൯. അങ്കുരപേതവത്ഥുവണ്ണനാ

യസ്സ അത്ഥായ ഗച്ഛാമാതി ഇദം സത്ഥാ സാവത്ഥിയം വിഹരന്തോ അങ്കുരപേതം ആരബ്ഭ കഥേസി. കാമഞ്ചേത്ഥ അങ്കുരോ പേതോ ന ഹോതി, തസ്സ പന ചരിതം യസ്മാ പേതസമ്ബന്ധം, തസ്മാ തം ‘‘അങ്കുരപേതവത്ഥൂ’’തി വുത്തം.

തത്രായം സങ്ഖേപകഥാ – യേ തേ ഉത്തരമധുരാധിപതിനോ രഞ്ഞോ മഹാസാഗരസ്സ പുത്തം ഉപസാഗരം പടിച്ച ഉത്തരാപഥേ കംസഭോഗേ അസിതഞ്ജനനഗരേ മഹാകംസസ്സ ധീതുയാ ദേവഗബ്ഭായ കുച്ഛിയം ഉപ്പന്നാ അഞ്ജനദേവീ വാസുദേവോ ബലദേവോ ചന്ദദേവോ സൂരിയദേവോ അഗ്ഗിദേവോ വരുണദേവോ അജ്ജുനോ പജ്ജുനോ ഘടപണ്ഡിതോ അങ്കുരോ ചാതി വാസുദേവാദയോ ദസ ഭാതികാതി ഏകാദസ ഖത്തിയാ അഹേസും, തേസു വാസുദേവാദയോ ഭാതരോ അസിതഞ്ജനനഗരം ആദിം കത്വാ ദ്വാരവതീപരിയോസാനേസു സകലജമ്ബുദീപേ തേസട്ഠിയാ നഗരസഹസ്സേസു സബ്ബേ രാജാനോ ചക്കേന ജീവിതക്ഖയം പാപേത്വാ ദ്വാരവതിയം വസമാനാ രജ്ജം ദസ കോട്ഠാസേ കത്വാ വിഭജിംസു. ഭഗിനിം പന അഞ്ജനദേവിം ന സരിംസു. പുന സരിത്വാ ‘‘ഏകാദസ കോട്ഠാസേ കരോമാ’’തി വുത്തേ തേസം സബ്ബകനിട്ഠോ അങ്കുരോ ‘‘മമ കോട്ഠാസം തസ്സാ ദേഥ, അഹം വോഹാരം കത്വാ ജീവിസ്സാമി, തുമ്ഹേ അത്തനോ അത്തനോ ജനപദേസു സുങ്കം മയ്ഹം വിസ്സജ്ജേഥാ’’തി ആഹ. തേ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛിത്വാ തസ്സ കോട്ഠായം ഭഗിനിയാ ദത്വാ നവ രാജാനോ ദ്വാരവതിയം വസിംസു.

അങ്കുരോ പന വണിജ്ജം കരോന്തോ നിച്ചകാലം മഹാദാനം ദേതി. തസ്സ പനേകോ ദാസോ ഭണ്ഡാഗാരികോ അത്ഥകാമോ അഹോസി. അങ്കുരോ പസന്നമാനസോ തസ്സ ഏകം കുലധീതരം ഗഹേത്വാ അദാസി. സോ പുത്തേ ഗബ്ഭഗതേയേവ കാലമകാസി. അങ്കുരോ തസ്മിം ജാതേ തസ്സ പിതുനോ ദിന്നം ഭത്തവേതനം തസ്സ അദാസി. അഥ തസ്മിം ദാരകേ വയപ്പത്തേ ‘‘ദാസോ ന ദാസോ’’തി രാജകുലേ വിനിച്ഛയോ ഉപ്പജ്ജി. തം സുത്വാ അഞ്ജനദേവീ ധേനൂപമം വത്വാ ‘‘മാതു ഭുജിസ്സായ പുത്തോപി ഭുജിസ്സോ ഏവാ’’തി ദാസബ്യതോ മോചേസി.

ദാരകോ പന ലജ്ജായ തത്ഥ വസിതും അവിസഹന്തോ രോരുവനഗരം ഗന്ത്വാ തത്ഥ അഞ്ഞതരസ്സ തുന്നവായസ്സ ധീതരം ഗഹേത്വാ തുന്നവായസിപ്പേന ജീവികം കപ്പേസി. തേന സമയേന രോരുവനഗരേ അസയ്ഹമഹാസേട്ഠി നാമ അഹോസി. സോ സമണബ്രാഹ്മണകപണദ്ധികവനിബ്ബകയാചകാനം മഹാദാനം ദേതി. സോ തുന്നവായോ സേട്ഠിനോ ഘരം അജാനന്താനം പീതിസോമനസ്സജാതോ ഹുത്വാ അസയ്ഹസേട്ഠിനോ നിവേസനം ദക്ഖിണബാഹും പസാരേത്വാ ദസ്സേസി ‘‘ഏത്ഥ ഗന്ത്വാ ലദ്ധബ്ബം ലഭന്തൂ’’തി. തസ്സ കമ്മം പാളിയംയേവ ആഗതം.

സോ അപരേന സമയേന കാലം കത്വാ മരുഭൂമിയം അഞ്ഞതരസ്മിം നിഗ്രോധരുക്ഖേ ഭുമ്മദേവതാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, തസ്സ ദക്ഖിണഹത്ഥോ സബ്ബകാമദദോ അഹോസി. തസ്മിംയേവ ച രോരുവേ അഞ്ഞതരോ പുരിസോ അസയ്ഹസേട്ഠിനോ ദാനേ ബ്യാവടോ അസ്സദ്ധോ അപ്പസന്നോ മിച്ഛാദിട്ഠികോ പുഞ്ഞകിരിയായ അനാദരോ കാലം കത്വാ തസ്സ ദേവപുത്തസ്സ വസനട്ഠാനസ്സ അവിദൂരേ പേതോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. തേന ച കതകമ്മം പാളിയംയേവ ആഗതം. അസയ്ഹമഹാസേട്ഠി പന കാലം കത്വാ താവതിംസഭവനേ സക്കസ്സ ദേവരഞ്ഞോ സഹബ്യതം ഉപഗതോ.

അഥ അപരേന സമയേന അങ്കുരോ പഞ്ചഹി സകടസതേഹി, അഞ്ഞതരോ ച ബ്രാഹ്മണോ പഞ്ചഹി സകടസതേഹീതി ദ്വേപി ജനാ സകടസഹസ്സേന ഭണ്ഡം ആദായ മരുകന്താരമഗ്ഗം പടിപന്നാ മഗ്ഗമൂള്ഹാ ഹുത്വാ ബഹും ദിവസം തത്ഥേവ വിചരന്താ പരിക്ഖീണതിണോദകാഹാരാ അഹേസും. അങ്കുരോ അസ്സദൂതേഹി ചതൂസു ദിസാസു പാനിയം മഗ്ഗാപേസി. അഥ സോ കാമദദഹത്ഥോ യക്ഖോ തം തേസം ബ്യസനപ്പത്തിം ദിസ്വാ അങ്കുരേന പുബ്ബേ അത്തനോ കതം ഉപകാരം ചിന്തേത്വാ ‘‘ഹന്ദ ദാനി ഇമസ്സ മയാ അവസ്സയേന ഭവിതബ്ബ’’ന്തി അത്തനോ വസനവടരുക്ഖം ദസ്സേസി. സോ കിര വടരുക്ഖോ സാഖാവിടപസമ്പന്നോ ഘനപലാസോ സന്ദച്ഛായോ അനേകസഹസ്സപാരോഹോ ആയാമേന വിത്ഥാരേന ഉബ്ബേധേന ച യോജനപരിമാണോ അഹോസി. തം ദിസ്വാ അങ്കുരോ ഹട്ഠതുട്ഠോ തസ്സ ഹേട്ഠാ ഖന്ധാവാരം ബന്ധാപേസി. യക്ഖോ അത്തനോ ദക്ഖിണഹത്ഥം പസാരേത്വാ പഠമം താവ പാനീയേന സബ്ബം ജനം സന്തപ്പേസി. തതോ യോ യോ യം യം ഇച്ഛതി, തസ്സ തസ്സ തം തം അദാസി.

