൩. നന്ദകപേതവത്ഥുവണ്ണനാ

രാജാ പിങ്ഗലകോ നാമാതി ഇദം നന്ദകപേതവത്ഥു. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? സത്ഥു പരിനിബ്ബാനതോ വസ്സസതദ്വയസ്സ അച്ചയേന സുരട്ഠവിസയേ പിങ്ഗലോ നാമ രാജാ അഹോസി. തസ്സ സേനാപതി നന്ദകോ നാമ മിച്ഛാദിട്ഠീ വിപരീതദസ്സനോ ‘‘നത്ഥി ദിന്ന’’ന്തിആദിനാ മിച്ഛാഗാഹം പഗ്ഗയ്ഹ വിചരി. തസ്സ ധീതാ ഉത്തരാ നാമ ഉപാസികാ പതിരൂപേ കുലേ ദിന്നാ അഹോസി. നന്ദകോ പന കാലം കത്വാ വിഞ്ഝാടവിയം മഹതി നിഗ്രോധരുക്ഖേ വേമാനികപേതോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. തസ്മിം കാലകതേ ഉത്തരാ സുചിസീതലഗന്ധോദകപൂരിതം പാനീയഘടം കുമ്മാസാഭിസങ്ഖതേഹി വണ്ണഗന്ധരസസമ്പന്നേഹി പൂവേഹി പരിപുണ്ണസരാവകഞ്ച അഞ്ഞതരസ്സ ഖീണാസവത്ഥേരസ്സ ദത്വാ ‘‘അയം ദക്ഖിണാ മയ്ഹം പിതു ഉപകപ്പതൂ’’തി ഉദ്ദിസി, തസ്സ തേന ദാനേന ദിബ്ബപാനീയം അപരിമിതാ ച പൂവാ പാതുഭവിംസു. തം ദിസ്വാ സോ ഏവം ചിന്തേസി – ‘‘പാപകം വത മയാ കതം, യം മഹാജനോ ‘നത്ഥി ദിന്ന’ന്തിആദിനാ മിച്ഛാഗാഹം ഗാഹിതോ. ഇദാനി പന പിങ്ഗലോ രാജാ ധമ്മാസോകസ്സ രഞ്ഞോ ഓവാദം ദാതും ഗതോ, സോ തം തസ്സ ദത്വാ ആഗമിസ്സതി, ഹന്ദാഹം നത്ഥികദിട്ഠിം വിനോദേസ്സാമീ’’തി. ന ചിരേനേവ ച പിങ്ഗലോ രാജാ ധമ്മാസോകസ്സ രഞ്ഞോ ഓവാദം ദത്വാ പടിനിവത്തന്തോ മഗ്ഗം പടിപജ്ജി.

അഥ സോ പേതോ അത്തനോ വസനട്ഠാനാഭിമുഖം തം മഗ്ഗം നിമ്മിനി. രാജാ ഠിതമജ്ഝന്ഹികേ സമയേ തേന മഗ്ഗേന ഗച്ഛതി. തസ്സ ഗഛന്തസ്സ പുരതോ മഗ്ഗോ ദിസ്സതി, പിട്ഠിതോ പനസ്സ അന്തരധായതി. സബ്ബപച്ഛതോ ഗച്ഛന്തോ പുരിസോ മഗ്ഗം അന്തരഹിതം ദിസ്വാ ഭീതോ വിസ്സരം വിരവന്തോ ധാവിത്വാ രഞ്ഞോ ആരോചേസി, തം സുത്വാ രാജാ ഭീതോ സംവിഗ്ഗമാനസോ ഹത്ഥിക്ഖന്ധേ ഠത്വാ ചതസ്സോ ദിസാ ഓലോകേന്തോ പേതസ്സ വസനനിഗ്രോധരുക്ഖം ദിസ്വാ തദഭിമുഖോ അഗമാസി സദ്ധിം ചതുരങ്ഗിനിയാ സേനായ. അഥാനുക്കമേന രഞ്ഞേ തം ഠാനം പത്തേ പേതോ സബ്ബാഭരണവിഭൂസിതോ രാജാനം ഉപസങ്കമിത്വാ പടിസന്ഥാരം കത്വാ പൂവേ ച പാനീയഞ്ച ദാപേസി. രാജാ സപരിജനോ ന്ഹത്വാ പൂവേ ഖാദിത്വാ പാനീയം പിവിത്വാ പടിപ്പസ്സദ്ധമഗ്ഗകിലമഥോ ‘‘ദേവതാ നുസി ഗന്ധബ്ബോ’’തിആദിനാ പേതം പുച്ഛി. പേതോ ആദിതോ പട്ഠായ അത്തനോ പവത്തിം ആചിക്ഖിത്വാ രാജാനം മിച്ഛാദസ്സനതോ വിമോചേത്വാ സരണേസു സീലേസു ച പതിട്ഠാപേസി. തമത്ഥം ദസ്സേതും സങ്ഗീതികാരാ –

൬൫൮. ‘‘രാജാ പിങ്ഗലകോ നാമ, സുരട്ഠാനം അധിപതി അഹു;

മോരിയാനം ഉപട്ഠാനം ഗന്ത്വാ, സുരട്ഠം പുനരാഗമാ.

൬൫൯. ‘‘ഉണ്ഹേ മജ്ഝന്ഹികേ കാലേ, രാജാ പങ്കം ഉപാഗമി;

അദ്ദസ മഗ്ഗം രമണീയം, പേതാനം തം വണ്ണുപഥം.

