൧൦. ഉട്ഠാനസുത്തവണ്ണനാ

൩൩൪. ഉട്ഠഹഥാതി ഉട്ഠാനസുത്തം. കാ ഉപ്പത്തി? ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരന്തോ രത്തിം ജേതവനവിഹാരേ വസിത്വാ പുബ്ബണ്ഹസമയം ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതോ സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പാചീനദ്വാരേന നഗരാ നിക്ഖമിത്വാ മിഗാരമാതുപാസാദം അഗമാസി ദിവാവിഹാരത്ഥായ. ആചിണ്ണം കിരേതം ഭഗവതോ രത്തിം ജേതവനവിഹാരേ വസിത്വാ മിഗാരമാതുപാസാദേ ദിവാവിഹാരൂപഗമനം, രത്തിഞ്ച മിഗാരമാതുപാസാദേ വസിത്വാ ജേതവനേ ദിവാവിഹാരൂപഗമനം. കസ്മാ? ദ്വിന്നം കുലാനം അനുഗ്ഗഹത്ഥായ മഹാപരിച്ചാഗഗുണപരിദീപനത്ഥായ ച. മിഗാരമാതുപാസാദസ്സ ച ഹേട്ഠാ പഞ്ച കൂടാഗാരഗബ്ഭസതാനി ഹോന്തി, യേസു പഞ്ചസതാ ഭിക്ഖൂ വസന്തി. തത്ഥ യദാ ഭഗവാ ഹേട്ഠാപാസാദേ വസതി, തദാ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഗാരവേന ഉപരിപാസാദം നാരുഹന്തി. തം ദിവസം പന ഭഗവാ ഉപരിപാസാദേ കൂടാഗാരഗബ്ഭം പാവിസി, തേന ഹേട്ഠാപാസാദേ പഞ്ചപി ഗബ്ഭസതാനി പഞ്ചസതാ ഭിക്ഖൂ പവിസിംസു. തേ ച സബ്ബേവ നവാ ഹോന്തി അധുനാഗതാ ഇമം ധമ്മവിനയം ഉദ്ധതാ ഉന്നളാ പാകതിന്ദ്രിയാ. തേ പവിസിത്വാ ദിവാസേയ്യം സുപിത്വാ സായം ഉട്ഠായ മഹാതലേ സന്നിപതിത്വാ ‘‘അജ്ജ ഭത്തഗ്ഗേ തുയ്ഹം കിം അഹോസി, ത്വം കത്ഥ അഗമാസി, അഹം ആവുസോ കോസലരഞ്ഞോ ഘരം, അഹം അനാഥപിണ്ഡികസ്സ, തത്ഥ ഏവരൂപോ ച ഏവരൂപോ ച ഭോജനവിധി അഹോസീ’’തി നാനപ്പകാരം ആമിസകഥം കഥേന്താ ഉച്ചാസദ്ദമഹാസദ്ദാ അഹേസും.