ഏവം തസ്മിം മഹാജനേ നാനാവിധേന അന്നപാനാദിനാ യഥാകാമം സന്തപ്പിതേ പച്ഛാ വൂപസന്തേ മഗ്ഗപരിസ്സമേ സോ ബ്രാഹ്മണവാണിജോ അയോനിസോ മനസികരോന്തോ ഏവം ചിന്തേസി – ‘‘ധനലാഭായ ഇതോ കമ്ബോജം ഗന്ത്വാ മയം കിം കരിസ്സാമ, ഇമമേവ പന യക്ഖം യേന കേനചി ഉപായേന ഗഹേത്വാ യാനം ആരോപേത്വാ അമ്ഹാകം നഗരമേവ ഗമിസ്സാമാ’’തി. ഏവം ചിന്തേത്വാ തമത്ഥം അങ്കുരസ്സ കഥേന്തോ –

൨൫൭. ‘‘യസ്സ അത്ഥായ ഗച്ഛാമ, കമ്ബോജം ധനഹാരകാ;

അയം കാമദദോ യക്ഖോ, ഇമം യക്ഖം നയാമസേ.

൨൫൮. ‘‘ഇമം യക്ഖം ഗഹേത്വാന, സാധുകേന പസയ്ഹ വാ;

യാനം ആരോപയിത്വാന, ഖിപ്പം ഗച്ഛാമ ദ്വാരക’’ന്തി. –

ഗാഥാദ്വയമാഹ. തത്ഥ യസ്സ അത്ഥായാതി യസ്സ കാരണാ. കമ്ബോജന്തി കമ്ബോജരട്ഠം. ധനഹാരകാതി ഭണ്ഡവിക്കയേന ലദ്ധധനഹാരിനോ. കാമദദോതി ഇച്ഛിതിച്ഛിതദായകോ. യക്ഖോതി ദേവപുത്തോ. നയാമസേതി നയിസ്സാമ. സാധുകേനാതി യാചനേന. പസയ്ഹാതി അഭിഭവിത്വാ ബലക്കാരേന, യാനന്തി സുഖയാനം. ദ്വാരകന്തി ദ്വാരവതീനഗരം. അയം ഹേത്ഥാധിപ്പായോ – യദത്ഥം മയം ഇതോ കമ്ബോജം ഗന്തുകാമാ, തേന ഗമനേന സാധേതബ്ബോ അത്ഥോ ഇധേവ സിജ്ഝതി. അയഞ്ഹി യക്ഖോ കാമദദോ, തസ്മാ ഇമം യക്ഖം യാചിത്വാ തസ്സ അനുമതിയാ വാ, സചേ സഞ്ഞത്തിം ന ഗച്ഛതി, ബലക്കാരേന വാ യാനം ആരോപേത്വാ യാനേ പച്ഛാബാഹം ബന്ധിത്വാ തം ഗഹേത്വാ ഇതോയേവ ഖിപ്പം ദ്വാരവതീനഗരം ഗച്ഛാമാതി.

ഏവം പന ബ്രാഹ്മണേന വുത്തോ അങ്കുരോ സപ്പുരിസധമ്മേ ഠത്വാ തസ്സ വചനം പടിക്ഖിപന്തോ –

൨൫൯. ‘‘യസ്സ രുക്ഖസ്സ ഛായായ, നിസീദേയ്യ സയേയ്യ വാ;

ന തസ്സ സാഖം ഭഞ്ജേയ്യ, മിത്തദുബ്ഭോ ഹി പാപകോ’’തി. –

ഗാഥമാഹ. തത്ഥ ന ഭഞ്ജേയ്യാതി ന ഛിന്ദേയ്യ. മിത്തദുബ്ഭോതി മിത്തേസു ദുബ്ഭനം തേസം അനത്ഥുപ്പാദനം. പാപകോതി അഭദ്ദകോ മിത്തദുബ്ഭോ. യോ ഹി സീതച്ഛായോ രുക്ഖോ ഘമ്മാഭിതത്തസ്സ പുരിസസ്സ പരിസ്സമവിനോദകോ, തസ്സാപി നാമ പാപകം ന ചിന്തേതബ്ബം, കിമങ്കം പന സത്തഭൂതേസു. അയം ദേവപുത്തോ സപ്പുരിസോ പുബ്ബകാരീ അമ്ഹാകം ദുക്ഖപനൂദകോ ബഹൂപകാരോ, ന തസ്സ കിഞ്ചി അനത്ഥം ചിന്തേതബ്ബം, അഞ്ഞദത്ഥു സോ പൂജേതബ്ബോ ഏവാതി ദസ്സേതി.

തം സുത്വാ ബ്രാഹ്മണാ ‘‘അത്ഥസ്സ മൂലം നികതിവിനയോ’’തി നീതിമഗ്ഗം നിസ്സായ അങ്കുരസ്സ പടിലോമപക്ഖേ ഠത്വാ –

൨൬൦. ‘‘യസ്സ രുക്ഖസ്സ ഛായായ, നിസീദേയ്യ സയേയ്യ വാ;

ഖന്ധമ്പി തസ്സ ഛിന്ദേയ്യ, അത്ഥോ ചേ താദിസോ സിയാ’’തി. –

ഗാഥമാഹ. തത്ഥ അത്ഥോ ചേ താദിസോ സിയാതി താദിസേന ദബ്ബസമ്ഭാരേന സചേ അത്ഥോ ഭവേയ്യ, തസ്സ രുക്ഖസ്സ ഖന്ധമ്പി ഛിന്ദേയ്യ, കിമങ്ഗം പന സാഖാദയോതി അധിപ്പായോ.

ഏവം ബ്രാഹ്മണേന വുത്തേ അങ്കുരോ സപ്പുരിസധമ്മംയേവ പഗ്ഗണ്ഹന്തോ –

൨൬൧. ‘‘യസ്സ രുക്ഖസ്സ ഛായായ, നിസീദേയ്യ സയേയ്യ വാ;

ന തസ്സ പത്തം ഭിന്ദേയ്യ, മിത്തദുബ്ഭോ ഹി പാപകോ’’തി. –

ഇമം ഗാഥമാഹ. തത്ഥ ന തസ്സ പത്തം ഭിന്ദേയ്യാതി തസ്സ രുക്ഖസ്സ ഏകപണ്ണമത്തമ്പി ന പാതേയ്യ, പഗേവ സാഖാദികേതി അധിപ്പായോ.

