൧൪. പകിണ്ണകനിപാതോ

[൪൮൪] ൧. സാലികേദാരജാതകവണ്ണനാ

സമ്പന്നം സാലികേദാരന്തി ഇദം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ മാതുപോസകഭിക്ഖും ആരബ്ഭ കഥേസി. പച്ചുപ്പന്നവത്ഥു സാമജാതകേ (ജാ. ൨.൨൨.൨൯൬ ആദയോ) ആവി ഭവിസ്സതി. സത്ഥാ പന തം ഭിക്ഖും പക്കോസാപേത്വാ ‘‘സച്ചം കിര ത്വം ഭിക്ഖു ഗിഹീ പോസേസീ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘സച്ചം, ഭന്തേ’’തി വുത്തേ ‘‘കിം തേ ഹോന്തീ’’തി വത്വാ ‘‘മാതാപിതരോ മേ, ഭന്തേ’’തി വുത്തേ ‘‘സാധു ഭിക്ഖു, പോരാണകപണ്ഡിതാ തിരച്ഛാനാ ഹുത്വാ സുവയോനിയം നിബ്ബത്തിത്വാപി ജിണ്ണേ മാതാപിതരോ കുലാവകേ നിപജ്ജാപേത്വാ മുഖതുണ്ഡകേന ഗോചരം ആഹരിത്വാ പോസേസു’’ന്തി വത്വാ അതീതം ആഹരി.

അതീതേ രാജഗഹേ മഗധരാജാ നാമ രജ്ജം കാരേസി. തദാ നഗരതോ പുബ്ബുത്തരദിസായ സാലിദ്ദിയോ നാമ ബ്രാഹ്മണഗാമോ അഹോസി. തസ്സ പുബ്ബുത്തരദിസായ മഗധഖേത്തം അത്ഥി, തത്ഥ കോസിയഗോത്തോ നാമ സാലിദ്ദിയവാസീ ബ്രാഹ്മണോ സഹസ്സകരീസമത്തം ഖേത്തം ഗഹേത്വാ സാലിം വപാപേസി. ഉട്ഠിതേ ച പന സസ്സേ വതിം ഥിരം കാരേത്വാ കസ്സചി പണ്ണാസകരീസമത്തം, കസ്സചി സട്ഠികരീസമത്തന്തി ഏവം പഞ്ചസതകരീസമത്തം ഖേത്തം അത്തനോ പുരിസാനംയേവ ആരക്ഖണത്ഥായ ദത്വാ സേസം പഞ്ചസതകരീസമത്തം ഖേത്തം ഭതിം കത്വാ ഏകസ്സ ഭതകസ്സ അദാസി. സോ തത്ഥ കുടിം കത്വാ രത്തിന്ദിവം വസതി. ഖേത്തസ്സ പന പുബ്ബുത്തരദിസാഭാഗേ ഏകസ്മിം സാനുപബ്ബതേ മഹന്തം സിമ്ബലിവനം അത്ഥി, തത്ഥ അനേകാനി സുവസതാനി വസന്തി. തദാ ബോധിസത്തോ തസ്മിം സുവസങ്ഘേ സുവരഞ്ഞോ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. സോ വയപ്പത്തോ അഭിരൂപോ ഥാമസമ്പന്നോ സകടനാഭിപമാണസരീരോ അഹോസി. അഥസ്സ പിതാ മഹല്ലകകാലേ ‘‘അഹം ഇദാനി ദൂരം ഗന്തും ന സക്കോമി, ത്വം ഇമം ഗണം പരിഹരാ’’തി ഗണം നിയ്യാദേസി. സോ പുനദിവസതോ പട്ഠായ മാതാപിതൂനം ഗോചരത്ഥായ ഗന്തും നാദാസി, സുവഗണം പരിഹരന്തോ ഹിമവന്തം ഗന്ത്വാ സയംജാതസാലിവനേ യാവദത്ഥം സാലിം ഖാദിത്വാ ആഗമനകാലേ മാതാപിതൂനം പഹോനകം ഗോചരം ആഹരിത്വാ മാതാപിതരോ പോസേസി.