ഭഗവാ തം സദ്ദം സുത്വാ ‘‘ഇമേ മയാ സദ്ധിം വസന്താപി ഏവം പമത്താ, അഹോ അയുത്തകാരിനോ’’തി മഹാമോഗ്ഗല്ലാനത്ഥേരസ്സ ആഗമനം ചിന്തേസി. താവദേവ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഭഗവതോ ചിത്തം ഞത്വാ ഇദ്ധിയാ ആഗമ്മ പാദമൂലേ വന്ദമാനോയേവ അഹോസി. തതോ നം ഭഗവാ ആമന്തേസി – ‘‘ഏതേ തേ, മോഗ്ഗല്ലാന, സബ്രഹ്മചാരിനോ പമത്താ, സാധു നേ സംവേജേഹീ’’തി. ‘‘ഏവം ഭന്തേ’’തി ഖോ സോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഭഗവതോ പടിസ്സുണിത്വാ താവദേവ ആപോകസിണം സമാപജ്ജിത്വാ കരീസഭൂമിയം ഠിതം മഹാപാസാദം നാവം വിയ മഹാവാതോ പാദങ്ഗുട്ഠകേന കമ്പേസി സദ്ധിം പതിട്ഠിതപഥവിപ്പദേസേന. അഥ തേ ഭിക്ഖൂ ഭീതാ വിസ്സരം കരോന്താ സകസകചീവരാനി ഛഡ്ഡേത്വാ ചതൂഹി ദ്വാരേഹി നിക്ഖമിംസു. ഭഗവാ തേസം അത്താനം ദസ്സേന്തോ അഞ്ഞേന ദ്വാരേന ഗന്ധകുടിം പവിസന്തോ വിയ അഹോസി, തേ ഭഗവന്തം ദിസ്വാ വന്ദിത്വാ അട്ഠംസു. ഭഗവാ ‘‘കിം, ഭിക്ഖവേ, ഭീതത്ഥാ’’തി പുച്ഛി, തേ ‘‘അയം, ഭന്തേ, മിഗാരമാതുപാസാദോ കമ്പിതോ’’തി ആഹംസു. ‘‘ജാനാഥ, ഭിക്ഖവേ, കേനാ’’തി? ‘‘ന ജാനാമ, ഭന്തേ’’തി. അഥ ഭഗവാ ‘‘തുമ്ഹാദിസാനം, ഭിക്ഖവേ, മുട്ഠസ്സതീനം അസമ്പജാനാനം പമാദവിഹാരീനം സംവേഗജനനത്ഥം മോഗ്ഗല്ലാനേന കമ്പിതോ’’തി വത്വാ തേസം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മദേസനത്ഥം ഇമം സുത്തമഭാസി.

തത്ഥ ഉട്ഠഹഥാതി ആസനാ ഉട്ഠഹഥ ഘടഥ വായമഥ, മാ കുസീതാ ഹോഥ. നിസീദഥാതി പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ കമ്മട്ഠാനാനുയോഗത്ഥായ നിസീദഥ. കോ അത്ഥോ സുപിതേന വോതി കോ തുമ്ഹാകം അനുപാദാപരിനിബ്ബാനത്ഥായ പബ്ബജിതാനം സുപിതേന അത്ഥോ. ന ഹി സക്കാ സുപന്തേന കോചി അത്ഥോ പാപുണിതും. ആതുരാനഞ്ഹി കാ നിദ്ദാ, സല്ലവിദ്ധാന രുപ്പതന്തി യത്ര ച നാമ അപ്പകേപി സരീരപ്പദേസേ ഉട്ഠിതേന ചക്ഖുരോഗാദിനാ രോഗേന ആതുരാനം ഏകദ്വങ്ഗുലമത്തമ്പി പവിട്ഠേന അയസല്ലഅട്ഠിസല്ലദന്തസല്ലവിസാണസല്ലകട്ഠസല്ലാനം അഞ്ഞതരേന സല്ലേന രുപ്പമാനാനം മനുസ്സാനം നിദ്ദാ നത്ഥി, തത്ഥ തുമ്ഹാകം സകലചിത്തസരീരസന്താനം ഭഞ്ജിത്വാ ഉപ്പന്നേഹി നാനപ്പകാരകിലേസരോഗേഹി ആതുരാനഞ്ഹി കാ നിദ്ദാ രാഗസല്ലാദീഹി ച പഞ്ചഹി സല്ലേഹി അന്തോഹദയം പവിസിയ വിദ്ധത്താ സല്ലവിദ്ധാനം രുപ്പതം.

