൨. അഞ്ഞതരഭിക്ഖുവത്ഥു

ദുന്നിഗ്ഗഹസ്സ ലഹുനോതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ സാവത്ഥിയം ജേതവനേ വിഹരന്തോ അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖും ആരബ്ഭ കഥേസി.

കോസലരഞ്ഞോ കിര വിജിതേ പബ്ബതപാദേ മാതികഗാമോ നാമ ഏകോ ഘനവാസോ ഗാമോ അഹോസി. അഥേകദിവസം സട്ഠിമത്താ ഭിക്ഖൂ സത്ഥു സന്തികേ യാവ അരഹത്താ കമ്മട്ഠാനം കഥാപേത്വാ തം ഗാമം ഗന്ത്വാ പിണ്ഡായ പവിസിംസു. അഥ നേ യോ തസ്സ ഗാമസ്സ സാമികോ മാതികോ നാമ, തസ്സ മാതാ ദിസ്വാ ഗേഹേ നിസീദാപേത്വാ നാനഗ്ഗരസേന യാഗുഭത്തേന പരിവിസിത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, കത്ഥ ഗന്തുകാമാ’’തി പുച്ഛി. ‘‘യഥാ ഫാസുകട്ഠാനം മഹാഉപാസികേ’’തി. സാ ‘‘വസ്സാവാസട്ഠാനം, അയ്യാ, പരിയേസന്തി മഞ്ഞേ’’തി ഞത്വാ പാദമൂലേ നിപജ്ജിത്വാ, ‘‘സചേ, അയ്യാ, ഇമം തേമാസം ഇധ വസിസ്സന്തി, അഹം തീണി സരണാനി, പഞ്ച സീലാനി ഗഹേത്വാ ഉപോസഥകമ്മം കരിസ്സാമീ’’തി ആഹ. ഭിക്ഖൂ ‘‘മയം ഇമം നിസ്സായ ഭിക്ഖായ അകിലമന്താ ഭവനിസ്സരണം കാതും സക്ഖിസ്സാമാ’’തി അധിവാസയിംസു. സാ തേസം വസനട്ഠാനം വിഹാരം പടിജഗ്ഗിത്വാ അദാസി.

തേ തത്ഥേവ വസന്താ ഏകദിവസം സന്നിപതിത്വാ അഞ്ഞമഞ്ഞം ഓവദിംസു, ‘‘ആവുസോ, അമ്ഹേഹി പമാദചാരം ചരിതും ന വട്ടതി. അമ്ഹാകഞ്ഹി സകഗേഹം വിയ അട്ഠ മഹാനിരയാ വിവടദ്വാരായേവ, ധരമാനകബുദ്ധസ്സ ഖോ പന സന്തികേ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ മയം ആഗതാ, ബുദ്ധാ ച നാമ പദാനുപദികം വിചരന്തേനാപി സഠേന ആരാധേതും ന സക്കാ, യഥാജ്ഝാസയേനേവ ആരാധേതും സക്കാ, അപ്പമത്താ ഹോഥ, ദ്വീഹി ഏകട്ഠാനേ ന ഠാതബ്ബം, ന നിസീദിതബ്ബം, സായം ഖോ പന ഥേരൂപട്ഠാനകാലേ പാതോവ ഭിക്ഖാചാരകാലേ ഏകതോ ഭവിസ്സാമ, സേസകാലേ ദ്വേ ഏകതോ ന ഭവിസ്സാമ, അപിച ഖോ പന അഫാസുകേന ഭിക്ഖുനാ ആഗന്ത്വാ വിഹാരമജ്ഝേ ഘണ്ഡിയാ പഹതായ ഘണ്ഡിസഞ്ഞായ ആഗന്ത്വാ തസ്സ ഭേസജ്ജം കരിസ്സാമാ’’തി.