അഥസ്സ ഏകദിവസം സുവാ ആരോചേസും ‘‘പുബ്ബേ ഇമസ്മിം കാലേ മഗധഖേത്തേ സാലി പച്ചതി, ഇദാനി കിം നു ഖോ ജാത’’ന്തി? ‘‘തേന ഹി ജാനാഥാ’’തി ദ്വേ സുവേ പഹിണിംസു. തേ ഗന്ത്വാ മഗധഖേത്തേ ഓതരന്താ തസ്സ ഭതിയാ രക്ഖണപുരിസസ്സ ഖേത്തേ ഓതരിത്വാ സാലിം ഖാദിത്വാ ഏകം സാലിസീസം ആദായ സിമ്ബലിവനം ഗന്ത്വാ സാലിസീസം മഹാസത്തസ്സ പാദമൂലേ ഠപേത്വാ ‘‘തത്ഥ ഏവരൂപോ സാലീ’’തി വദിംസു. സോ പുനദിവസേ സുവഗണപരിവുതോ തത്ഥ ഗന്ത്വാ തസ്മിം ഭതകസ്സ ഖേത്തേ ഓതരി. സോ പന പുരിസോ സുവേ സാലിം ഖാദന്തേ ദിസ്വാ ഇതോ ചിതോ ച ധാവിത്വാ വാരേന്തോപി വാരേതും ന സക്കോതി. സേസാ സുവാ യാവദത്ഥം സാലിം ഖാദിത്വാ തുച്ഛമുഖാവ ഗച്ഛന്തി. സുവരാജാ പന ബഹൂനി സാലിസീസാനി ഏകതോ കത്വാ തേഹി പരിവുതോ ഹുത്വാ ആഹരിത്വാ മാതാപിതൂനം ദേതി. സുവാ പുനദിവസതോ പട്ഠായ തത്ഥേവ സാലിം ഖാദിംസു. അഥ സോ പുരിസോ ‘‘സചേ ഇമേ അഞ്ഞം കതിപാഹം ഏവം ഖാദിസ്സന്തി, കിഞ്ചി ന ഭവിസ്സതി, ബ്രാഹ്മണോ സാലിം അഗ്ഘാപേത്വാ മയ്ഹം ഇണം കരിസ്സതി, ഗന്ത്വാ തസ്സ ആരോചേസ്സാമീ’’തി സാലിമുട്ഠിനാ സദ്ധിം തഥാരൂപം പണ്ണാകാരം ഗഹേത്വാ സാലിദ്ദിയഗാമം ഗന്ത്വാ ബ്രാഹ്മണം പസ്സിത്വാ വന്ദിത്വാ പണ്ണാകാരം ദത്വാ ഏകമന്തം ഠിതോ ‘‘കിം, ഭോ പുരിസ, സമ്പന്നം സാലിഖേത്ത’’ന്തി പുട്ഠോ ‘‘ആമ, ബ്രാഹ്മണ, സമ്പന്ന’’ന്തി വത്വാ ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി –

൧. ‘‘സമ്പന്നം സാലികേദാരം, സുവാ ഭുഞ്ജന്തി കോസിയ;

പടിവേദേമി തേ ബ്രഹ്മേ, ന നേ വാരേതുമുസ്സഹേ.

൨. ‘‘ഏകോ ച തത്ഥ സകുണോ, യോ നേസം സബ്ബസുന്ദരോ;

ഭുത്വാ സാലിം യഥാകാമം, തുണ്ഡേനാദായ ഗച്ഛതീ’’തി.

തത്ഥ സമ്പന്നന്തി പരിപുണ്ണം അവേകല്ലം. സാലികേദാരന്തി സാലിഖേത്തം. സബ്ബസുന്ദരോതി സബ്ബേഹി കോട്ഠാസേഹി സുന്ദരോ രത്തതുണ്ഡോ ജിഞ്ജുകസന്നിഭഅക്ഖി രത്തപാദോ തീഹി രത്തരാജീഹി പരിക്ഖിത്തഗീവോ മഹാമയൂരപമാണോ സോ യാവദത്ഥം സാലിം ഖാദിത്വാ അഞ്ഞം തുണ്ഡേന ഗഹേത്വാ ഗച്ഛതീതി.

ബ്രാഹ്മണോ തസ്സ കഥം സുത്വാ സുവരാജേ സിനേഹം ഉപ്പാദേത്വാ ഖേത്തപാലം പുച്ഛി ‘‘അമ്ഭോ പുരിസ, പാസം ഓഡ്ഡേതും ജാനാസീ’’തി? ‘‘ആമ, ജാനാമീ’’തി. അഥ നം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

൩. ‘‘ഓഡ്ഡേന്തു വാലപാസാനി, യഥാ ബജ്ഝേഥ സോ ദിജോ;

ജീവഞ്ച നം ഗഹേത്വാന, ആനയേഹി മമന്തികേ’’തി.

തത്ഥ ഓഡ്ഡേന്തൂതി ഓഡ്ഡയന്തു. വാലപാസാനീതി അസ്സവാലാദിരജ്ജുമയപാസാനി. ജീവഞ്ച നന്തി ജീവന്തം ഏവ നം. ആനയേഹീതി ആനേഹി.

