൨. മഹാകസ്സപത്ഥേരവത്ഥു

ഉയ്യുഞ്ജന്തീതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ വേളുവനേ വിഹരന്തോ മഹാകസ്സപത്ഥേരം ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകസ്മിഞ്ഹി സമയേ സത്ഥാ രാജഗഹേ വുട്ഠവസ്സോ ‘‘അദ്ധമാസച്ചയേന ചാരികം പക്കമിസ്സാമീ’’തി ഭിക്ഖൂനം ആരോചാപേസി. വത്തം കിരേതം ബുദ്ധാനം ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ചാരികം ചരിതുകാമാനം ‘‘ഏവം ഭിക്ഖൂ അത്തനോ പത്തപചനചീവരരജനാദീനി കത്വാ സുഖം ഗമിസ്സന്തീ’’തി ‘‘ഇദാനി അദ്ധമാസച്ചയേന ചാരികം പക്കമിസ്സാമീ’’തി ഭിക്ഖൂനം ആരോചാപനം. ഭിക്ഖൂസു പന അത്തനോ പത്തചീവരാദീനി കരോന്തേസു മഹാകസ്സപത്ഥേരോപി ചീവരാനി ധോവി. ഭിക്ഖൂ ഉജ്ഝായിംസു ‘‘ഥേരോ കസ്മാ ചീവരാനി ധോവതി, ഇമസ്മിം നഗരേ അന്തോ ച ബഹി ച അട്ഠാരസ മനുസ്സകോടിയോ വസന്തി. തത്ഥ യേ ഥേരസ്സ ന ഞാതകാ, തേ ഉപട്ഠാകാ, യേ ന ഉപട്ഠാകാ, തേ ഞാതകാ. തേ ഥേരസ്സ ചതൂഹി പച്ചയേഹി സമ്മാനസക്കാരം കരോന്തി. ഏത്തകം ഉപകാരം പഹായ ഏസ കഹം ഗമിസ്സതി? സചേപി ഗച്ഛേയ്യ, മാപമാദകന്ദരതോ പരം ന ഗമിസ്സതീ’’തി. സത്ഥാ കിര യം കന്ദരം പത്വാ നിവത്തേതബ്ബയുത്തകേ ഭിക്ഖൂ ‘‘തുമ്ഹേ ഇതോ നിവത്തഥ, മാ പമജ്ജിത്ഥാ’’തി വദതി. തം ‘‘മാപമാദകന്ദര’’ന്തി വുച്ചതി, തം സന്ധായേതം വുത്തം.

സത്ഥാപി ചാരികം പക്കമന്തോ ചിന്തേസി – ‘‘ഇമസ്മിം നഗരേ അന്തോ ച ബഹി ച അട്ഠാരസ മനുസ്സകോടിയോ വസന്തി. മനുസ്സാനം മങ്ഗലാമങ്ഗലട്ഠാനേസു ഭിക്ഖൂഹി ഗന്തബ്ബം ഹോതി, ന സക്കാ വിഹാരം തുച്ഛം കാതും, കം നു ഖോ നിവത്തേസ്സാമീ’’തി? അഥസ്സ ഏതദഹോസി –‘‘കസ്സപസ്സ ഹേതേ മനുസ്സാ ഞാതകാ ച ഉപട്ഠാകാ ച, കസ്സപം നിവത്തേതും വട്ടതീ’’തി. സോ ഥേരം ആഹ – ‘‘കസ്സപ, ന സക്കാ വിഹാരം തുച്ഛം കാതും, മനുസ്സാനം മങ്ഗലാമങ്ഗലട്ഠാനേസു ഭിക്ഖൂഹി അത്ഥോ ഹോതി, ത്വം അത്തനോ പരിസായ സദ്ധിം നിവത്തസ്സൂ’’തി. ‘‘സാധു, ഭന്തേ’’തി ഥേരോ പരിസം ആദായ നിവത്തി. ഭിക്ഖൂ ഉപജ്ഝായിംസു ‘‘ദിട്ഠം വോ, ആവുസോ, നനു ഇദാനേവ അമ്ഹേഹി വുത്തം ‘മഹാകസ്സപോ കസ്മാ ചീവരാനി ധോവതി, ന ഏസോ സത്ഥാരാ സദ്ധിം ഗമിസ്സതീ’തി, യം അമ്ഹേഹി വുത്തം, തദേവ ജാത’’ന്തി. സത്ഥാ ഭിക്ഖൂനം കഥം സുത്വാ നിവത്തിത്വാ ഠിതോ ആഹ – ‘‘ഭിക്ഖവേ, കിം നാമേതം കഥേഥാ’’തി? ‘‘മഹാകസ്സപത്ഥേരം ആരബ്ഭ കഥേമ, ഭന്തേ’’തി അത്തനാ കഥിതനിയാമേനേവ സബ്ബം ആരോചേസും. തം സുത്വാ സത്ഥാ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, തുമ്ഹേ കസ്സപം ‘കുലേസു ച പച്ചയേസു ച ലഗ്ഗോ’തി വദേഥ, സോ ‘മമ വചനം കരിസ്സാമീ’തി നിവത്തോ. ഏസോ ഹി പുബ്ബേ പത്ഥനം കരോന്തോയേവ ‘ചതൂസു പച്ചയേസു അലഗ്ഗോ ചന്ദൂപമോ ഹുത്വാ കുലാനി ഉപസങ്കമിതും സമത്ഥോ ഭവേയ്യ’ന്തി പത്ഥനം അകാസി. നത്ഥേതസ്സ കുലേ വാ പച്ചയേ വാ ലഗ്ഗോ, അഹം ചന്ദോപമപ്പടിപദഞ്ചേവ (സം. നി. ൨.൧൪൬) അരിയവംസപ്പടിപദഞ്ച കഥേന്തോ മമ പുത്തം കസ്സപം ആദിം കത്വാ കഥേസി’’ന്തി ആഹ.

