൯. കിംസീലസുത്തവണ്ണനാ

൩൨൭. കിംസീലോതി കിംസീലസുത്തം. കാ ഉപ്പത്തി? ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ഗിഹിസഹായകോ ഏകോ ഥേരസ്സേവ പിതുനോ വങ്ഗന്തബ്രാഹ്മണസ്സ സഹായസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ പുത്തോ സട്ഠികോടിഅധികം പഞ്ചസതകോടിധനം പരിച്ചജിത്വാ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തത്ഥേരസ്സ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ സബ്ബം ബുദ്ധവചനം പരിയാപുണി. തസ്സ ഥേരോ ബഹുസോ ഓവദിത്വാ കമ്മട്ഠാനമദാസി, സോ തേന വിസേസം നാധിഗച്ഛതി. തതോ ഥേരോ ‘‘ബുദ്ധവേനേയ്യോ ഏസോ’’തി ഞത്വാ തം ആദായ ഭഗവതോ സന്തികം ഗന്ത്വാ തം ഭിക്ഖും ആരബ്ഭ പുഗ്ഗലം അനിയമേത്വാ ‘‘കിംസീലോ’’തി പുച്ഛി. അഥസ്സ ഭഗവാ തതോ പരം അഭാസി. തത്ഥ കിംസീലോതി കീദിസേന വാരിത്തസീലേന സമന്നാഗതോ, കീദിസപകതികോ വാ. കിംസമാചാരോതി കീദിസേന ചാരിത്തേന യുത്തോ. കാനി കമ്മാനി ബ്രൂഹയന്തി കാനി കായകമ്മാദീനി വഡ്ഢേന്തോ. നരോ സമ്മാ നിവിട്ഠസ്സാതി അഭിരതോ നരോ സാസനേ സമ്മാ പതിട്ഠിതോ ഭവേയ്യ. ഉത്തമത്ഥഞ്ച പാപുണേതി സബ്ബത്ഥാനം ഉത്തമം അരഹത്തഞ്ച പാപുണേയ്യാതി വുത്തം ഹോതി.

൩൨൮. തതോ ഭഗവാ ‘‘സാരിപുത്തോ അഡ്ഢമാസൂപസമ്പന്നോ സാവകപാരമിപ്പത്തോ, കസ്മാ ആദികമ്മികപുഥുജ്ജനപഞ്ഹം പുച്ഛതീ’’തി ആവജ്ജേന്തോ ‘‘സദ്ധിവിഹാരികം ആരബ്ഭാ’’തി ഞത്വാ പുച്ഛായ വുത്തം ചാരിത്തസീലം അവിഭജിത്വാവ തസ്സ സപ്പായവസേന ധമ്മം ദേസേന്തോ ‘‘വുഡ്ഢാപചായീ’’തിആദിമാഹ.