തം സുത്വാ ഖേത്തപാലോ സാലിം അഗ്ഘാപേത്വാ ഇണസ്സ അകതഭാവേന തുട്ഠോ ഗന്ത്വാ അസ്സവാലേ വട്ടേത്വാ ‘‘അജ്ജ ഇമസ്മിം ഠാനേ ഓതരിസ്സതീ’’തി സുവരഞ്ഞോ ഓതരണട്ഠാനം സല്ലക്ഖേത്വാ പുനദിവസേ പാതോവ ചാടിപമാണം പഞ്ജരം കത്വാ പാസഞ്ച ഓഡ്ഡേത്വാ സുവാനം ആഗമനം ഓലോകേന്തോ കുടിയം നിസീദി. സുവരാജാപി സുവഗണപരിവുതോ ആഗന്ത്വാ അലോലുപ്പചാരതായ ഹിയ്യോ ഖാദിതട്ഠാനേ ഓഡ്ഡിതപാസേ പാദം പവേസന്തോവ ഓതരി. സോ അത്തനോ ബദ്ധഭാവം ഞത്വാ ചിന്തേസി ‘‘സചാഹം ഇദാനേവ ബദ്ധരവം രവിസ്സാമി, ഞാതകാമേ ഭയതജ്ജിതാ ഗോചരം അഗ്ഗഹേത്വാവ പലായിസ്സന്തി, യാവ ഏതേസം ഗോചരഗ്ഗഹണം, താവ അധിവാസേസ്സാമീ’’തി. സോ തേസം സുഹിതഭാവം ഞത്വാ മരണഭയതജ്ജിതോ ഹുത്വാ തിക്ഖത്തും ബദ്ധരവം രവി. അഥ സബ്ബേ തേ സുവാ പലായിംസു. സുവരാജാ ‘‘ഏത്തകേസു മേ ഞാതകേസു നിവത്തിത്വാ ഓലോകേന്തോ ഏകോപി നത്ഥി, കിം നു ഖോ മയാ പാപം കത’’ന്തി വിലപന്തോ ഗാഥമാഹ –

൪. ‘‘ഏതേ ഭുത്വാ പിവിത്വാ ച, പക്കമന്തി വിഹങ്ഗമാ;

ഏകോ ബദ്ധോസ്മി പാസേന, കിം പാപം പകതം മയാ’’തി.

ഖേത്തപാലോ സുവരാജസ്സ ബദ്ധരവം സുവാനഞ്ച ആകാസേ പക്ഖന്ദനസദ്ദം സുത്വാ ‘‘കിം നു ഖോ’’തി കുടിയാ ഓരുയ്ഹ പാസാട്ഠാനം ഗന്ത്വാ സുവരാജാനം ദിസ്വാ ‘‘യസ്സേവ മേ പാസോ ഓഡ്ഡിതോ, സ്വേവ ബദ്ധോ’’തി തുട്ഠമാനസോ സുവരാജാനം പാസതോ മോചേത്വാ ദ്വേ പാദേ ഏകതോ ബന്ധിത്വാ ദള്ഹം ആദായ സാലിദ്ദിയഗാമം ഗന്ത്വാ സുവരാജം ബ്രാഹ്മണസ്സ അദാസി. ബ്രാഹ്മണോ ബലവസിനേഹേന മഹാസത്തം ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി ദള്ഹം ഗഹേത്വാ അങ്കേ നിസീദാപേത്വാ തേന സദ്ധിം സല്ലപന്തോ ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി –

൫. ‘‘ഉദരം നൂന അഞ്ഞേസം, സുവ അച്ചോദരം തവ;

ഭുത്വാ സാലിം യഥാകാമം, തുണ്ഡേനാദായ ഗച്ഛസി.

൬. ‘‘കോട്ഠം നു തത്ഥ പൂരേസി, സുവ വേരം നു തേ മയാ;

പുട്ഠോ മേ സമ്മ അക്ഖാഹി, കുഹിം സാലിം നിദാഹസീ’’തി.

തത്ഥ ഉദരം നൂനാതി അഞ്ഞേസം ഉദരം ഉദരമേവ മഞ്ഞേ, തവ ഉദരം പന അതിഉദരം. തത്ഥാതി തസ്മിം സിമ്ബലിവനേ. പൂരേസീതി വസ്സാരത്തത്ഥായ പൂരേസി. നിദാഹസീതി നിധാനം കത്വാ ഠപേസി, ‘‘നിധീയസീ’’തിപി പാഠോ.

തം സുത്വാ സുവരാജാ മധുരായ മനുസ്സഭാസായ സത്തമം ഗാഥമാഹ –

൭. ‘‘ന മേ വേരം തയാ സദ്ധിം, കോട്ഠോ മയ്ഹം ന വിജ്ജതി;

ഇണം മുഞ്ചാമിണം ദമ്മി, സമ്പത്തോ കോടസിമ്ബലിം;

നിധിമ്പി തത്ഥ നിദഹാമി, ഏവം ജാനാഹി കോസിയാ’’തി.

തത്ഥ ഇണം മുഞ്ചാമിണം ദമ്മീതി തവ സാലിം ഹരിത്വാ ഇണം മുഞ്ചാമി ചേവ ദമ്മി ചാതി വദതി. നിധിമ്പീതി ഏകം തത്ഥ സിമ്ബലിവനേ അനുഗാമികനിധിമ്പി നിദഹാമി.

