൫. കുമാരപേതവത്ഥുവണ്ണനാ

അച്ഛേരരൂപം സുഗതസ്സ ഞാണന്തി ഇദം കുമാരപേതവത്ഥു. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? സാവത്ഥിയം കിര ബഹൂ ഉപാസകാ ധമ്മഗണാ ഹുത്വാ നഗരേ മഹന്തം മണ്ഡപം കാരേത്വാ തം നാനാവണ്ണേഹി വത്ഥേഹി അലങ്കരിത്വാ കാലസ്സേവ സത്ഥാരം ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച നിമന്തേത്വാ മഹാരഹവരപച്ചത്ഥരണത്ഥതേസു ആസനേസു ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം നിസീദാപേത്വാ ഗന്ധപുപ്ഫാദീഹി പൂജേത്വാ മഹാദാനം പവത്തേന്തി. തം ദിസ്വാ അഞ്ഞതരോ മച്ഛേരമലപരിയുട്ഠിതചിത്തോ പുരിസോ തം സക്കാരം അസഹമാനോ ഏവമാഹ – ‘‘വരമേതം സബ്ബം സങ്കാരകൂടേ ഛഡ്ഡിതം, ന ത്വേവ ഇമേസം മുണ്ഡകാനം ദിന്ന’’ന്തി. തം സുത്വാ ഉപാസകാ സംവിഗ്ഗമാനസാ ‘‘ഭാരിയം വത ഇമിനാ പുരിസേന പാപം പസുതം, യേന ഏവം ബുദ്ധപ്പമുഖേ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ അപരദ്ധ’’ന്തി തമത്ഥം തസ്സ മാതുയാ ആരോചേത്വാ ‘‘ഗച്ഛ, ത്വം സസാവകസങ്ഘം ഭഗവന്തം ഖമാപേഹീ’’തി ആഹംസു. സാ ‘‘സാധൂ’’തി പടിസ്സുണിത്വാ പുത്തം സന്തജ്ജേന്തീ സഞ്ഞാപേത്വാ ഭഗവന്തം ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച ഉപസങ്കമിത്വാ പുത്തേന കതഅച്ചയം ദേസേന്തീ ഖമാപേത്വാ ഭഗവതോ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച സത്താഹം യാഗുദാനേന പൂജം അകാസി. തസ്സാ പുത്തോ നചിരസ്സേവ കാലം കത്വാ കിലിട്ഠകമ്മൂപജീവിനിയാ ഗണികായ കുച്ഛിയം നിബ്ബത്തി. സാ ച നം ജാതമത്തംയേവ ‘‘ദാരകോ’’തി ഞത്വാ സുസാനേ ഛഡ്ഡാപേസി. സോ തത്ഥ അത്തനോ പുഞ്ഞബലേനേവ ഗഹിതാരക്ഖോ കേനചി അനുപദ്ദുതോ മാതു-അങ്കേ വിയ സുഖം സുപി. ദേവതാ തസ്സ ആരക്ഖം ഗണ്ഹിംസൂതി ച വദന്തി.

അഥ ഭഗവാ പച്ചൂസസമയേ മഹാകരുണാസമാപത്തിതോ വുട്ഠായ ബുദ്ധചക്ഖുനാ ലോകം വോലോകേന്തോ തം ദാരകം സിവഥികായ ഛഡ്ഡിതം ദിസ്വാ സൂരിയുഗ്ഗമനവേലായ സിവഥികം അഗമാസി. ‘‘സത്ഥാ ഇധാഗതോ, കാരണേനേത്ഥ ഭവിതബ്ബ’’ന്തി മഹാജനോ സന്നിപതി. ഭഗവാ സന്നിപതിതപരിസായ ‘‘നായം ദാരകോ ഓഞ്ഞാതബ്ബോ, യദിപി ഇദാനി സുസാനേ ഛഡ്ഡിതോ അനാഥോ ഠിതോ, ആയതിം പന ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായഞ്ച ഉളാരസമ്പത്തിം പടിലഭിസ്സതീ’’തി വത്വാ തേഹി മനുസ്സേഹി ‘‘കിം നു ഖോ, ഭന്തേ, ഇമിനാ പുരിമജാതിയം കതം കമ്മ’’ന്തി പുട്ഠോ –

