൮. ചൂളസേട്ഠിപേതവത്ഥുവണ്ണനാ

നഗ്ഗോ കിസോ പബ്ബജിതോസി, ഭന്തേതി ഇദം സത്ഥരി വേളുവനേ വിഹരന്തേ ചൂളസേട്ഠിപേതം ആരബ്ഭ വുത്തം. ബാരാണസിയം കിര ഏകോ ഗഹപതി അസ്സദ്ധോ അപ്പസന്നോ മച്ഛരീ കദരിയോ പുഞ്ഞകിരിയായ അനാദരോ ചൂളസേട്ഠി നാമ അഹോസി. സോ കാലം കത്വാ പേതേസു നിബ്ബത്തി, തസ്സ കായോ അപഗതമംസലോഹിതോ അട്ഠിന്ഹാരുചമ്മമത്തോ മുണ്ഡോ അപേതവത്ഥോ അഹോസി. ധീതാ പനസ്സ അനുലാ അന്ധകവിന്ദേ സാമികസ്സ ഗേഹേ വസന്തീ പിതരം ഉദ്ദിസ്സ ബ്രാഹ്മണേ ഭോജേതുകാമാ തണ്ഡുലാദീനി ദാനൂപകരണാനി സജ്ജേസി. തം ഞത്വാ പേതോ ആസായ ആകാസേന തത്ഥ ഗച്ഛന്തോ രാജഗഹം സമ്പാപുണി. തേന ച സമയേന രാജാ അജാതസത്തു ദേവദത്തേന ഉയ്യോജിതോ പിതരം ജീവിതാ വോരോപേത്വാ തേന വിപ്പടിസാരേന ദുസ്സുപിനേന ച നിദ്ദം അനുപഗച്ഛന്തോ ഉപരിപാസാദവരഗതോ ചങ്കമന്തോ തം പേതം ആകാസേന ഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ ഇമായ ഗാഥായ പുച്ഛി –

൨൪൬. ‘‘നഗ്ഗോ കിസോ പബ്ബജിതോസി ഭന്തേ, രത്തിം കുഹിം ഗച്ഛസി കിസ്സഹേതു;

ആചിക്ഖ മേ തം അപി സക്കുണേമു, സബ്ബേന വിത്തം പടിപാദയേ തുവ’’ന്തി.

തത്ഥ പബ്ബജിതോതി സമണോ. രാജാ കിര തം നഗ്ഗത്താ മുണ്ഡത്താ ച ‘‘നഗ്ഗോ സമണോ അയ’’ന്തി സഞ്ഞായ ‘‘നഗ്ഗോ കിസോ പബ്ബജിതോസീ’’തിആദിമാഹ. കിസ്സഹേതൂതി കിന്നിമിത്തം. സബ്ബേന വിത്തം പടിപാദയേ തുവന്തി വിത്തിയാ ഉപകരണഭൂതം വിത്തം സബ്ബേന ഭോഗേന തുയ്ഹം അജ്ഝാസയാനുരൂപം, സബ്ബേന വാ ഉസ്സാഹേന പടിപാദേയ്യം സമ്പാദേയ്യം. തഥാ കാതും മയം അപ്പേവ നാമ സക്കുണേയ്യാമ, തസ്മാ ആചിക്ഖ മേ തം, ഏതം തവ ആഗമനകാരണം മയ്ഹം കഥേഹീതി അത്ഥോ.

ഏവം രഞ്ഞാ പുട്ഠോ പേതോ അത്തനോ പവത്തിം കഥേന്തോ തിസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി –

൨൪൭. ‘‘ബാരാണസീ നഗരം ദൂരഘുട്ഠം, തത്ഥാഹം ഗഹപതി അഡ്ഢകോ അഹു ദീനോ;

അദാതാ ഗേധിതമനോ ആമിസസ്മിം, ദുസ്സീല്യേന യമവിസയമ്ഹി പത്തോ.

൨൪൮. ‘‘സോ സൂചികായ കിലമിതോ തേഹി,

തേനേവ ഞാതീസു യാമി ആമിസകിഞ്ചിക്ഖഹേതു;

അദാനസീലാ ന ച സദ്ദഹന്തി,

‘ദാനഫലം ഹോതി പരമ്ഹി ലോകേ’.