തേസു ഏവം കതികം കത്വാ വിഹരന്തേസു ഏകദിവസം സാ ഉപാസികാ സപ്പിതേലഫാണിതാദീനി ഗാഹാപേത്വാ ദാസദാസികമ്മകരാദീഹി പരിവുതാ സായന്ഹസമയേ തം വിഹാരം ഗന്ത്വാ വിഹാരമജ്ഝേ ഭിക്ഖൂ അദിസ്വാ, ‘‘കഹം നു ഖോ, അയ്യാ, ഗതാ’’തി പുരിസേ പുച്ഛിത്വാ, ‘‘അത്തനോ അത്തനോ രത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനേസു നിസിന്നാ ഭവിസ്സന്തി, അയ്യേ’’തി വുത്തേ, ‘‘കിം നു ഖോ കത്വാ ദട്ഠും സക്ഖിസ്സാമീ’’തി ആഹ. അഥ നം ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ കതികവത്തം ജാനനമനുസ്സാ ആഹംസു – ‘‘ഘണ്ഡിയാ പഹതായ സന്നിപതിസ്സന്തി, അയ്യേ’’തി. സാ ച ഘണ്ഡിം പഹരാപേസി. ഭിക്ഖൂ ഘണ്ഡിസദ്ദം സുത്വാ, ‘‘കസ്സചി അഫാസുകം ഭവിസ്സതീ’’തി സകസകട്ഠാനേഹി നിക്ഖമിത്വാ വിഹാരമജ്ഝേ സന്നിപതിംസു. ദ്വേപി ജനാ ഏകമഗ്ഗേനാഗതാ നാമ നത്ഥി. ഉപാസികാ ഏകേകട്ഠാനതോ ഏകേകമേവ ആഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ, ‘‘മമ പുത്തേഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം കലഹോ കതോ ഭവിസ്സതീ’’തി ചിന്തേത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം വന്ദിത്വാ പുച്ഛി – ‘‘കലഹം നു ഖോ, ഭന്തേ, കരിത്ഥാ’’തി? ‘‘ന കരോമ, മഹാഉപാസികേ’’തി. ‘‘സചേ വോ, ഭന്തേ, കലഹോ നത്ഥി, അഥ കസ്മാ യഥാ അമ്ഹാകം ഗേഹം ആഗച്ഛന്താ സബ്ബേ ഏകതോവ ആഗച്ഛഥ, ഏവം അനാഗന്ത്വാ ഏകേകട്ഠാനതോ ഏകേകാവ ആഗതാ’’തി? ‘‘മഹാഉപാസികേ, ഏകേകസ്മിം ഠാനേ നിസീദിത്വാ സമണധമ്മം കരിമ്ഹാ’’തി. ‘‘കോ ഏസ, ഭന്തേ, സമണധമ്മോ നാമാ’’തി? ‘‘ദ്വത്തിംസാകാരേ സജ്ഝായം കരോമ, അത്തഭാവേ ച ഖയവയം പട്ഠപേമ, മഹാഉപാസികേ’’തി. ‘‘കിം പന, ഭന്തേ, ദ്വത്തിംസാകാരേ സജ്ഝായം കാതും, അത്തഭാവേ ച ഖയവയം പട്ഠപേതും തുമ്ഹാകമേവ വട്ടതി, ഉദാഹു അമ്ഹാകമ്പീതി, കസ്സചിപി അവാരിതോ ഏസ ധമ്മോ, മഹാഉപാസികേ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഭന്തേ, മയ്ഹമ്പി ദ്വത്തിംസാകാരം ദേഥ, അത്തഭാവേ ച ഖയവയപട്ഠപനം ആചിക്ഖഥാ’’തി. ‘‘തേന ഹി ഉഗ്ഗണ്ഹ, മഹാഉപാസികേ’’തി സബ്ബം ഉഗ്ഗണ്ഹാപേസും.

സാ തതോ പട്ഠായ ദ്വത്തിംസാകാരേ സജ്ഝായം കത്വാ അത്തനി ഖയവയം പട്ഠപേത്വാ തേഹി ഭിക്ഖൂഹി പുരേതരമേവ തയോ മഗ്ഗേ, തീണി ച ഫലാനി പാപുണി. മഗ്ഗേനേവ ചസ്സാ ചതസ്സോ പടിസമ്ഭിദാ ലോകിയഅഭിഞ്ഞാ ച ആഗമിംസു. സാ മഗ്ഗഫലസുഖതോ വുട്ഠായ ദിബ്ബചക്ഖുനാ ഓലോകേത്വാ, ‘‘കദാ നു ഖോ മമ പുത്തേഹി അയം ധമ്മോ അധിഗതോ’’തി ഉപധാരേന്തീ സബ്ബേപിമേ സരാഗാ സദോസാ സമോഹാ ഝാനവിപസ്സനാമത്തമ്പി തേസം നത്ഥി, ‘‘കിം നു ഖോ മയ്ഹം പുത്താനം അരഹത്തസ്സ ഉപനിസ്സയോ അത്ഥി, നത്ഥീ’’തി ആവജ്ജേത്വാ, ‘‘അത്ഥീ’’തി ദിസ്വാ, ‘‘സേനാസനസപ്പായം നു ഖോ അത്ഥി, നത്ഥീ’’തി ആവജ്ജേത്വാ തമ്പി ദിസ്വാ, ‘‘പുഗ്ഗലസപ്പായം നു ഖോ ലഭന്തി, ന ലഭന്തീ’’തി ആവജ്ജേസി, പുഗ്ഗലസപ്പായമ്പി ദിസ്വാ, ‘‘ആഹാരസപ്പായം നു ഖോ ലഭന്തി, ന ലഭന്തീ’’തി ഉപധാരേന്തീ ‘‘ആഹാരസപ്പായം നേസം നത്ഥീ’’തി ദിസ്വാ തതോ പട്ഠായ നാനാവിധം യാഗും, അനേകപ്പകാരം ഖജ്ജകം, നാനഗ്ഗരസഞ്ച ഭോജനം സമ്പാദേത്വാ ഗേഹേ ഭിക്ഖൂ നിസീദാപേത്വാ ദക്ഖിണോദകം ദത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, തുമ്ഹാകം യം യം രുച്ചതി, തം തം ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജഥാ’’തി നിയ്യാദേസി. തേ യഥാരുചി യാഗുആദീനി ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തി. തേസം സപ്പായാഹാരം ലഭന്താനം ചിത്തം ഏകഗ്ഗം അഹോസി.