‘‘ബുദ്ധപമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ, പൂജം അകാസി ജനതാ ഉളാരം;

തത്രസ്സ ചിത്തസ്സഹു അഞ്ഞഥത്തം, വാചം അഭാസി ഫരുസം അസബ്ഭ’’ന്തി. –

ആദിനാ നയേന ദാരകേന കതകമ്മം ആയതിം പത്തബ്ബം സമ്പത്തിഞ്ച പകാസേത്വാ സന്നിപതിതായ പരിസായ അജ്ഝാസയാനുരൂപം ധമ്മം കഥേത്വാ ഉപരി സാമുക്കംസികം ധമ്മദേസനം അകാസി. സച്ചപരിയോസാനേ ചതുരാസീതിയാ പാണസഹസ്സാനം ധമ്മാഭിസമയോ അഹോസി, തഞ്ച ദാരകം അസീതികോടിവിഭവോ ഏകോ കുടുമ്ബികോ ഭഗവതോ സമ്മുഖാവ ‘‘മയ്ഹം പുത്തോ’’തി അഗ്ഗഹേസി. ഭഗവാ ‘‘ഏത്തകേന അയം ദാരകോ രക്ഖിതോ, മഹാജനസ്സ ച അനുഗ്ഗഹോ കതോ’’തി വിഹാരം അഗമാസി.

സോ അപരേന സമയേന തസ്മിം കുടുമ്ബികേ കാലകതേ തേന നിയ്യാദിതം ധനം പടിപജ്ജിത്വാ കുടുമ്ബം സണ്ഠപേന്തോ തസ്മിം നഗരേയേവ മഹാവിഭവോ ഗഹപതി ഹുത്വാ ദാനാദിനിരതോ അഹോസി. അഥേകദിവസം ഭിക്ഖൂ ധമ്മസഭായം കഥം സമുട്ഠാപേസും – ‘‘അഹോ നൂന സത്ഥാ സത്തേസു അനുകമ്പകോ, സോപി നാമ ദാരകോ തദാ അനാഥോ ഠിതോ ഏതരഹി മഹതിം സമ്പത്തിം പച്ചനുഭവതി, ഉളാരാനി ച പുഞ്ഞാനി കരോതീ’’തി. തം സുത്വാ സത്ഥാ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, തസ്സ ഏത്തകാവ സമ്പത്തി, അഥ ഖോ ആയുപരിയോസാനേ താവതിംസഭവനേ സക്കസ്സ ദേവരഞ്ഞോ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തിസ്സതി, മഹതിം ദിബ്ബസമ്പത്തിഞ്ച പടിലഭിസ്സതീ’’തി ബ്യാകാസി. തം സുത്വാ ഭിക്ഖൂ ച മഹാജനോ ച ‘‘ഇദം കിര കാരണം ദിസ്വാ ദീഘദസ്സീ ഭഗവാ ജാതമത്തസ്സേവസ്സ ആമകസുസാനേ ഛഡ്ഡിതസ്സ തത്ഥ ഗന്ത്വാ സങ്ഗഹം അകാസീ’’തി സത്ഥു ഞാണവിസേസം ഥോമേത്വാ തസ്മിം അത്തഭാവേ തസ്സ പവത്തിം കഥേസും. തമത്ഥം ദീപേന്താ സങ്ഗീതികാരാ –

൪൫൩. ‘‘അച്ഛേരരൂപം സുഗതസ്സ ഞാണം, സത്ഥാ യഥാ പുഗ്ഗലം ബ്യാകാസി;

ഉസ്സന്നപുഞ്ഞാപി ഭവന്തി ഹേകേ, പരിത്തപുഞ്ഞാപി ഭവന്തി ഹേകേ.

൪൫൪. ‘‘അയം കുമാരോ സീവഥികായ ഛഡ്ഡിതോ, അങ്ഗുട്ഠസ്നേഹേന യാപേതി രത്തിം;

ന യക്ഖഭൂതാ ന സരീസപാ വാ, വിഹേഠയേയ്യും കതപുഞ്ഞം കുമാരം.