൬൬൦. സാരഥിം ആമന്തയീ രാജാ –

‘‘‘അയം മഗ്ഗോ രമണീയോ, ഖേമോ സോവത്ഥികോ സിവോ;

ഇമിനാ സാരഥി യാമ, സുരട്ഠാനം സന്തികേ ഇതോ’.

൬൬൧. ‘‘തേന പായാസി സോരട്ഠോ, സേനായ ചതുരങ്ഗിനിയാ;

ഉബ്ബിഗ്ഗരൂപോ പുരിസോ, സോരട്ഠം ഏതദബ്രവി.

൬൬൨. ‘‘‘കുമ്മഗ്ഗം പടിപന്നമ്ഹാ, ഭിംസനം ലോമഹംസനം;

പുരതോ ദിസ്സതി മഗ്ഗോ, പച്ഛതോ ച ന ദിസ്സതി.

൬൬൩. ‘‘‘കുമ്മഗ്ഗം പടിപന്നമ്ഹാ, യമപുരിസാന സന്തികേ;

അമാനുസോ വായതി ഗന്ധോ, ഘോസോ സുയ്യതി ദാരുണോ’.

൬൬൪. ‘‘സംവിഗ്ഗോ രാജാ സോരട്ഠോ, സാരഥിം ഏതദബ്രവി;

‘കുമ്മഗ്ഗം പടിപന്നമ്ഹാ, ഭിംസനം ലോമഹംസനം;

പുരതോ ദിസ്സതി മഗ്ഗോ, പച്ഛതോ ച ന ദിസ്സതി.

൬൬൫. ‘‘‘കുമ്മഗ്ഗം പടിപന്നമ്ഹാ, യമപുരിസാന സന്തികേ;

അമാനുസോ വായതി ഗന്ധോ, ഘോസോ സുയ്യതി ദാരുണോ’.

൬൬൬. ‘‘ഹത്ഥിക്ഖന്ധം സമാരുയ്ഹ, ഓലോകേന്തോ ചതുദ്ദിസാ;

അദ്ദസ നിഗ്രോധം രമണീയം, പാദപം ഛായാസമ്പന്നം;

നീലബ്ഭവണ്ണസദിസം, മേഘവണ്ണസിരീനിഭം.

൬൬൭. ‘‘സാരഥിം ആമന്തയീ രാജാ, ‘കിം ഏസോ ദിസ്സതി ബ്രഹാ;

നീലബ്ഭവണ്ണസദിസോ, മേഘവണ്ണസിരീനിഭോ’.

൬൬൮. ‘‘നിഗ്രോധോ സോ മഹാരാജ, പാദപോ ഛായാസമ്പന്നോ;

നീലബ്ഭവണ്ണസദിസോ, മേഘവണ്ണസിരീനിഭോ.

൬൬൯. ‘‘തേന പായാസി സോരട്ഠോ, യേന സോ ദിസ്സതേ ബ്രഹാ;

നീലബ്ഭവണ്ണസദിസോ, മേഘവണ്ണസിരീനിഭോ.

൬൭൦. ‘‘ഹത്ഥിക്ഖന്ധതോ ഓരുയ്ഹ, രാജാ രുക്ഖം ഉപാഗമി;

നിസീദി രുക്ഖമൂലസ്മിം, സാമച്ചോ സപരിജ്ജനോ;

പൂരം പാനീയസരകം, പൂവേ വിത്തേ ച അദ്ദസ.

൬൭൧. ‘‘പുരിസോ ച ദേവവണ്ണീ, സബ്ബാഭരണഭൂസിതോ;

ഉപസങ്കമിത്വാ രാജാനം, സോരട്ഠം ഏതദബ്രവി.

൬൭൨. ‘‘‘സ്വാഗതം തേ മഹാരാജ, അഥോ തേ അദുരാഗതം;

പിവതു ദേവോ പാനീയം, പൂവേ ഖാദ അരിന്ദമ’.

൬൭൩. ‘‘പിവിത്വാ രാജാ പാനീയം, സാമച്ചോ സപരിജ്ജനോ;

പൂവേ ഖാദിത്വാ പിത്വാ ച, സോരട്ഠോ ഏതദബ്രവി.

൬൭൪. ‘‘ദേവതാ നുസി ഗന്ധബ്ബോ, അദു സക്കോ പുരിന്ദദോ;

അജാനന്താ തം പുച്ഛാമ, കഥം ജാനേമു തം മയന്തി.

൬൭൫. ‘‘നാമ്ഹി ദേവോ ന ഗന്ധബ്ബോ, നാപി സക്കോ പുരിന്ദദോ;

പേതോ അഹം മഹാരാജ, സുരട്ഠാ ഇധ മാഗതോതി.

൬൭൬. ‘‘കിംസീലോ കിംസമാചാരോ, സുരട്ഠസ്മിം പുരേ തുവം;

കേന തേ ബ്രഹ്മചരിയേന, ആനുഭാവോ അയം തവാതി.

൬൭൭. ‘‘തം സുണോഹി മഹാരാജ, അരിന്ദമ രട്ഠവഡ്ഢന;

അമച്ചാ പാരിസജ്ജാ ച, ബ്രാഹ്മണോ ച പുരോഹിതോ.