പുനപി ബ്രാഹ്മണോ അത്തനോ വാദം പഗ്ഗണ്ഹന്തോ –

൨൬൨. ‘‘യസ്സ രുക്ഖസ്സ ഛായായ, നിസീദേയ്യ സയേയ്യ വാ;

സമൂലമ്പി തം അബ്ബുഹേ, അത്ഥോ ചേ താദിസോ സിയാ’’തി. –

ഗാഥമാഹ. തത്ഥ സമൂലമ്പി തം അബ്ബുഹേതി തം തത്ഥ സമൂലമ്പി സഹ മൂലേനപി അബ്ബുഹേയ്യ, ഉദ്ധരേയ്യാതി അത്ഥോ.

ഏവം ബ്രാഹ്മണേന വുത്തേ പുന അങ്കുരോ തം നീതിം നിരത്ഥകം കാതുകാമോ –

൨൬൩. ‘‘യസ്സേകരത്തിമ്പി ഘരേ വസേയ്യ, യത്ഥന്നപാനം പുരിസോ ലഭേഥ;

ന തസ്സ പാപം മനസാപി ചിന്തയേ, കതഞ്ഞുതാ സപ്പുരിസേഹി വണ്ണിതാ.

൨൬൪. ‘‘യസ്സേകരത്തിമ്പി ഘരേ വസേയ്യ, അന്നേന പാനേന ഉപട്ഠിതോ സിയാ;

ന തസ്സ പാപം മനസാപി ചിന്തയേ, അദുബ്ഭപാണീ ദഹതേ മിത്തദുബ്ഭിം.

൨൬൫. ‘‘യോ പുബ്ബേ കതകല്യാണോ, പച്ഛാ പാപേന ഹിംസതി;

അല്ലപാണിഹതോ പോസോ, ന സോ ഭദ്രാനി പസ്സതീ’’തി. –

ഇമാ തിസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി.

൨൬൩. തത്ഥ യസ്സാതി യസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ. ഏകരത്തിമ്പീതി ഏകരത്തിമത്തമ്പി കേവലം ഗേഹേ വസേയ്യ. യത്ഥന്നപാനം പുരിസോ ലഭേഥാതി യസ്സ സന്തികേ കോചി പുരിസോ അന്നപാനം വാ യംകിഞ്ചി ഭോജനം വാ ലഭേയ്യ. ന തസ്സ പാപം മനസാപി ചിന്തയേതി തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ അഭദ്ദകം അനത്ഥം മനസാപി ന ചിന്തേയ്യ ന പിഹേയ്യ, പഗേവ കായവാചാഹി. കസ്മാതി ചേ? കതഞ്ഞുതാ സപ്പുരിസേഹി വണ്ണിതാതി കതഞ്ഞുതാ നാമ ബുദ്ധാദീഹി ഉത്തമപുരിസേഹി പസംസിതാ.

൨൬൪. ഉപട്ഠിതോതി പയിരുപാസിതോ ‘‘ഇദം ഗണ്ഹ ഇദം ഭുഞ്ജാ’’തി അന്നപാനാദിനാ ഉപട്ഠിതോ. അദുബ്ഭപാണീതി അഹിംസകഹത്ഥോ ഹത്ഥസംയതോ. ദഹതേ മിത്തദുബ്ഭിന്തി തം മിത്തദുബ്ഭിം പുഗ്ഗലം ദഹതി വിനാസേതി, അപ്പദുട്ഠേ ഹിതജ്ഝാസയസമ്പന്നേ പുഗ്ഗലേ പരേന കതോ അപരാധോ അവിസേസേന തസ്സേവ അനത്ഥാവഹോ, അപ്പദുട്ഠോ പുഗ്ഗലോ അത്ഥതോ തം ദഹതി നാമ. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘യോ അപ്പദുട്ഠസ്സ നരസ്സ ദുസ്സതി, സുദ്ധസ്സ പോസസ്സ അനങ്ഗണസ്സ;

തമേവ ബാലം പച്ചേതി പാപം, സുഖുമോ രജോ പടിവാതംവ ഖിത്തോ’’തി. (ധ. പ. ൧൨൫; ജാ. ൧.൫.൯൪; സം. നി. ൧.൨൨);

൨൬൫. യോ പുബ്ബേ കതകല്യാണോതി യോ പുഗ്ഗലോ കേനചി സാധുനാ കതഭദ്ദകോ കതൂപകാരോ. പച്ഛാ പാപേന ഹിംസതീതി തം പുബ്ബകാരിനം അപരഭാഗേ പാപേന അഭദ്ദകേന അനത്ഥകേന ബാധതി. അല്ലപാണിഹതോ പോസോതി അല്ലപാണിനാ ഉപകാരകിരിയായ അല്ലപാണിനാ ധോതഹത്ഥേന പുബ്ബകാരിനാ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേന ഹതോ ബാധിതോ, തസ്സ വാ പുബ്ബകാരിനോ ബാധനേന ഹതോ അല്ലപാണിഹതോ നാമ, അകതഞ്ഞുപുഗ്ഗലോ. ന സോ ഭദ്രാനി പസ്സതീതി സോ യഥാവുത്തപുഗ്ഗലോ ഇധലോകേ ച പരലോകേ ച ഇട്ഠാനി ന പസ്സതി, ന വിന്ദതി, ന ലഭതീതി അത്ഥോ.

ഏവം സപ്പുരിസധമ്മം പഗ്ഗണ്ഹന്തേന അങ്കുരേന അഭിഭവിത്വാ വുത്തോ സോ ബ്രാഹ്മണോ നിരുത്തരോ തുണ്ഹീ അഹോസി. യക്ഖോ പന തേസം ദ്വിന്നം വചനപടിവചനാനി സുത്വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ കുജ്ഝിത്വാപി ‘‘ഹോതു ഇമസ്സ ദുട്ഠബ്രാഹ്മണസ്സ കത്തബ്ബം പച്ഛാ ജാനിസ്സാമീ’’തി അത്തനോ കേനചി അനഭിഭവനീയതമേവ താവ ദസ്സേന്തോ –

൨൬൬. ‘‘നാഹം ദേവേന വാ മനുസ്സേന വാ, ഇസ്സരിയേന വാ ഹം സുപ്പസയ്ഹോ;