൨൪൯. ‘‘ധീതാ ച മയ്ഹം ലപതേ അഭിക്ഖണം, ദസ്സാമി ദാനം പിതൂനം പിതാമഹാനം;

തമുപക്ഖടം പരിവിസയന്തി ബ്രാഹ്മണാ, യാമി അഹം അന്ധകവിന്ദം ഭുത്തു’’ന്തി.

൨൪൭. തത്ഥ ദൂരഘുട്ഠന്തി ദൂരതോ ഏവ ഗുണകിത്തനവസേന ഘോസിതം, സബ്ബത്ഥ വിസ്സുതം പാകടന്തി അത്ഥോ. അഡ്ഢകോതി അഡ്ഢോ മഹാവിഭവോ. ദീനോതി നിഹീനചിത്തോ അദാനജ്ഝാസയോ. തേനാഹ ‘‘അദാതാ’’തി. ഗേധിതമനോ ആമിസസ്മിന്തി കാമാമിസേ ലഗ്ഗചിത്തോ ഗേധം ആപന്നോ. ദുസ്സീല്യേന യമവിസയമ്ഹി പത്തോതി അത്തനാ കതേന ദുസ്സീലകമ്മുനാ യമവിസയം പേതലോകം പത്തോ അമ്ഹി.

൨൪൮. സോ സൂചികായ കിലമിതോതി സോ അഹം വിജ്ഝനട്ഠേന സൂചിസദിസതായ ‘‘സൂചികാ’’തി ലദ്ധനാമായ ജിഘച്ഛായ കിലമിതോ നിരന്തരം വിജ്ഝമാനോ. ‘‘കിലമഥോ’’തി ഇച്ചേവ വാ പാഠോ. തേഹീതി ‘‘ദീനോ’’തിആദിനാ വുത്തേഹി പാപകമ്മേഹി കാരണഭൂതേഹി. തസ്സ ഹി പേതസ്സ താനി പാപകമ്മാനി അനുസ്സരന്തസ്സ അതിവിയ ദോമനസ്സം ഉപ്പജ്ജി, തസ്മാ ഏവമാഹ. തേനേവാതി തേനേവ ജിഘച്ഛാദുക്ഖേന. ഞാതീസു യാമീതി ഞാതീനം സമീപം യാമി ഗച്ഛാമി. ആമിസകിഞ്ചിക്ഖഹേതൂതി ആമിസസ്സ കിഞ്ചിക്ഖനിമിത്തം, കിഞ്ചി ആമിസം പത്ഥേന്തോതി അത്ഥോ. അദാനസീലാ ന ച സദ്ദഹന്തി, ‘ദാനഫലം ഹോതി പരമ്ഹി ലോകേ’തി യഥാ അഹം, തഥാ ഏവം അഞ്ഞേപി മനുസ്സാ അദാനസീലാ ‘‘ദാനസ്സ ഫലം ഏകംസേന പരലോകേ ഹോതീ’’തി ന ച സദ്ദഹന്തി. യതോ അഹം വിയ തേപി പേതാ ഹുത്വാ മഹാദുക്ഖം പച്ചനുഭവന്തീതി അധിപ്പായോ.

൨൪൯. ലപതേതി കഥേതി. അഭിക്ഖണന്തി അഭിണ്ഹം ബഹുസോ. കിന്തി ലപതീതി ആഹ ‘‘ദസ്സാമി ദാനം പിതൂനം പിതാമഹാന’’ന്തി. തത്ഥ പിതൂനന്തി മാതാപിതൂനം, ചൂളപിതുമഹാപിതൂനം വാ. പിതാമഹാനന്തി അയ്യകപയ്യകാനം. ഉപക്ഖടന്തി സജ്ജിതം. പരിവിസയന്തീതി ഭോജയന്തി. അന്ധകവിന്ദന്തി ഏവംനാമകം നഗരം. ഭുത്തുന്തി ഭുഞ്ജിതും. തതോ പരാ സങ്ഗീതികാരകേഹി വുത്താ –

൨൫൦. ‘‘തമവോച രാജാ ‘അനുഭവിയാന തമ്പി,

ഏയ്യാസി ഖിപ്പം അഹമപി കസ്സം പൂജം;

ആചിക്ഖ മേ തം യദി അത്ഥി ഹേതു,

സദ്ധായിതം ഹേതുവചോ സുണോമ’.

