ അഹോസി. തതോ മമ സങ്കപ്പമഞ്ഞായ ഇദ്ധിയാ ഉപസങ്കമീതി യോജനാ. ഉത്തരി ദേസയീതി ‘‘നിപ്പപഞ്ചാരാമസ്സായം, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മോ നിപ്പപഞ്ചരതിനോ, നായംധമ്മോ പപഞ്ചാരാമസ്സ പപഞ്ചരതിനോ’’തി (അ. നി. ൮.൩൦) ഇമമട്ഠമം മഹാപുരിസവിതക്കം പൂരേന്തോ ഉപരി ദേസയി. തം പന ദേസിതം ധമ്മം ദേസേന്തോ ആഹ ‘‘നിപ്പപഞ്ചരതോ ബുദ്ധോ, നിപ്പപഞ്ചമദേസയീ’’തി. പപഞ്ചാ നാമ രാഗാദയോ കിലേസാ, തേസം വൂപസമതായ, തദഭാവതോ ച ലോകുത്തരധമ്മാ നിപ്പപഞ്ചാ നാമ. തസ്മിം നിപ്പപഞ്ചേ രതോ അഭിരതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ യഥാ തം പാപുണാമി, തഥാ താദിസം ധമ്മം അദേസയി, സാമുക്കംസികം ചതുസച്ചധമ്മദേസനം പകാസയീതി അത്ഥോ.

തസ്സാഹം ധമ്മമഞ്ഞായാതി തസ്സാ സത്ഥു ദേസനായ ധമ്മം ജാനിത്വാ യഥാനുസിട്ഠം പടിപജ്ജന്തോ വിഹാസിം സിക്ഖത്തയസങ്ഗഹേ സാസനേ രതോ അഭിരതോ ഹുത്വാതി അത്ഥോ.

സത്ഥാരാ അത്തനോ സമാഗമം തേന സാധിതമത്ഥം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി അത്തനോ പബ്ബജിതകാലതോ പട്ഠായ ആരദ്ധവീരിയതം, കായേ അനപേക്ഖതായ സേയ്യസുഖപസ്സസുഖാനം പരിച്ചാഗം, അപ്പമിദ്ധകാലതോ പട്ഠായ ആരദ്ധവീരിയതഞ്ച ദസ്സേന്തോ ‘‘പഞ്ചപഞ്ഞാസവസ്സാനീ’’തി ഗാഥമാഹ. തത്ഥ യതോ നേസജ്ജികോ അഹന്തി യതോ പട്ഠായ ‘‘യോഗാനുകൂലതാ കമ്മട്ഠാനപരിയുട്ഠിതസപ്പുരിസചരിയാ സല്ലേഖവുത്തീ’’തി ഏവമാദിഗുണേ ദിസ്വാ നേസജ്ജികോ അഹോസിം താനി പഞ്ചപഞ്ഞാസ വസ്സാനി. യതോ മിദ്ധം സമൂഹതന്തി യതോ പട്ഠായ മയാ നിദ്ദാ പരിച്ചത്താ താനി പഞ്ചവീസതിവസ്സാനി. ‘‘ഥേരസ്സ പഞ്ചപഞ്ഞാസായ വസ്സേസു നേസജ്ജികസ്സ സതോ ആദിതോ പഞ്ചവീസതിവസ്സാനി നിദ്ദാ നാഹോസി, തതോ പരം സരീരകിലമഥേന പച്ഛിമയാമേ നിദ്ദാ അഹോസീ’’തി വദന്തി.