യക്ഖോഹമസ്മി പരമിദ്ധിപത്തോ, ദൂരങ്ഗമോ വണ്ണബലൂപപന്നോ’’തി. –

ഗാഥമാഹ. തത്ഥ ദേവേന വാതി യേന കേനചി ദേവേന വാ. മനുസ്സേന വാതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. ഇസ്സരിയേന വാതി ദേവിസ്സരിയേന വാ മനുസ്സിസ്സരിയേന വാ. തത്ഥ ദേവിസ്സരിയം നാമ ചതുമഹാരാജികസക്കസുയാമാദീനം ദേവിദ്ധി, മനുസ്സിസ്സരിയം നാമ ചക്കവത്തിആദീനം പുഞ്ഞിദ്ധി. തസ്മാ ഇസ്സരിയഗ്ഗഹണേന മഹാനുഭാവേ ദേവമനുസ്സേ സങ്ഗണ്ഹാതി. മഹാനുഭാവാപി ഹി ദേവാ അത്തനോ പുഞ്ഞഫലൂപത്ഥമ്ഭിതേ മനുസ്സേപി അസതി പയോഗവിപത്തിയം അഭിഭവിതും ന സക്കോന്തി, പഗേവ ഇതരേ. ഹന്തി അസഹനേ നിപാതോ. ന സുപ്പസയ്ഹോതി അപ്പധംസിയോ. യക്ഖോഹമസ്മി പരമിദ്ധിപത്തോതി അത്തനോ പുഞ്ഞഫലേന അഹം യക്ഖത്തം ഉപഗതോ അസ്മി, യക്ഖോവ സമാനോ ന യോ വാ സോ വാ, അഥ ഖോ പരമിദ്ധിപത്തോ പരമായ ഉത്തമായ യക്ഖിദ്ധിയാ സമന്നാഗതോ. ദൂരങ്ഗമോതി ഖണേനേവ ദൂരമ്പി ഠാനം ഗന്തും സമത്ഥോ. വണ്ണബലൂപപന്നോതി രൂപസമ്പത്തിയാ സരീരബലേന ച ഉപപന്നോ സമന്നാഗതോതി തീഹിപി പദേഹി മന്തപ്പയോഗാദീഹി അത്തനോ അനഭിഭവനീയതംയേവ ദസ്സേതി. രൂപസമ്പന്നോ ഹി പരേസം ബഹുമാനിതോ ഹോതി, രൂപസമ്പദം നിസ്സായ വിസഭാഗവത്ഥുനാപി അനാകഡ്ഢനിയോവാതി വണ്ണസമ്പദാ അനഭിഭവനീയകാരണന്തി വുത്താ.

ഇതോ പരം അങ്കുരസ്സ ച ദേവപുത്തസ്സ ച വചനപടിവചനകഥാ ഹോതി –

൨൬൭. ‘‘പാണി തേ സബ്ബസോവണ്ണോ, പഞ്ചധാരോ മധുസ്സവോ;

നാനാരസാ പഗ്ഘരന്തി, മഞ്ഞേഹം തം പുരിന്ദദം.

൨൬൮. ‘‘നാമ്ഹി ദേവോ ന ഗന്ധബ്ബോ, നാപി സക്കോ പുരിന്ദദോ;

പേതം മം അങ്കുര ജാനാഹി, രോരുവമ്ഹാ ഇധാഗതം.

൨൬൯. ‘‘കിംസീലോ കിംസമാചാരോ, രോരുവസ്മിം പുരേ തുവം;

കേന തേ ബ്രഹ്മചരിയേന, പുഞ്ഞം പാണിമ്ഹി ഇജ്ഝതി.

൨൭൦. ‘‘തുന്നവായോ പുരേ ആസിം, രോരുവസ്മിം തദാ അഹം;

സുകിച്ഛവുത്തി കപണോ, ന മേ വിജ്ജതി ദാതവേ.

൨൭൧. ‘‘നിവേസനഞ്ച മേ ആസി, അസയ്ഹസ്സ ഉപന്തികേ;

സദ്ധസ്സ ദാനപതിനോ, കതപുഞ്ഞസ്സ ലജ്ജിനോ.

൨൭൨. ‘‘തത്ഥ യാചനകായന്തി, നാനാഗോത്താ വനിബ്ബകാ;

തേ ച മം തത്ഥ പുച്ഛന്തി, അസയ്ഹസ്സ നിവേസനം.

൨൭൩. ‘‘കത്ഥ ഗച്ഛാമ ഭദ്ദം വോ, കത്ഥ ദാനം പദീയതി;

തേസാഹം പുട്ഠോ അക്ഖാമി, അസയ്ഹസ്സ നിവേസനം.

൨൭൪. ‘‘പഗ്ഗയ്ഹ ദക്ഖിണം ബാഹും, ഏത്ഥ ഗച്ഛഥ ഭദ്ദം വോ;

ഏത്ഥ ദാനം പദീയതി, അസയ്ഹസ്സ നിവേസനേ.

൨൭൫. ‘‘തേന പാണി കാമദദോ, തേന പാണി മധുസ്സവോ;

തേന മേ ബ്രഹ്മചരിയേന, പുഞ്ഞം പാണിമ്ഹി ഇജ്ഝതി.

൨൭൬. ‘‘ന കിര ത്വം അദാ ദാനം, സകപാണീഹി കസ്സചി;

പരസ്സ ദാനം അനുമോദമാനോ, പാണിം പഗ്ഗയ്ഹ പാവദി.

൨൭൭. ‘‘തേന പാണി കാമദദോ, തേന പാണി മധുസ്സവോ;

തേന തേ ബ്രഹ്മചരിയേന, പുഞ്ഞം പാണിമ്ഹി ഇജ്ഝതി.

൨൭൮. ‘‘യോ സോ ദാനമദാ ഭന്തേ, പസന്നോ സകപാണിഭി;

സോ ഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, കിം നു സോ ദിസതം ഗതോ.

൨൭൯. ‘‘നാഹം പജാനാമി അസയ്ഹസാഹിനോ, അങ്ഗീരസസ്സ ഗതിം ആഗതിം വാ;

സുതഞ്ച മേ വേസ്സവണസ്സ സന്തികേ, സക്കസ്സ സഹബ്യതം ഗതോ അസയ്ഹോ.

൨൮൦. ‘‘അലമേവ കാതും കല്യാണം, ദാനം ദാതും യഥാരഹം;

പാണിം കാമദദം ദിസ്വാ, കോ പുഞ്ഞം ന കരിസ്സതി.

൨൮൧. ‘‘സോ ഹി നൂന ഇതോ ഗന്ത്വാ, അനുപ്പത്വാന ദ്വാരകം;

ദാനം പട്ഠപയിസ്സാമി, യം മമസ്സ സുഖാവഹം.

൨൮൨. ‘‘ദസ്സാമന്നഞ്ച പാനഞ്ച, വത്ഥസേനാസനാനി ച;

പപഞ്ച ഉദപാനഞ്ച, ദുഗ്ഗേ സങ്കമനാനി ചാ’’തി. –

പന്നരസ വചനപടിവചനഗാഥാ ഹോന്തി.

൨൬൭. തത്ഥ പാണി തേതി തവ ദക്ഖിണഹത്ഥോ. സബ്ബസോവണ്ണോതി സബ്ബസോ സുവണ്ണവണ്ണോ. പഞ്ചധാരോതി പഞ്ചഹി അങ്ഗുലീഹി പരേഹി കാമിതവത്ഥൂനം ധാരാ ഏതസ്സ സന്തീതി പഞ്ചധാരോ. മധുസ്സവോതി മധുരരസവിസ്സന്ദകോ. തേനാഹ ‘‘നാനാരസാ പഗ്ഘരന്തീ’’തി, മധുരകടുകകസാവാദിഭേദാ നാനാവിധാ രസാ വിസ്സന്ദന്തീതി അത്ഥോ. യക്ഖസ്സ ഹി കാമദദേ മധുരാദിരസസമ്പന്നാനി വിവിധാനി ഖാദനീയഭോജനീയാനി ഹത്ഥേ വിസ്സജ്ജന്തേ മധുരാദിരസാ പഗ്ഘരന്തീതി വുത്തം. മഞ്ഞേഹം തം പുരിന്ദദന്തി മഞ്ഞേ അഹം തം പുരിന്ദദം സക്കം, ‘‘ഏവംമഹാനുഭാവോ സക്കോ ദേവരാജാ’’തി തം അഹം മഞ്ഞാമീതി അത്ഥോ.

