൩. അഞ്ഞതരഉക്കണ്ഠിതഭിക്ഖുവത്ഥു

സുദുദ്ദസന്തി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ സാവത്ഥിയം വിഹരന്തോ അഞ്ഞതരം ഉക്കണ്ഠിതഭിക്ഖും ആരബ്ഭ കഥേസി.

സത്ഥരി കിര സാവത്ഥിയം വിഹരന്തേ ഏകോ സേട്ഠിപുത്തോ അത്തനോ കുലൂപഗത്ഥേരം ഉപസങ്കമിത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, അഹം ദുക്ഖാ മുച്ചിതുകാമോ, ഏകം മേ ദുക്ഖതോ മുച്ചനകാരണം കഥേഥാ’’തി ആഹ. ‘‘സാധാവുസോ, സചേസി ദുക്ഖാ മുച്ചിതുകാമോ, സലാകഭത്തം ദേഹി, പക്ഖികഭത്തം ദേഹി, വസ്സാവാസികം ദേഹി, ചീവരാദയോ പച്ചയേ ദേഹി, അത്തനോ സാപതേയ്യം തയോ കോട്ഠാസേ കത്വാ ഏകേന കമ്മന്തം പയോജേഹി, ഏകേന പുത്തദാരം പോസേഹി, ഏകം ബുദ്ധസാസനേ ദേഹീ’’തി ആഹ. സോ ‘‘സാധു, ഭന്തേ’’തി വുത്തപടിപാടിയാ സബ്ബം കത്വാ പുന ഥേരം പുച്ഛി – ‘‘തതോ ഉത്തരിം അഞ്ഞം കിം കരോമി, ഭന്തേ’’തി? ‘‘ആവുസോ, തീണി സരണാനി ഗണ്ഹ, പഞ്ച സീലാനി ഗണ്ഹാഹീ’’തി. താനിപി പടിഗ്ഗഹേത്വാ തതോ ഉത്തരിം പുച്ഛി. ‘‘തേന ഹി ദസ സീലാനി ഗണ്ഹാഹീ’’തി. ‘‘സാധു, ഭന്തേ’’തി ഗണ്ഹി. സോ ഏവം അനുപുബ്ബേന പുഞ്ഞകമ്മസ്സ കതത്താ അനുപുബ്ബസേട്ഠിപുത്തോ നാമ ജാതോ. തതോ ‘‘ഉത്തരിമ്പി കത്തബ്ബം അത്ഥി, ഭന്തേ’’തി പുന പുച്ഛിത്വാ, ‘‘തേന ഹി പബ്ബജാഹീ’’തി വുത്തോ നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജി. തസ്സേകോ ആഭിധമ്മികഭിക്ഖു ആചരിയോ അഹോസി. ഏകോ വിനയധരോ ഉപജ്ഝായോ. തസ്സ ലദ്ധൂപസമ്പദസ്സ ആചരിയോ അത്തനോ സന്തികം ആഗതകാലേ അഭിധമ്മേ പഞ്ഹം കഥേസി – ‘‘ബുദ്ധസാസനേ നാമ ഇദം കാതും വട്ടതി, ഇദം ന വട്ടതീ’’തി. ഉപജ്ഝായോപിസ്സ അത്തനോ സന്തികം ആഗതകാലേ വിനയേ പഞ്ഹം കഥേസി – ‘‘ബുദ്ധസാസനേ നാമ ഇദം കാതും വട്ടതി, ഇദം ന വട്ടതി, ഇദം കപ്പതി, ഇദം ന കപ്പതീ’’തി. സോ ചിന്തേസി – ‘‘അഹോ ഭാരിയം ഇദം കമ്മം, അഹം ദുക്ഖാ മുച്ചിതുകാമോ പബ്ബജിതോ, ഇധ ച മമ ഹത്ഥപസാരണട്ഠാനമ്പി ന പഞ്ഞായതി, ഗേഹേ ഠത്വാവ ദുക്ഖാ മുച്ചിതും സക്കാ, മയാ ഗിഹിനാ ഭവിതും വട്ടതീ’’തി. സോ തതോ പട്ഠായ ഉക്കണ്ഠിതോ അനഭിരതോ ദ്വത്തിംസാകാരേ സജ്ഝായം ന കരോതി, ഉദ്ദേസം ന ഗണ്ഹാതി, കിസോ ലൂഖോ ധമനിസന്ഥതഗത്തോ ആലസ്സിയാഭിഭൂതോ കച്ഛുപരികിണ്ണോ അഹോസി.

