൫. സീലസമ്പന്നസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൪. പഞ്ചമേ സീലസമ്പന്നാതി ഏത്ഥ സീലം നാമ ഖീണാസവാനം ലോകിയലോകുത്തരസീലം, തേന സമ്പന്നാ സമന്നാഗതാതി സീലസമ്പന്നാ. സമാധിപഞ്ഞാസുപി ഏസേവ നയോ. വിമുത്തി പന ഫലവിമുത്തിയേവ, വിമുത്തിഞാണദസ്സനം പച്ചവേക്ഖണഞാണം. ഏവമേത്ഥ സീലാദയോ തയോ ലോകിയലോകുത്തരാ, വിമുത്തി ലോകുത്തരാവ, വിമുത്തിഞാണദസ്സനം ലോകിയമേവ. ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികപരമത്ഥേഹി യഥാരഹം പരേ ഓവദന്തി അനുസാസന്തീതി ഓവാദകാ. വിഞ്ഞാപകാതി കമ്മാനി കമ്മഫലാനി ച, വിഞ്ഞാപകാ, തത്ഥ ച ‘‘ഇമേ ധമ്മാ കുസലാ, ഇമേ ധമ്മാ അകുസലാ. ഇമേ ധമ്മാ സാവജ്ജാ, ഇമേ ധമ്മാ അനവജ്ജാ’’തിആദിനാ കുസലാദിവിഭാഗതോ ഖന്ധാദിവിഭാഗതോ സലക്ഖണതോ സാമഞ്ഞലക്ഖണതോതി വിവിധേഹി നയേഹി ധമ്മാനം ഞാപകാ അവബോധകാ. സന്ദസ്സകാതി തേയേവ ധമ്മേ ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാ വിയ പരസ്സ പച്ചക്ഖതോ ദസ്സേതാരോ. സമാദപകാതി യം സീലാദി യേഹി അസമാദിന്നം, തസ്സ സമാദാപേതാരോ, തത്ഥ തേ പതിട്ഠാപേതാരോ. സമുത്തേജകാതി ഏവം കുസലധമ്മേസു പതിട്ഠിതാനം ഉപരി അധിചിത്താനുയോഗേ നിയോജനവസേന ചിത്തസ്സ സമ്മാ ഉത്തേജകാ, യഥാ വിസേസാധിഗമോ ഹോതി, ഏവം നിസാമനവസേന തേജകാ. സമ്പഹംസകാതി തേസം യഥാലദ്ധേഹി ഉപരിലദ്ധബ്ബേഹി ച ഗുണവിസേസേഹി ചിത്തസ്സ സമ്മാ പഹംസകാ, ലദ്ധസ്സാദവസേന സുട്ഠു തോസകാ. അലംസമക്ഖാതാരോതി അലം പരിയത്തം യഥാവുത്തം അപരിഹാപേത്വാ സമ്മദേവ അനുഗ്ഗഹാധിപ്പായേന അക്ഖാതാരോ.

അഥ വാ സന്ദസ്സകാതി ധമ്മം ദേസേന്താ പവത്തിനിവത്തിയോ സഭാവസരസലക്ഖണതോ സമ്മദേവ ദസ്സേതാരോ. സമാദപകാതി ചിത്തേ പതിട്ഠാപനവസേന തസ്സേവ അത്ഥസ്സ ഗാഹാപകാ. സമുത്തേജകാതി തദത്ഥഗ്ഗഹണേ ഉസ്സാഹജനനേന സമ്മദേവ വോദപകാ ജോതകാ വാ. സമ്പഹംസകാതി തദത്ഥപടിപത്തിയം ആനിസംസദസ്സനേന സമ്മദേവ പഹംസകാ തോസകാ. അലംസമക്ഖാതാരോതി സമത്ഥാ ഹുത്വാ വുത്തനയേന സമക്ഖാതാരോ. സദ്ധമ്മസ്സാതി പടിവേധസദ്ധമ്മസ്സ, തിവിധസ്സാപി വാ സദ്ധമ്മസ്സ ദേസേതാരോ.