൨൬൮. നാമ്ഹി ദേവോതി വേസ്സവണാദികോ പാകടദേവോ ന ഹോമി. ന ഗന്ധബ്ബോതി ഗന്ധബ്ബകായികദേവോപി ന ഹോമി. നാപി സക്കോ പുരിന്ദദോതി പുരിമത്തഭാവേ പുരേ ദാനസ്സ പട്ഠപിതത്താ ‘‘പുരിന്ദദോ’’തി ലദ്ധനാമോ സക്കോ ദേവരാജാപി ന ഹോമി. കതരോ പന അഹോസീതി ആഹ ‘‘പേതം മം അങ്കുര ജാനാഹീ’’തിആദി. അങ്കുരപേതൂപപത്തികം മം ജാനാഹി, ‘‘അഞ്ഞതരോ പേതമഹിദ്ധികോ’’തി മം ഉപധാരേഹി. രോരുവമ്ഹാ ഇധാഗതന്തി രോരുവനഗരതോ ചവിത്വാ മരുകന്താരേ ഇധ ഇമസ്മിം നിഗ്രോധരുക്ഖേ ഉപപജ്ജനവസേന ആഗതം, ഏത്ഥ നിബ്ബത്തന്തി അത്ഥോ.

൨൬൯. കിംസീലോ കിംസമാചാരോ, രോരുവസ്മിം പുരേ തുവന്തി പുബ്ബേ പുരിമത്തഭാവേ രോരുവനഗരേ വസന്തോ ത്വം കിംസീലോ കിംസമാചാരോ അഹോസി, പാപതോ നിവത്തനലക്ഖണം കീദിസം സീലം സമാദായ സംവത്തിതപുഞ്ഞകിരിയാലക്ഖണേന സമാചാരേന കിംസമാചാരോ, ദാനാദീസു കുസലസമാചാരേസു കീദിസോ സമാചാരോ അഹോസീതി അത്ഥോ. കേന തേ ബ്രഹ്മചരിയേന, പുഞ്ഞം പാണിമ്ഹി ഇജ്ഝതീതി കീദിസേന സേട്ഠചരിയേന ഇദം ഏവരൂപം തവ ഹത്ഥേസു പുഞ്ഞഫലം ഇദാനി സമിജ്ഝതി നിപ്ഫജ്ജതി, തം കഥേഹീതി അത്ഥോ. പുഞ്ഞഫലഞ്ഹി ഇധ ഉത്തരപദലോപേന ‘‘പുഞ്ഞ’’ന്തി അധിപ്പേതം. തത്ഥാ ഹി തം ‘‘കുസലാനം, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാനം സമാദാനഹേതു ഏവമിദം പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതീ’’തിആദീസു (ദീ. നി. ൩.൮൦) പുഞ്ഞന്തി വുത്തം.

൨൭൦. തുന്നവായോതി തുന്നകാരോ. സുകിച്ഛവുത്തീതി സുട്ഠു കിച്ഛപുത്തികോ അതിവിയ ദുക്ഖജീവികോ. കപണോതി വരാകോ, ദീനോതി അത്ഥോ. ന മേ വിജ്ജതി ദാതവേതി അദ്ധികാനം സമണബ്രാഹ്മണാനം ദാതും കിഞ്ചി ദാതബ്ബയുത്തകം മയ്ഹം നത്ഥി, ചിത്തം പന മേ ദാനം ദിന്നന്തി അധിപ്പായോ.

൨൭൧. നിവേസനന്തി ഘരം, കമ്മകരണസാലാ വാ. അസയ്ഹസ്സ ഉപന്തികേതി അസയ്ഹസ്സ മഹാസേട്ഠിനോ ഗേഹസ്സ സമീപേ. സദ്ധസ്സാതി കമ്മഫലസദ്ധായ സമന്നാഗതസ്സ. ദാനപതിനോതി ദാനേ നിരന്തരപ്പവത്തായ പരിച്ചാഗസമ്പത്തിയാ ലോഭസ്സ ച അഭിഭവേന പതിഭൂതസ്സ. കതപുഞ്ഞസ്സാതി പുബ്ബേ കതസുചരിതകമ്മസ്സ. ലജ്ജിനോതി പാപജിഗുച്ഛനസഭാവസ്സ.

൨൭൨. തത്ഥാതി തസ്മിം മമ നിവേസനേ. യാചനകായന്തീതി യാചനകാ ജനാ അസയ്ഹസേട്ഠിം കിഞ്ചി യാചിതുകാമാ ആഗച്ഛന്തി. നാനാഗോത്താതി നാനാവിധഗോത്താപദേസാ. വനിബ്ബകാതി വണ്ണദീപകാ, യേ ദായകസ്സ പുഞ്ഞഫലാദിഞ്ച ഗുണകിത്തനാദിമുഖേന അത്തനോ അത്ഥികഭാവം പവേദേന്താ വിചരന്തി. തേ ച മം തത്ഥ പുച്ഛന്തീതി തത്ഥാതി നിപാതമത്തം, തേ യാചകാദയോ മം അസയ്ഹസേട്ഠിനോ നിവേസനം പുച്ഛന്തി. അക്ഖരചിന്തകാ ഹി ഈദിസേസു ഠാനേസു കമ്മദ്വയം ഇച്ഛന്തി.

൨൭൩. കത്ഥ ഗച്ഛാമ ഭദ്ദം വോ, കത്ഥ ദാനം പദീയതീതി തേസം പുച്ഛനാകാരദസ്സനം. അയം പേത്ഥ അത്ഥോ – ഭദ്ദം തുമ്ഹാകം ഹോതു, മയം ‘‘അസയ്ഹമഹാസേട്ഠിനാ ദാനം പദീയതീ’’തി സുത്വാ ആഗതാ, കത്ഥ ദാനം പദീയതി, കത്ഥ വാ മയം ഗച്ഛാമ, കത്ഥ ഗതേന ദാനം സക്കാ ലദ്ധുന്തി. തേസാഹം പുട്ഠോ അക്ഖാമീതി ഏവം തേഹി അദ്ധികജനേഹി ലഭനട്ഠാനം പുട്ഠോ ‘‘അഹം പുബ്ബേ അകതപുഞ്ഞതായ ഇദാനി ഈദിസാനം കിഞ്ചി ദാതും അസമത്ഥോ ജാതോ, ദാനഗ്ഗം പന ഇമേസം ദസ്സേന്തോ ലാഭസ്സ ഉപായാചിക്ഖണേന പീതിം ഉപ്പാദേന്തോ ഏത്തകേനപി ബഹും പുഞ്ഞം പസവാമീ’’തി ഗാരവം ഉപ്പാദേത്വാ ദക്ഖിണം ബാഹും പസാരേത്വാ തേസം അസയ്ഹസേട്ഠിസ്സ നിവേസനം അക്ഖാമി. തേനാഹ ‘‘പഗ്ഗയ്ഹ ദക്ഖിണം ബാഹു’’ന്തിആദി.

൨൭൪. തേന പാണി കാമദദോതി തേന പരദാനപകാസനേന പരേന കതസ്സ ദാനസ്സ സക്കച്ചം അനുമോദനമത്തേന ഹേതുനാ ഇദാനി മയ്ഹം ഹത്ഥോ കപ്പരുക്ഖോ വിയ സന്താനകലതാ വിയ ച കാമദുഹോ ഇച്ഛിതിച്ഛിതദായീ കാമദദോ ഹോതി. കാമദദോ ച ഹോന്തോ തേന പാണി മധുസ്സവോ ഇട്ഠവത്ഥുവിസ്സജ്ജനകോ ജാതോ.