അഥ നം ബ്രാഹ്മണോ പുച്ഛി –

൮. ‘‘കീദിസം തേ ഇണദാനം, ഇണമോക്ഖോ ച കീദിസോ;

നിധിനിധാനമക്ഖാഹി, അഥ പാസാ പമോക്ഖസീ’’തി.

തത്ഥ ഇണദാനന്തി ഇണസ്സ ദാനം. നിധിനിധാനന്തി നിധിനോ നിധാനം.

ഏവം ബ്രാഹ്മണേന പുട്ഠോ സുവരാജാ തസ്സ ബ്യാകരോന്തോ ചതസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി –

൯. ‘‘അജാതപക്ഖാ തരുണാ, പുത്തകാ മയ്ഹ കോസിയ;

തേ മം ഭതാ ഭരിസ്സന്തി, തസ്മാ തേസം ഇണം ദദേ.

൧൦. ‘‘മാതാ പിതാ ച മേ വുദ്ധാ, ജിണ്ണകാ ഗതയോബ്ബനാ;

തേസം തുണ്ഡേന ഹാതൂന, മുഞ്ചേ പുബ്ബകതം ഇണം.

൧൧. ‘‘അഞ്ഞേപി തത്ഥ സകുണാ, ഖീണപക്ഖാ സുദുബ്ബലാ;

തേസം പുഞ്ഞത്ഥികോ ദമ്മി, തം നിധിം ആഹു പണ്ഡിതാ.

൧൨. ‘‘ഈദിസം മേ ഇണദാനം, ഇണമോക്ഖോ ച ഈദിസോ;

നിധിനിധാനമക്ഖാമി, ഏവം ജാനാഹി കോസിയാ’’തി.

തത്ഥ ഹാതൂനാതി ഹരിത്വാ. തം നിധിന്തി തം പുഞ്ഞകമ്മം പണ്ഡിതാ അനുഗാമികനിധിം നാമ കഥേന്തി. നിധിനിധാനന്തി നിധിനോ നിധാനം, ‘‘നിധാനനിധി’’ന്തിപി പാഠോ, അയമേവത്ഥോ.

ബ്രാഹ്മണോ മഹാസത്തസ്സ ധമ്മകഥം സുത്വാ പസന്നചിത്തോ ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി.

൧൩. ‘‘ഭദ്ദകോ വതയം പക്ഖീ, ദിജോ പരമധമ്മികോ;

ഏകച്ചേസു മനുസ്സേസു, അയം ധമ്മോ ന വിജ്ജതി.

൧൪. ‘‘ഭുഞ്ജ സാലിം യഥാകാമം, സഹ സബ്ബേഹി ഞാതിഭി;

പുനാപി സുവ പസ്സേമു, പിയം മേ തവ ദസ്സന’’ന്തി.

തത്ഥ ഭുഞ്ജ സാലിന്തി ഇതോ പട്ഠായ നിബ്ഭയോ ഹുത്വാ ഭുഞ്ജാതി കരീസസഹസ്സമ്പി തസ്സേവ നിയ്യാദേന്തോ ഏവമാഹ. പസ്സേമൂതി അത്തനോ രുചിയാ ആഗതം അഞ്ഞേസുപി ദിവസേസു തം പസ്സേയ്യാമാതി.

ഏവം ബ്രാഹ്മണോ മഹാസത്തം യാചിത്വാ പിയപുത്തം വിയ മുദുചിത്തേന ഓലോകേന്തോ പാദതോ ബന്ധനം മോചേത്വാ സതപാകതേലേന പാദേ മക്ഖേത്വാ ഭദ്ദപീഠേ നിസീദാപേത്വാ കഞ്ചനതട്ടകേ മധുലാജേ ഖാദാപേത്വാ സക്ഖരോദകം പായേസി. അഥസ്സ സുവരാജാ ‘‘അപ്പമത്തോ ഹോഹി, ബ്രാഹ്മണാ’’തി വത്വാ ഓവാദം ദേന്തോ ആഹ –

൧൫. ‘‘ഭുത്തഞ്ച പീതഞ്ച തവസ്സമമ്ഹി, രതീ ച നോ കോസിയ തേ സകാസേ;

നിക്ഖിത്തദണ്ഡേസു ദദാഹി ദാനം, ജിണ്ണേ ച മാതാപിതരോ ഭരസ്സൂ’’തി.

തത്ഥ തവസ്സമമ്ഹീതി തവ നിവേസനേ. രതീതി അഭിരതി.

തം സുത്വാ ബ്രാഹ്മണോ തുട്ഠമാനസോ ഉദാനം ഉദാനേന്തോ ഗാഥമാഹ –

൧൬. ‘‘ലക്ഖീ വത മേ ഉദപാദി അജ്ജ, യോ അദ്ദസാസിം പവരം ദിജാനം;

സുവസ്സ സുത്വാന സുഭാസിതാനി, കാഹാമി പുഞ്ഞാനി അനപ്പകാനീ’’തി.