൬൭൮. ‘‘സുരട്ഠസ്മിം അഹം ദേവ, പുരിസോ പാപചേതസോ;

മിച്ഛാദിട്ഠി ച ദുസ്സീലോ, കദരിയോ പരിഭാസകോ.

൬൭൯. ‘‘ദദന്താനം കരോന്താനം, വാരയിസ്സം ബഹുജ്ജനം;

അഞ്ഞേസം ദദമാനാനം, അന്തരായകരോ അഹം.

൬൮൦. ‘‘വിപാകോ നത്ഥി ദാനസ്സ, സംയമസ്സ കുതോ ഫലം;

നത്ഥി ആചരിയോ നാമ, അദന്തം കോ ദമേസ്സതി.

൬൮൧. ‘‘സമതുല്യാനി ഭൂതാനി, കുതോ ജേട്ഠാപചായികോ;

നത്ഥി ബലം വീരിയം വാ, കുതോ ഉട്ഠാനപോരിസം.

൬൮൨. ‘‘നത്ഥി ദാനഫലം നാമ, ന വിസോധേതി വേരിനം;

ലദ്ധേയ്യം ലഭതേ മച്ചോ, നിയതിപരിണാമജം.

൬൮൩. ‘‘നത്ഥി മാതാ പിതാ ഭാതാ, ലോകോ നത്ഥി ഇതോ പരം;

നത്ഥി ദിന്നം നത്ഥി ഹുതം, സുനിഹിതം ന വിജ്ജതി.

൬൮൪. ‘‘യോപി ഹനേയ്യ പുരിസം, പരസ്സ ഛിന്ദതേ സിരം;

ന കോചി കഞ്ചി ഹനതി, സത്തന്നം വിവരമന്തരേ.

൬൮൫. ‘‘അച്ഛേജ്ജാഭേജ്ജോ ഹി ജീവോ, അട്ഠംസോ ഗുളപരിമണ്ഡലോ;

യോജനാനം സതം പഞ്ച, കോ ജീവം ഛേത്തുമരഹതി.

൬൮൬. ‘‘യഥാ സുത്തഗുളേ ഖിത്തേ, നിബ്ബേഠേന്തം പലായതി;

ഏവമേവ ച സോ ജീവോ, നിബ്ബേഠേന്തോ പലായതി.

൬൮൭. ‘‘യഥാ ഗാമതോ നിക്ഖമ്മ, അഞ്ഞം ഗാമം പവിസതി;

ഏവമേവ ച സോ ജീവോ, അഞ്ഞം ബോന്ദിം പവിസതി.

൬൮൮. ‘‘യഥാ ഗേഹതോ നിക്ഖമ്മ, അഞ്ഞം ഗേഹം പവിസതി;

ഏവമേവ ച സോ ജീവോ, അഞ്ഞം ബോന്ദിം പവിസതി.

൬൮൯. ‘‘ചുല്ലാസീതി മഹാകപ്പിനോ, സതസഹസ്സാനി ഹി;

യേ ബാലാ യേ ച പണ്ഡിതാ, സംസാരം ഖേപയിത്വാന;

ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സരേ.

൬൯൦. ‘‘മിതാനി സുഖദുക്ഖാനി, ദോണേഹി പിടകേഹി ച;

ജിനോ സബ്ബം പജാനാതി, സമ്മൂള്ഹാ ഇതരാ പജാ.

൬൯൧. ‘‘ഏവംദിട്ഠി പുരേ ആസിം, സമ്മൂള്ഹോ മോഹപാരുതോ;

മിച്ഛാദിട്ഠി ച ദുസ്സീലോ, കദരിയോ പരിഭാസകോ.

൬൯൨. ‘‘ഓരം മേ ഛഹി മാസേഹി, കാലകിരിയാ ഭവിസ്സതി;

ഏകന്തകടുകം ഘോരം, നിരയം പപതിസ്സഹം.

൬൯൩. ‘‘ചതുക്കണ്ണം ചതുദ്വാരം, വിഭത്തം ഭാഗസോ മിതം;

അയോപാകാരപരിയന്തം, അയസാ പടികുജ്ജിതം.

൬൯൪. ‘‘തസ്സ അയോമയാ ഭൂമി, ജലിതാ തേജസാ യുതാ;

സമന്താ യോജനസതം, ഫരിത്വാ തിട്ഠതി സബ്ബദാ.

൬൯൫. ‘‘വസ്സാനി സതസഹസ്സാനി, ഘോസോ സുയ്യതി താവദേ;

ലക്ഖോ ഏസോ മഹാരാജ, സതഭാഗവസ്സകോടിയോ.

൬൯൬. ‘‘കോടിസതസഹസ്സാനി, നിരയേ പച്ചരേ ജനാ;

മിച്ഛാദിട്ഠീ ച ദുസ്സീലാ, യേ ച അരിയൂപവാദിനോ.

൬൯൭. ‘‘തത്ഥാഹം ദീഘമദ്ധാനം, ദുക്ഖം വേദിസ്സ വേദനം;

ഫലം പാപസ്സ കമ്മസ്സ, തസ്മാ സോചാമഹം ഭുസം.

൬൯൮. ‘‘തം സുണോഹി മഹാരാജ, അരിന്ദമ രട്ഠവഡ്ഢന;

ധീതാ മയ്ഹം മഹാരാജ, ഉത്തരാ ഭദ്ദമത്ഥു തേ.