൨൭൬. ന കിര ത്വം അദാ ദാനന്തി കിരാതി അനുസ്സവനത്ഥേ നിപാതോ, ത്വം കിര അത്തനോ സന്തകം ന പരിച്ചജി, സകപാണീഹി സഹത്ഥേഹി യസ്സ കസ്സചി സമണസ്സ വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ വാ കിഞ്ചി ദാനം ന അദാസി. പരസ്സ ദാനം അനുമോദമാനോതി കേവലം പന പരേന കതം പരസ്സ ദാനം ‘‘അഹോ ദാനം പവത്തേസീ’’തി അനുമോദമാനോയേവ വിഹാസി.

൨൭൭. തേന പാണി കാമദദോതി തേന തുയ്ഹം പാണി ഏവം കാമദദോ, അഹോ അച്ഛരിയാ വത പുഞ്ഞാനം ഗതീതി അധിപ്പായോ.

൨൭൮. യോ സോ ദാനമദാ, ഭന്തേ, പസന്നോ സകപാണിഭീതി ദേവപുത്തം ഗാരവേന ആലപതി. ഭന്തേ, പരേന കതസ്സ ദാനാനുമോദകസ്സ താവ തുയ്ഹം ഈദിസം ഫലം ഏവരൂപോ ആനുഭാവോ, യോ പന സോ അസയ്ഹമഹാസേട്ഠി മഹാദാനം അദാസി, പസന്നചിത്തോ ഹുത്വാ സഹത്ഥേഹി തദാ മഹാദാനം പവത്തേസി. സോ ഹിത്വാ മാനുസം ദേഹന്തി സോ ഇധ മനുസ്സത്തഭാവം പഹായ. കിന്തി കതരം. നു സോതി നൂതി നിപാതമത്തം. ദിസതം ഗതോതി ദിസം ഠാനം ഗതോ, കീദിസീ തസ്സ ഗതോ നിപ്ഫത്തീതി അസയ്ഹസേട്ഠിനോ അഭിസമ്പരായം പുച്ഛി.

൨൭൯. അസയ്ഹസാഹിനോതി അഞ്ഞേഹി മച്ഛരീഹി ലോഭാഭിഭൂതേഹി സഹിതും വഹിതും അസക്കുണേയ്യസ്സ പരിച്ചാഗാദിവിഭാഗസ്സ സപ്പുരിസധുരസ്സ സഹനതോ അസയ്ഹസാഹിനോ. അങ്ഗീരസസ്സാതി അങ്ഗതോ നിക്ഖമനകജുതിസ്സ. രസോതി ഹി ജുതിയാ അധിവചനം. തസ്സ കിര യാചകേ ആഗച്ഛന്തേ ദിസ്വാ ഉളാരം പീതിസോമനസ്സം ഉപ്പജ്ജതി, മുഖവണ്ണോ വിപ്പസീദതി, തം അത്തനോ പച്ചക്ഖം കത്വാ ഏവമാഹ. ഗതിം ആഗതിം വാതി തസ്സ ‘‘അസുകം നാമ ഗതിം, ഇതോ ഗതോ’’തി ഗതിം വാ ‘‘തതോ വാ പന അസുകസ്മിം കാലേ ഇധാഗമിസ്സതീ’’തി ആഗതിം വാ നാഹം ജാനാമി, അവിസയോ ഏസ മയ്ഹം. സുതഞ്ച മേ വേസ്സവണസ്സ സന്തികേതി അപിച ഖോ ഉപട്ഠാനം ഗതേന വേസ്സവണസ്സ മഹാരാജസ്സ സന്തികേ സുതമേതം മയാ. സക്കസ്സ സഹബ്യതം ഗതോ അസയ്ഹോതി അസയ്ഹസേട്ഠി സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ സഹബ്യതം ഗതോ അഹോസി, താവതിംസഭവനേ നിബ്ബത്തോതി അത്ഥോ.

൨൮൦. അലമേവ കാതും കല്യാണന്തി യംകിഞ്ചി കല്യാണം കുസലം പുഞ്ഞം കാതും യുത്തമേവ പതിരൂപമേവ. തത്ഥ പന യം സബ്ബസാധാരണം സുകതതരം, തം ദസ്സേതും ‘‘ദാനം ദാതും യഥാരഹ’’ന്തി വുത്തം, അത്തനോ വിഭവബലാനുരൂപം ദാനം ദാതും അലമേവ. തത്ഥ കാരണമാഹ ‘‘പാണിം കാമദദം ദിസ്വാ’’തി. യത്ര ഹി നാമ പരകതപുഞ്ഞാനുമോദനപുബ്ബകേന ദാനപതിനിവേസനമഗ്ഗാചിക്ഖണമത്തേന അയം ഹത്ഥോ കാമദദോ ദിട്ഠോ, ഇമം ദിസ്വാ. കോ പുഞ്ഞം ന കരിസ്സതീതി മാദിസോ കോ നാമ അത്തനോ പതിട്ഠാനഭൂതം പുഞ്ഞം ന കരിസ്സതീതി.

൨൮൧. ഏവം അനിയമവസേന പുഞ്ഞകിരിയായ ആദരം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി അത്തനി തം നിയമേത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘സോ ഹി നൂനാ’’തിആദിഗാഥാദ്വയമാഹ. തത്ഥ സോതി സോ അഹം. ഹീതി അവധാരണേ നിപാതോ, നൂനാതി പരിവിതക്കേ. ഇതോ ഗന്ത്വാതി ഇതോ മരുഭൂമിതോ അപഗന്ത്വാ. അനുപ്പത്വാന ദ്വാരകന്തി ദ്വാരവതീനഗരം അനുപാപുണിത്വാ. പട്ഠപയിസ്സാമീതി പവത്തയിസ്സാമി.

ഏവം അങ്കുരേന ‘‘ദാനം ദസ്സാമീ’’തി പടിഞ്ഞായ കതായ യക്ഖോ തുട്ഠമാനസോ ‘‘മാരിസ, ത്വം വിസ്സത്ഥോ ദാനം ദേഹി, അഹം പന തേ സഹായകിച്ചം കരിസ്സാമി, യേന തേ ദേയ്യധമ്മോ ന പരിക്ഖയം ഗമിസ്സതി, തേന പകാരേന കരിസ്സാമീ’’തി തം ദാനകിരിയായ സമുത്തേജേത്വാ ‘‘ബ്രാഹ്മണ വാണിജ, ത്വം കിര മാദിസേ ബലക്കാരേന നേതുകാമോ അത്തനോ പമാണം ന ജാനാസീ’’തി തസ്സ ഭണ്ഡമന്തരധാപേത്വാ തം യക്ഖവിഭിംസകായ ഭിംസാപേന്തോ സന്തജ്ജേസി. അഥ നം അങ്കുരോ നാനപ്പകാരം യാചിത്വാ ബ്രാഹ്മണേന ഖമാപേന്തോ പസാദേത്വാ സബ്ബഭണ്ഡം പാകതികം കാരാപേത്വാ രത്തിയാ ഉപഗതായ യക്ഖം വിസ്സജ്ജേത്വാ ഗച്ഛന്തോ തസ്സ അവിദൂരേ അഞ്ഞതരം അതിവിയ ബീഭച്ഛദസ്സനം പേതം ദിസ്വാ തേന കതകമ്മം പുച്ഛന്തോ –

൨൮൩. ‘‘കേന തേ അങ്ഗുലീ കുണാ, മുഖഞ്ച കുണലീകതം;

അക്ഖീനി ച പഗ്ഘരന്തി, കിം പാപം പകതം തയാ’’തി. –

ഗാഥമാഹ. തത്ഥ കുണാതി കുണികാ പടികുണികാ അനുജുഭൂതാ. കുണലീകതന്തി മുഖവികാരേന വികുണിതം സംകുണിതം. പഗ്ഘരന്തീതി അസുചിം വിസ്സന്ദന്തി.

