൪. സങ്ഘരക്ഖിതഭാഗിനേയ്യത്ഥേരവത്ഥു

ദൂരങ്ഗമന്തി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ സാവത്ഥിയം വിഹരന്തോ സങ്ഘരക്ഖിതം നാമ ഭിക്ഖും ആരബ്ഭ കഥേസി.

സാവത്ഥിയം കിരേകോ കുലപുത്തോ സത്ഥു ധമ്മദേസനം സുത്വാ നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജിതോ ലദ്ധൂപസമ്പദോ സങ്ഘരക്ഖിതത്ഥേരോ നാമ ഹുത്വാ കതിപാഹേനേവ അരഹത്തം പാപുണി. തസ്സ കനിട്ഠഭഗിനീ പുത്തം ലഭിത്വാ ഥേരസ്സ നാമം അകാസി. സോ ഭാഗിനേയ്യസങ്ഘരക്ഖിതോ നാമ ഹുത്വാ വയപ്പത്തോ ഥേരസ്സേവ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ ലദ്ധൂപസമ്പദോ അഞ്ഞതരസ്മിം ഗാമകാരാമേ വസ്സം ഉപഗന്ത്വാ, ‘‘ഏകം സത്തഹത്ഥം, ഏകം അട്ഠഹത്ഥ’’ന്തി ദ്വേ വസ്സാവാസികസാടകേ ലഭിത്വാ അട്ഠഹത്ഥം ‘‘ഉപജ്ഝായസ്സ മേ ഭവിസ്സതീ’’തി സല്ലക്ഖേത്വാ ‘‘സത്തഹത്ഥം മയ്ഹം ഭവിസ്സതീ’’തി ചിന്തേത്വാ വുട്ഠവസ്സോ ‘‘ഉപജ്ഝായം പസ്സിസ്സാമീ’’തി ആഗച്ഛന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേ പിണ്ഡായ ചരന്തോ ആഗന്ത്വാ ഥേരേ വിഹാരം അനാഗതേയേവ വിഹാരം പവിസിത്വാ ഥേരസ്സ ദിവാട്ഠാനം സമ്മജ്ജിത്വാ പാദോദകം ഉപട്ഠപേത്വാ ആസനം പഞ്ഞപേത്വാ ആഗമനമഗ്ഗം ഓലോകേന്തോ നിസീദി. അഥസ്സാഗമനഭാവം ദിസ്വാ പച്ചുഗ്ഗമനം കത്വാ പത്തചീവരം പടിഗ്ഗഹേത്വാ, ‘‘നിസീദഥ, ഭന്തേ’’തി ഥേരം നിസീദാപേത്വാ താലവണ്ടം ആദായ ബീജിത്വാ പാനീയം ദത്വാ പാദേ ധോവിത്വാ തം സാടകം ആനേത്വാ പാദമൂലേ ഠപേത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, ഇമം പരിഭുഞ്ജഥാ’’തി വത്വാ ബീജയമാനോ അട്ഠാസി.

അഥ നം ഥേരോ ആഹ – ‘‘സങ്ഘരക്ഖിത, മയ്ഹം ചീവരം പരിപുണ്ണം, ത്വമേവ പരിഭുഞ്ജാ’’തി. ‘‘ഭന്തേ, മയാ ലദ്ധകാലതോ പട്ഠായ അയം തുമ്ഹാകമേവ സല്ലക്ഖിതോ, പരിഭോഗം കരോഥാ’’തി. ‘‘ഹോതു, സങ്ഘരക്ഖിത, പരിപുണ്ണം മേ ചീവരം, ത്വമേവ പരിഭുഞ്ജാ’’തി. ‘‘ഭന്തേ, മാ ഏവം കരോഥ, തുമ്ഹേഹി പരിഭുത്തേ മയ്ഹം മഹപ്ഫലം ഭവിസ്സതീ’’തി. അഥ നം തസ്സ പുനപ്പുനം കഥേന്തസ്സപി ഥേരോ ന ഇച്ഛിയേവ.