‘‘നാഹു അസ്സാസപസ്സാസാ’’ തിആദികാ തിസ്സോ ഗാഥാ സത്ഥു പരിനിബ്ബാനകാലേ ഭിക്ഖൂഹി ‘‘കിം ഭഗവാ പരിനിബ്ബുതോ’’തി പുട്ഠോ പരിനിബ്ബാനഭാവം പവേദേന്തോ ആഹ. തത്ഥ നാഹു അസ്സാസപസ്സാസാ, ഠിതചിത്തസ്സ താദിനോതി അനുലോമപടിലോമതോ അനേകാകാരവോകാരാ സബ്ബാ സമാപത്തിയോ സമാപജ്ജിത്വാ വുട്ഠായ സബ്ബപച്ഛാ ചതുത്ഥജ്ഝാനേ ഠിതചിത്തസ്സ താദിനോ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ അസ്സാസപസ്സാസാ നാഹു നാഹേസുന്തി അത്ഥോ. ഏതേന യസ്മാ ചതുത്ഥജ്ഝാനം സമാപന്നസ്സ കായസങ്ഖാരാ നിരുജ്ഝന്തി. കായസങ്ഖാരാതി ച അസ്സാസപസ്സാസാ വുച്ചന്തി, തസ്മാ ചതുത്ഥജ്ഝാനക്ഖണതോ പട്ഠായ അസ്സാസപസ്സാസാ നാഹേസുന്തി ദസ്സേതി. തണ്ഹാസങ്ഖാതായ ഏജായ അഭാവതോ അനേജോ, സമാധിസ്മിം ഠിതത്താ വാ അനേജോ. സന്തിമാരബ്ഭാതി അനുപാദിസേസം നിബ്ബാനം ആരബ്ഭ പടിച്ച സന്ധായ. ചക്ഖുമാതി പഞ്ചഹി ചക്ഖൂഹി ചക്ഖുമാ. പരിനിബ്ബുതോതി പരിനിബ്ബായി. അയഞ്ഹേത്ഥ അത്ഥോ – നിബ്ബാനാരമ്മണചതുത്ഥജ്ഝാനഫലസമാപത്തിം സമാപജ്ജിത്വാ തദനന്തരമേവ അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബുതോതി.

അസല്ലീനേനാതി അലീനേന അസംകുടിതേന സുവികസിതേനേവ ചിത്തേന. വേദനം അജ്ഝവാസയീതി സതോ സമ്പജാനോ ഹുത്വാ മാരണന്തികം വേദനം അധിവാസേസി, ന വേദനാനുവത്തീ ഹുത്വാ ഇതോ ചിതോ ച സമ്പരിവത്തി. പജ്ജോതസ്സേവ നിബ്ബാനം, വിമോക്ഖോ ചേതസോ അഹൂതി യഥാ തേലഞ്ച പടിച്ച, വട്ടിഞ്ച പടിച്ച പജ്ജലന്തോ പജ്ജോതോ പദീപോ തേസം പരിക്ഖയേ നിബ്ബായതി. നിബ്ബുതോ ച കത്ഥചി ഗന്ത്വാ ന തിട്ഠതി, അഞ്ഞദത്ഥു അന്തരധായതി, അദസ്സനമേവ ഗച്ഛതി; ഏവം കിലേസാഭിസങ്ഖാരേ നിസ്സായ പവത്തമാനോ ഖന്ധസന്താനോ തേസം പരിക്ഖയേ നിബ്ബായതി, നിബ്ബുതോ ച കത്ഥചി ഗന്ത്വാ ന തിട്ഠതി, അഞ്ഞദത്ഥു അന്തരധായതി, അദസ്സനമേവ ഗച്ഛതീതി ദസ്സേതി. തേന വുത്തം ‘‘നിബ്ബന്തി ധീരാ യഥായം പദീപോ’’തി (ഖു. പാ. ൬.൧൫), ‘‘അച്ചീ യഥാ വാതവേഗേന ഖിത്താ’’തി (സു. നി. ൧൦൮൦) ച ആദി.

ഏതേതി പരിനിബ്ബാനക്ഖണേ സത്ഥു സന്താനേ പവത്തമാനാനം ധമ്മാനം അത്തനോ പച്ചക്ഖതായ വുത്തം. പച്ഛിമകാ തതോ പരം ചിത്തുപ്പാദാഭാവതോ. ദാനീതി ഏതരഹി. ഫസ്സപഞ്ചമാതി ഫസ്സപഞ്ചമകാനം ധമ്മാനം പാകടഭാവതോ വുത്തം. തഥാ ഹി ചിത്തുപ്പാദകഥായമ്പി ഫസ്സപഞ്ചമകാവ ആദിതോ വുത്താ. അഞ്ഞേ ധമ്മാതി സഹ നിസ്സയേന അഞ്ഞേ ചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ, ന പരിനിബ്ബാനചിത്തചേതസികാ. നനു തേപി ന ഭവിസ്സന്തേവാതി? സച്ചം ന ഭവിസ്സന്തി, ആസങ്കാഭാവതോ പന തേ സന്ധായ ‘‘ന ഭവിസ്സന്തീ’’തി ന വത്തബ്ബമേവ. ‘‘ഇതരേ പന സേക്ഖപുഥുജ്ജനാനം വിയ ഭവിസ്സന്തി നു ഖോ’’തി സിയാ ആസങ്കാതി തദാസങ്കാനിവത്തനത്ഥം ‘‘നാഞ്ഞേ ധമ്മാ ഭവിസ്സന്തീ’’തി വുത്തം.