തേ ഏകഗ്ഗേന ചിത്തേന വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ ന ചിരസ്സേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പത്വാ ചിന്തയിംസു – ‘‘അഹോ മഹാഉപാസികാ അമ്ഹാകം പതിട്ഠാ ജാതാ, സചേ മയം സപ്പായാഹാരം ന ലഭിമ്ഹ, ന നോ മഗ്ഗഫലപടിവേധോ അഭവിസ്സ, ഇദാനി വുട്ഠവസ്സാ പവാരേത്വാ സത്ഥു സന്തികം ഗമിസ്സാമാ’’തി. തേ ‘‘സത്ഥാരം ദട്ഠുകാമമ്ഹാ’’തി മഹാഉപാസികം ആപുച്ഛിംസു. ‘‘മഹാഉപാസികാ സാധു, അയ്യാ’’തി. തേ അനുഗന്ത്വാ പുനപി, ‘‘ഭന്തേ, അമ്ഹേ ഓലോകേയ്യാഥാ’’തി ബഹൂനി പിയവചനാനി വത്വാ പടിനിവത്തി. തേപി ഖോ ഭിക്ഖൂ സാവത്ഥിം ഗന്ത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസിന്നാ ‘‘കച്ചി, ഭിക്ഖവേ, ഖമനീയം, കച്ചി യാപനീയം, ന ച പിണ്ഡകേന കിലമിത്ഥാ’’തി വുത്തേ ‘‘ഖമനീയം, ഭന്തേ, യാപനീയം, ഭന്തേ, പിണ്ഡകേന പന നേവ കിലമിമ്ഹ. അമ്ഹാകഞ്ഹി മാതികമാതാ നാമേകാ ഉപാസികാ ചിത്താചാരം ഞത്വാ, ‘അഹോ വത നോ ഏവരൂപം നാമ ആഹാരം പടിയാദേയ്യാ’തി ചിന്തിതേ യഥാചിന്തിതം ആഹാരം പടിയാദേത്വാ അദാസീ’’തി തസ്സാ ഗുണകഥം കഥയിംസു.

അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു തസ്സാ ഗുണകഥം സുത്വാ തത്ഥ ഗന്തുകാമോ ഹുത്വാ സത്ഥു സന്തികേ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, തം ഗാമം ഗമിസ്സാമീ’’തി സത്ഥാരം ആപുച്ഛിത്വാ ജേതവനതോ നിക്ഖമിത്വാ അനുപുബ്ബേന തം ഗാമം പത്വാ വിഹാരം പവിസനദിവസേയേവ ചിന്തേസി – ‘‘അയം കിര ഉപാസികാ ചിന്തിതചിന്തിതം ജാനാതി, അഹഞ്ച മഗ്ഗകിലന്തോ വിഹാരം പടിജഗ്ഗിതും ന സക്ഖിസ്സാമി, അഹോ വത മേ വിഹാരപടിജഗ്ഗകം മനുസ്സം പേസേയ്യാ’’തി. ഉപാസികാ ഗേഹേ നിസിന്നാവ ആവജ്ജേന്തീ തമത്ഥം ഞത്വാ, ‘‘ഗച്ഛ, വിഹാരം പടിജഗ്ഗിത്വാ ഏഹീ’’തി മനുസ്സം പേസേസി. ഇതരോപി പാനീയം പിവിതുകാമോ ‘‘അഹോ വത മേ സക്ഖരപാനകം കത്വാ പേസേയ്യാ’’തി ചിന്തേസി. ഉപാസികാ തമ്പി പേസേസി. സോ പുനദിവസേ ‘‘പാതോവ സിനിദ്ധയാഗും മേ സഉത്തരിഭങ്ഗം പേസേതൂ’’തി ചിന്തേസി. ഉപാസികാ തഥാ അകാസി. സോ യാഗും പിവിത്വാ, ‘‘അഹോ വത മേ ഏവരൂപം ഖജ്ജകം പേസേയ്യാ’’തി ചിന്തേസി. ഉപാസികാ തമ്പി പേസേസി. സോ ചിന്തേസി – ‘‘അയം ഉപാസികാ മയാ സബ്ബം ചിന്തിതചിന്തിതം പേസേസി, അഹം ഏതം ദട്ഠുകാമോ, അഹോ വത മേ നാനഗ്ഗരസഭോജനം ഗാഹാപേത്വാ സയമേവ ആഗച്ഛേയ്യാ’’തി. ഉപാസികാ ‘‘മമ പുത്തോ മം ദട്ഠുകാമോ, ആഗമനം മേ പച്ചാസീസതീ’’തി ഭോജനം ഗാഹാപേത്വാ വിഹാരം ഗന്ത്വാ തസ്സ അദാസി. സോ കതഭത്തകിച്ചോ ‘‘മാതികമാതാ നാമ ത്വം, മഹാഉപാസികേ’’തി പുച്ഛി. ‘‘ആമ, താതാ’’തി. ‘‘ത്വം പരചിത്തം ജാനാസീ’’തി? ‘‘കിം മം പുച്ഛസി, താതാ’’തി? ‘‘മയാ ചിന്തിതചിന്തിതം സബ്ബമകാസി, തേന തം പുച്ഛാമീ’’തി. ‘‘പരചിത്തജാനനകഭിക്ഖൂ ബഹൂ, താതാ’’തി? ‘‘നാഹം അഞ്ഞേ പുച്ഛാമി, തുവം പുച്ഛാമി, ഉപാസികേ’’തി. ഏവം സന്തേപി ഉപാസികാ ‘‘പരചിത്തം ജാനാമീ’’തി അവത്വാ ‘‘പരചിത്തം ജാനന്താ നാമ ഏവം കരോന്തി പുത്താ’’തി ആഹ. സോ ‘‘ഭാരിയം വതിദം കമ്മം, പുഥുജ്ജനാ നാമ സോഭനമ്പി അസോഭനമ്പി ചിന്തേന്തി, സചാഹം കിഞ്ചി അയുത്തം ചിന്തയിസ്സാമി, സഹ ഭണ്ഡകേന ചോരം ചൂളായ ഗണ്ഹന്തീ വിയ മം വിപ്പകാരം പാപേയ്യ, മയാ ഇതോ പലായിതും വട്ടതീ’’തി ചിന്തേത്വാ, ‘‘ഉപാസികേ, അഹം ഗമിസ്സാമീ’’തി ആഹ. ‘‘കഹം, അയ്യാ’’തി? ‘‘സത്ഥു സന്തികം, ഉപാസികേ’’തി. ‘‘വസഥ താവ, ഭന്തേ, ഇധാ’’തി. ‘‘ന വസിസ്സാമി, ഉപാസികേ, ഗമിസ്സാമേവാ’’തി നിക്ഖമിത്വാ സത്ഥു സന്തികം അഗമാസി. അഥ നം സത്ഥാ ‘‘കിം ഭിക്ഖു ന ത്വം തത്ഥ വസസീ’’തി പുച്ഛി. ‘‘ആമ, ഭന്തേ, ന സക്കാ തത്ഥ വസിതു’’ന്തി. ‘‘കിം കാരണാ ഭിക്ഖൂ’’തി? ‘‘ഭന്തേ, സാ ഉപാസികാ ചിന്തിതചിന്തിതം സബ്ബം ജാനാതി, പുഥുജ്ജനാ ച നാമ സോഭനമ്പി അസോഭനമ്പി ചിന്തേന്തി, സചാഹം കിഞ്ചി അയുത്തം ചിന്തേസ്സാമി, സഹ ഭണ്ഡകേന ചോരം ചൂളായ ഗണ്ഹന്തീ വിയ മം വിപ്പകാരം പാപേസ്സതീ’’തി ചിന്തേത്വാ ആഗതോമ്ഹീതി. ‘‘ഭിക്ഖു, തത്ഥേവ തയാ വസിതും വട്ടതീ’’തി, ‘‘ന സക്കോമി, ഭന്തേ, നാഹം തത്ഥ വസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘തേന ഹി ത്വം, ഭിക്ഖു, ഏകമേവ രക്ഖിതും സക്ഖിസ്സസീ’’തി. ‘‘കിം, ഭന്തേ’’തി? ‘‘തവ ചിത്തമേവ രക്ഖ, ചിത്തം നാമേതം ദുരക്ഖം, ത്വം അത്തനോ ചിത്തമേവ നിഗ്ഗണ്ഹ, മാ അഞ്ഞം കിഞ്ചി ചിന്തയി, ചിത്തം നാമേതം ദുന്നിഗ്ഗഹ’’ന്തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൩൫. ‘‘ദുന്നിഗ്ഗഹസ്സ ലഹുനോ, യത്ഥകാമനിപാതിനോ;

