൪. ഭുസപേതവത്ഥുവണ്ണനാ

ഭുസാനി ഏകോ സാലിം പുനാപരോതി ഇദം സത്ഥരി സാവത്ഥിയം വിഹരന്തേ ചത്താരോ പേതേ ആരബ്ഭ വുത്തം. സാവത്ഥിയാ കിര അവിദൂരേ അഞ്ഞതരസ്മിം ഗാമകേ ഏകോ കൂടവാണിജോ കൂടമാനാദീഹി ജീവികം കപ്പേസി. സോ സാലിപലാപേ ഗഹേത്വാ തമ്ബമത്തികായ പരിഭാവേത്വാ ഗരുതരേ കത്വാ രത്തസാലിഹി സദ്ധിം മിസ്സേത്വാ വിക്കിണി. തസ്സ പുത്തോ ‘‘ഘരം ആഗതാനം മമ മിത്തസുഹജ്ജാനം സമ്മാനം ന കരോതീ’’തി കുപിതോ യുഗചമ്മം ഗഹേത്വാ മാതുസീസേ പഹാരമദാസി. തസ്സ സുണിസാ സബ്ബേസം അത്ഥായ ഠപിതമംസം ചോരികായ ഖാദിത്വാ പുന തേഹി അനുയുഞ്ജിയമാനാ ‘‘സചേ മയാ തം മംസം ഖാദിതം, ഭവേ ഭവേ അത്തനോ പിട്ഠിമംസം കന്തിത്വാ ഖാദേയ്യ’’ന്തി സപഥമകാസി. ഭരിയാ പനസ്സ കിഞ്ചിദേവ ഉപകരണം യാചന്താനം ‘‘നത്ഥീ’’തി വത്വാ തേഹി നിപ്പീളിയമാനാ ‘‘സചേ സന്തം നത്ഥീതി വദാമി, ജാതജാതട്ഠാനേ ഗൂഥഭക്ഖാ ഭവേയ്യ’’ന്തി മുസാവാദേന സപഥമകാസി.

തേ ചത്താരോപി ജനാ അപരേന സമയേന കാലം കത്വാ വിഞ്ഝാടവിയം പേതാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തിംസു. തത്ഥ കൂടവാണിജോ കമ്മഫലേന പജ്ജലന്തം ഭുസം ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി ഗഹേത്വാ അത്തനോ മത്ഥകേ ആകിരിത്വാ മഹാദുക്ഖം അനുഭവതി, തസ്സ പുത്തോ അയോമയേഹി മുഗ്ഗരേഹി സയമേവ അത്തനോ സീസം ഭിന്ദിത്വാ അനപ്പകം ദുക്ഖം പച്ചനുഭോതി. തസ്സ സുണിസാ കമ്മഫലേന സുനിസിതേഹി അതിവിയ വിപുലായതേഹി നഖേഹി അത്തനോ പിട്ഠിമംസാനി കന്തിത്വാ ഖാദന്തീ അപരിമിതം ദുക്ഖം അനുഭവതി, തസ്സ ഭരിയായ സുഗന്ധം സുവിസുദ്ധം അപഗതകാളകം സാലിഭത്തം ഉപനീതമത്തമേവ നാനാവിധകിമികുലാകുലം പരമദുഗ്ഗന്ധജേഗുച്ഛം ഗൂഥം സമ്പജ്ജതി, തം സാ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി പരിഗ്ഗഹേത്വാ ഭുഞ്ജന്തീ മഹാദുക്ഖം പടിസംവേദേതി.

ഏവം തേസു ചതൂസു ജനേസു പേതേസു നിബ്ബത്തിത്വാ മഹാദുക്ഖം അനുഭവന്തേസു ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗലാനോ പബ്ബതചാരികം ചരന്തോ ഏകദിവസം തം ഠാനം ഗതോ. തേ പേതേ ദിസ്വാ –

൪൪൭. ‘‘ഭുസാനി ഏകോ സാലിം പുനാപരോ, അയഞ്ച നാരീ സകമംസലോഹിതം;

തുവഞ്ച ഗൂഥം അസുചിം അകന്തം, പരിഭുഞ്ജസി കിസ്സ അയം വിപാകോ’’തി. –

ഇമായ ഗാഥായ തേഹി കതകമ്മം പുച്ഛി. തത്ഥ ഭുസാനീതി പലാപാനി. ഏകോതി ഏകകോ. സാലിന്തി സാലിനോ. സാമിഅത്ഥേ ഹേതം ഉപയോഗവചനം, സാലിനോ പലാപാനി പജ്ജലന്താനി അത്തനോ സീസേ അവകിരതീതി അധിപ്പായോ. പുനാപരോതി പുന അപരോ. യോ ഹി സോ മാതുസീസം പഹരി, സോ അയോമുഗ്ഗരേഹി അത്തനോ സീസം പഹരിത്വാ സീസഭേദം പാപുണാതി, തം സന്ധായ വദതി. സകമംസലോഹിതന്തി അത്തനോ പിട്ഠിമംസം ലോഹിതഞ്ച പരിഭുഞ്ജതീതി യോജനാ. അകന്തന്തി അമനാപം ജേഗുച്ഛം. കിസ്സ അയം വിപാകോതി കതമസ്സ പാപകമ്മസ്സ ഇദം ഫലം, യം ഇദാനി തുമ്ഹേഹി പച്ചനുഭവീയതീതി അത്ഥോ.