അഥസ്സ പേതോ –

൨൮൪. ‘‘അങ്ഗീരസസ്സ ഗഹപതിനോ, സദ്ധസ്സ ഘരമേസിനോ;

തസ്സാഹം ദാനവിസ്സഗ്ഗേ, ദാനേ അധികതോ അഹും.

൨൮൫. ‘‘തത്ഥ യാചനകേ ദിസ്വാ, ആഗതേ ഭോജനത്ഥികേ;

ഏകമന്തം അപക്കമ്മ, അകാസിം കുണലിം മുഖം.

൨൮൬. ‘‘തേന മേ അങ്ഗുലീ കുണാ, മുഖഞ്ച കുണലീകതം;

അക്ഖീനി മേ പഗ്ഘരന്തി, തം പാപം പകതം മയാ’’തി. –

തിസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി.

൨൮൪. തത്ഥ ‘‘അങ്ഗീരസസ്സാ’’തിആദിനാ അസയ്ഹസേട്ഠിം കിത്തേതി. ഘരമേസിനോതി ഘരമാവസന്തസ്സ ഗഹട്ഠസ്സ. ദാനവിസ്സഗ്ഗേതി ദാനഗ്ഗേ പരിച്ചാഗട്ഠാനേ. ദാനേ അധികതോ അഹുന്തി ദേയ്യധമ്മസ്സ പരിച്ചജനേ ദാനാധികാരേ അധികതോ ഠപിതോ അഹോസിം.

൨൮൫. ഏകമന്തം അപക്കമ്മാതി യാചനകേ ഭോജനത്ഥികേ ആഗതേ ദിസ്വാ ദാനബ്യാവടേന ദാനഗ്ഗതോ അനപക്കമ്മ യഥാഠാനേയേവ ഠത്വാ സഞ്ജാതപീതിസോമനസ്സേന വിപ്പസന്നമുഖവണ്ണേന സഹത്ഥേന ദാനം ദാതബ്ബം, പരേഹി വാ പതിരൂപേഹി ദാപേതബ്ബം, അഹം പന തഥാ അകത്വാ യാചനകേ ആഗച്ഛന്തേ ദൂരതോവ ദിസ്വാ അത്താനം അദസ്സേന്തോ ഏകമന്തം അപക്കമ്മ അപക്കമിത്വാ. അകാസിം കുണലിം മുഖന്തി വികുണിതം സങ്കുചിതം മുഖം അകാസിം.

൨൮൬. തേനാതി യസ്മാ തദാഹം സാമിനാ ദാനാധികാരേ നിയുത്തോ സമാനോ ദാനകാലേ ഉപട്ഠിതേ മച്ഛരിയാപകതോ ദാനഗ്ഗതോ അപക്കമന്തോ പാദേഹി സങ്കോചം ആപജ്ജിം, സഹത്ഥേഹി ദാതബ്ബേ തഥാ അകത്വാ ഹത്ഥസങ്കോചം ആപജ്ജിം, പസന്നമുഖേന ഭവിതബ്ബേ മുഖസങ്കോചം ആപജ്ജിം, പിയചക്ഖൂഹി ഓലോകേതബ്ബേ ചക്ഖുകാലുസിയം ഉപ്പാദേസിം, തസ്മാ ഹത്ഥങ്ഗുലിയോ ച പാദങ്ഗുലിയോ ച കുണിതാ ജാതാ, മുഖഞ്ച കുണലീകതം വിരൂപരൂപം സങ്കുചിതം, അക്ഖീനി അസുചീദുഗ്ഗന്ധജേഗുച്ഛാനി അസ്സൂനി പഗ്ഘരന്തീതി അത്ഥോ. തേന വുത്തം –

‘‘തേന മേ അങ്ഗുലീ കുണാ, മുഖഞ്ച കുണലീകതം;

അക്ഖീനി മേ പഗ്ഘരന്തി, തം പാപം പകതം മയാ’’തി.

തം സുത്വാ അങ്കുരോ പേതം ഗരഹന്തോ –

൨൮൭. ‘‘ധമ്മേന തേ കാപുരിസ, മുഖഞ്ച കുണലീകതം;

അക്ഖീനി ച പഗ്ഘരന്തി, യം തം പരസ്സ ദാനസ്സ;

അകാസി കുണലിം മുഖ’’ന്തി. –

ഗാഥമാഹ. തത്ഥ ധമ്മേനാതി യുത്തേനേവ കാരണേന. തേതി തവ. കാപുരിസാതി ലാമകപുരിസ. യന്തി യസ്മാ. പരസ്സ ദാനസ്സാതി പരസ്സ ദാനസ്മിം. അയമേവ വാ പാഠോ.

പുന അങ്കുരോ തം ദാനപതിം സേട്ഠിം ഗരഹന്തോ –

൨൮൮. ‘‘കഥഞ്ഹി ദാനം ദദമാനോ, കരേയ്യ പരപത്തിയം;

അന്നപാനം ഖാദനീയം, വത്ഥസേനാസനാനി ചാ’’തി. –

ഗാഥമാഹ. തസ്സത്ഥോ – ദാനം ദദന്തോ പുരിസോ കഥഞ്ഹി നാമ തം പരപത്തിയം പരേന പാപേതബ്ബം സാധേതബ്ബം കരേയ്യ, അത്തപച്ചക്ഖമേവ കത്വാ സഹത്ഥേനേവ ദദേയ്യ, സയം വാ തത്ഥ ബ്യാവടോ ഭവേയ്യ, അഞ്ഞഥാ അത്തനോ ദേയ്യധമ്മോ അട്ഠാനേ വിദ്ധംസിയേഥ, ദക്ഖിണേയ്യാ ച ദാനേന പരിഹായേയ്യുന്തി.

ഏവം തം ഗരഹിത്വാ ഇദാനി അത്തനാ പടിപജ്ജിതബ്ബവിധിം ദസ്സേന്തോ –

൨൮൯. ‘‘സോ ഹി നൂന ഇതോ ഗന്ത്വാ, അനുപ്പത്വാന ദ്വാരകം;

ദാനം പട്ഠപയിസ്സാമി, യം മമസ്സ സുഖാവഹം.

൨൯൦. ‘‘ദസ്സാമന്നഞ്ച പാനഞ്ച, വത്ഥസേനാസനാനി ച;

പപഞ്ച ഉദപാനഞ്ച, ദുഗ്ഗേ സങ്കമനാനി ചാ’’തി. –

ഗാഥാദ്വയമാഹ, തം വുത്തത്ഥമേവ.

൨൯൧. ‘‘തതോ ഹി സോ നിവത്തിത്വാ, അനുപ്പത്വാന ദ്വാരകം;

ദാനം പട്ഠപയി അങ്കുരോ, യംതുമസ്സ സുഖാവഹം.