ദസ്സനമ്പഹന്തി ദസ്സനമ്പി അഹം. തം പനേതം ചക്ഖുദസ്സനം ഞാണദസ്സനന്തി ദുവിധം. തത്ഥ പസന്നേഹി ചക്ഖൂഹി അരിയാനം ഓലോകനം ചക്ഖുദസ്സനം നാമ. അരിയഭാവകരാനം പന ധമ്മാനം അരിയഭാവസ്സ ച വിപസ്സനാമഗ്ഗഫലേഹി അധിഗമോ ഞാണദസ്സനം നാമ. ഇമസ്മിം പനത്ഥേ ചക്ഖുദസ്സനം അധിപ്പേതം. അരിയാനഞ്ഹി പസന്നേഹി ചക്ഖൂഹി ഓലോകനമ്പി സത്താനം ബഹൂപകാരമേവ. സവനന്തി ‘‘അസുകോ നാമ ഖീണാസവോ അസുകസ്മിം നാമ രട്ഠേ വാ ജനപദേ വാ ഗാമേ വാ നിഗമേ വാ വിഹാരേ വാ ലേണേ വാ വസതീ’’തി കഥേന്താനം സോതേന സവനം, ഏതമ്പി ബഹൂപകാരമേവ. ഉപസങ്കമനന്തി ‘‘ദാനം വാ ദസ്സാമി, പഞ്ഹം വാ പുച്ഛിസ്സാമി, ധമ്മം വാ സോസ്സാമി, സക്കാരം വാ കരിസ്സാമീ’’തി ഏവരൂപേന ചിത്തേന അരിയാനം ഉപസങ്കമനം. പയിരുപാസനന്തി പഞ്ഹപയിരുപാസനം, അരിയാനം ഗുണേ സുത്വാ തേ ഉപസങ്കമിത്വാ നിമന്തേത്വാ ദാനം വാ ദത്വാ വത്തം വാ കത്വാ ‘‘കിം, ഭന്തേ, കുസല’’ന്തിആദിനാ നയേന പഞ്ഹപുച്ഛനന്തി അത്ഥോ. വേയ്യാവച്ചാദികരണം പയിരുപാസനംയേവ. അനുസ്സരണന്തി രത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനേസു നിസിന്നസ്സ ‘‘ഇദാനി അരിയാ ഗുമ്ബലേണമണ്ഡപാദീസു ഝാനവിപസ്സനാമഗ്ഗഫലസുഖേഹി വീതിനാമേന്തീ’’തി തേസം ദിബ്ബവിഹാരാദിഗുണവിസേസാരമ്മണം അനുസ്സരണം. യോ വാ തേസം സന്തികാ ഓവാദോ ലദ്ധോ ഹോതി, തം ആവജ്ജിത്വാ ‘‘ഇമസ്മിം ഠാനേ സീലം കഥിതം, ഇമസ്മിം സമാധി, ഇമസ്മിം വിപസ്സനാ, ഇമസ്മിം മഗ്ഗോ, ഇമസ്മിം ഫല’’ന്തി ഏവം അനുസ്സരണം.

