൩. രഥകാരപേതിവത്ഥുവണ്ണനാ

വേളുരിയഥമ്ഭം രുചിരം പഭസ്സരന്തി ഇദം സത്ഥരി സാവത്ഥിയം വിഹരന്തേ അഞ്ഞതരം പേതിം ആരബ്ഭ വുത്തം. അതീതേ കിര കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ കാലേ അഞ്ഞതരാ ഇത്ഥീ സീലാചാരസമ്പന്നാ കല്യാണമിത്തസന്നിസ്സയേന സാസനേ അഭിപ്പസന്നാ സുവിഭത്തവിചിത്രഭിത്തിഥമ്ഭസോപാനഭൂമിതലം അതിവിയ ദസ്സനീയം ഏകം ആവാസം കത്വാ തത്ഥ ഭിക്ഖൂ നിസീദാപേത്വാ പണീതേന ആഹാരേന പരിവിസിത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ നിയ്യാദേസി. സാ അപരേന സമയേന കാലം കത്വാ അഞ്ഞസ്സ പാപകമ്മസ്സ വസേന ഹിമവതി പബ്ബതരാജേ രഥകാരദഹം നിസ്സായ വിമാനപേതീ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. തസ്സാ സങ്ഘസ്സ ആവാസദാനപുഞ്ഞാനുഭാവേന സബ്ബരതനമയം ഉളാരം അതിവിയ സമന്തതോ പാസാദികം മനോഹരം രമണീയം പോക്ഖരണിയം നന്ദനവനസദിസം ഉപസോഭിതം വിമാനം നിബ്ബത്തി, സയഞ്ച സുവണ്ണവണ്ണാ അഭിരൂപാ ദസ്സനീയാ പാസാദികാ അഹോസി.

സാ തത്ഥ പുരിസേഹി വിനാവ ദിബ്ബസമ്പത്തിം അനുഭവന്തീ വിഹരതി. തസ്സാ തത്ഥ ദീഘരത്തം നിപ്പുരിസായ വസന്തിയാ അനഭിരതി ഉപ്പന്നാ. സാ ഉക്കണ്ഠിതാ ഹുത്വാ ‘‘അത്ഥേസോ ഉപായോ’’തി ചിന്തേത്വാ ദിബ്ബാനി അമ്ബപക്കാനി നദിയം പക്ഖിപതി. സബ്ബം കണ്ണമുണ്ഡപേതിവത്ഥുസ്മിം ആഗതനയേനേവ വേദിതബ്ബം. ഇധ പന ബാരാണസിവാസീ ഏകോ മാണവോ ഗങ്ഗായ തേസു ഏകം അമ്ബഫലം ദിസ്വാ തസ്സ പഭവം ഗവേസന്തോ അനുക്കമേന തം ഠാനം ഗന്ത്വാ നദിം ദിസ്വാ തദനുസാരേന തസ്സാ വസനട്ഠാനം ഗതോ. സാ തം ദിസ്വാ അത്തനോ വസനട്ഠാനം നേത്വാ പടിസന്ഥാരം കരോന്തീ നിസീദി. സോ തസ്സാ വസനട്ഠാനസമ്പത്തിം ദിസ്വാ പുച്ഛന്തോ –

൪൩൯. ‘‘വേളുരിയഥമ്ഭം രുചിരം പഭസ്സരം, വിമാനമാരുയ്ഹ അനേകചിത്തം;

തത്ഥച്ഛസി ദേവി മഹാനുഭാവേ, പഥദ്ധനി പന്നരസേവ ചന്ദോ.

൪൪൦. ‘‘വണ്ണോ ച തേ കനകസ്സ സന്നിഭോ, ഉത്തത്തരൂപോ ഭുസ ദസ്സനേയ്യോ;

പല്ലങ്കസേട്ഠേ അതുലേ നിസിന്നാ, ഏകാ തുവം നത്ഥി ച തുയ്ഹ സാമികോ.

൪൪൧. ‘‘ഇമാ ച തേ പോക്ഖരണീ സമന്താ, പഹൂതമല്യാ ബഹുപുണ്ഡരീകാ;

സുവണ്ണചുണ്ണേഹി സമന്തമോത്ഥതാ, ന തത്ഥ പങ്കോ പണകോ ച വിജ്ജതി.

൪൪൨. ‘‘ഹംസാ ചിമേ ദസ്സനീയാ മനോരമാ, ഉദകസ്മിമനുപരിയന്തി സബ്ബദാ;

സമയ്യ വഗ്ഗൂപനദന്തി സബ്ബേ, ബിന്ദുസ്സരാ ദുന്ദുഭീനംവ ഘോസോ.

൪൪൩. ‘‘ദദ്ദല്ലമാനാ യസസാ യസസ്സിനീ, നാവായ ച ത്വം അവലമ്ബ തിട്ഠസി;

ആളാരപമ്ഹേ ഹസിതേ പിയംവദേ, സബ്ബങ്ഗകല്യാണി ഭുസം വിരോചസി.