൪൫൫. ‘‘സുനഖാപിമസ്സ പലിഹിംസു പാദേ, ധങ്കാ സിങ്ഗാലാ പരിവത്തയന്തി;

ഗബ്ഭാസയം പക്ഖിഗണാ ഹരന്തി, കാകാ പന അക്ഖിമലം ഹരന്തി.

൪൫൬. ‘‘നയിമസ്സ രക്ഖം വിദഹിംസു കേചി, ന ഓസധം സാസപധൂപനം വാ;

നക്ഖത്തയോഗമ്പി ന അഗ്ഗഹേസും, ന സബ്ബധഞ്ഞാനിപി ആകിരിംസു.

൪൫൭. ‘‘ഏതാദിസം ഉത്തമകിച്ഛപത്തം, രത്താഭതം സീവഥികായ ഛഡ്ഡിതം;

നോനീതപിണ്ഡംവ പവേധമാനം, സസംസയം ജീവിതസാവസേസം.

൪൫൮. ‘‘തമദ്ദസാ ദേവമനുസ്സപൂജിതോ, ദിസ്വാ ച തം ബ്യാകരി ഭൂരിപഞ്ഞോ;

‘അയം കുമാരോ നഗരസ്സിമസ്സ, അഗ്ഗകുലികോ ഭവിസ്സതി ഭോഗതോ ച’.

൪൫൯. ‘‘കിസ്സ വതം കിം പന ബ്രഹ്മചരിയം, കിസ്സ സുചിണ്ണസ്സ അയം വിപാകോ;

ഏതാദിസം ബ്യസനം പാപുണിത്വാ, തം താദിസം പച്ചനുഭോസ്സതിദ്ധി’’ന്തി. –

ഛ ഗാഥാ അവോചും.

൪൫൩. തത്ഥ അച്ഛേരരൂപന്തി അച്ഛരിയസഭാവം. സുഗതസ്സ ഞാണന്തി അഞ്ഞേഹി അസാധാരണം സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ ഞാണം, ആസയാനുസയഞാണാദിസബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണമേവ സന്ധായ വുത്തം. തയിദം അഞ്ഞേസം അവിസയഭൂതം കഥം ഞാണന്തി ആഹ ‘‘സത്ഥാ യഥാ പുഗ്ഗലം ബ്യാകാസീ’’തി. തേന സത്ഥു ദേസനായ ഏവ ഞാണസ്സ അച്ഛരിയഭാവോ വിഞ്ഞായതീതി ദസ്സേതി.

ഇദാനി ബ്യാകരണം ദസ്സേന്തോ ‘‘ഉസ്സന്നപുഞ്ഞാപി ഭവന്തി ഹേകേ, പരിത്തപുഞ്ഞാപി ഭവന്തി ഹേകേ’’തി ആഹ. തസ്സത്ഥോ – ഉസ്സന്നകുസലധമ്മാപി ഇധേകച്ചേ പുഗ്ഗലാ ലദ്ധപച്ചയസ്സ അപുഞ്ഞസ്സ വസേന ജാതിആദിനാ നിഹീനാ ഭവന്തി, പരിത്തപുഞ്ഞാപി അപ്പതരപുഞ്ഞധമ്മാപി ഏകേ സത്താ ഖേത്തസമ്പത്തിആദിനാ തസ്സ പുഞ്ഞസ്സ മഹാജുതികതായ ഉളാരാ ഭവന്തീതി.

൪൫൪. സീവഥികായാതി സുസാനേ. അങ്ഗുട്ഠസ്നേഹേനാതി അങ്ഗുട്ഠതോ പവത്തസ്നേഹേന, ദേവതായ അങ്ഗുട്ഠതോ പഗ്ഘരിതഖീരേനാതി അത്ഥോ. ന യക്ഖഭൂതാ ന സരീസപാ വാതി പിസാചഭൂതാ വാ യക്ഖഭൂതാ വാ സരീസപാ വാ യേ കേചി സരന്താ ഗച്ഛന്താ വാ ന വിഹേഠയേയ്യും ന ബാധേയ്യും.