൬൯൯. ‘‘കരോതി ഭദ്ദകം കമ്മം, സീലേസുപോസഥേ രതാ;

സഞ്ഞതാ സംവിഭാഗീ ച, വദഞ്ഞൂ വീതമച്ഛരാ.

൭൦൦. ‘‘അഖണ്ഡകാരീ സിക്ഖായ, സുണ്ഹാ പരകുലേസു ച;

ഉപാസികാ സക്യമുനിനോ, സമ്ബുദ്ധസ്സ സിരീമതോ.

൭൦൧. ‘‘ഭിക്ഖു ച സീലസമ്പന്നോ, ഗാമം പിണ്ഡായ പാവിസി;

ഓക്ഖിത്തചക്ഖു സതിമാ, ഗുത്തദ്വാരോ സുസംവുതോ.

൭൦൨. ‘‘സപദാനം ചരമാനോ, അഗമാ തം നിവേസനം;

തമദ്ദസ മഹാരാജ, ഉത്തരാ ഭദ്ദമത്ഥു തേ.

൭൦൩. ‘‘പൂരം പാനീയസരകം, പൂവേ വിത്തേ ച സാ അദാ;

പിതാ മേ കാലകതോ ഭന്തേ, തസ്സേതം ഉപകപ്പതു.

൭൦൪. ‘‘സമനന്തരാനുദ്ദിട്ഠേ, വിപാകോ ഉദപജ്ജഥ;

ഭുഞ്ജാമി കാമകാമീഹം, രാജാ വേസ്സവണോ യഥാ.

൭൦൫. ‘‘തം സുണോഹി മഹാരാജ, അരിന്ദമ രട്ഠവഡ്ഢന;

സദേവകസ്സ ലോകസ്സ, ബുദ്ധോ അഗ്ഗോ പവുച്ചതി;

തം ബുദ്ധം സരണം ഗച്ഛ, സപുത്തദാരോ അരിന്ദമ.

൭൦൬. ‘‘അട്ഠങ്ഗികേന മഗ്ഗേന, ഫുസന്തി അമതം പദം;

തം ധമ്മം സരണം ഗച്ഛ, സപുത്തദാരോ അരിന്ദമ.

൭൦൭. ‘‘ചത്താരോ ച പടിപന്നാ, ചത്താരോ ച ഫലേ ഠിതാ;

ഏസ സങ്ഘോ ഉജുഭൂതോ, പഞ്ഞാസീലസമാഹിതോ;

തം സങ്ഘം സരണം ഗച്ഛ, സപുത്തദാരോ അരിന്ദമ.

൭൦൮. ‘‘പാണാതിപാതാ വിരമസ്സു ഖിപ്പം, ലോകേ അദിന്നം പരിവജ്ജയസ്സു;

അമജ്ജപോ മാ ച മുസാ അഭാണി, സകേന ദാരേന ച ഹോഹി തുട്ഠോതി.

൭൦൯. ‘‘അത്ഥകാമോസി മേ യക്ഖ, ഹിതകാമോസി ദേവതേ;

കരോമി തുയ്ഹം വചനം, ത്വംസി ആചരിയോ മമ.

൭൧൦. ‘‘ഉപേമി സരണം ബുദ്ധം, ധമ്മഞ്ചാപി അനുത്തരം;

സങ്ഘഞ്ച നരദേവസ്സ, ഗച്ഛാമി സരണം അഹം.

൭൧൧. ‘‘പാണാതിപാതാ വിരമാമി ഖിപ്പം, ലോകേ അദിന്നം പരിവജ്ജയാമി;

അമജ്ജപോ നോ ച മുസാ ഭണാമി, സകേന ദാരേന ച ഹോമി തുട്ഠോ.

൭൧൨. ‘‘ഓഫുണാമി മഹാവാതേ, നദിയാ സീഘഗാമിയാ;

വമാമി പാപികം ദിട്ഠിം, ബുദ്ധാനം സാസനേ രതോ.

൭൧൩. ‘‘ഇദം വത്വാന സോരട്ഠോ, വിരമിത്വാ പാപദസ്സനാ;

നമോ ഭഗവതോ കത്വാ, പാമോക്ഖോ രഥമാരുഹീ’’തി. – ഗാഥായോ അവോചും;

൬൫൮-൯. തത്ഥ രാജാ പിങ്ഗലകോ നാമ, സുരട്ഠാനം അധിപതി അഹൂതി പിങ്ഗലചക്ഖുതായ ‘‘പിങ്ഗലോ’’തി പാകടനാമോ സുരട്ഠദേസസ്സ ഇസ്സരോ രാജാ അഹോസി. മോരിയാനന്തി മോരിയരാജൂനം, ധമ്മാസോകം സന്ധായ വദതി. സുരട്ഠം പുനരാഗമാതി സുരട്ഠസ്സ വിസയം ഉദ്ദിസ്സ സുരട്ഠഗാമിമഗ്ഗം പച്ചാഗഞ്ഛി. പങ്കന്തി മുദുഭൂമിം. വണ്ണുപഥന്തി പേതേന നിമ്മിതം മരൂഭൂമിമഗ്ഗം.

൬൬൦. ഖേമോതി നിബ്ഭയോ. സോവത്ഥികോതി സോത്ഥിഭാവാവഹോ. സിവോതി അനുപദ്ദവോ. സുരട്ഠാനം സന്തികേ ഇതോതി ഇമിനാ മഗ്ഗേന ഗച്ഛന്താ മയം സുരട്ഠവിസയസ്സ സമീപേയേവ.