അനുപബ്ബജ്ജന്തി അരിയേസു ചിത്തം പസാദേത്വാ ഘരാ നിക്ഖമ്മ തേസം സന്തികേ പബ്ബജ്ജം. അരിയേസു ഹി ചിത്തം പസാദേത്വാ തേസംയേവ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ തേസംയേവ ഓവാദാനുസാസനിം പച്ചാസീസമാനസ്സ ചരതോപി പബ്ബജ്ജാ അനുപബ്ബജ്ജാ നാമ, അഞ്ഞേസം സന്തികേ ഓവാദാനുസാസനിം പച്ചാസീസമാനസ്സ ചരതോപി പബ്ബജ്ജാ അനുപബ്ബജ്ജാ നാമ, അരിയേസു പസാദേന അഞ്ഞത്ഥ പബ്ബജിത്വാ അരിയാനം സന്തികേ ഓവാദാനുസാസനിം പച്ചാസീസമാനസ്സ ചരതോപി പബ്ബജ്ജാ അനുപബ്ബജ്ജാവ. അഞ്ഞേസു പന പസാദേന അഞ്ഞേസംയേവ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ അഞ്ഞേസംയേവ ഓവാദാനുസാസനിം പച്ചാസീസമാനസ്സ ചരതോ പബ്ബജ്ജാ അനുപബ്ബജ്ജാ നാമ ന ഹോതി. വുത്തനയേന പബ്ബജിതേസു പന മഹാകസ്സപത്ഥേരസ്സ താവ അനുപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിതാ സതസഹസ്സമത്താ അഹേസും, തഥാ ഥേരസ്സേവ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ ചന്ദഗുത്തത്ഥേരസ്സ, തസ്സാപി സദ്ധിവിഹാരികസ്സ സൂരിയഗുത്തത്ഥേരസ്സ, തസ്സാപി സദ്ധിവിഹാരികസ്സ അസ്സഗുത്തത്ഥേരസ്സ, തസ്സാപി സദ്ധിവിഹാരികസ്സ യോനകധമ്മരക്ഖിതത്ഥേരസ്സ. തസ്സ പന സദ്ധിവിഹാരികോ അസോകരഞ്ഞോ കനിട്ഠഭാതാ തിസ്സത്ഥേരോ നാമ അഹോസി. തസ്സ അനുപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിതാ അഡ്ഢതേയ്യകോടിസങ്ഖാ അഹേസും. ദീപപ്പസാദകമഹാമഹിന്ദത്ഥേരസ്സ പന അനുപബ്ബജിതാനം ഗണനപരിച്ഛേദോ നത്ഥി. യാവജ്ജദിവസാ ലങ്കാദീപേ സത്ഥരി പസാദേന പബ്ബജന്താ മഹാമഹിന്ദത്ഥേരസ്സേവ അനുപബ്ബജ്ജന്തി നാമ.

ഇദാനി യേന കാരണേന തേസം അരിയാനം ദസ്സനാദി ബഹൂപകാരന്തി വുത്തം, തം ദസ്സേതും ‘‘തഥാരൂപേ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ തഥാരൂപേതി താദിസേ സീലാദിഗുണസമ്പന്നേ അരിയേ. യസ്മാ ദസ്സനസവനാനുസ്സരണാനി ഉപസങ്കമനപയിരുപാസനട്ഠാനാനി, തസ്മാ താനി അനാമസിത്വാ ഉപസങ്കമനപയിരുപാസനാനിയേവ ദസ്സേതും ‘‘സേവതോ ഭജതോ പയിരുപാസതോ’’തി വുത്തം. ദസ്സനസവനാനുസ്സരണതോ ഹി അരിയേസു ഉപ്പന്നസദ്ധോ തേ ഉപസങ്കമിത്വാ പയിരുപാസിത്വാ പഞ്ഹം പുച്ഛിത്വാ ലദ്ധസവനാനുത്തരിയോ അപരിപൂരേ സീലാദിഗുണേ പരിപൂരേസ്സതീതി. തഥാ ഹി വുത്തം ‘‘സദ്ധാജാതോ ഉപസങ്കമതി, ഉപസങ്കമന്തോ പയിരുപാസതീ’’തിആദി (മ. നി. ൨.൧൮൩).

തത്ഥ സേവതോതി വത്തപടിവത്തകരണവസേന കാലേന കാലം ഉപസങ്കമതോ. ഭജതോതി സമ്പിയായനഭത്തിവസേന ഭജതോ. പയിരുപാസതോതി പഞ്ഹപുച്ഛനേന പടിപത്തിഅനുകരണേന ച പയിരുപാസതോതി തിണ്ണം പദാനം അത്ഥവിഭാഗോ ദീപേതബ്ബോ. വിമുത്തിഞാണദസ്സനസ്സ പാരിപൂരി ഏകൂനവീസതിമസ്സ പച്ചവേക്ഖണഞാണസ്സ ഉപ്പത്തിയാ വേദിതബ്ബാ.