൪൪൪. ‘‘ഇദം വിമാനം വിരജം സമേ ഠിതം, ഉയ്യാനവന്തം രതിനന്ദിവഡ്ഢനം;

ഇച്ഛാമഹം നാരി അനോമദസ്സനേ, തയാ സഹ നന്ദനേ ഇധ മോദിതു’’ന്തി. –

ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി.

൪൩൯. തത്ഥ തത്ഥാതി തസ്മിം വിമാനേ. അച്ഛസീതി ഇച്ഛിതിച്ഛിതകാലേ നിസീദസി. ദേവീതി തം ആലപതി. മഹാനുഭാവേതി മഹതാ ദിബ്ബാനുഭാവേന സമന്നാഗതേ. പഥദ്ധനീതി അത്തനോ പഥഭൂതേ അദ്ധനി, ഗഗനതലമഗ്ഗേതി അത്ഥോ. പന്നരസേവ ചന്ദോതി പുണ്ണമാസിയം പരിപുണ്ണമണ്ഡലോ ചന്ദോ വിയ വിജ്ജോതമാനാതി അത്ഥോ.

൪൪൦. വണ്ണോ ച തേ കനകസ്സ സന്നിഭോതി തവ വണ്ണോ ച ഉത്തത്തസിങ്ഗീസുവണ്ണേന സദിസോ അതിവിയ മനോഹരോ. തേനാഹ ‘‘ഉത്തത്തരൂപോ ഭുസ ദസ്സനേയ്യോ’’തി. അതുലേതി മഹാരഹേ. അതുലേതി വാ ദേവതായ ആലപനം, അസദിസരൂപേതി അത്ഥോ. നത്ഥി ച തുയ്ഹ സാമികോതി തുയ്ഹം സാമികോ ച നത്ഥി.

൪൪൧. പഹൂതമല്യാതി കമലകുവലയാദിബഹുവിധകുസുമവതിയോ. സുവണ്ണചുണ്ണേഹീതി സുവണ്ണവാലുകാഹി. സമന്തമോത്ഥതാതി സമന്തതോ ഓകിണ്ണാ. തത്ഥാതി താസു പോക്ഖരണീസു. പങ്കോ പണകോ ചാതി കദ്ദമോ വാ ഉദകപിച്ഛില്ലോ വാ ന വിജ്ജതി.

൪൪൨. ഹംസാ ചിമേ ദസ്സനീയാ മനോരമാതി ഇമേ ഹംസാ ച ദസ്സനസുഖാ മനോരമാ ച. അനുപരിയന്തീതി അനുവിചരന്തി. സബ്ബദാതി സബ്ബേസു ഉതൂസു. സമയ്യാതി സങ്ഗമ്മ. വഗ്ഗൂതി മധുരം. ഉപനദന്തീതി വികൂജന്തി. ബിന്ദുസ്സരാതി അവിസടസ്സരാ സമ്പിണ്ഡിതസ്സരാ. ദുന്ദുഭീനംവ ഘോസോതി വഗ്ഗുബിന്ദുസ്സരഭാവേന ദുന്ദുഭീനം വിയ തവ പോക്ഖരണിയം ഹംസാനം ഘോസോതി അത്ഥോ.

൪൪൩. ദദ്ദല്ലമാനാതി അതിവിയ അഭിജലന്തീ. യസസാതി ദേവിദ്ധിയാ. നാവായാതി ദോണിയം. പോക്ഖരണിയഞ്ഹി പദുമിനിയം സുവണ്ണനാവായ മഹാരഹേ പല്ലങ്കേ നിസീദിത്വാ ഉദകകീളം കീളന്തിം പേതിം ദിസ്വാ ഏവമാഹ. അവലമ്ബാതി അവലമ്ബിത്വാ അപസ്സേനം അപസ്സായ. തിട്ഠസീതി ഇദം ഠാനസദ്ദസ്സ ഗതിനിവത്തി അത്ഥത്താ ഗതിയാ പടിക്ഖേപവചനം. ‘‘നിസജ്ജസീ’’തി വാ പാഠോ, നിസീദസിച്ചേവസ്സ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ആളാരപമ്ഹേതി വേല്ലിതദീഘനീലപഖുമേ. ഹസിതേതി ഹസിതമഹാഹസിതമുഖേ. പിയംവദേതി പിയഭാണിനീ. സബ്ബങ്ഗകല്യാണീതി സബ്ബേഹി അങ്ഗേഹി സുന്ദരേ, സോഭനസബ്ബങ്ഗപച്ചങ്ഗീതി അത്ഥോ. വിരോചസീതി വിരാജേസി.