ഏവം സോ ബീജയമാനോ ഠിതോവ ചിന്തേസി – ‘‘അഹം ഥേരസ്സ ഗിഹികാലേ ഭാഗിനേയ്യോ, പബ്ബജിതകാലേ സദ്ധിവിഹാരികോ, ഏവമ്പി മയാ സദ്ധിം ഉപജ്ഝായോ പരിഭോഗം ന കത്തുകാമോ. ഇമസ്മിം മയാ സദ്ധിം പരിഭോഗം അകരോന്തേ കിം മേ സമണഭാവേന, ഗിഹി ഭവിസ്സാമീ’’തി. അഥസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘ദുസ്സണ്ഠാപിതോ ഘരാവാസോ, കിം നു ഖോ കത്വാ ഗിഹിഭൂതോ ജീവിസ്സാമീ’’തി. തതോ ചിന്തേസി – ‘‘അട്ഠഹത്ഥസാടകം വിക്കിണിത്വാ ഏകം ഏളികം ഗണ്ഹിസ്സാമി, ഏളികാ നാമ ഖിപ്പം വിജായതി, സ്വാഹം വിജാതം വിജാതം വിക്കിണിത്വാ മൂലം കരിസ്സാമി, മൂലേ ബഹൂ കത്വാ ഏകം പജാപതിം ആനേസ്സാമി, സാ ഏകം പുത്തം വിജായിസ്സതി. അഥസ്സ മമ മാതുലസ്സ നാമം കത്വാ ചൂളയാനകേ നിസീദാപേത്വാ മമ പുത്തഞ്ച ഭരിയഞ്ച ആദായ മാതുലം വന്ദിതും ആഗമിസ്സാമി, ആഗച്ഛന്തേ അന്തരാമഗ്ഗേ മമ ഭരിയം ഏവം വക്ഖാമി – ‘ആനേഹി താവ മേ പുത്തം വഹിസ്സാമിന’ന്തി. സാ ‘കിം തേ പുത്തേന, ഏഹി, ഇമം യാനകം പാജേഹീ’തി വത്വാ പുത്തം ഗഹേത്വാ, ‘അഹം നേസ്സാമി ന’ന്തി നേത്വാ സന്ധാരേതും അസക്കോന്തീ ചക്കപഥേ ഛഡ്ഡേസ്സതി. അഥസ്സ സരീരം അഭിരുഹിത്വാ ചക്കം ഗമിസ്സതി, അഥ നം ‘ത്വം മമ പുത്തം നേവ മയ്ഹം അദാസി, നം സന്ധാരേതും നാസക്ഖി നാസിതോസ്മി തയാ’തി വത്വാ പതോദയട്ഠിയാ പിട്ഠിയം പഹരിസ്സാമീ’’തി.

സോ ഏവം ചിന്തേന്തോവ ഠത്വാ ബീജയമാനോ ഥേരസ്സ സീസേ താലവണ്ടേന പഹരി. ഥേരോ ‘‘കിം നു ഖോ അഹം സങ്ഘരക്ഖിതേന സീസേ പഹതോ’’തി ഉപധാരേന്തോ തേന ചിന്തിതചിന്തിതം സബ്ബം ഞത്വാ, ‘‘സങ്ഘരക്ഖിത, മാതുഗാമസ്സ പഹാരം ദാതും നാസക്ഖി, കോ ഏത്ഥ മഹല്ലകത്ഥേരസ്സ ദോസോ’’തി ആഹ. സോ ‘‘അഹോ നട്ഠോമ്ഹി, ഞാതം കിര മേ ഉപജ്ഝായേന ചിന്തിതചിന്തിതം, കിം മേ സമണഭാവേനാ’’തി താലവണ്ടം ഛഡ്ഡേത്വാ പലായിതും ആരദ്ധോ.