തത്ഥ പഞ്ഞാവുഡ്ഢോ, ഗുണവുഡ്ഢോ, ജാതിവുഡ്ഢോ, വയോവുഡ്ഢോതി ചത്താരോ വുഡ്ഢാ. ജാതിയാ ഹി ദഹരോപി ബഹുസ്സുതോ ഭിക്ഖു അപ്പസ്സുതമഹല്ലകഭിക്ഖൂനമന്തരേ ബാഹുസച്ചപഞ്ഞായ വുഡ്ഢത്താ പഞ്ഞാവുഡ്ഢോ. തസ്സ ഹി സന്തികേ മഹല്ലകഭിക്ഖൂപി ബുദ്ധവചനം പരിയാപുണന്തി, ഓവാദവിനിച്ഛയപഞ്ഹവിസ്സജ്ജനാനി ച പച്ചാസീസന്തി. തഥാ ദഹരോപി ഭിക്ഖു അധിഗമസമ്പന്നോ ഗുണവുഡ്ഢോ നാമ. തസ്സ ഹി ഓവാദേ പതിട്ഠായ മഹല്ലകാപി വിപസ്സനാഗബ്ഭം ഗഹേത്വാ അരഹത്തഫലം പാപുണന്തി. തഥാ ദഹരോപി രാജാ ഖത്തിയോ മുദ്ധാവസിത്തോ ബ്രാഹ്മണോ വാ സേസജനസ്സ വന്ദനാരഹതോ ജാതിവുഡ്ഢോ നാമ. സബ്ബോ പന പഠമജാതോ വയോവുഡ്ഢോ നാമ. തത്ഥ യസ്മാ പഞ്ഞായ സാരിപുത്തത്ഥേരസ്സ സദിസോ നത്ഥി ഠപേത്വാ ഭഗവന്തം, തഥാ ഗുണേനപി അഡ്ഢമാസേന സബ്ബസാവകപാരമീഞാണസ്സ പടിവിദ്ധത്താ. ജാതിയാപി സോ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലകുലേ ഉപ്പന്നോ, തസ്മാ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ വയേന സമാനോപി സോ ഇമേഹി തീഹി കാരണേഹി വുഡ്ഢോ. ഇമസ്മിം പനത്ഥേ പഞ്ഞാഗുണേഹി ഏവ വുഡ്ഢഭാവം സന്ധായ ഭഗവാ ആഹ – ‘‘വുഡ്ഢാപചായീ’’തി. തസ്മാ താദിസാനം വുഡ്ഢാനം അപചിതികരണേന വുഡ്ഢാപചായീ, തേസമേവ വുഡ്ഢാനം ലാഭാദീസു ഉസൂയവിഗമേന അനുസൂയകോ ച സിയാതി അയമാദിപാദസ്സ അത്ഥോ.

കാലഞ്ഞൂ ചസ്സാതി ഏത്ഥ പന രാഗേ ഉപ്പന്നേ തസ്സ വിനോദനത്ഥായ ഗരൂനം ദസ്സനം ഗച്ഛന്തോപി കാലഞ്ഞൂ, ദോസേ… മോഹേ… കോസജ്ജേ ഉപ്പന്നേ തസ്സ വിനോദനത്ഥായ ഗരൂനം ദസ്സനം ഗച്ഛന്തോപി കാലഞ്ഞൂ, യതോ ഏവം കാലഞ്ഞൂ ച അസ്സ ഗരൂനം ദസ്സനായ. ധമ്മിം കഥന്തി സമഥവിപസ്സനായുത്തം. ഏരയിതന്തി വുത്തം. ഖണഞ്ഞൂതി തസ്സാ കഥായ ഖണവേദീ, ദുല്ലഭോ വാ അയം ഈദിസായ കഥായ സവനക്ഖണോതി ജാനന്തോ. സുണേയ്യ സക്കച്ചാതി തം കഥം സക്കച്ചം സുണേയ്യ. ന കേവലഞ്ച തമേവ, അഞ്ഞാനിപി ബുദ്ധഗുണാദിപടിസംയുത്താനി സുഭാസിതാനി സക്കച്ചമേവ സുണേയ്യാതി അത്ഥോ.

