൩. തപനീയസുത്തവണ്ണനാ

൩൦. തതിയേ തപനീയാതി ഇധ ചേവ സമ്പരായേ ച തപന്തി വിബാധേന്തി വിഹേഠേന്തീതി തപനീയാ. തപനം വാ ദുക്ഖം ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അഭിസമ്പരായേ ച തസ്സ ഉപ്പാദനേന ചേവ അനുബലപ്പദാനേന ച ഹിതാതി തപനീയാ. അഥ വാ തപന്തി തേനാതി തപനം, പച്ഛാനുതാപോ, വിപ്പടിസാരോതി അത്ഥോ, തസ്സ ഹേതുഭാവതോ ഹിതാതി തപനീയാ. അകതകല്യാണോതി അകതം കല്യാണം ഭദ്ദകം പുഞ്ഞം ഏതേനാതി അകതകല്യാണോ. സേസപദദ്വയം തസ്സേവ വേവചനം. പുഞ്ഞഞ്ഹി പവത്തിഹിതതായ ആയതിംസുഖതായ ച ഭദ്ദകട്ഠേന കല്യാണന്തി ച കുച്ഛിതസലനാദിഅത്ഥേന കുസലന്തി ച ദുക്ഖഭീരൂനം സംസാരഭീരൂനഞ്ച രക്ഖനട്ഠേന ഭീരുത്താണന്തി ച വുച്ചതി. കതപാപോതി കതം ഉപചിതം പാപം ഏതേനാതി കതപാപോ. സേസപദദ്വയം തസ്സേവ വേവചനം. അകുസലകമ്മഞ്ഹി ലാമകട്ഠേന പാപന്തി ച അത്തനോ പവത്തിക്ഖണേ വിപാകക്ഖണേ ച ഘോരസഭാവതായ ലുദ്ദന്തി ച കിലേസേഹി ദൂസിതഭാവേന കിബ്ബിസന്തി ച വുച്ചതി. ഇതി ഭഗവാ ‘‘ദ്വേ ധമ്മാ തപനീയാ’’തി ധമ്മാധിട്ഠാനേന ഉദ്ദിസിത്വാ അകതം കുസലം ധമ്മം കതഞ്ച അകുസലം ധമ്മം പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനേന നിദ്ദിസി. ഇദാനി തേസം തപനീയഭാവം ദസ്സേന്തോ ‘‘സോ അകതം മേ കല്യാണന്തിപി തപ്പതി, കതം മേ പാപന്തിപി തപ്പതീ’’തി ആഹ. ചിത്തസന്താസേന തപ്പതി അനുതപ്പതി അനുസോചതീതി അത്ഥോ.

ഗാഥാസു ദുട്ഠു ചരിതം, കിലേസപൂതികത്താ വാ ദുട്ഠം ചരിതന്തി ദുച്ചരിതം. കായേന ദുച്ചരിതം, കായതോ വാ പവത്തം ദുച്ചരിതം കായദുച്ചരിതം. ഏവം വചീമനോദുച്ചരിതാനിപി ദട്ഠബ്ബാനി. ഇമാനി ച കായദുച്ചരിതാദീനി കമ്മപഥപ്പത്താനി അധിപ്പേതാനീതി യം ന കമ്മപഥപ്പത്തം അകുസലജാതം, തം സന്ധായാഹ ‘‘യഞ്ചഞ്ഞം ദോസസഞ്ഹിത’’ന്തി. തസ്സത്ഥോ – യമ്പി ച അഞ്ഞം കമ്മപഥഭാവം അപ്പത്തത്താ നിപ്പരിയായേന കായകമ്മാദിസങ്ഖം ന ലഭതി, രാഗാദികിലേസസംസട്ഠത്താ ദോസസഹിതം അകുസലം തമ്പി കത്വാതി അത്ഥോ. നിരയന്തി നിരതിഅത്ഥേന നിരസ്സാദട്ഠേന വാ നിരയന്തി ലദ്ധനാമം സബ്ബമ്പി ദുഗ്ഗതിം, അയസങ്ഖാതസുഖപ്പടിക്ഖേപേന വാ സബ്ബത്ഥ സുഗതിദുഗ്ഗതീസു നിരയദുക്ഖം. സോ താദിസോ പുഗ്ഗലോ ഉപഗച്ഛതീതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ.

ഏത്ഥ ച കായദുച്ചരിതസ്സ തപനീയഭാവേ നന്ദോ യക്ഖോ നന്ദോ മാണവകോ നന്ദോ ഗോഘാതകോ ദ്വേ ഭാതികാതി ഏതേസം വത്ഥൂനി കഥേതബ്ബാനി. തേ കിര ഗാവിം വധിത്വാ മംസം ദ്വേ കോട്ഠാസേ അകംസു. തതോ കനിട്ഠോ ജേട്ഠം ആഹ – ‘‘മയ്ഹം ദാരകാ ബഹൂ, ഇമാനി മേ അന്താനി ദേഹീ’’തി. അഥ നം ജേട്ഠോ – ‘‘സബ്ബം മംസം ദ്വേധാ വിഭത്തം, പുന കിമഗ്ഗഹേസീ’’തി പഹരിത്വാ ജീവിതക്ഖയം പാപേസി. നിവത്തിത്വാ ച നം ഓലോകേന്തോ മതം ദിസ്വാ ‘‘ഭാരിയം വത മയാ കതം, സ്വാഹം അകാരണേനേവ നം മാരേസി’’ന്തി ചിത്തം ഉപ്പാദേസി. അഥസ്സ ബലവവിപ്പടിസാരോ ഉപ്പജ്ജി. സോ ഠിതട്ഠാനേപി നിസിന്നട്ഠാനേപി തദേവ കമ്മം ആവജ്ജേതി, ചിത്തസ്സാദം ന ലഭതി, അസിതപീതഖായിതമ്പിസ്സ സരീരേ ഓജം ന ഫരതി, അട്ഠിചമ്മമത്തമേവ അഹോസി. അഥ നം ഏകോ ഥേരോ പുച്ഛി ‘‘ഉപാസക, ത്വം അതിവിയ കിസോ അട്ഠിചമ്മമത്തോ ജാതോ, കീദിസോ തേ രോഗോ, ഉദാഹു അത്ഥി കിഞ്ചി തപനീയം കമ്മം കത’’ന്തി? സോ ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി സബ്ബം ആരോചേസി. അഥസ്സ സോ ‘‘ഭാരിയം തേ, ഉപാസക, കമ്മം കതം, അനപരാധട്ഠാനേ അപരദ്ധ’’ന്തി ആഹ. സോ തേനേവ കമ്മുനാ കാലം കത്വാ നിരയേ നിബ്ബത്തി. വചീദുച്ചരിതസ്സ പന സുപ്പബുദ്ധസക്കകോകാലികചിഞ്ചമാണവികാദീനം വത്ഥൂനി കഥേതബ്ബാനി, മനോദുച്ചരിതസ്സ ഉക്കലജയഭഞ്ഞാദീനം.

തതിയസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.