൫. പഠമഏസനാസുത്തവണ്ണനാ

൫൪. പഞ്ചമേ ഏസനാതി ഗവേസനാ പരിയേസനാ മഗ്ഗനാ. താ വിഭാഗതോ ദസ്സേതും ‘‘കാമേസനാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ കാമേസനാതി കാമാനം ഏസനാ, കാമസങ്ഖാതാ വാ ഏസനാ കാമേസനാ. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘തത്ഥ കതമാ കാമേസനാ? യോ കാമേസു കാമച്ഛന്ദോ, കാമരാഗോ, കാമനന്ദീ, കാമസ്നേഹോ, കാമപിപാസാ, കാമമുച്ഛാ, കാമജ്ഝോസാനം, അയം വുച്ചതി കാമേസനാ’’തി (വിഭ. ൯൧൯).

തസ്മാ കാമരാഗോ കാമേസനാതി വേദിതബ്ബോ. ഭവേസനായപി ഏസേവ നയോ. വുത്തമ്പി ചേതം –

‘‘തത്ഥ കതമാ ഭവേസനാ? യോ ഭവേസു ഭവച്ഛന്ദോ…പേ… ഭവജ്ഝോസാനം, അയം വുച്ചതി ഭവേസനാ’’തി (വിഭ. ൯൧൯).

തസ്മാ ഭവേസനരാഗോ രൂപാരൂപഭവപത്ഥനാ ഭവേസനാതി വേദിതബ്ബാ. ബ്രഹ്മചരിയസ്സ ഏസനാ ബ്രഹ്മചരിയേസനാ. യഥാഹ –

‘‘തത്ഥ കതമാ ബ്രഹ്മചരിയേസനാ? സസ്സതോ ലോകോതി വാ, അസസ്സതോ ലോകോതി വാ, അന്തവാ ലോകോതി വാ, അനന്തവാ ലോകോതി വാ, തം ജീവം തം സരീരന്തി വാ, അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീരന്തി വാ, ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാ, ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാ, ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാ, നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി വാ, യാ ഏവരൂപാ ദിട്ഠി ദിട്ഠിഗതം ദിട്ഠിഗഹനം ദിട്ഠികന്താരോ ദിട്ഠിവിസൂകായികം ദിട്ഠിവിപ്ഫന്ദിതം ദിട്ഠിസഞ്ഞോജനം ഗാഹോ പതിട്ഠാഹോ അഭിനിവേസോ പരാമാസോ കുമ്മഗ്ഗോ മിച്ഛാപഥോ മിച്ഛത്തം തിത്ഥായതനം വിപരിയേസഗ്ഗാഹോ, അയം വുച്ചതി ബ്രഹ്മചരിയേസനാ’’തി (വിഭ. ൯൧൯).

തസ്മാ ദിട്ഠിഗതസമ്മതസ്സ ബ്രഹ്മചരിയസ്സ ഏസനാ ദിട്ഠിബ്രഹ്മചരിയേസനാതി വേദിതബ്ബാതി. ഏത്താവതാ രാഗദിട്ഠിയോ ഏസനാതി ദസ്സിതാ ഹോന്തി. ന കേവലഞ്ച രാഗദിട്ഠിയോവ ഏസനാ, തദേകട്ഠം കമ്മമ്പി. വുത്തമ്പി ചേതം –

‘‘തത്ഥ കതമാ കാമേസനാ? കാമരാഗോ തദേകട്ഠം അകുസലം കായകമ്മം വചീകമ്മം മനോകമ്മം, അയം വുച്ചതി കാമേസനാ. തത്ഥ കതമാ ഭവേസനാ? ഭവരാഗോ തദേകട്ഠം അകുസലം കായകമ്മം വചീകമ്മം മനോകമ്മം, അയം വുച്ചതി ഭവേസനാ. തത്ഥ കതമാ ബ്രഹ്മചരിയേസനാ? അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി തദേകട്ഠം അകുസലം കായകമ്മം, വചീകമ്മം, മനോകമ്മം, അയം വുച്ചതി ബ്രഹ്മചരിയേസനാ’’തി (വിഭ. ൯൧൯) –

ഏവമേതാ തിസ്സോ ഏസനാ വേദിതബ്ബാ.

ഗാഥാസു സമ്ഭവന്തി ഏത്ഥ ഏസനാനം ഉപ്പത്തിഹേതുഭൂതാ അവിജ്ജാദയോ തണ്ഹാ ചാതി സമ്ഭവോ, സമുദയോതി അത്ഥോ. യത്ഥ ചേതാ നിരുജ്ഝന്തീതി ബ്രഹ്മചരിയേസനാ പഠമമഗ്ഗേന നിരുജ്ഝതി, കാമേസനാ അനാഗാമിമഗ്ഗേന, ഭവേസനാ അരഹത്തമഗ്ഗേന നിരുജ്ഝതീതി വേദിതബ്ബം. സേസം വുത്തനയമേവ.

പഞ്ചമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.