൪൫൫. പലിഹിംസു പാദേതി അത്തനോ ജിവ്ഹായ പാദേ ലിഹിസും. ധങ്കാതി കാകാ. പരിവത്തയന്തീതി ‘‘മാ നം കുമാരം കേചി വിഹേഠേയ്യു’’ന്തി രക്ഖന്താ നിരോഗഭാവജാനനത്ഥം അപരാപരം പരിവത്തന്തി. ഗബ്ഭാസയന്തി ഗബ്ഭമലം. പക്ഖിഗണാതി ഗിജ്ഝകുലലാദയോ സകുണഗണാ. ഹരന്തീതി അപനേന്തി. അക്ഖിമലന്തി അക്ഖിഗൂഥം.

൪൫൬. കേചീതി കേചി മനുസ്സാ, അമനുസ്സാ പന രക്ഖം സംവിദഹിംസു. ഓസധന്തി തദാ ആയതിഞ്ച ആരോഗ്യാവഹം അഗദം. സാസപധൂപനം വാതി യം ജാതസ്സ ദാരകസ്സ രക്ഖണത്ഥം സാസപേന ധൂപനം കരോന്തി, തമ്പി തസ്സ കരോന്താ നാഹേസുന്തി ദീപേന്തി. നക്ഖത്തയോഗമ്പി ന അഗ്ഗഹേസുന്തി നക്ഖത്തയുത്തമ്പി ന ഗണ്ഹിംസു. ‘‘അസുകമ്ഹി നക്ഖത്തേ തിഥിമ്ഹി മുഹുത്തേ അയം ജാതോ’’തി ഏവം ജാതകമ്മമ്പിസ്സ ന കേചി അകംസൂതി അത്ഥോ. ന സബ്ബധഞ്ഞാനിപി ആകിരിംസൂതി മങ്ഗലം കരോന്താ അഗദവസേന യം സാസപതേലമിസ്സിതം സാലിആദിധഞ്ഞം ആകിരന്തി, തമ്പിസ്സ നാകംസൂതി അത്ഥോ.

൪൫൭. ഏതാദിസന്തി ഏവരൂപം. ഉത്തമകിച്ഛപത്തന്തി പരമകിച്ഛം ആപന്നം അതിവിയ ദുക്ഖപ്പത്തം. രത്താഭതന്തി രത്തിയം ആഭതം. നോനീതപിണ്ഡം വിയാതി നവനീതപിണ്ഡസദിസം, മംസപേസിമത്തതാ ഏവം വുത്തം. പവേധമാനന്തി ദുബ്ബലഭാവേന പകമ്പമാനം. സസംസയന്തി ‘‘ജീവതി നു ഖോ ന നു ഖോ ജീവതീ’’തി സംസയിതതായ സംസയവന്തം. ജീവിതസാവസേസന്തി ജീവിതട്ഠിതിയാ ഹേതുഭൂതാനം സാധനാനം അഭാവേന കേവലം ജീവിതമത്താവസേസകം.

൪൫൮. അഗ്ഗകുലികോ ഭവിസ്സതി ഭോഗതോ ചാതി ഭോഗനിമിത്തം ഭോഗസ്സ വസേന അഗ്ഗകുലികോ സേട്ഠകുലികോ ഭവിസ്സതീതി അത്ഥോ.

൪൫൯. ‘‘കിസ്സ വത’’ന്തി അയം ഗാഥാ സത്ഥു സന്തികേ ഠിതേഹി ഉപാസകേഹി തേന കതകമ്മസ്സ പുച്ഛാവസേന വുത്താ. സാ ച ഖോ സിവഥികായ സന്നിപതിതേഹീതി വേദിതബ്ബാ. തത്ഥ കിസ്സാതി കിം അസ്സ. വതന്തി വതസമാദാനം. പുന കിസ്സാതി കീദിസസ്സ സുചിണ്ണസ്സ വതസ്സ ബ്രഹ്മചരിയസ്സ ചാതി വിഭത്തിം വിപരിണാമേത്വാ യോജനാ. ഏതാദിസന്തി ഗണികായ കുച്ഛിയാ നിബ്ബത്തനം, സുസാനേ ഛഡ്ഡനന്തി ഏവരൂപം. ബ്യസനന്തി അനത്ഥം. താദിസന്തി തഥാരൂപം, ‘‘അങ്ഗുട്ഠസ്നേഹേന യാപേതി രത്തി’’ന്തിആദിനാ, ‘‘അയം കുമാരോ നഗരസ്സിമസ്സ അഗ്ഗകുലികോ ഭവിസ്സതീ’’തിആദിനാ ച വുത്തപ്പകാരന്തി അത്ഥോ. ഇദ്ധിന്തി ദേവിദ്ധിം, ദിബ്ബസമ്പത്തിന്തി വുത്തം ഹോതി.