അഥ നം ദഹരസാമണേരാ, ‘‘ആവുസോ, കിം ത്വം ഠിതട്ഠാനേ ഠിതോവ നിസിന്നട്ഠാനേ നിസിന്നോവ അഹോസി, പണ്ഡുരോഗാഭിഭൂതോ കിസോ ലൂഖോ ധമനിസന്ഥതഗത്തോ ആലസ്സിയാഭിഭൂതോ കച്ഛുപരികിണ്ണോ, കിം തേ കത’’ന്തി പുച്ഛിംസു. ‘‘ഉക്കണ്ഠിതോമ്ഹി, ആവുസോ’’തി. ‘‘കിം കാരണാ’’തി? സോ തം പവത്തിം ആരോചേസി. തേ തസ്സ ആചരിയുപജ്ഝായാനം ആചിക്ഖിംസു. ആചരിയുപജ്ഝായാ തം ആദായ സത്ഥു സന്തികം അഗമംസു. സത്ഥാ ‘‘കിം, ഭിക്ഖവേ, ആഗതത്ഥാ’’തി ആഹ. ‘‘ഭന്തേ, അയം ഭിക്ഖു തുമ്ഹാകം സാസനേ ഉക്കണ്ഠിതോ’’തി. ‘‘ഏവം കിര ഭിക്ഖൂ’’തി. ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘കിം കാരണാ’’തി? ‘‘അഹം, ഭന്തേ, ദുക്ഖാ മുച്ചിതുകാമോവ പബ്ബജിതോ, തസ്സ മേ ആചരിയോ അഭിധമ്മകഥം കഥേസി, ഉപജ്ഝായോ വിനയകഥം കഥേസി, സ്വാഹം ‘ഇധ മേ ഹത്ഥപസാരണട്ഠാനമ്പി നത്ഥി, ഗിഹിനാ ഹുത്വാ സക്കാ ദുക്ഖാ മുച്ചിതും, ഗിഹി ഭവിസ്സാമീ’തി സന്നിട്ഠാനമകാസിം, ഭന്തേ’’തി. ‘‘സചേ ത്വം, ഭിക്ഖു, ഏകമേവ രക്ഖിതും സക്ഖിസ്സസി, അവസേസാനം രക്ഖനകിച്ചം നത്ഥീ’’തി. ‘‘കിം, ഭന്തേ’’തി? ‘‘തവ ചിത്തമേവ രക്ഖിതും സക്ഖിസ്സസീ’’തി. ‘‘സക്ഖിസ്സാമി, ഭന്തേ’’തി. ‘‘തേന ഹി അത്തനോ ചിത്തമേവ രക്ഖാഹി, സക്കാ ദുക്ഖാ മുച്ചിതു’’ന്തി ഇമം ഓവാദം ദത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൩൬. ‘‘സുദുദ്ദസം സുനിപുണം, യത്ഥകാമനിപാതിനം;

ചിത്തം രക്ഖേഥ മേധാവീ, ചിത്തം ഗുത്തം സുഖാവഹ’’ന്തി.

തത്ഥ സുദുദ്ദസന്തി സുട്ഠു ദുദ്ദസം. സുനിപുണന്തി സുട്ഠു നിപുണം പരമസണ്ഹം. യത്ഥകാമനിപാതിനന്തി ജാതിആദീനി അനോലോകേത്വാ ലഭിതബ്ബാലഭിതബ്ബയുത്തായുത്തട്ഠാനേസു യത്ഥ കത്ഥചി നിപതനസീലം. ചിത്തം രക്ഖേഥ മേധാവീതി അന്ധബാലോ ദുമ്മേധോ അത്തനോ ചിത്തം രക്ഖിതും സമത്ഥോ നാമ നത്ഥി, ചിത്തവസികോ ഹുത്വാ അനയബ്യസനം പാപുണാതി. മേധാവീ പന പണ്ഡിതോവ ചിത്തം രക്ഖിതും സക്കോതി, തസ്മാ ത്വമ്പി ചിത്തമേവ ഗോപേഹി. ഇദഞ്ഹി ചിത്തം ഗുത്തം സുഖാവഹം മഗ്ഗഫലനിബ്ബാനസുഖാനി ആവഹതീതി.

ദേസനാപരിയോസാനേ സോ ഭിക്ഖു സോതാപത്തിഫലം പാപുണി, അഞ്ഞേപി ബഹൂ സോതാപന്നാദയോ അഹേസും, ദേസനാ മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ അഹോസീതി.

അഞ്ഞതരഉക്കണ്ഠിതഭിക്ഖുവത്ഥു തതിയം.