൨൫൧. ‘‘തഥാതി വത്വാ അഗമാസി തത്ഥ, ഭുഞ്ജിംസു ഭത്തം ന ച ദക്ഖിണാരഹാ;

പച്ചാഗമി രാജഗഹം പുനാപരം, പാതുരഹോസി പുരതോ ജനാധിപസ്സ.

൨൫൨. ‘‘ദിസ്വാന പേതം പുനദേവ ആഗതം, രാജാ അവോച ‘അഹമപി കിം ദദാമി;

ആചിക്ഖ മേ തം യദി അത്ഥി ഹേതു, യേന തുവം ചിരതരം പീണിതോ സിയാ’.

൨൫൩. ‘‘ബുദ്ധഞ്ച സങ്ഘം പരിവിസിയാന രാജ, അന്നേന പാനേന ച ചീവരേന;

തം ദക്ഖിണം ആദിസ മേ ഹിതായ, ഏവം അഹം ചിരതരം പീണിതോ സിയാ.

൨൫൪. ‘‘തതോ ച രാജാ നിപതിത്വാ താവദേ, ദാനം സഹത്ഥാ അതുലം ദദിത്വാ സങ്ഘേ;

ആരോചേസി പകതം തഥാഗതസ്സ, തസ്സ ച പേതസ്സ ദക്ഖിണം ആദിസിത്ഥ.

൨൫൫. ‘‘സോ പൂജിതോ അതിവിയ സോഭമാനോ, പാതുരഹോസി പുരതോ ജനാധിപസ്സ;

യക്ഖോഹമസ്മി പരമിദ്ധിപത്തോ, ന മയ്ഹമത്ഥി സമാ സദിസാ മാനുസാ.

൨൫൬. ‘‘പസ്സാനുഭാവം അപരിമിതം മമയിദം, തയാനുദിട്ഠം അതുലം ദത്വാ സങ്ഘേ;

സന്തപ്പിതോ സതതം സദാ ബഹൂഹി, യാമി അഹം സുഖിതോ മനുസ്സദേവാ’’തി.

൨൫൦. തത്ഥ തമവോച രാജാതി തം പേതം തഥാ വത്വാ ഠിതം രാജാ അജാതസത്തു അവോച. അനുഭവിയാന തമ്പീതി തം തവ ധീതുയാ ഉപക്ഖടം ദാനമ്പി അനുഭവിത്വാ. ഏയ്യാസീതി ആഗച്ഛേയ്യാസി. കസ്സന്തി കരിസ്സാമി. ആചിക്ഖ മേ തം യദി അത്ഥി ഹേതൂതി സചേ കിഞ്ചി കാരണം അത്ഥി, തം കാരണം മയ്ഹം ആചിക്ഖ കഥേഹി. സദ്ധായിതന്തി സദ്ധായിതബ്ബം. ഹേതുവചോതി ഹേതുയുത്തവചനം, ‘‘അമുകസ്മിം ഠാനേ അസുകേന പകാരേന ദാനേ കതേ മയ്ഹം ഉപകപ്പതീ’’തി സകാരണം വചനം വദാതി അത്ഥോ.

൨൫൧. തഥാതി വത്വാതി സാധൂതി വത്വാ. തത്ഥാതി തസ്മിം അന്ധകവിന്ദേ പരിവേസനട്ഠാനേ. ഭുഞ്ജിംസു ഭത്തം ന ച ദക്ഖിണാരഹാതി ഭത്തം ഭുഞ്ജിംസു ദുസ്സീലബ്രാഹ്മണാ, ന ച പന ദക്ഖിണാരഹാ സീലവന്തോ ഭുഞ്ജിംസൂതി അത്ഥോ. പുനാപരന്തി പുന അപരം വാരം രാജഗഹം പച്ചാഗമി.

൨൫൨. കിം ദദാമീതി ‘‘കീദിസം തേ ദാനം ദസ്സാമീ’’തി രാജാ പേതം പുച്ഛി. യേന തുവന്തി യേന കാരണേന ത്വം. ചിരതരന്തി ചിരകാലം. പീണിതോതി തിത്തോ സിയാ, തം കഥേഹീതി അത്ഥോ.