ഭിക്ഖൂ സത്ഥാരം പുച്ഛിംസു – ‘‘ഭന്തേ, കദാ പന ഥേരേന പത്ഥനാ ഠപിതാ’’തി? ‘‘സോതുകാമാത്ഥ, ഭിക്ഖവേ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി. സത്ഥാ തേസം, ‘‘ഭിക്ഖവേ, ഇതോ കപ്പസതസഹസ്സമത്ഥകേ പദുമുത്തരോ നാമ ബുദ്ധോ ലോകേ ഉദപാദീ’’തി വത്വാ പദുമുത്തരപാദമൂലേ തേന ഠപിതപത്ഥനം ആദിം കത്വാ സബ്ബം ഥേരസ്സ പുബ്ബചരിതം കഥേസി. തം ഥേരപാളിയം (ഥേരഗാ. ൧൦൫൪ ആദയോ) വിത്ഥാരിതമേവ. സത്ഥാ പന ഇമം ഥേരസ്സ പുബ്ബചരിതം വിത്ഥാരേത്വാ ‘‘ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഹം ചന്ദോപമപ്പടിപദഞ്ചേവ അരിയവംസപ്പടിപദഞ്ച മമ പുത്തം കസ്സപം ആദിം കത്വാ കഥേസിം, മമ പുത്തസ്സ കസ്സപസ്സ പച്ചയേസു വാ കുലേസു വാ വിഹാരേസു വാ പരിവേണേസു വാ ലഗ്ഗോ നാമ നത്ഥി, പല്ലലേ ഓതരിത്വാ തത്ഥ ചരിത്വാ ഗച്ഛന്തോ രാജഹംസോ വിയ കത്ഥചി അലഗ്ഗോയേവ മമ പുത്തോ’’തി അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൯൧. ‘‘ഉയ്യുഞ്ജന്തി സതീമന്തോ, ന നികേതേ രമന്തി തേ;

ഹംസാവ പല്ലലം ഹിത്വാ, ഓകമോകം ജഹന്തി തേ’’തി.

തത്ഥ ഉയ്യുഞ്ജന്തി സതീമന്തോതി സതിവേപുല്ലപ്പത്താ ഖീണാസവാ അത്തനാ പടിവിദ്ധഗുണേസു ഝാനവിപസ്സനാദീസു ആവജ്ജനസമാപജ്ജനവുട്ഠാനാധിട്ഠാനപച്ചവേക്ഖണാഹി യുഞ്ജന്തി ഘടേന്തി. ന നികേതേ രമന്തി തേതി തേസം ആലയേ രതി നാമ നത്ഥി. ഹംസാവാതി ദേസനാസീസമേതം, അയം പനേത്ഥ അത്ഥോ – യഥാ ഗോചരസമ്പന്നേ പല്ലലേ സകുണാ അത്തനോ ഗോചരം ഗഹേത്വാ ഗമനകാലേ ‘‘മമ ഉദകം, മമ പദുമം, മമ ഉപ്പലം, മമ കണ്ണികാ’’തി തസ്മിം ഠാനേ കഞ്ചി ആലയം അകത്വാ അനപേക്ഖാവ തം ഠാനം പഹായ ഉപ്പതിത്വാ ആകാസേ കീളമാനാ ഗച്ഛന്തി; ഏവമേവം ഖീണാസവാ യത്ഥ കത്ഥചി വിഹരന്താപി കുലാദീസു അലഗ്ഗാ ഏവ വിഹരിത്വാ ഗമനസമയേപി തം ഠാനം പഹായ ഗച്ഛന്താ ‘‘മമ വിഹാരോ, മമ പരിവേണം, മമൂപട്ഠാകാ’’തി അനാലയാ അനുപേക്ഖാവ ഗച്ഛന്തി. ഓകമോകന്തി ആലയാലയം, സബ്ബാലയേ പരിച്ചജന്തീതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

മഹാകസ്സപത്ഥേരവത്ഥു ദുതിയം.