൯. കുഹസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൮. നവമേ കുഹാതി സാമന്തജപ്പനാദിനാ കുഹനവത്ഥുനാ കുഹകാ, അസന്തഗുണസമ്ഭാവനിച്ഛായ കോഹഞ്ഞം കത്വാ പരേസം വിമ്ഹാപകാതി അത്ഥോ. ഥദ്ധാതി കോധേന ച മാനേന ച ഥദ്ധമാനസാ. ‘‘കോധനോ ഹോതി ഉപായാസബഹുലോ, അപ്പമ്പി വുത്തോ സമാനോ അഭിസജ്ജതി കുപ്പതി ബ്യാപജ്ജതി പതിത്ഥീയതീ’’തി (അ. നി. ൩.൨൫; പു. പ. ൧൦൧) ഏവം വുത്തേന കോധേന ച, ‘‘ദുബ്ബചോ ഹോതി ദോവചസ്സകരണേഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ അക്ഖമോ അപ്പദക്ഖിണഗ്ഗാഹീ അനുസാസനി’’ന്തി (മ. നി. ൧.൧൮൧) ഏവം വുത്തേന ദോവചസ്സേന ച, ‘‘ജാതിമദോ, ഗോത്തമദോ, സിപ്പമദോ, ആരോഗ്യമദോ, യോബ്ബനമദോ, ജീവിതമദോ’’തി (വിഭ. ൮൩൨) ഏവം വുത്തേന ജാതിമദാദിഭേദേന മദേന ച ഗരുകാതബ്ബേസു ഗരൂസു പരമനിപച്ചകാരം അകത്വാ അയോസലാകം ഗിലിത്വാ ഠിതാ വിയ അനോനതാ ഹുത്വാ വിചരണകാ. ലപാതി ഉപലാപകാ മിച്ഛാജീവവസേന കുലസങ്ഗാഹകാ പച്ചയത്ഥം പയുത്തവാചാവസേന നിപ്പേസികതാവസേന ച ലപകാതി വാ അത്ഥോ.

സിങ്ഗീതി ‘‘തത്ഥ കതമം സിങ്ഗം? യം സിങ്ഗം സിങ്ഗാരതാ ചാതുരതാ ചാതുരിയം പരിക്ഖത്തതാ പാരിക്ഖത്തിയ’’ന്തി (വിഭ. ൮൫൨) ഏവം വുത്തേഹി സിങ്ഗസദിസേഹി പാകടകിലേസേഹി സമന്നാഗതാ. ഉന്നളാതി ഉഗ്ഗതനളാ, നളസദിസം തുച്ഛമാനം ഉക്ഖിപിത്വാ വിചരണകാ. അസമാഹിതാതി ചിത്തേകഗ്ഗതാമത്തസ്സാപി അലാഭിനോ. ന മേ തേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ മാമകാതി തേ മയ്ഹം ഭിക്ഖൂ മമ സന്തകാ ന ഹോന്തി. മേതി ഇദം പദം അത്താനം ഉദ്ദിസ്സ പബ്ബജിതത്താ ഭഗവതാ വുത്തം. യസ്മാ പന തേ കുഹനാദിയോഗതോ ന സമ്മാ പടിപന്നാ, തസ്മാ ‘‘ന മാമകാ’’തി വുത്താ. അപഗതാതി യദിപി തേ മമ സാസനേ പബ്ബജിതാ, യഥാനുസിട്ഠം പന അപ്പടിപജ്ജനതോ അപഗതാ ഏവ ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ, ഇതോ തേ സുവിദൂരവിദൂരേ ഠിതാതി ദസ്സേതി. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘നഭഞ്ച ദൂരേ പഥവീ ച ദൂരേ,

പാരം സമുദ്ദസ്സ തദാഹു ദൂരേ;

തതോ ഹവേ ദൂരതരം വദന്തി,

സതഞ്ച ധമ്മം അസതഞ്ച രാജാ’’തി. (അ. നി. ൪.൪൭; ജാ. ൨.൨൧.൪൧൪);

വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജന്തീതി സീലാദിഗുണേഹി വഡ്ഢനവസേന വുദ്ധിം, തത്ഥ നിച്ചലഭാവേന വിരൂള്ഹിം, സബ്ബത്ഥ പത്ഥടഭാവേന സീലാദിധമ്മക്ഖന്ധപാരിപൂരിയാ വേപുല്ലം. ന ച തേ കുഹാദിസഭാവാ ഭിക്ഖൂ ആപജ്ജന്തി, ന ച പാപുണന്തീതി അത്ഥോ. തേ ഖോ മേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ മാമകാതി ഇധാപി മേതി അത്താനം ഉദ്ദിസ്സ പബ്ബജിതത്താ വദതി, സമ്മാ പടിപന്നത്താ പന ‘‘മാമകാ’’തി ആഹ. വുത്തവിപരിയായേന സുക്കപക്ഖോ വേദിതബ്ബോ. തത്ഥ യാവ അരഹത്തമഗ്ഗാ വിരൂഹന്തി നാമ, അരഹത്തഫലേ പന സമ്പത്തേ വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപന്നാ നാമ. ഗാഥാ സുവിഞ്ഞേയ്യാ ഏവ.

നവമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.