൩൨൯. ‘‘കാലഞ്ഞൂ ചസ്സ ഗരൂനം ദസ്സനായാ’’തി ഏത്ഥ വുത്തനയഞ്ച അത്തനോ ഉപ്പന്നരാഗാദിവിനോദനകാലം ഞത്വാപി ഗരൂനം സന്തികം ഗച്ഛന്തോ കാലേന ഗച്ഛേ ഗരൂനം സകാസം, ‘‘അഹം കമ്മട്ഠാനികോ ധുതങ്ഗധരോ ചാ’’തി കത്വാ ന ചേതിയവന്ദനബോധിയങ്ഗണഭിക്ഖാചാരമഗ്ഗഅതിമജ്ഝന്ഹികവേലാദീസു യത്ഥ കത്ഥചി ഠിതമാചരിയം ദിസ്വാ പരിപുച്ഛനത്ഥായ ഉപസങ്കമേയ്യ, സകസേനാസനേ പന അത്തനോ ആസനേ നിസിന്നം വൂപസന്തദരഥം സല്ലക്ഖേത്വാ കമ്മട്ഠാനാദിവിധിപുച്ഛനത്ഥം ഉപസങ്കമേയ്യാതി അത്ഥോ. ഏവം ഉപസങ്കമന്തോപി ച ഥമ്ഭം നിരംകത്വാ നിവാതവുത്തി ഥദ്ധഭാവകരം മാനം വിനാസേത്വാ നീചവുത്തി പാദപുഞ്ഛനചോളകഛിന്നവിസാണുസഭഉദ്ധതദാഠസപ്പസദിസോ ഹുത്വാ ഉപസങ്കമേയ്യ. അഥ തേന ഗരുനാ വുത്തം അത്ഥം ധമ്മം…പേ… സമാചരേ ച. അത്ഥന്തി ഭാസിതത്ഥം. ധമ്മന്തി പാളിധമ്മം. സംയമന്തി സീലം. ബ്രഹ്മചരിയന്തി അവസേസസാസനബ്രഹ്മചരിയം. അനുസ്സരേ ചേവ സമാചരേ ചാതി അത്ഥം കഥിതോകാസേ അനുസ്സരേയ്യ, ധമ്മം സംയമം ബ്രഹ്മചരിയം കഥിതോകാസേ അനുസ്സരേയ്യ, അനുസ്സരണമത്തേനേവ ച അതുസ്സന്തോ തം സബ്ബമ്പി സമാചരേ സമാചരേയ്യ സമാദായ വത്തേയ്യ. താസം കഥാനം അത്തനി പവത്തനേ ഉസ്സുക്കം കരേയ്യാതി അത്ഥോ. ഏവം കരോന്തോ ഹി കിച്ചകരോ ഹോതി.

൩൩൦. തതോ പരഞ്ച ധമ്മാരാമോ ധമ്മരതോ ധമ്മേ ഠിതോ ധമ്മവിനിച്ഛയഞ്ഞൂ ഭവേയ്യ. സബ്ബപദേസു ചേത്ഥ ധമ്മോതി സമഥവിപസ്സനാ, ആരാമോ രതീതി ഏകോവ അത്ഥോ, ധമ്മേ ആരാമോ അസ്സാതി ധമ്മാരാമോ. ധമ്മേ രതോ, ന അഞ്ഞം പിഹേതീതി ധമ്മരതോ. ധമ്മേ ഠിതോ ധമ്മം വത്തനതോ. ധമ്മവിനിച്ഛയം ജാനാതി ‘‘ഇദം ഉദയഞാണം ഇദം വയഞാണ’’ന്തി ധമ്മവിനിച്ഛയഞ്ഞൂ, ഏവരൂപോ അസ്സ. അഥ യായം രാജകഥാദിതിരച്ഛാനകഥാ തരുണവിപസ്സകസ്സ ബഹിദ്ധാരൂപാദീസു അഭിനന്ദനുപ്പാദനേന തം സമഥവിപസ്സനാധമ്മം സന്ദൂസേതി, തസ്മാ ‘‘ധമ്മസന്ദോസവാദോ’’തി വുച്ചതി, തം നേവാചരേ ധമ്മസന്ദോസവാദം, അഞ്ഞദത്ഥു ആവാസഗോചരാദിസപ്പായാനി സേവന്തോ തച്ഛേഹി നീയേഥ സുഭാസിതേഹി. സമഥവിപസ്സനാപടിസംയുത്താനേവേത്ഥ തച്ഛാനി, തഥാരൂപേഹി സുഭാസിതേഹി നീയേഥ നീയേയ്യ, കാലം ഖേപേയ്യാതി അത്ഥോ.