ഏവം ഥേരേന തേഹി കതകമ്മേ പുച്ഛിതേ കൂടവാണിജസ്സ ഭരിയാ സബ്ബേഹി തേഹി കതകമ്മം ആചിക്ഖന്തീ –

൪൪൮. ‘‘അയം പുരേ മാതരം ഹിംസതി, അയം പന കൂടവാണിജോ;

അയം മംസാനി ഖാദിത്വാ, മുസാവാദേന വഞ്ചേതി.

൪൪൯. ‘‘അഹം മനുസ്സേസു മനുസ്സഭൂതാ, അഗാരിനീ സബ്ബകുലസ്സ ഇസ്സരാ;

സന്തേസു പരിഗുഹാമി, മാ ച കിഞ്ചി ഇതോ അദം.

൪൫൦. ‘‘മുസാവാദേന ഛാദേമി, നത്ഥി ഏതം മമ ഗേഹേ;

സചേ സന്തം നിഗുഹാമി, ഗൂഥോ മേ ഹോതു ഭോജനം.

൪൫൧. ‘‘തസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകേന, മുസാവാദസ്സ ചൂഭയം;

സുഗന്ധം സാലിനോ ഭത്തം, ഗൂഥം മേ പരിവത്തതി.

൪൫൨. ‘‘അവഞ്ഝാനി ച കമ്മാനി, ന ഹി കമ്മം വിനസ്സതി;

ദുഗ്ഗന്ധം കിമിനം മീള്ഹം, ഭുഞ്ജാമി ച പിവാമി ചാ’’തി. – ഗാഥാ അഭാസി;

൪൪൮. തത്ഥ അയന്തി പുത്തം ദസ്സേന്തി വദതി. ഹിംസതീതി ഥാമേന പരിബാധേതി, മുഗ്ഗരേന പഹരതീതി അത്ഥോ. കൂടവാണിജോതി ഖലവാണിജോ, വഞ്ചനായ വണിജ്ജകാരകോതി അത്ഥോ. മംസാനി ഖാദിത്വാതി പരേഹി സാധാരണമംസം ഖാദിത്വാ ‘‘ന ഖാദാമീ’’തി മുസാവാദേന തേ വഞ്ചേതി.

൪൪൯-൫൦. അഗാരിനീതി ഗേഹസാമിനീ. സന്തേസൂതി വിജ്ജമാനേസ്വേവ പരേഹി യാചിതഉപകരണേസു. പരിഗുഹാമീതി പടിച്ഛാദേസിം. കാലവിപല്ലാസേന ഹേതം വുത്തം. മാ ച കിഞ്ചി ഇതോ അദന്തി ഇതോ മമ സന്തകതോ കിഞ്ചിമത്തമ്പി അത്ഥികസ്സ പരസ്സ ന അദാസിം. ഛാദേമിതി ‘‘നത്ഥി ഏതം മമ ഗേഹേ’’തി മുസാവാദേന ഛാദേസിം.

൪൫൧-൨. ഗൂഥം മേ പരിവത്തതീതി സുഗന്ധം സാലിഭത്തം മയ്ഹം കമ്മവസേന ഗൂഥഭാവേന പരിവത്തതി പരിണമതി. അവഞ്ഝാനീതി അമോഘാനി അനിപ്ഫലാനി. ന ഹി കമ്മം വിനസ്സതീതി യഥൂപചിതം കമ്മം ഫലം അദത്വാ ന ഹി വിനസ്സതി. കിമിനന്തി കിമിവന്തം സഞ്ജാതകിമികുലം. മീള്ഹന്തി ഗൂഥം. സേസം ഹേട്ഠാ വുത്തനയത്താ ഉത്താനമേവ.

ഏവം ഥേരോ തസ്സാ പേതിയാ വചനം സുത്വാ തം പവത്തിം ഭഗവതോ ആരോചേസി. ഭഗവാ തമത്ഥം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ സമ്പത്തപരിസായ ധമ്മം ദേസേസി. സാ ദേസനാ മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ അഹോസീതി.

ഭുസപേതവത്ഥുവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.