തത്ഥ ലക്ഖീതി സിരീപി പുഞ്ഞമ്പി പഞ്ഞാപി.

മഹാസത്തോ ബ്രാഹ്മണേന അത്തനോ ദിന്നം കരീസസഹസ്സമത്തം പടിക്ഖിപിത്വാ അട്ഠകരീസമേവ ഗണ്ഹി. ബ്രാഹ്മണോ ഥമ്ഭേ നിഖനിത്വാ തസ്സ ഖേത്തം നിയ്യാദേത്വാ ഗന്ധമാലാദീഹി പൂജേത്വാ ഖമാപേത്വാ ‘‘ഗച്ഛ സാമി, അസ്സുമുഖേ രോദമാനേ മാതാപിതരോ അസ്സാസേഹീ’’തി വത്വാ തം ഉയ്യോജേസി. സോ തുട്ഠമാനസോ സാലിസീസം ആദായ ഗന്ത്വാ മാതാപിതൂനം പുരതോ നിക്ഖിപിത്വാ ‘‘അമ്മതാതാ, ഉട്ഠേഥാ’’തി ആഹ. തേ അസ്സുമുഖാ രോദമാനാ ഉട്ഠഹിംസു, താവദേവ സുവഗണാ സന്നിപതിത്വാ ‘‘കഥം മുത്തോസി, ദേവാ’’തി പുച്ഛിംസു. സോ തേസം സബ്ബം വിത്ഥാരതോ കഥേസി. കോസിയോപി സുവരഞ്ഞോ ഓവാദം സുത്വാ തതോ പട്ഠായ ധമ്മികസമണബ്രാഹ്മണാനം മഹാദാനം പട്ഠപേസി. തമത്ഥം പകാസേന്തോ സത്ഥാ ഓസാനഗാഥമാഹ –

൧൭. ‘‘സോ കോസിയോ അത്തമനോ ഉദഗ്ഗോ, അന്നഞ്ച പാനഞ്ചഭിസങ്ഖരിത്വാ;

അന്നേന പാനേന പസന്നചിത്തോ, സന്തപ്പയി സമണബ്രാഹ്മണേ ചാ’’തി.

തത്ഥ സന്തപ്പയീതി ഗഹിതഗഹിതാനി ഭാജനാനി പൂരേന്തോ സന്തപ്പേസീതി.

സത്ഥാ ഇമം ധമ്മദേസനം ആഹരിത്വാ ‘‘ഏവം ഭിക്ഖു മാതാപിതൂനം പോസനം നാമ പണ്ഡിതാനം വംസോ’’തി വത്വാ സച്ചാനി പകാസേത്വാ ജാതകം സമോധാനേസി, സച്ചപരിയോസാനേ സോ ഭിക്ഖു സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി. തദാ സുവഗണാ ബുദ്ധപരിസാ അഹേസും, മാതാപിതരോ മഹാരാജകുലാനി, ഖേത്തപാലോ ഛന്നോ, ബ്രാഹ്മണോ ആനന്ദോ, സുവരാജാ പന അഹമേവ അഹോസിന്തി.

സാലികേദാരജാതകവണ്ണനാ പഠമാ.