൩൩൧. ഇദാനി ‘‘ധമ്മസന്ദോസവാദ’’ന്തി ഏത്ഥ അതിസങ്ഖേപേന വുത്തം സമഥവിപസ്സനായുത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഉപക്കിലേസം പാകടം കരോന്തോ തദഞ്ഞേനപി ഉപക്കിലേസേന സദ്ധിം ‘‘ഹസ്സം ജപ്പ’’ന്തി ഇമം ഗാഥമാഹ. ഹാസന്തിപി പാഠോ. വിപസ്സകേന ഹി ഭിക്ഖുനാ ഹസനീയസ്മിം വത്ഥുസ്മിം സിതമത്തമേവ കാതബ്ബം, നിരത്ഥകകഥാജപ്പോ ന ഭാസിതബ്ബോ, ഞാതിബ്യസനാദീസു പരിദേവോ ന കാതബ്ബോ, ഖാണുകണ്ടകാദിമ്ഹി മനോപദോസോ ന ഉപ്പാദേതബ്ബോ. മായാകതന്തി വുത്താ മായാ, തിവിധം കുഹനം, പച്ചയേസു ഗിദ്ധി, ജാതിആദീഹി മാനോ, പച്ചനീകസാതതാസങ്ഖാതോ സാരമ്ഭോ, ഫരുസവചനലക്ഖണം കക്കസം, രാഗാദയോ കസാവാ, അധിമത്തതണ്ഹാലക്ഖണാ മുച്ഛാതി ഇമേ ച ദോസാ സുഖകാമേന അങ്ഗാരകാസു വിയ, സുചികാമേന ഗൂഥഠാനം വിയ, ജീവിതുകാമേന ആസിവിസാദയോ വിയ ച പഹാതബ്ബാ. ഹിത്വാ ച ആരോഗ്യമദാദിവിഗമാ വീതമദേന ചിത്തവിക്ഖേപാഭാവാ ഠിതത്തേന ചരിതബ്ബം. ഏവം പടിപന്നോ ഹി സബ്ബുപക്കിലേസപരിസുദ്ധായ ഭാവനായ ന ചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണാതി. തേനാഹ ഭഗവാ – ‘‘ഹസ്സം ജപ്പം…പേ… ഠിതത്തോ’’തി.

൩൩൨. ഇദാനി യ്വായം ‘‘ഹസ്സം ജപ്പ’’ന്തിആദിനാ നയേന ഉപക്കിലേസോ വുത്തോ, തേന സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു യസ്മാ സാഹസോ ഹോതി അവീമംസകാരീ, രത്തോ രാഗവസേന ദുട്ഠോ ദോസവസേന ഗച്ഛതി, പമത്തോ ച ഹോതി കുസലാനം ധമ്മാനം ഭാവനായ അസാതച്ചകാരീ, തഥാരൂപസ്സ ച ‘‘സുണേയ്യ സക്കച്ച സുഭാസിതാനീ’’തിആദിനാ നയേന വുത്തോ ഓവാദോ നിരത്ഥകോ, തസ്മാ ഇമസ്സ സംകിലേസസ്സ പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനായ ദേസനായ സുതാദിവുദ്ധിപടിപക്ഖഭാവം ദസ്സേന്തോ ‘‘വിഞ്ഞാതസാരാനീ’’തി ഇമം ഗാഥമാഹ.

തസ്സത്ഥോ – യാനി ഹേതാനി സമഥവിപസ്സനാപടിസംയുത്താനി സുഭാസിതാനി, തേസം വിജാനനം സാരോ. യദി വിഞ്ഞാതാനി സാധു, അഥ സദ്ദമത്തമേവ ഗഹിതം, ന കിഞ്ചി കതം ഹോതി, യേന ഏതാനി സുതമയേന ഞാണേന വിഞ്ഞായന്തി, തം സുതം, ഏതഞ്ച സുതമയഞാണം വിഞ്ഞാതസമാധിസാരം, തേസു വിഞ്ഞാതേസു ധമ്മേസു യോ സമാധി ചിത്തസ്സാവിക്ഖേപോ തഥത്തായ പടിപത്തി, അയമസ്സ സാരോ. ന ഹി വിജാനനമത്തേനേവ കോചി അത്ഥോ സിജ്ഝതി. യോ പനായം നരോ രാഗാദിവസേന വത്തനതോ സാഹസോ, കുസലാനം ധമ്മാനം ഭാവനായ അസാതച്ചകാരിതായ പമത്തോ, സോ സദ്ദമത്തഗ്ഗാഹീയേവ ഹോതി. തേന തസ്സ അത്ഥവിജാനനാഭാവതോ സാ സുഭാസിതവിജാനനപഞ്ഞാ ച, തഥത്തായ പടിപത്തിയാ അഭാവതോ സുതഞ്ച ന വഡ്ഢതീതി.