ഇദാനി തേഹി ഉപാസകേഹി പുട്ഠോ ഭഗവാ യഥാ തദാ ബ്യാകാസി, തം ദസ്സേന്താ സങ്ഗീതികാരാ –

൪൬൦. ‘‘ബുദ്ധപമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ, പൂജം അകാസി ജനതാ ഉളാരം;

തത്രസ്സ ചിത്തസ്സഹു അഞ്ഞഥത്തം, വാചം അഭാസി ഫരുസം അസബ്ഭം.

൪൬൧. ‘‘സോ തം വിതക്കം പവിനോദയിത്വാ, പീതിം പസാദം പടിലദ്ധാ പച്ഛാ;

തഥാഗതം ജേതവനേ വസന്തം, യാഗുയാ ഉപട്ഠാസി സത്തരത്തം.

൪൬൨. ‘‘തസ്സ വതം തം പന ബ്രഹ്മചരിയം, തസ്സ സുചിണ്ണസ്സ അയം വിപാകോ;

ഏതാദിസം ബ്യസനം പാപുണിത്വാ, തം താദിസം പച്ചനുഭോസ്സതിദ്ധിം.

൪൬൩. ‘‘ഠത്വാന സോ വസ്സസതം ഇധേവ, സബ്ബേഹി കാമേഹി സമങ്ഗിഭൂതോ;

കായസ്സ ഭേദാ അഭിസമ്പരായം, സഹബ്യതം ഗച്ഛതി വാസവസ്സാ’’തി. –

ചതസ്സോ ഗാഥാ അവോചും.

൪൬൦. തത്ഥ ജനതാതി ജനസമൂഹോ, ഉപാസകഗണോതി അധിപ്പായോ. തത്രാതി തസ്സം പൂജായം. അസ്സാതി തസ്സ ദാരകസ്സ. ചിത്തസ്സഹു അഞ്ഞഥത്തന്തി പുരിമഭവസ്മിം ചിത്തസ്സ അഞ്ഞഥാഭാവോ അനാദരോ അഗാരവോ അപച്ചയോ അഹോസി. അസബ്ഭന്തി സാധുസഭായ സാവേതും അയുത്തം ഫരുസം വാചം അഭാസി.

൪൬൧. സോതി സോ അയം. തം വിതക്കന്തി തം പാപകം വിതക്കം. പവിനോദയിത്വാതി മാതരാ കതായ സഞ്ഞത്തിയാ വൂപസമേത്വാ. പീതിം പസാദം പടിലദ്ധാതി പീതിം പസാദഞ്ച പടിലഭിത്വാ ഉപ്പാദേത്വാ. യാഗുയാ ഉപട്ഠാസീതി യാഗുദാനേന ഉപട്ഠഹി. സത്തരത്തന്തി സത്തദിവസം.

൪൬൨. തസ്സ വതം തം പന ബ്രഹ്മചരിയന്തി തം മയാ ഹേട്ഠാ വുത്തപ്പകാരം അത്തനോ ചിത്തസ്സ പസാദനം ദാനഞ്ച ഇമസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ വതം തം ബ്രഹ്മചരിയഞ്ച, അഞ്ഞം കിഞ്ചി നത്ഥീതി അത്ഥോ.

൪൬൩. ഠത്വാനാതി യാവ ആയുപരിയോസാനാ ഇധേവ മനുസ്സലോകേ ഠത്വാ. അഭിസമ്പരായന്തി പുനബ്ഭവേ. സഹബ്യതം ഗച്ഛതി വാസവസ്സാതി സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ പുത്തഭാവേന സഹഭാവം ഗമിസ്സതി. അനാഗതത്ഥേ ഹി ഇദം പച്ചുപ്പന്നകാലവചനം. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

കുമാരപേതവത്ഥുവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.