[൪൮൫] ൨. ചന്ദകിന്നരീജാതകവണ്ണനാ

ഉപനീയതിദം മഞ്ഞേതി ഇദം സത്ഥാ കപിലവത്ഥുപുരം ഉപനിസ്സായ നിഗ്രോധാരാമേ വിഹരന്തോ രാജനിവേസനേ രാഹുലമാതരം ആരബ്ഭ കഥേസി. ഇദം പന ജാതകം ദൂരേനിദാനതോ പട്ഠായ കഥേതബ്ബം. സാ പനേസാ നിദാനകഥാ യാവ ലട്ഠിവനേ ഉരുവേലകസ്സപസീഹനാദാ അപണ്ണകജാതകേ കഥിതാ, തതോ പരം യാവ കപിലവത്ഥുഗമനാ വേസ്സന്തരജാതകേ ആവി ഭവിസ്സതി. സത്ഥാ പന പിതു നിവേസനേ നിസീദിത്വാ അന്തരഭത്തസമയേ മഹാധമ്മപാലജാതകം (ജാ. ൧.൧൦.൯൨ ആദയോ) കഥേത്വാ കതഭത്തകിച്ചോ ‘‘രാഹുലമാതു നിവേസനേ നിസീദിത്വാ തസ്സാ ഗുണം വണ്ണേന്തോ ചന്ദകിന്നരീജാതകം (ജാ. ൧.൧൪.൧൮ ആദയോ) കഥേസ്സാമീ’’തി രാജാനം പത്തം ഗാഹാപേത്വാ ദ്വീഹി അഗ്ഗസാവകേഹി സദ്ധിം രാഹുലമാതു നിവേസനട്ഠാനം പായാസി. തദാ തസ്സാ സമ്മുഖാ ചത്താലീസസഹസ്സനാടകിത്ഥിയോ വസന്തി താസു ഖത്തിയകഞ്ഞാനംയേവ നവുതിഅധികസഹസ്സം. സാ തഥാഗതസ്സ ആഗമനം ഞത്വാ ‘‘സബ്ബാ കാസാവാനേവ നിവാസേന്തൂ’’തി താസം ആരോചാപേസി. താ തഥാ കരിംസു. സത്ഥാ ആഗന്ത്വാ പഞ്ഞത്താസനേ നിസീദി. അഥ താ സബ്ബാപി ഏകപ്പഹാരേനേവ വിരവിംസു, മഹാപരിദേവസദ്ദോ അഹോസി. രാഹുലമാതാപി പരിദേവിത്വാ സോകം വിനോദേത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ രാജഗതേന ബഹുമാനേന സഗാരവേന നിസീദി. രാജാ തസ്സാ ഗുണകഥം ആരഭി, ‘‘ഭന്തേ, മമ സുണ്ഹാ ‘തുമ്ഹേഹി കാസാവാനി നിവത്ഥാനീ’തി സുത്വാ കാസാവാനേവ നിവാസേസി, ‘മാലാദീനി പരിച്ചത്താനീ’തി സുത്വാ മാലാദീനി പരിച്ചജി, ‘ഭൂമിയം സയതീ’തി സുത്വാ ഭൂമിസയനാവ ജാതാ, തുമ്ഹാകം പബ്ബജിതകാലേ വിധവാ ഹുത്വാ അഞ്ഞേഹി രാജൂഹി പേസിതം പണ്ണാകാരം ന ഗണ്ഹി, ഏവം തുമ്ഹേസു അസംഹീരചിത്താ ഏസാ’’തി നാനപ്പകാരേഹി തസ്സാ ഗുണകഥം കഥേസി. സത്ഥാ ‘‘അനച്ഛരിയം, മഹാരാജ, യം ഏസാ ഇദാനി മമ പച്ഛിമേ അത്തഭാവേ മയി സസിനേഹാ അസംഹീരചിത്താ അനഞ്ഞനേയ്യാ ഭവേയ്യ. ഏസാ തിരച്ഛാനയോനിയം നിബ്ബത്താപി മയി അസംഹീരചിത്താ അനഞ്ഞനേയ്യാ അഹോസീ’’തി വത്വാ തേന യാചിതോ അതീതം ആഹരി.

അതീതേ ബാരാണസിയം ബ്രഹ്മദത്തേ രജ്ജം കാരേന്തേ മഹാസത്തോ ഹിമവന്തപദേസേ കിന്നരയോനിയം നിബ്ബത്തി, ചന്ദാ നാമസ്സ ഭരിയാ. തേ ഉഭോപി ചന്ദനാമകേ രജതപബ്ബതേ വസിംസു. തദാ ബാരാണസിരാജാ അമച്ചാനം രജ്ജം നിയ്യാദേത്വാ ദ്വേ കാസായാനി നിവാസേത്വാ സന്നദ്ധപഞ്ചാവുധോ ഏകകോവ ഹിമവന്തം പാവിസി. സോ മിഗമംസം ഖാദന്തോ ഏകം ഖുദ്ദകനദിം അനുസഞ്ചരന്തോ ഉദ്ധം അഭിരുഹി. ചന്ദപബ്ബതവാസിനോ കിന്നരാ വസ്സാരത്തസമയേ അനോതരിത്വാ പബ്ബതേയേവ വസന്തി, നിദാഘസമയേ ഓതരന്തി. തദാ ച സോ ചന്ദകിന്നരോ അത്തനോ ഭരിയായ സദ്ധിം ഓതരിത്വാ തേസു തേസു ഠാനേസു ഗന്ധേ വിലിമ്പന്തോ പുപ്ഫരേണും ഖാദന്തോ പുപ്ഫപടേ നിവാസേന്തോ പാരുപന്തോ ലതാദോലാഹി കീളന്തോ മധുരസ്സരേന ഗായന്തോ തം ഖുദ്ദകനദിം പത്വാ ഏകസ്മിം നിവത്തനട്ഠാനേ ഓതരിത്വാ ഉദകേ പുപ്ഫാനി വികിരിത്വാ ഉദകകീളം കീളിത്വാ പുപ്ഫപടേ നിവാസേത്വാ പാരുപിത്വാ രജതപട്ടവണ്ണായ വാലുകായ പുപ്ഫാസനം പഞ്ഞപേത്വാ ഏകം വേളു ദണ്ഡകം ഗഹേത്വാ സയനേ നിസീദി. തതോ ചന്ദകിന്നരോ വേളും വാദേന്തോ മധുരസദ്ദേന ഗായി. ചന്ദകിന്നരീ മുദുഹത്ഥേ നാമേത്വാ തസ്സ അവിദൂരേ ഠിതാ നച്ചി ചേവ ഗായി ച. സോ രാജാ തേസം സദ്ദം സുത്വാ പദസദ്ദം അസാവേന്തോ സണികം ഗന്ത്വാ പടിച്ഛന്നേ ഠത്വാ തേ കിന്നരേ ദിസ്വാ കിന്നരിയാ പടിബദ്ധചിത്തോ ഹുത്വാ ‘‘തം കിന്നരം വിജ്ഝിത്വാ ജീവിതക്ഖയം പാപേത്വാ ഇമായ സദ്ധിം സംവാസം കപ്പേസ്സാമീ’’തി ഠത്വാ ചന്ദകിന്നരം വിജ്ഝി. സോ വേദനാപ്പത്തോ പരിദേവമാനോ ചതസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി –

൧൮. ‘‘ഉപനീയതിദം മഞ്ഞേ, ചന്ദേ ലോഹിതമദ്ദനേ;

അജ്ജ ജഹാമി ജീവിതം, പാണാ മേ ചന്ദേ നിരുജ്ഝന്തി.

൧൯. ‘‘ഓസീദി മേ ദുക്ഖം ഹദയം, മേ ഡയ്ഹതേ നിതമ്മാമി;

തവ ചന്ദിയാ സോചന്തിയാ, ന നം അഞ്ഞേഹി സോകേഹി.

൨൦. ‘‘തിണമിവ വനമിവ മിലായാമി, നദീ അപരിപുണ്ണാവ സുസ്സാമി;

തവ ചന്ദിയാ സോചന്തിയാ, ന നം അഞ്ഞേഹി സോകേഹി.

൨൧. ‘‘വസ്സമിവ സരേ പാദേ, ഇമാനി അസ്സൂനി വത്തരേ മയ്ഹം;

തവ ചന്ദിയാ സോചന്തിയാ, ന നം അഞ്ഞേഹി സോകേഹീ’’തി.

തത്ഥ ഉപനീയതീതി സന്തതിവിച്ഛേദം ഉപനീയതി. ഇദന്തി ജീവിതം. പാണാ മേതി ഭദ്ദേ, ചന്ദേ മമ ജീവിതപാണാ നിരുജ്ഝന്തി. ഓസീദി മേതി ജീവിതം മേ ഓസീദതി. നിതമ്മാമീതി അതികിലമാമി. തവ ചന്ദിയാതി ഇദം മമ ദുക്ഖം, ന നം അഞ്ഞേഹി സോകേഹി, അഥ ഖോ തവ ചന്ദിയാ സോചന്തിയാ സോകഹേതു യസ്മാ ത്വം മമ വിയോഗേന സോചിസ്സസി, തസ്മാതി അത്ഥോ. തിണമിവ വനമിവ മിലായാമീതി തത്തപാസാണേ ഖിത്തതിണമിവ മൂലഛിന്നവനമിവ മിലായാമീതി വദതി. സരേ പാദേതി യഥാ നാമ പബ്ബതപാദേ പതിതവസ്സം സരിത്വാ അച്ഛിന്നധാരം വത്തതി.

മഹാസത്തോ ഇമാഹി ചതൂഹി ഗാഥാഹി പരിദേവിത്വാ പുപ്ഫസയനേ നിപന്നോവ സതിം വിസ്സജ്ജേത്വാ പരിവത്തി. രാജാ പതിട്ഠിതോവ. ഇതരാ മഹാസത്തേ പരിദേവന്തേ അത്തനോ രതിയാ മത്താ ഹുത്വാ തസ്സ വിദ്ധഭാവം ന ജാനാതി, വിസഞ്ഞം പന നം പരിവത്തിത്വാ നിപന്നം ദിസ്വാ ‘‘കിം നു ഖോ മേ പിയസാമികസ്സ ദുക്ഖ’’ന്തി ഉപധാരേന്തീ പഹാരമുഖതോ പഗ്ഘരന്തം ലോഹിതം ദിസ്വാ പിയസാമികേ ഉപ്പന്നം ബലവസോകം സന്ധാരേതും അസക്കോന്തീ മഹാസദ്ദേന പരിദേവി. രാജാ ‘‘കിന്നരോ മതോ ഭവിസ്സതീ’’തി നിക്ഖമിത്വാ അത്താനം ദസ്സേസി. ചന്ദാ തം ദിസ്വാ ‘‘ഇമിനാ മേ ചോരേന പിയസാമികോ വിദ്ധോ ഭവിസ്സതീ’’തി കമ്പമാനാ പലായിത്വാ പബ്ബതമത്ഥകേ ഠത്വാ രാജാനം പരിഭാസന്തീ പഞ്ച ഗാഥാ അഭാസി –

൨൨. ‘‘പാപോ ഖോസി രാജപുത്ത, യോ മേ ഇച്ഛിതം പതിം വരാകിയാ;

വിജ്ഝസി വനമൂലസ്മിം, സോയം വിദ്ധോ ഛമാ സേതി.