നത്ഥി ദാനി പുനാവാസോ, ദേവകായസ്മി ജാലിനീതി, ഏത്ഥ ജാലിനീതി ദേവതം ആലപതി, ദേവതേ ദേവകായസ്മിം ദേവസമൂഹേ ഉപപജ്ജനവസേന പുന ആവാസോ ആവസനം ഇദാനി മയ്ഹം നത്ഥീതി അത്ഥോ. തത്ഥ കാരണമാഹ ‘‘വിക്ഖീണോ’’തിആദിനാ. സാ കിര ദേവതാ പുരിമത്തഭാവേ ഥേരസ്സ പാദപരിചാരികാ, തസ്മാ ഇദാനി ഥേരം ജിണ്ണം വുദ്ധം ദിസ്വാ പുരിമസിനേഹേന ആഗന്ത്വാ ‘‘തത്ഥ ചിത്തം പണിധേഹി, യത്ഥ തേ വുസിതം പുരേ’’തി ദേവൂപപത്തിം യാചി. അഥ ‘‘ദാനി നത്ഥീ’’തിആദിനാ ഥേരോ തസ്സാ പടിവചനം അദാസി. തം സുത്വാ ദേവതാ വിഹതാസാ തത്ഥേവന്തരധായി.

അഥ ഥേരോ വേഹാസം അബ്ഭുഗ്ഗന്ത്വാ അത്തനോ ആനുഭാവം സബ്രഹ്മചാരീനം പകാസേന്തോ ‘‘യസ്സ മുഹുത്തേനാ’’തി ഗാഥമാഹ. തസ്സത്ഥോ – യസ്സ ഖീണാസവഭിക്ഖുനോ മുഹുത്തമത്തേന ഏവ സഹസ്സധാ സഹസ്സപ്പകാരോ തിസഹസ്സിമഹാസഹസ്സിപഭേദോ, ലോകോ സബ്രഹ്മകപ്പോ സഹബ്രഹ്മലോകോ, സംവിദിതോ സമ്മദേവ വിദിതോ ഞാതോ പച്ചക്ഖം കതോ, ഏവം ഇദ്ധിഗുണേ ഇദ്ധിസമ്പദായ ചുതൂപപാതേ ച വസീഭാവപ്പത്തോ സോ ഭിക്ഖു ഉപഗതകാലേ ദേവതാ പസ്സതി, ന തസ്സ ദേവതാനം ദസ്സനേ പരിഹാനീതി. ഥേരേന കിര ജാലിനിയാ ദേവതായ പടിവചനദാനവസേന ‘‘നത്ഥി ദാനീ’’തി ഗാഥായ വുത്തായ ഭിക്ഖൂ ജാലിനിം അപസ്സന്താ ‘‘കിം നു ഖോ ഥേരോ ധമ്മാലപനവസേന കിഞ്ചി ആലപതീ’’തി ചിന്തേസും. തേസം ചിത്താചാരം ഞത്വാ ഥേരോ ‘‘യസ്സ മുഹുത്തേനാ’’തി ഇമം ഗാഥമാഹ.

അന്നഭാരോ പുരേതി ഏവംനാമോ പുരിമത്തഭാവേ. ഘാസഹാരകോതി ഘാസമത്തസ്സ അത്ഥായ ഭത്തിം കത്വാ ജീവനകോ. സമണന്തി സമിതപാപം. പടിപാദേസിന്തി പടിമുഖോ ഹുത്വാ പാദാസിം, പസാദേന അഭിമുഖോ ഹുത്വാ ആഹാരദാനം അദാസിന്തി അധിപ്പായോ. ഉപരിട്ഠന്തി ഏവംനാമകം പച്ചേകബുദ്ധം. യസസ്സിനന്തി കിത്തിമന്തം പത്ഥടയസം. ഇമായ ഗാഥായ യാവ ചരിമത്തഭാവാ ഉളാരസമ്പത്തിഹേതുഭൂതം അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം ദസ്സേതി. തേനാഹ ‘‘സോമ്ഹി സക്യകുലേ ജാതോ’’തിആദി.

ഇതോ സത്താതി ഇതോ മനുസ്സലോകതോ ചവിത്വാ ദേവലോകേ ദിബ്ബേന ആധിപച്ചേന സത്ത. തതോ സത്താതി തതോ ദേവലോകതോ ചവിത്വാ മനുസ്സലോകേ ചക്കവത്തിഭാവേന സത്ത. സംസാരാനി ചതുദ്ദസാതി ചതുദ്ദസ ഭവന്തരസംസരണാനി. നിവാസമഭിജാനിസ്സന്തി പുബ്ബേനിവാസം അഞ്ഞാസിം. ദേവലോകേ ഠിതോ തദാതി തഞ്ച ഖോ ന ഇമസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ, അപി ച ഖോ യദാ ഇതോ അനന്തരാതീതേ അത്തഭാവേ ദേവലോകേ ഠിതോ, തദാ അഞ്ഞാസിന്തി അത്ഥോ.