൩൩൫. ഏവം വത്വാ പുന ഭഗവാ ഭിയ്യോസോമത്തായ തേ ഭിക്ഖൂ ഉസ്സാഹേന്തോ സംവേജേന്തോ ച ആഹ – ‘‘ഉട്ഠഹഥ…പേ… വസാനുഗേ’’തി. തത്രായം സാധിപ്പായയോജനാ അത്ഥവണ്ണനാ – ഏവം കിലേസസല്ലവിദ്ധാനഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, കാലോ പബുജ്ഝിതും. കിം കാരണം? മണ്ഡപേയ്യമിദം, ഭിക്ഖവേ, ബ്രഹ്മചരിയം, സത്ഥാ സമ്മുഖീഭൂതോ, ഇതോ പുബ്ബേ പന വോ ദീഘരത്തം സുത്തം, ഗിരീസു സുത്തം, നദീസു സുത്തം, സമേസു സുത്തം, വിസമേസു സുത്തം, രുക്ഖഗ്ഗേസുപി സുത്തം അദസ്സനാ അരിയസച്ചാനം, തസ്മാ തസ്സാ നിദ്ദായ അന്തകിരിയത്ഥം ഉട്ഠഹഥ നിസീദഥ ദള്ഹം സിക്ഖഥ സന്തിയാ.

തത്ഥ പുരിമപാദസ്സത്ഥോ വുത്തനയോ ഏവ. ദുതിയപാദേ പന സന്തീതി തിസ്സോ സന്തിയോ – അച്ചന്തസന്തി, തദങ്ഗസന്തി, സമ്മുതിസന്തീതി, നിബ്ബാനവിപസ്സനാദിട്ഠിഗതാനമേതം അധിവചനം. ഇധ പന അച്ചന്തസന്തി നിബ്ബാനമധിപ്പേതം, തസ്മാ നിബ്ബാനത്ഥം ദള്ഹം സിക്ഖഥ, അസിഥിലപരക്കമാ ഹുത്വാ സിക്ഖഥാതി വുത്തം ഹോതി. കിം കാരണം? മാ വോ പമത്തേ വിഞ്ഞായ, മച്ചുരാജാ അമോഹയിത്ഥ വസാനുഗേ, മാ തുമ്ഹേ ‘‘പമത്താ ഏതേ’’തി ഏവം ഞത്വാ മച്ചുരാജപരിയായനാമോ മാരോ വസാനുഗേ അമോഹയിത്ഥ, യഥാ തസ്സ വസം ഗച്ഛഥ, ഏവം വസാനുഗേ കരോന്തോ മാ അമോഹയിത്ഥാതി വുത്തം ഹോതി.

൩൩൬. യതോ തസ്സ വസം അനുപഗച്ഛന്താ യായ ദേവാ മനുസ്സാ ച…പേ… സമപ്പിതാ, യായ ദേവാ ച മനുസ്സാ ച അത്ഥികാ രൂപസദ്ദഗന്ധരസഫോട്ഠബ്ബത്ഥികാ, തം രൂപാദിം സിതാ നിസ്സിതാ അല്ലീനാ ഹുത്വാ തിട്ഠന്തി, തരഥ സമതിക്കമഥ ഏതം നാനപ്പകാരേസു വിസയേസു വിസടവിത്ഥിണ്ണവിസാലത്താ വിസത്തികം ഭവഭോഗതണ്ഹം. ഖണോ വോ മാ ഉപച്ചഗാ, അയം തുമ്ഹാകം സമണധമ്മകരണക്ഖണോ മാ അതിക്കമി. യേസഞ്ഹി അയമേവരൂപോ ഖണോ അതിക്കമതി, യേ ച ഇമം ഖണം അതിക്കമന്തി, തേ ഖണാതീതാ ഹി സോചന്തി നിരയമ്ഹി സമപ്പിതാ, നിരസ്സാദട്ഠേന നിരയസഞ്ഞിതേ ചതുബ്ബിധേപി അപായേ പതിട്ഠിതാ ‘‘അകതം വത നോ കല്യാണ’’ന്തിആദിനാ നയേന സോചന്തി.