൨൫൩. പരിവിസിയാനാതി ഭോജേത്വാ. രാജാതി അജാതസത്തും ആലപതി. മേ ഹിതായാതി മയ്ഹം ഹിതത്ഥായ പേതത്തഭാവതോ പരിമുത്തിയാ.

൨൫൪. തതോതി തസ്മാ തേന വചനേന, തതോ വാ പാസാദതോ. നിപതിത്വാതി നിക്ഖമിത്വാ. താവദേതി തദാ ഏവ അരുണുഗ്ഗമനവേലായ. യമ്ഹി പേതോ പച്ചാഗന്ത്വാ രഞ്ഞോ അത്താനം ദസ്സേസി, തസ്മിം പുരേഭത്തേ ഏവ ദാനം അദാസി. സഹത്ഥാതി സഹത്ഥേന. അതുലന്തി അപ്പമാണം ഉളാരം പണീതം. ദത്വാ സങ്ഘേതി സങ്ഘസ്സ ദത്വാ. ആരോചേസി പകതം തഥാഗതസ്സാതി ‘‘ഇദം, ഭന്തേ, ദാനം അഞ്ഞതരം പേതം സന്ധായ പകത’’ന്തി തം പവത്തിം ഭഗവതോ ആരോചേസി. ആരോചേത്വാ ച യഥാ തം ദാനം തസ്സ ഉപകപ്പതി, ഏവം തസ്സ ച പേതസ്സ ദക്ഖിണം ആദിസിത്ഥ ആദിസി.

൨൫൫. സോതി സോ പേതോ. പൂജിതോതി ദക്ഖിണായ ദിയ്യമാനായ പൂജിതോ. അതിവിയ സോഭമാനോതി ദിബ്ബാനുഭാവേന അതിവിയ വിരോചമാനോ. പാതുരഹോസീതി പാതുഭവി, രഞ്ഞോ പുരതോ അത്താനം ദസ്സേസി. യക്ഖോഹമസ്മീതി പേതത്തഭാവതോ മുത്തോ യക്ഖോ അഹം ജാതോ ദേവഭാവം പത്തോസ്മി. ന മയ്ഹമത്ഥി സമാ സദിസാ മാനുസാതി മയ്ഹം ആനുഭാവസമ്പത്തിയാ സമാ വാ ഭോഗസമ്പത്തിയാ സദിസാ വാ മനുസ്സാ ന സന്തി.

൨൫൬. പസ്സാനുഭാവം അപരിമിതം മമയിദന്തി ‘‘മമ ഇദം അപരിമാണം ദിബ്ബാനുഭാവം പസ്സാ’’തി അത്തനോ സമ്പത്തിം പച്ചക്ഖതോ രഞ്ഞോ ദസ്സേന്തോ വദതി. തയാനുദിട്ഠം അതുലം ദത്വാ സങ്ഘേതി അരിയസങ്ഘസ്സ അതുലം ഉളാരം ദാനം ദത്വാ മയ്ഹം അനുകമ്പായ തയാ അനുദിട്ഠം. സന്തപ്പിതോ സതതം സദാ ബഹൂഹീതി അന്നപാനവത്ഥാദീഹി ബഹൂഹി ദേയ്യധമ്മേഹി അരിയസങ്ഘം സന്തപ്പേന്തേന തയാ സദാ സബ്ബകാലം യാവജീവം തത്ഥാപി സതതം നിരന്തരം അഹം സന്തപ്പിതോ പീണിതോ. യാമി അഹം സുഖിതോ മനുസ്സദേവാതി ‘‘തസ്മാ അഹം ഇദാനി സുഖിതോ മനുസ്സദേവ മഹാരാജ യഥിച്ഛിതട്ഠാനം യാമീ’’തി രാജാനം ആപുച്ഛി.

ഏവം പേതേ ആപുച്ഛിത്വാ ഗതേ രാജാ അജാതസത്തു തമത്ഥം ഭിക്ഖൂനം ആരോചേസി, ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ സന്തികം ഉപസങ്കമിത്വാ ആരോചേസും. ഭഗവാ തമത്ഥം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ സമ്പത്തപരിസായ ധമ്മം ദേസേസി. തം സുത്വാ മഹാജനോ മച്ഛേരമലം പഹായ ദാനാദിപുഞ്ഞാഭിരതോ അഹോസീതി.

ചൂളാസേട്ഠിപേതവത്ഥുവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.