൬൬൧-൨. സോരട്ഠോതി സുരട്ഠാധിപതി. ഉബ്ബിഗ്ഗരൂപോതി ഉത്രസ്തസഭാവോ. ഭിംസനന്തി ഭയജനനം. ലോമഹംസനന്തി ഭിംസനകഭാവേന ലോമാനം ഹംസാപനം.

൬൬൩. യമപുരിസാന സന്തികേതി പേതാനം സമീപേ വത്താമ. അമാനുസോ വായതി ഗന്ധോതി പേതാനം സരീരഗന്ധോ വായതി. ഘോസോ സുയ്യതി ദാരുണോതി പച്ചേകനിരയേസു കാരണം കാരിയമാനാനം സത്താനം ഘോരതരോ സദ്ദോ സുയ്യതി.

൬൬൬. പാദപന്തി പാദസദിസേഹി മൂലാവയവേഹി ഉദകസ്സ പിവനതോ ‘‘പാദപോ’’തി ലദ്ധനാമം തരും. ഛായാസമ്പന്നന്തി സമ്പന്നച്ഛായം. നീലബ്ഭവണ്ണസദിസന്തി വണ്ണേന നീലമേഘസദിസം. മേഘവണ്ണസിരീനിഭന്തി മേഘവണ്ണസണ്ഠാനം ഹുത്വാ ഖായമാനം.

൬൭൦. പൂരം പാനീയസരകന്തി പാനീയേന പുണ്ണം പാനീയഭാജനം. പൂവേതി ഖജ്ജകേ. വിത്തേതി വിത്തിജനനേ മധുരേ മനുഞ്ഞേ തഹിം തഹിം സരാവേ പൂരേത്വാ ഠപിതപൂവേ അദ്ദസ.

൬൭൨. അഥോ തേ അദുരാഗതന്തി ഏത്ഥ അഥോതി നിപാതമത്തം, അവധാരണത്ഥേ വാ, മഹാരാജ, തേ ആഗതം ദുരാഗതം ന ഹോതി, അഥ ഖോ സ്വാഗതമേവാതി മയം സമ്പടിച്ഛാമാതി അത്ഥോ. അരിന്ദമാതി അരീനം ദമനസീല.

൬൭൭. അമച്ചാ പാരിസജ്ജാതി അമച്ചാ പാരിസജ്ജാ ച വചനം സുണന്തു, ബ്രാഹ്മണോ ച തുയ്ഹം പുരോഹിതോ തം സുണാതൂതി യോജനാ.

൬൭൮. സുരട്ഠസ്മിം അഹന്തി സുരട്ഠദേസേ അഹം. ദേവാതി രാജാനം ആലപതി. മിച്ഛാദിട്ഠീതി നത്ഥികദിട്ഠിയാ വിപരീതദസ്സനോ. ദുസ്സീലോതി നിസ്സീലോ. കദരിയോതി ഥദ്ധമച്ഛരീ. പരിഭാസകോതി സമണബ്രാഹ്മണാനം അക്കോസകോ.

൬൭൯. വാരയിസ്സന്തി വാരേസിം. അന്തരായകരോ അഹന്തി ദാനം ദദന്താനം ഉപകാരം കരോന്താനം അന്തരായകരോ ഹുത്വാ അഞ്ഞേസഞ്ച പരേസം ദാനം ദദമാനാനം ദാനമയപുഞ്ഞതോ അഹം ബഹുജനം വാരയിസ്സം വാരേസിന്തി യോജനാ.

൬൮൦. വിപാകോ നത്ഥി ദാനസ്സാതിആദി വാരിതാകാരദസ്സനം. തത്ഥ വിപാകോ നത്ഥി ദാനസ്സാതി ദാനം ദദതോ തസ്സ വിപാകോ ആയതിം പത്തബ്ബഫലം നത്ഥീതി വിപാകം പടിബാഹതി. സംയമസ്സ കുതോ ഫലന്തി സീലസ്സ പന കുതോ നാമ ഫലം, സബ്ബേന സബ്ബം തം നത്ഥീതി അധിപ്പായോ. നത്ഥി ആചരിയോ നാമാതി ആചാരസമാചാരസിക്ഖാപകോ ആചരിയോ നാമ കോചി നത്ഥി. സഭാവതോ ഏവ ഹി സത്താ ദന്താ വാ അദന്താ വാ ഹോന്തീതി അധിപ്പായോ. തേനാഹ ‘‘അദന്തം കോ ദമേസ്സതീ’’തി.

൬൮൧. സമതുല്യാനി ഭൂതാനീതി ഇമേ സത്താ സബ്ബേപി അഞ്ഞമഞ്ഞം സമസമാ, തസ്മാ ജേട്ഠോ ഏവ നത്ഥി, കുതോ ജേട്ഠാപചായികോ, ജേട്ഠാപചായനപുഞ്ഞം നാമ നത്ഥീതി അത്ഥോ. നത്ഥി ബലന്തി യമ്ഹി അത്തനോ ബലേ പതിട്ഠിതാ സത്താ വീരിയം കത്വാ മനുസ്സസോഭഗ്യതം ആദിം കത്വാ യാവഅരഹത്തം സമ്പത്തിയോ പാപുണന്തി, തം വീരിയബലം പടിക്ഖിപതി. വീരിയം വാ നത്ഥി കുതോ ഉട്ഠാനപോരിസന്തി ഇദം നോ പുരിസവീരിയേന പുരിസകാരേന പവത്തന്തി ഏവം പവത്തവാദപടിക്ഖേപവസേന വുത്തം.