൨൯൨. ‘‘അദാ അന്നഞ്ച പാനഞ്ച, വത്ഥസേനാസനാനി ച;

പപഞ്ച ഉദപാനഞ്ച, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ.

൨൯൩. ‘‘കോ ഛാതോ കോ ച തസിതോ, കോ വത്ഥം പരിദഹിസ്സതി;

കസ്സ സന്താനി യോഗ്ഗാനി, ഇതോ യോജേന്തു വാഹനം.

൨൯൪. ‘‘കോ ഛത്തിച്ഛതി ഗന്ധഞ്ച, കോ മാലം കോ ഉപാഹനം;

ഇതിസ്സു തത്ഥ ഘോസേന്തി, കപ്പകാ സൂദമാഗധാ;

സദാ സായഞ്ച പാതോ ച, അങ്ഗുരസ്സ നിവേസനേ’’തി. –

ചതസ്സോ ഗാഥാ അങ്ഗുരസ്സ പടിപത്തിം ദസ്സേതും സങ്ഗീതികാരേഹി ഠപിതാ.

൨൯൧. തത്ഥ തതോതി മരുകന്താരതോ. നിവത്തിത്വാതി പടിനിവത്തിത്വാ. അനുപ്പത്വാന ദ്വാരകന്തി ദ്വാരവതീനഗരം അനുപാപുണിത്വാ. ദാനം പട്ഠപയി അങ്ഗുരോതി യക്ഖേന പരിപൂരിതസകലകോട്ഠാഗാരോ സബ്ബപാഥേയ്യകം മഹാദാനം സോ അങ്ഗുരോ പട്ഠപേസി. യംതുമസ്സ സുഖാവഹന്തി യം അത്തനോ സമ്പതി ആയതിഞ്ച സുഖനിബ്ബത്തകം.

൨൯൩. കോ ഛാതോതി കോ ജിഘച്ഛിതോ, സോ ആഗന്ത്വാ യഥാരുചി ഭുഞ്ജതൂതി അധിപ്പായോ. ഏസേവ നയോ സേസേസുപി. തസിതോതി പിപാസിതോ. പരിദഹിസ്സതീതി നിവാസേസ്സതി പാരുപിസ്സതി ചാതി അത്ഥോ. സന്താനീതി പരിസ്സമപ്പത്താനി. യോഗ്ഗാനീതി രഥവാഹനാനി. ഇതോ യോജേന്തു വാഹനന്തി ഇതോ യോഗ്ഗസമൂഹതോ യഥാരുചിതം ഗഹേത്വാ വാഹനം യോജേന്തു.

൨൯൪. കോ ഛത്തിച്ഛതീതി കോ കിലഞ്ജഛത്താദിഭേദം ഛത്തം ഇച്ഛതി, സോ ഗണ്ഹാതൂതി അധിപ്പായോ. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ. ഗന്ധന്തി ചതുജ്ജാതിയഗന്ധാദികം ഗന്ധം. മാലന്തി ഗന്ഥിതാഗന്ഥിതഭേദം പുപ്ഫം. ഉപാഹനന്തി ഖല്ലബദ്ധാദിഭേദം ഉപാഹനം. ഇതിസ്സൂതി ഏത്ഥ സൂതി നിപാതമത്തം, ഇതി ഏവം ‘‘കോ ഛാതോ, കോ തസിതോ’’തിആദിനാതി അത്ഥോ. കപ്പകാതി ന്ഹാപിതകാ. സൂദാതി ഭത്തകാരകാ. മാഗധാതി ഗന്ധിനോ. സദാതി സബ്ബകാലം ദിവസേ ദിവസേ സായഞ്ച പാതോ ച തത്ഥ അങ്ഗുരസ്സ നിവേസനേ ഘോസേന്തി ഉഗ്ഘോസേന്തീതി യോജനാ.

ഏവം മഹാദാനം പവത്തേന്തസ്സ ഗച്ഛന്തേ കാലേ തിത്തിഭാവതോ അത്ഥികജനേഹി പവിവിത്തം വിരളം ദാനഗ്ഗം അഹോസി. തം ദിസ്വാ അങ്കുരോ ദാനേ ഉളാരജ്ഝാസയതായ അതുട്ഠമാനസോ ഹുത്വാ അത്തനോ ദാനേ നിയുത്തം സിന്ധകം നാമ മാണവം ആമന്തേത്വാ –

൨൯൫. ‘‘സുഖം സുപതി അങ്കുരോ, ഇതി ജാനാതി മം ജനോ;

ദുക്ഖം സുപാമി സിന്ധക, യം ന പസ്സാമി യാചകേ.

൨൯൬. ‘‘സുഖം സുപതി അങ്കുരോ, ഇതി ജാനാതി മം ജനോ;

ദുക്ഖം സുപാമി സിന്ധക, അപ്പകേ സു വനിബ്ബകേ’’തി. –

ഗാഥാദ്വയമാഹ. തത്ഥ സുഖം സുപതി അങ്കുരോ, ഇതി ജാനാതി മം ജനോതി ‘‘അങ്കുരോ രാജാ യസഭോഗസമപ്പിതോ ദാനപതി അത്തനോ ഭോഗസമ്പത്തിയാ ദാനസമ്പത്തിയാ ച സുഖം സുപതി, സുഖേനേവ നിദ്ദം ഉപഗച്ഛതി, സുഖം പടിബുജ്ഝതീ’’തി ഏവം മം ജനോ സമ്ഭാവേതി. ദുക്ഖം സുപാമി സിന്ധകാതി അഹം പന സിന്ധക ദുക്ഖമേവ സുപാമി. കസ്മാ? യം ന പസ്സാമി യാചകേതി, യസ്മാ മമ അജ്ഝാസയാനുരൂപം ദേയ്യധമ്മപടിഗ്ഗാഹകേ ബഹൂ യാചകേ ന പസ്സാമി, തസ്മാതി അത്ഥോ. അപ്പകേ സു വനിബ്ബകേതി വനിബ്ബകജനേ അപ്പകേ കതിപയേ ജാതേ ദുക്ഖം സുപാമീതി യോജനാ. സൂതി ച നിപാതമത്തം, അപ്പകേ വനിബ്ബകജനേ സതീതി അത്ഥോ.

തം സുത്വാ സിന്ധകോ തസ്സ ഉളാരം ദാനാധിമുത്തിം പാകടതരം കാതുകാമോ –

൨൯൭. ‘‘സക്കോ ചേ തേ വരം ദജ്ജാ, താവതിംസാനമിസ്സരോ;

കിസ്സ സബ്ബസ്സ ലോകസ്സ, വരമാനോ വരം വരേ’’തി. –

ഗാഥമാഹ. തസ്സത്ഥോ – താവതിംസാനം ദേവാനം സബ്ബസ്സ ച ലോകസ്സ ഇസ്സരോ സക്കോ ‘‘വരം വരസ്സു, അങ്കുര, യംകിഞ്ചി മനസിച്ഛിത’’ന്തി തുയ്ഹം വരം ദജ്ജാ ദദേയ്യ ചേ, വരമാനോ പത്ഥയമാനോ കിസ്സ കീദിസം വരം വരേയ്യാസീതി അത്ഥോ.

അഥ അങ്കുരോ അത്തനോ അജ്ഝാസയം യാഥാവതോ പവേദേന്തോ –