അഥ നം ദഹരാ ച സാമണേരാ ച അനുബന്ധിത്വാ ആദായ സത്ഥു സന്തികം അഗമംസു. സത്ഥാ തേ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാവ ‘‘കിം, ഭിക്ഖവേ, ആഗതത്ഥ, ഏകോ വോ ഭിക്ഖു ലദ്ധോ’’തി പുച്ഛി. ‘‘ആമ, ഭന്തേ, ഇമം ദഹരം ഉക്കണ്ഠിത്വാ പലായന്തം ഗഹേത്വാ തുമ്ഹാകം സന്തികം ആഗതമ്ഹാ’’തി. ‘‘ഏവം കിര ഭിക്ഖൂ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘കിമത്ഥം തേ ഭിക്ഖു ഏവം ഭാരിയം കമ്മം കതം, നനു ത്വം ആരദ്ധവീരിയസ്സ ഏകസ്സ ബുദ്ധസ്സ പുത്തോ, മാദിസസ്സ നാമ ബുദ്ധസ്സ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ അത്താനം ദമേത്വാ സോതാപന്നോതി വാ സകദാഗാമീതി വാ അനാഗാമീതി വാ അരഹാതി വാ വദാപേതും നാസക്ഖി, കിമത്ഥം ഏവം ഭാരിയം കമ്മമകാസീ’’തി? ‘‘ഉക്കണ്ഠിതോസ്മി, ഭന്തേ’’തി. ‘‘കിം കാരണാ ഉക്കണ്ഠിതോസീ’’തി? സോ ഏവം വസ്സാവാസികസാടകാനം ലദ്ധദിവസതോ പട്ഠായ യാവ ഥേരസ്സ താലവണ്ടേന പഹാരാ സബ്ബം തം പവത്തിം ആരോചേത്വാ, ‘‘ഇമിനാ കാരണേന പലാതോസ്മി, ഭന്തേ’’തി ആഹ. അഥ നം സത്ഥാ ‘‘ഏഹി ഭിക്ഖു, മാ ചിന്തയി ചിത്തം നാമേതം ദൂരേ ഹോന്തമ്പി ആരമ്മണം സമ്പടിച്ഛനകജാതികം, രാഗദോസമോഹബന്ധനാ മുച്ചനത്ഥായ വായമിതും വട്ടതീ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൩൭. ‘‘ദൂരങ്ഗമം ഏകചരം, അസരീരം ഗുഹാസയം;

യേ ചിത്തം സംയമേസ്സന്തി, മോക്ഖന്തി മാരബന്ധനാ’’തി.

തത്ഥ ദൂരങ്ഗമന്തി ചിത്തസ്സ ഹി മക്കടസുത്തമത്തകമ്പി പുരത്ഥിമാദിദിസാഭാഗേന ഗമനാഗമനം നാമ നത്ഥി, ദൂരേ സന്തമ്പി പന ആരമ്മണം സമ്പടിച്ഛതീതി ദൂരങ്ഗമം നാമ ജാതം. സത്തട്ഠചിത്താനി പന ഏകതോ കണ്ണികബദ്ധാനി ഏകക്ഖണേ ഉപ്പജ്ജിതും സമത്ഥാനി നാമ നത്ഥി. ഉപ്പത്തികാലേ ഏകേകമേവ ചിത്തം ഉപ്പജ്ജതി, തസ്മിം നിരുദ്ധേ പുന ഏകേകമേവ ഉപ്പജ്ജതീതി ഏകചരം നാമ ജാതം. ചിത്തസ്സ സരീരസണ്ഠാനം വാ നീലാദിപ്പകാരോ വണ്ണഭേദോ വാ നത്ഥീതി അസരീരം നാമ ജാതം. ഗുഹാ നാമ ചതുമഹാഭൂതഗുഹാ, ഇദഞ്ച ഹദയരൂപം നിസ്സായ പവത്തതീതി ഗുഹാസയം നാമ ജാതം. യേ ചിത്തന്തി യേ കേചി പുരിസാ വാ ഇത്ഥിയോ വാ ഗഹട്ഠാ വാ പബ്ബജിതാ വാ അനുപ്പജ്ജനകകിലേസസ്സ ഉപ്പജ്ജിതും അദേന്താ സതിസമ്മോസേന ഉപ്പന്നകിലേസം പജഹന്താ ചിത്തം സംയമേസ്സന്തി സംയതം അവിക്ഖിത്തം കരിസ്സന്തി. മോക്ഖന്തി മാരബന്ധനാതി സബ്ബേതേ കിലേസബന്ധനാഭാവേന മാരബന്ധനസങ്ഖാതാ തേഭൂമകവട്ടാ മുച്ചിസ്സന്തീതി.

ദേസനാപരിയോസാനേ ഭാഗിനേയ്യസങ്ഘരക്ഖിതത്ഥേരോ സോതാപത്തിഫലം പാപുണി, അഞ്ഞേപി ബഹൂ സോതാപന്നാദയോ ജാതാ, മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ അഹോസീതി.

സങ്ഘരക്ഖിതഭാഗിനേയ്യത്ഥേരവത്ഥു ചതുത്ഥം.