൨൩. ‘‘ഇമം മയ്ഹം ഹദയസോകം, പടിമുഞ്ചതു രാജപുത്ത തവ മാതാ;

യോ മയ്ഹം ഹദയസോകോ, കിമ്പുരിസം അവേക്ഖമാനായ.

൨൪. ‘‘ഇമം മയ്ഹം ഹദയസോകം, പടിമുഞ്ചതു രാജപുത്ത തവ ജായാ;

യോ മയ്ഹം ഹദയസോകോ, കിമ്പുരിസം അവേക്ഖമാനായ.

൨൫. ‘‘മാ ച പുത്തം മാ ച പതിം, അദ്ദക്ഖി രാജപുത്ത തവ മാതാ;

യോ കിമ്പുരിസം അവധി, അദൂസകം മയ്ഹ കാമാ ഹി.

൨൬. ‘‘മാ ച പുത്തം മാ ച പതിം, അദ്ദക്ഖി രാജപുത്ത തവ ജായാ;

യോ കിമ്പുരിസം അവധി, അദൂസകം മയ്ഹ കാമാ ഹീ’’തി.

തത്ഥ വരാകിയാതി കപണായ. പടിമുഞ്ചതൂതി പടിലഭതു ഫുസതു പാപുണാതു. മയ്ഹ കാമാ ഹീതി മയ്ഹം കാമേന.

രാജാ നം പഞ്ചഹി ഗാഥാഹി പരിഭാസിത്വാ പബ്ബതമത്ഥകേ ഠിതംയേവ അസ്സാസേന്തോ ഗാഥമാഹ –

൨൭. ‘‘മാ ത്വം ചന്ദേ രോദി മാ സോപി, വനതിമിരമത്തക്ഖി;

മമ ത്വം ഹേഹിസി ഭരിയാ, രാജകുലേ പൂജിതാ നാരീഭീ’’തി.

തത്ഥ ചന്ദേതി മഹാസത്തസ്സ പരിദേവനകാലേ നാമസ്സ സുതത്താ ഏവമാഹ. വനതിമിരമത്തക്ഖീതി വനതിമിരപുപ്ഫസമാനഅക്ഖി. പൂജിതാ നാരീഭീതി സോളസന്നം ഇത്ഥിസഹസ്സാനം ജേട്ഠികാ അഗ്ഗമഹേസീ ഹേസ്സസി.

ചന്ദാ തസ്സ വചനം സുത്വാ ‘‘ത്വം കിം മം വദേസീ’’തി സീഹനാദം നദന്തീ അനന്തരഗാഥമാഹ –

൨൮. ‘‘അപി നൂനഹം മരിസ്സം, നാഹം രാജപുത്ത തവ ഹേസ്സം;

യോ കിമ്പുരിസം അവധി, അദൂസകം മയ്ഹ കാമാ ഹീ’’തി.

തത്ഥ അപി നൂനഹന്തി അപി ഏകംസേനേവ അഹം മരിസ്സം.

സോ തസ്സാ വചനം സുത്വാ നിച്ഛന്ദരാഗോ ഹുത്വാ ഇതരം ഗാഥമാഹ –

൨൯. ‘‘അപി ഭീരുകേ അപി ജീവിതുകാമികേ, കിമ്പുരിസി ഗച്ഛ ഹിമവന്തം;

താലീസതഗരഭോജനാ, അഞ്ഞേ തം മിഗാ രമിസ്സന്തീ’’തി.

തത്ഥ അപി ഭീരുകേതി ഭീരുജാതികേ. താലീസതഗരഭോജനാതി ത്വം താലീസപത്തതഗരപത്തഭോജനാ മിഗീ, തസ്മാ അഞ്ഞേ തം മിഗാ രമിസ്സന്തി, ന ത്വം രാജകുലാരഹാ, ഗച്ഛാതി നം അവച, വത്വാ ച പന നിരപേക്ഖോ ഹുത്വാ പക്കാമി.

സാ തസ്സ ഗതഭാവം ഞത്വാ ഓരുയ്ഹ മഹാസത്തം ആലിങ്ഗിത്വാ പബ്ബതമത്ഥകം ആരോപേത്വാ പബ്ബതതലേ നിപജ്ജാപേത്വാ സീസമസ്സ അത്തനോ ഊരൂസു കത്വാ ബലവപരിദേവം പരിദേവമാനാ ദ്വാദസ ഗാഥാ അഭാസി –

൩൦. ‘‘തേ പബ്ബതാ താ ച കന്ദരാ, താ ച ഗിരിഗുഹായോ തഥേവ തിട്ഠന്തി;