൬൮൨. നത്ഥി ദാനഫലം നാമാതി ദാനസ്സ ഫലം നാമ കിഞ്ചി നത്ഥി, ദേയ്യധമ്മപരിച്ചാഗോ ഭസ്മനിഹിതം വിയ നിപ്ഫലോ ഏവാതി അത്ഥോ. ന വിസോധേതി വേരിനന്തി ഏത്ഥ വേരിനന്തി വേരവന്തം വേരാനം വസേന പാണാതിപാതാദീനം വസേന ച കതപാപം പുഗ്ഗലം ദാനസീലാദിവതതോ ന വിസോധേതി, കദാചിപി സുദ്ധം ന കരോതി. പുബ്ബേ ‘‘വിപാകോ നത്ഥി ദാനസ്സാ’’തിആദി ദാനാദിതോ അത്തനോ പരേസം നിവാരിതാകാരദസ്സനം, ‘‘നത്ഥി ദാനഫലം നാമാ’’തിആദി പന അത്ഥനോ മിച്ഛാഭിനിവേസദസ്സനന്തി ദട്ഠബ്ബം. ലദ്ധേയ്യന്തി ലദ്ധബ്ബം. കഥം പന ലദ്ധബ്ബന്തി ആഹ ‘‘നിയതിപരിണാമജ’’ന്തി. അയം സത്തോ സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ ലഭന്തോ നിയതിവിപരിണാമവസേനേവ ലഭതി, ന കമ്മസ്സ കതത്താ, ന ഇസ്സരാദിനാ ചാതി അധിപ്പായോ.

൬൮൩. നത്ഥി മാതാ പിതാ ഭാതാതി മാതാദീസു സമ്മാപടിപത്തിമിച്ഛാപടിപത്തീനം ഫലാഭാവം സന്ധായ വദതി. ലോകോ നത്ഥി ഇതോ പരന്തി ഇതോ ഇധലോകതോ പരലോകോ നാമ കോചി നത്ഥി, തത്ഥ തത്ഥേവ സത്താ ഉച്ഛിജ്ജന്തീതി അധിപ്പായോ. ദിന്നന്തി മഹാദാനം. ഹുതന്തി പഹേനകസക്കാരോ, തദുഭയമ്പി ഫലാഭാവം സന്ധായ ‘‘നത്ഥീ’’തി പടിക്ഖിപതി. സുനിഹിതന്തി സുട്ഠു നിഹിതം. ന വിജ്ജതീതി യം സമണബ്രാഹ്മണാനം ദാനം നാമ ‘‘അനുഗാമികനിധീ’’തി വദന്തി, തം ന വിജ്ജതി. തേസം തം വാചാവത്ഥുമത്തമേവാതി അധിപ്പായോ.

൬൮൪. ന കോചി കഞ്ചി ഹനതീതി യോ പുരിസോ പരം പുരിസം ഹനേയ്യ, പരസ്സ പുരിസസ്സ സീസം ഛിന്ദേയ്യ, തത്ഥ പരമത്ഥതോ ന കോചി കഞ്ചി ഹനതി, സത്തന്നം കായാനം ഛിദ്ദഭാവതോ ഹനന്തോ വിയ ഹോതി. കഥം സത്ഥപഹാരോതി ആഹ ‘‘സത്തന്നം വിവരമന്തരേ’’തി. പഥവീആദീനം സത്തന്നം കായാനം വിവരഭൂതേ അന്തരേ ഛിദ്ദേ സത്ഥം പവിസതി, തേന സത്താ അസിആദീഹി പഹതാ വിയ ഹോന്തി, ജീവോ വിയ പന സേസകായാപി നിച്ചസഭാവത്താ ന ഛിജ്ജന്തീതി അധിപ്പായോ.

൬൮൫. അച്ഛേജ്ജാഭേജ്ജോ ഹി ജീവോതി അയം സത്താനം ജീവോ സത്ഥാദീഹി ന ഛിന്ദിതബ്ബോ ന ഭിന്ദിതബ്ബോ നിച്ചസഭാവത്താ. അട്ഠംസോ ഗുളപരിമണ്ഡലോതി സോ പന ജീവോ കദാചി അട്ഠംസോ ഹോതി കദാചി ഗുളപരിമണ്ഡലോ. യോജനാനം സതം പഞ്ചാതി കേവലീഭാവം പത്തോ പഞ്ചയോജനസതുബ്ബേധോ ഹോതി. കോ ജീവം ഛേത്തുമരഹതീതി നിച്ചം നിബ്ബികാരം ജീവം കോ നാമ സത്ഥാദീഹി ഛിന്ദിതും അരഹതി, ന സോ കേനചി വികോപനേയ്യോതി വദതി.