൪൪൪. വിരജന്തി വിഗതരജം നിദ്ദോസം. സമേ ഠിതന്തി സമേ ഭൂമിഭാഗേ ഠിതം, ചതുരസ്സസോഭിതതായ വാ സമഭാഗേ ഠിതം, സമന്തഭദ്ദകന്തി അത്ഥോ. ഉയ്യാനവന്തന്തി നന്ദനവനസഹിതം. രതിനന്ദിവഡ്ഢനന്തി രതിഞ്ച നന്ദിഞ്ച വഡ്ഢേതീതി രതിനന്ദിവഡ്ഢനം, സുഖസ്സ ച പീതിയാ ച സംവഡ്ഢനന്തി അത്ഥോ. നാരീതി തസ്സാ ആലപനം. അനോമദസ്സനേതി പരിപുണ്ണഅങ്ഗപച്ചങ്ഗതായ അനിന്ദിതദസ്സനേ. നന്ദനേതി നന്ദനകരേ. ഇധാതി നന്ദനവനേ, വിമാനേ വാ. മോദിതുന്തി അഭിരമിതും ഇച്ഛാമീതി യോജനാ.

ഏവം തേന മാണവേന വുത്തേ സാ വിമാനപേതിദേവതാ തസ്സ പടിവചനം ദേന്തീ –

൪൪൫. ‘‘കരോഹി കമ്മം ഇധ വേദനീയം, ചിത്തഞ്ച തേ ഇധ നിഹിതം ഭവതു;

കത്വാന കമ്മം ഇധ വേദനീയം, ഏവം മമം ലച്ഛസി കാമകാമിനി’’ന്തി. –

ഗാഥമാഹ. തത്ഥ കരോഹി കമ്മം ഇധ വേദനീയന്തി ഇധ ഇമസ്മിം ദിബ്ബട്ഠാനേ വിപച്ചനകം വിപാകദായകം കുസലകമ്മം കരോഹി പസവേയ്യാസി. ഇധ നിഹിതന്തി ഇധൂപനീതം, ‘‘ഇധ നിന്ന’’ന്തി വാ പാഠോ, ഇമസ്മിം ഠാനേ നിന്നം പോണം പബ്ഭാരം തവ ചിത്തം ഭവതു ഹോതു. മമന്തി മം. ലച്ഛസീതി ലഭിസ്സസി.

സോ മാണവോ തസ്സാ വിമാനപേതിയാ വചനം സുത്വാ തതോ മനുസ്സപഥം ഗതോ തത്ഥ ചിത്തം പണിധായ തജ്ജം പുഞ്ഞകമ്മം കത്വാ നചിരസ്സേവ കാലം കത്വാ തത്ഥ നിബ്ബത്തി തസ്സാ പേതിയാ സഹബ്യതം. തമത്ഥം പകാസേന്താ സങ്ഗീതികാരാ –

൪൪൬. ‘‘സാധൂതി സോ തസ്സാ പടിസ്സുണിത്വാ,

അകാസി കമ്മം തഹിം വേദനീയം;

കത്വാന കമ്മം തഹിം വേദനീയം,

ഉപപജ്ജി സോ മാണവോ തസ്സാ സഹബ്യത’’ന്തി. –

ഓസാനഗാഥമാഹംസു. തത്ഥ സാധൂതി സമ്പടിച്ഛനേ നിപാതോ. തസ്സാതി തസ്സാ വിമാനപേതിയാ. പടിസ്സുണിത്വാതി തസ്സാ വചനം സമ്പടിച്ഛിത്വാ. തഹിം വേദനീയന്തി തസ്മിം വിമാനേ തായ സദ്ധിം വേദിതബ്ബസുഖവിപാകം കുസലകമ്മം. സഹബ്യതന്തി സഹഭാവം. സോ മാണവോ തസ്സാ സഹബ്യതം ഉപപജ്ജീതി യോജനാ. സേസം ഉത്താനമേവ.

ഏവം തേസു തത്ഥ ചിരകാലം ദിബ്ബസമ്പത്തിം അനുഭവന്തേസു പുരിസോ കമ്മസ്സ പരിക്ഖയേന കാലമകാസി, ഇത്ഥീ പന അത്തനോ പുഞ്ഞകമ്മസ്സ ഖേത്തങ്ഗതഭാവേന ഏകം ബുദ്ധന്തരം തത്ഥ പരിപുണ്ണം കത്വാ വസി. അഥ അമ്ഹാകം ഭഗവതി ലോകേ ഉപ്പജ്ജിത്വാ പവത്തിതവരധമ്മചക്കേ അനുക്കമേന ജേതവനേ വിഹരന്തേ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഏകദിവസം പബ്ബതചാരികം ചരമാനോ തം വിമാനഞ്ച വിമാനപേതിഞ്ച ദിസ്വാ ‘‘വേളുരിയഥമ്ഭം രുചിരം പഭസ്സര’’ന്തിആദികാഹി ഗാഥാഹി പുച്ഛി. സാ ചസ്സ ആദിതോ പട്ഠായ സബ്ബം അത്തനോ പവത്തിം ആരോചേസി. തം സുത്വാ ഥേരോ സാവത്ഥിം ആഗന്ത്വാ ഭഗവതോ ആരോചേസി. ഭഗവാ തമത്ഥം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ സമ്പത്തപരിസായ ധമ്മം ദേസേസി. തം സുത്വാ മഹാജനോ ദാനാദിപുഞ്ഞധമ്മനിരതോ അഹോസീതി.

രഥകാരപേതിവത്ഥുവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.