ഏവരൂപാ ച തേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂതിആദീസു യേ യഥാവുത്തഗുണസമന്നാഗമേന ഏവരൂപാ ഏദിസാ ഭിന്നസബ്ബകിലേസാ ഭിക്ഖൂ, തേ ദിട്ഠധമ്മികാദിഹിതേസു സത്താനം നിയോജനവസേന അനുസാസനതോ സത്ഥാരോതിപി വുച്ചന്തി. ജാതികന്താരാദിനിത്ഥരണതോ സത്ഥവാഹാതിപി, രാഗാദിരണാനം ജഹനതോ ജഹാപനതോ ച രണഞ്ജഹാതിപി, അവിജ്ജാതമസ്സ വിനോദനതോ വിനോദാപനതോ ച തമോനുദാതിപി, സപരസന്താനേസു പഞ്ഞാആലോകപഞ്ഞാഓഭാസപഞ്ഞാപജ്ജോതാനം കരണേന നിബ്ബത്തനേന ആലോകാദികരാതിപി, തഥാ ഞാണുക്കാഞാണപ്പഭാധമ്മുക്കാധമ്മപ്പഭാനം ധാരണേന കരണേന ച ഉക്കാധാരാതിപി, പഭങ്കരാതിപി, ആരകത്താ കിലേസേഹി, അനയേ ന ഇരിയനതോ, അയേ ച ഇരിയനതോ പരേസം തഥാഭാവഹേതുഭാവതോ, സദേവകേന ലോകേന അരണീയതോ അരിയാതിപി, പഞ്ഞാചക്ഖുധമ്മചക്ഖൂനം സാതിസയപടിലാഭേന ചക്ഖുമന്തോതിപി വുച്ചന്തി.

ഗാഥാസു പാമോജ്ജകരണം ഠാനന്തി നിരാമിസസ്സ പമോദസ്സ നിബ്ബത്തകം ഠാനം കാരണം. ഏതന്തി ഇദാനി വത്തബ്ബനിദസ്സനം സന്ധായ വദതി. വിജാനതന്തി സംകിലേസവോദാനേ യാഥാവതോ ജാനന്താനം. ഭാവിതത്താനന്തി ഭാവിതസഭാവാനം, കായഭാവനാദീഹി ഭാവിതസന്താനാനന്തി അത്ഥോ. ധമ്മജീവിനന്തി മിച്ഛാജീവം പഹായ ധമ്മേന ഞായേന ജീവികകപ്പനതോ, ധമ്മേന വാ ഞായേന അത്തഭാവസ്സ പവത്തനതോ, സമാപത്തിബഹുലതായ വാ അഗ്ഗഫലധമ്മേന ജീവനതോ ധമ്മജീവിനം. അയഞ്ഹേത്ഥ സങ്ഖേപത്ഥോ – യദിദം ഭാവിതത്താനം പരിനിട്ഠിതസമാധിപഞ്ഞാഭാവനാനം തതോ ഏവ ധമ്മജീവിനം അരിയാനം ദസ്സനം. ഏതം അവിപ്പടിസാരനിമിത്താനം സീലാദീനം പാരിപൂരിഹേതുഭാവതോ വിജാനതം സപ്പഞ്ഞജാതികാനം ഏകന്തേനേവ പീതിപാമോജ്ജകാരണന്തി.

ഇദാനി തം തസ്സ കാരണഭാവം ദസ്സേതും ‘‘തേ ജോതയന്തീ’’തി ഓസാനഗാഥാദ്വയമാഹ. തത്ഥ തേതി തേ ഭാവിതത്താ ധമ്മജീവിനോ അരിയാ. ജോതയന്തീതി പകാസയന്തി. ഭാസയന്തീതി സദ്ധമ്മോഭാസേന ലോകം പഭാസയന്തി, ധമ്മം ദേസേന്തീതി അത്ഥോ. യേസന്തി യേസം അരിയാനം. സാസനന്തി ഓവാദം. സമ്മദഞ്ഞായാതി പുബ്ബഭാഗഞാണേഹി സമ്മദേവ ജാനിത്വാ. സേസം വുത്തനയമേവ.

പഞ്ചമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.