൬൮൬. സുത്തഗുളേതി വേഠേത്വാ കതസുത്തഗുളേ. ഖിത്തേതി നിബ്ബേഠനവസേന ഖിത്തേ. നിബ്ബേഠേന്തം പലായതീതി പബ്ബതേ വാ രുക്ഖഗ്ഗേ വാ ഠത്വാ നിബ്ബേഠിയമാനം ഖിത്തം സുത്തഗുളം നിബ്ബേഠേന്തമേവ ഗച്ഛതി, സുത്തേ ഖീണേ ന ഗച്ഛതി. ഏവമേവന്തി യഥാ തം സുത്തഗുളം നിബ്ബേഠിയമാനം ഗച്ഛതി, സുത്തേ ഖീണേ ന ഗച്ഛതി, ഏവമേവ സോ ജീവോ ‘‘ചുല്ലാസീതി മഹാകപ്പിനോ സതസഹസ്സാനീ’’തി വുത്തകാലമേവ അത്തഭാവഗുളം നിബ്ബേഠേന്തോ പലായതി പവത്തതി, തതോ ഉദ്ധം ന പവത്തതി.

൬൮൭. ഏവമേവ ച സോ ജീവോതി യഥാ കോചി പുരിസോ അത്തനോ നിവാസഗാമതോ നിക്ഖമിത്വാ തതോ അഞ്ഞം ഗാമം പവിസതി കേനചിദേവ കരണീയേന, ഏവമേവ സോ ജീവോ ഇതോ സരീരതോ നിക്ഖമിത്വാ അഞ്ഞം അപരം സരീരം നിയതവസേന പവിസതീതി അധിപ്പായോ. ബോന്ദിന്തി കായം.

൬൮൯. ചുല്ലാസീതീതി ചതുരാസീതി. മഹാകപ്പിനോതി മഹാകപ്പാനം. തത്ഥ ‘‘ഏകമ്ഹാ മഹാസരാ അനോതത്താദിതോ വസ്സസതേ വസ്സസതേ കുസഗ്ഗേന ഏകേകം ഉദകബിന്ദും നീഹരന്തേ ഇമിനാ ഉപക്കമേന സത്തക്ഖത്തും തമ്ഹി സരേ നിരുദകേ ജാതേ ഏകോ മഹാകപ്പോ നാമ ഹോതീ’’തി വത്വാ ‘‘ഏവരൂപാനം മഹാകപ്പാനം ചതുരാസീതിസതസഹസ്സാനി സംസാരസ്സ പരിമാണ’’ന്തി വദന്തി. യേ ബാലാ യേ ച പണ്ഡിതാതി യേ അന്ധബാലാ, യേ ച സപ്പഞ്ഞാ, സബ്ബേപി തേ. സംസാരം ഖേപയിത്വാനാതി യഥാവുത്തകാലപരിച്ഛേദം സംസാരം അപരാപരുപ്പത്തിവസേന ഖേപേത്വാ. ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സരേതി വട്ടദുക്ഖസ്സ പരിയന്തം പരിയോസാനം കരിസ്സന്തി. പണ്ഡിതാപി അന്തരാ സുജ്ഝിതും ന സക്കോന്തി, ബാലാപി തതോ ഉദ്ധം നപ്പവത്തന്തീതി തസ്സ ലദ്ധി.

൬൯൦. മിതാനി സുഖദുക്ഖാനി, ദോണേഹി പിടകേഹി ചാതി സത്താനം സുഖദുക്ഖാനി നാമ ദോണേഹി പിടകേഹി മാനഭാജനേഹി മിതാനി വിയ യഥാവുത്തകാലപരിച്ഛേദേനേവ പരിമിതത്താ പച്ചേകഞ്ച തേസം തേസം സത്താനം താനി നിയതിപരിണാമജാനി പരിമിതാനി. തയിദം ജിനോ സബ്ബം പജാനാതി ജിനഭൂമിയം ഠിതോ കേവലം പജാനാതി സംസാരസ്സ സമതിക്കന്തത്താ. സംസാരേ പന പരിബ്ഭമതി സമ്മൂള്ഹായം ഇതരാ പജാ.

൬൯൧. ഏവംദിട്ഠി പുരേ ആസിന്തി യഥാവുത്തനത്ഥികദിട്ഠികോ പുബ്ബേവ അഹം അഹോസിം. സമ്മൂള്ഹോ മോഹപാരുതോതി യഥാവുത്തായ ദിട്ഠിയാ ഹേതുഭൂതേന സമ്മോഹേന സമ്മൂള്ഹോ, തംസഹജാതേന പന മോഹേന പാരുതോ, പടിച്ഛാദിതകുസലബീജോതി അധിപ്പായോ.

൬൯൨. ഏവം പുബ്ബേ യാ അത്തനോ ഉപ്പന്നാ പാപദിട്ഠി, തസ്സാ വസേന കതം പാപകമ്മം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി അത്തനാ ആയതിം അനുഭവിതബ്ബം തസ്സ ഫലം ദസ്സേന്തോ ‘‘ഓരം മേ ഛഹി മാസേഹീ’’തിആദിമാഹ.