൩൩൭. ഏവം ഭഗവാ തേ ഭിക്ഖൂ ഉസ്സാഹേത്വാ സംവേജേത്വാ ച ഇദാനി തേസം തം പമാദവിഹാരം വിഗരഹിത്വാ സബ്ബേവ തേ അപ്പമാദേ നിയോജേന്തോ ‘‘പമാദോ രജോ’’തി ഇമം ഗാഥമാഹ. തത്ഥ പമാദോതി സങ്ഖേപതോ സതിവിപ്പവാസോ, സോ ചിത്തമലിനട്ഠേന രജോ. തം പമാദമനുപതിതോ പമാദാനുപതിതോ, പമാദാനുപതിതത്താ അപരാപരുപ്പന്നോ പമാദോ ഏവ, സോപി രജോ. ന ഹി കദാചി പമാദോ നാമ അരജോ അത്ഥി. തേന കിം ദീപേതി? മാ തുമ്ഹേ ‘‘ദഹരാ താവ മയം പച്ഛാ ജാനിസ്സാമാ’’തി വിസ്സാസമാപജ്ജിത്ഥ. ദഹരകാലേപി ഹി പമാദോ രജോ, മജ്ഝിമകാലേപി ഥേരകാലേപി പമാദാനുപതിതത്താ മഹാരജോ സങ്കാരകൂടോ ഏവ ഹോതി, യഥാ ഘരേ ഏകദ്വേദിവസികോ രജോ രജോ ഏവ, വഡ്ഢമാനോ പന ഗണവസ്സികോ സങ്കാരകൂടോ ഏവ ഹോതി. ഏവം സന്തേപി പന പഠമവയേ ബുദ്ധവചനം പരിയാപുണിത്വാ ഇതരവയേസു സമണധമ്മം കരോന്തോ, പഠമവയേ വാ പരിയാപുണിത്വാ മജ്ഝിമവയേ സുണിത്വാ പച്ഛിമവയേ സമണധമ്മം കരോന്തോപി ഭിക്ഖു പമാദവിഹാരീ ന ഹോതി അപ്പമാദാനുലോമപടിപദം പടിപന്നത്താ. യോ പന സബ്ബവയേസു പമാദവിഹാരീ ദിവാസേയ്യം ആമിസകഥഞ്ച അനുയുത്തോ, സേയ്യഥാപി തുമ്ഹേ, തസ്സേവ സോ പഠമവയേ പമാദോ രജോ, ഇതരവയേസു പമാദാനുപതിതോ മഹാപമാദോ ച മഹാരജോ ഏവാതി.

ഏവം തേസം പമാദവിഹാരം വിഗരഹിത്വാ അപ്പമാദേ നിയോജേന്തോ ആഹ – ‘‘അപ്പമാദേന വിജ്ജായ, അബ്ബഹേ സല്ലമത്തനോ’’തി, തസ്സത്ഥോ – യസ്മാ ഏവമേസോ സബ്ബദാപി പമാദോ രജോ, തസ്മാ സതിഅവിപ്പവാസസങ്ഖാതേന അപ്പമാദേന ആസവാനം ഖയഞാണസങ്ഖാതായ ച വിജ്ജായ പണ്ഡിതോ കുലപുത്തോ ഉദ്ധരേ അത്തനോ ഹദയനിസ്സിതം രാഗാദിപഞ്ചവിധം സല്ലന്തി അരഹത്തനികൂടേന ദേസനം സമാപേസി. ദേസനാപരിയോസാനേ സംവേഗമാപജ്ജിത്വാ തമേവ ധമ്മദേസനം മനസി കരിത്വാ പച്ചവേക്ഖമാനാ വിപസ്സനം ആരഭിത്വാ പഞ്ചസതാപി തേ ഭിക്ഖൂ അരഹത്തേ പതിട്ഠഹിംസൂതി.

പരമത്ഥജോതികായ ഖുദ്ദക-അട്ഠകഥായ

സുത്തനിപാത-അട്ഠകഥായ ഉട്ഠാനസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.