ഇദാനി അത്തനാ ദിബ്ബചക്ഖുഞാണചുതൂപപാതഞാണാനം അധിഗതാകാരം ദസ്സേന്തോ ‘‘പഞ്ചങ്ഗികേ’’തിആദിനാ ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി. തത്ഥ പഞ്ചങ്ഗികേ സമാധിമ്ഹീതി അഭിഞ്ഞാപാദകചതുത്ഥജ്ഝാനസമാധിമ്ഹി. സോ ഹി പീതിഫരണതാ, സുഖഫരണതാ, ചേതോഫരണതാ, ആലോകഫരണതാ, പച്ചവേക്ഖണനിമിത്തന്തി ഇമേഹി പഞ്ചഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതത്താ പഞ്ചങ്ഗികോ സമാധീതി വുച്ചതി. സന്തേതി പടിപക്ഖവൂപസമേന അങ്ഗസന്തതായ ച സന്തേ. ഏകോദിഭാവിതേതി ഏകോദിഭാവഗതേ, സുചിണ്ണേ വസീഭാവപ്പത്തേതി അത്ഥോ. പടിപ്പസ്സദ്ധിലദ്ധമ്ഹീതി കിലേസാനം പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ ലദ്ധേ. ദിബ്ബചക്ഖു വിസുജ്ഝി മേതി ഏവംവിധേ സമാധിമ്ഹി സമ്പാദിതേ മയ്ഹം ദിബ്ബചക്ഖുഞാണം വിസുജ്ഝി, ഏകാദസഹി ഉപക്കിലേസേഹി വിമുത്തിയാ വിസുദ്ധം അഹോസി.

ചുതൂപപാതം ജാനാമീതി സത്താനം ചുതിഞ്ച ഉപപത്തിഞ്ച ജാനാമി, ജാനന്തോ ച ‘‘ഇമേ സത്താ അമുമ്ഹാ ലോകമ്ഹാ ആഗന്ത്വാ ഇധൂപപന്നാ, ഇമമ്ഹാ ച ലോകാ ഗന്ത്വാ അമുമ്ഹി ലോകേ ഉപപജ്ജിസ്സന്തീ’’തി സത്താനം ആഗതിം ഗതിഞ്ച ജാനാമി, ജാനന്തോ ഏവ ച നേസം ഇത്ഥഭാവം മനുസ്സഭാവം തതോ അഞ്ഞഥാഭാവം അഞ്ഞഥാതിരച്ഛാനഭാവഞ്ച ഉപപത്തിതോ പുരേതരമേവ ജാനാമി. തയിദം സബ്ബമ്പി പഞ്ചങ്ഗികേ സമാധിമ്ഹി സമ്പാദിതേ ഏവാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഝാനേ പഞ്ചങ്ഗികേ ഠിതോ’’തി. തത്ഥ പഞ്ചങ്ഗികേ ഝാനേ ഠിതോ പതിട്ഠിതോ ഹുത്വാ ഏവം ജാനാമീതി അത്ഥോ.

ഏവം വിജ്ജാത്തയം ദസ്സേത്വാ തപ്പസങ്ഗേന പുബ്ബേ ദസ്സിതമ്പി തതിയവിജ്ജം സഹ കിച്ചനിപ്ഫത്തിയാ ദസ്സേന്തോ ‘‘പരിചിണ്ണോ മയാ സത്ഥാ’’തിആദിനാ ഗാഥാദ്വയമാഹ. തത്ഥ വജ്ജീനം വേളുവഗാമേതി വജ്ജിരട്ഠസ്സ വേളുവഗാമേ, വജ്ജിരട്ഠേ യത്ഥ പച്ഛിമവസ്സം ഉപഗച്ഛി വേളുവഗാമേ. ഹേട്ഠതോ വേളുഗുമ്ബസ്മിന്തി തത്ഥ അഞ്ഞതരസ്സ വേളുഗുമ്ബസ്സ ഹേട്ഠാ. നിബ്ബായിസ്സന്തി നിബ്ബായിസ്സാമി, അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബായിസ്സാമീതി അത്ഥോ.

അനുരുദ്ധത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.