൬൯൫-൭. തത്ഥ വസ്സാനി സതസഹസ്സാനീതി വസ്സാനം സതസഹസ്സാനി, അതിക്കമിത്വാതി വചനസേസോ. ഭുമ്മത്ഥേ വാ ഏതം പച്ചത്തവചനം, വസ്സേസു സതസഹസ്സേസു വീതിവത്തേസൂതി അത്ഥോ. ഘോസോ സുയ്യതി താവദേതി യദാ ഏത്തകോ കാലോ അതിക്കന്തോ ഹോതി, താവദേവ തസ്മിം കാലേ ‘‘ഇധ പച്ചന്താനം വോ മാരിസാ വസ്സസതസഹസ്സപരിമാണോ കാലോ അതീതോ’’തി ഏവം തസ്മിം നിരയേ സദ്ദോ സുയ്യതി. ലക്ഖോ ഏസോ, മഹാരാജ, സതഭാഗവസ്സകോടിയോതി സതഭാഗാ സതകോട്ഠാസാ വസ്സകോടിയോ, മഹാരാജ, നിരയേ പച്ചന്താനം സത്താനം ആയുനോ ഏസോ ലക്ഖോ ഏസോ പരിച്ഛേദോതി അത്ഥോ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ദസദസകം സതം നാമ, ദസ സതാനി സഹസ്സം നാമ, ദസദസസഹസ്സാനി സതസഹസ്സം നാമ, സതസതസഹസ്സാനി കോടി നാമ, താസം കോടീനം വസേന സതസഹസ്സവസ്സകോടിയോ സതഭാഗാ വസ്സകോടിയോ. സാ ച ഖോ നേരയികാനംയേവ വസ്സഗണനാവസേന വേദിതബ്ബാ, ന മനുസ്സാനം, ദേവാനം വാ. ഈദിസാനി അനേകാനി വസ്സകോടിസതസഹസ്സാനി നേരയികാനം ആയു. തേനാഹ ‘‘കോടിസതസഹസ്സാനി, നിരയേ പച്ചരേ ജനാ’’തി. യാദിസേന പന പാപേന സത്താ ഏവം നിരയേസു പച്ചന്തി, തം നിഗമനവസേന ദസ്സേതും ‘‘മിച്ഛാദിട്ഠീ ച ദുസ്സീലാ, യേ ച അരിയൂപവാദിനോ’’തി വുത്തം. വേദിസ്സന്തി അനുഭവിസ്സം.

൬൯൮-൭൦൬. ഏവം ആയതിം അത്തനാ അനുഭവിതബ്ബം പാപഫലം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി ‘‘കേന തേ ബ്രഹ്മചരിയേന, ആനുഭാവോ അയം തവാ’’തി രഞ്ഞാ പുച്ഛിതമത്ഥം ആചിക്ഖിത്വാ തം സരണേസു ചേവ സീലേസു ച പതിട്ഠാപേതുകാമോ ‘‘തം സുണോഹി മഹാരാജാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സീലേസുപോസഥേ രതാതി നിച്ചസീലേസു ച ഉപോസഥസീലേസു ച അഭിരതാ. അദാതി അദാസി. തം ധമ്മന്തി തം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം അമതപദഞ്ച.

൭൦൯-൧൨. ഏവം പേതേന സരണേസു സീലേസു ച സമാദപിതോ രാജാ പസന്നമാനസോ തേന അത്തനോ കതം ഉപകാരം താവ കിത്തേത്വാ സരണാദീസു പതിട്ഠഹന്തോ ‘‘അത്ഥകാമോ’’തിആദികാ തിസ്സോ ഗാഥാ വത്വാ പുബ്ബേ അത്തനാ ഗഹിതായ പാപികായ ദിട്ഠിയാ പടിനിസ്സട്ഠഭാവം പകാസേന്തോ ‘‘ഓഫുണാമീ’’തി ഗാഥമാഹ.

തത്ഥ ഓഫുണാമി മഹാവാതേതി മഹന്തേ വാതേ വായന്തേ ഭുസം വിയ തം പാപകം ദിട്ഠിം, യക്ഖ, തവ ധമ്മദേസനാവാതേ ഓഫുണാമി നിദ്ധുനാമി. നദിയാ വാ സീഘഗാമിയാതി സീഘസോതായ മഹാനദിയാ വാ തിണകട്ഠപണ്ണകസടം വിയ പാപികം ദിട്ഠിം പവാഹേമീതി അധിപ്പായോ. വമാമി പാപികം ദിട്ഠിന്തി മമ മനോമുഖഗതം പാപികം ദിട്ഠിം ഉച്ഛഡ്ഡയാമി. തത്ഥ കാരണമാഹ ‘‘ബുദ്ധാനം സാസനേ രതോ’’തി. യസ്മാ ഏകംസേന അമതാവഹേ ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം സാസനേ രതോ അഭിരതോ, തസ്മാ തം ദിട്ഠിസങ്ഖാതം വിസം വമാമീതി യോജനാ.

൭൧൩. തി ഓസാനഗാഥാ സങ്ഗീതികാരേഹി ഠപിതാ. തത്ഥ പാമോക്ഖോതിപാചീനദിസാഭിമുഖോ ഹുത്വാ. രഥമാരുഹീതി രാജാ ഗമനസജ്ജം അത്തനോ രാജരഥം അഭിരുഹി, ആരുയ്ഹ യക്ഖാനുഭാവേന തം ദിവസമേവ അത്തനോ നഗരം പത്വാ രാജഭവനം പാവിസി. സോ അപരേന സമയേന ഇമം പവത്തിം ഭിക്ഖൂനം ആരോചേസി, ഭിക്ഖൂ തം ഥേരാനം ആരോചേസും, ഥേരാ തതിയസങ്ഗീതിയം സങ്ഗഹം ആരോപേസും.

നന്ദകപേതവത്ഥുവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.