൩൩൩. ഏവം പമത്താനം സത്താനം പഞ്ഞാപരിഹാനിം സുതപരിഹാനിഞ്ച ദസ്സേത്വാ ഇദാനി അപ്പമത്താനം തദുഭയസാരാധിഗമം ദസ്സേന്തോ ആഹ – ‘‘ധമ്മേ ച യേ…പേ… സാരമജ്ഝഗൂ’’തി. തത്ഥ അരിയപ്പവേദിതോ ധമ്മോ നാമ സമഥവിപസ്സനാധമ്മോ. ഏകോപി ഹി ബുദ്ധോ സമഥവിപസ്സനാധമ്മം അദേസേത്വാ പരിനിബ്ബുതോ നാമ നത്ഥി. തസ്മാ ഏതസ്മിം ധമ്മേ ച യേ അരിയപ്പവേദിതേരതാ നിരതാ അപ്പമത്താ സാതച്ചാനുയോഗിനോ, അനുത്തരാ തേ വചസാ മനസാ കമ്മുനാ ച, തേ ചതുബ്ബിധേന വചീസുചരിതേന തിവിധേന മനോസുചരിതേന തിവിധേന കായസുചരിതേന ച സമന്നാഗതത്താ വചസാ മനസാ കമ്മുനാ ച അനുത്തരാ, അവസേസസത്തേഹി അസമാ അഗ്ഗാവിസിട്ഠാ. ഏത്താവതാ സദ്ധിം പുബ്ബഭാഗസീലേന അരിയമഗ്ഗസമ്പയുത്തം സീലം ദസ്സേതി. ഏവം പരിസുദ്ധസീലാ തേ സന്തിസോരച്ചസമാധിസണ്ഠിതാ, സുതസ്സ പഞ്ഞായ ച സാരമജ്ഝഗൂ, യേ അരിയപ്പവേദിതേ ധമ്മേ രതാ, തേ ന കേവലം വാചാദീഹി അനുത്തരാ ഹോന്തി, അപിച ഖോ പന സന്തിസോരച്ചേ സമാധിമ്ഹി ച സണ്ഠിതാ ഹുത്വാ സുതസ്സ പഞ്ഞായ ച സാരമജ്ഝഗൂ അധിഗതാ ഇച്ചേവ വേദിതബ്ബാ. ആസംസായം ഭൂതവചനം. തത്ഥ സന്തീതി നിബ്ബാനം, സോരച്ചന്തി സുന്ദരേ രതഭാവേന യഥാഭൂതപടിവേധികാ പഞ്ഞാ, സന്തിയാ സോരച്ചന്തി സന്തിസോരച്ചം, നിബ്ബാനാരമ്മണായ മഗ്ഗപഞ്ഞായേതം അധിവചനം. സമാധീതി തംസമ്പയുത്തോവ മഗ്ഗസമാധി. സണ്ഠിതാതി തദുഭയേ പതിട്ഠിതാ. സുതപഞ്ഞാനം സാരം നാമ അരഹത്തഫലവിമുത്തി. വിമുത്തിസാരഞ്ഹി ഇദം ബ്രഹ്മചരിയം.

ഏവമേത്ഥ ഭഗവാ ധമ്മേന പുബ്ബഭാഗപടിപദം, ‘‘അനുത്തരാ വചസാ’’തിആദീഹി സീലക്ഖന്ധം, സന്തിസോരച്ചസമാധീഹി പഞ്ഞാക്ഖന്ധസമാധിക്ഖന്ധേതി തീഹിപി ഇമേഹി ഖന്ധേഹി അപരഭാഗപടിപദഞ്ച ദസ്സേത്വാ സുതപഞ്ഞാസാരേന അകുപ്പവിമുത്തിം ദസ്സേന്തോ അരഹത്തനികൂടേന ദേസനം സമാപേസി. ദേസനാപരിയോസാനേ ച സോ ഭിക്ഖു സോതാപത്തിഫലം പത്വാ പുന ന ചിരസ്സേവ അഗ്ഗഫലേ അരഹത്തേ പതിട്ഠാസീതി.

പരമത്ഥജോതികായ ഖുദ്ദക-അട്ഠകഥായ

സുത്തനിപാത-അട്ഠകഥായ കിംസീലസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.