ചിത്തസ്സ ദമഥോ സാധു, ചിത്തം ദന്തം സുഖാവഹ’’ന്തി.

തത്ഥ ചിത്തം നാമേതം ദുക്ഖേന നിഗ്ഗയ്ഹതീതി ദുന്നിഗ്ഗഹം. ലഹും ഉപ്പജ്ജതി ച നിരുജ്ഝതി ചാതി ലഹു. തസ്സ ദുന്നിഗ്ഗഹസ്സ ലഹുനോ. യത്ഥകാമനിപാതിനോതി യത്ഥ കത്ഥചിദേവ നിപതനസീലസ്സ. ഏതഞ്ഹി ലഭിതബ്ബട്ഠാനം വാ അലഭിതബ്ബട്ഠാനം വാ യുത്തട്ഠാനം വാ അയുത്തട്ഠാനം വാ ന ജാനാതി, നേവ ജാതിം ഓലോകേതി, ന ഗോത്തം, ന വയം. യത്ഥ യത്ഥ ഇച്ഛതി, തത്ഥ തത്ഥേവ നിപതതീതി ‘‘യത്ഥകാമനിപാതീ’’തി വുച്ചതി. തസ്സ ഏവരൂപസ്സ ചിത്തസ്സ ദമഥോ സാധു ചതൂഹി അരിയമഗ്ഗേഹി ദന്തഭാവോ യഥാ നിബ്ബിസേവനം ഹോതി, തഥാ കതഭാവോ സാധു. കിം കാരണാ? ഇദഞ്ഹി ചിത്തം ദന്തം സുഖാവഹം നിബ്ബിസേവനം കതം മഗ്ഗഫലസുഖം പരമത്ഥനിബ്ബാനസുഖഞ്ച ആവഹതീതി.

ദേസനാപരിയോസാനേ സമ്പത്തപരിസായ ബഹൂ സോതാപന്നാദയോ അഹേസും, മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ ജാതാതി.

സത്ഥാ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഇമം ഓവാദം ദത്വാ, ‘‘ഗച്ഛ, ഭിക്ഖു, അഞ്ഞം കിഞ്ചി അചിന്തയിത്വാ തത്ഥേവ വസാഹീ’’തി പഹിണി. സോ ഭിക്ഖു സത്ഥു സന്തികാ ഓവാദം ലഭിത്വാ തത്ഥ അഗമാസി. കിഞ്ചി ബഹിദ്ധാ ചിന്തനം നാമ ന ചിന്തേസി. മഹാഉപാസികാപി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ ഓലോകേന്തീ ഥേരം ദിസ്വാ, ‘‘ഇദാനി ഓവാദദായകം ആചരിയം ലഭിത്വാ പുനാഗതോ മമ പുത്തോ’’തി അത്തനോ ഞാണേനേവ പരിച്ഛിന്ദിത്വാ തസ്സ സപ്പായാഹാരം പടിയാദേത്വാ അദാസി. സോ സപ്പായഭോജനം സേവിത്വാ കതിപാഹേനേവ അരഹത്തം പത്വാ മഗ്ഗഫലസുഖേന വീതിനാമേന്തോ ‘‘അഹോ മഹാഉപാസികാ മയ്ഹം പതിട്ഠാ ജാതാ, അഹം ഇമം നിസ്സായ ഭവനിസ്സരണം പത്തോമ്ഹീ’’തി ചിന്തേത്വാ, ‘‘ഇമസ്മിം താവ മേ അത്തഭാവേ പതിട്ഠാ ജാതാ, സംസാരേ പന മേ സംസരന്തസ്സ അഞ്ഞേസുപി അത്തഭാവേസു അയം പതിട്ഠാ ഭൂതപുബ്ബാ, നോ’’തി ഉപധാരേന്തോ ഏകൂനഅത്തഭാവസതം അനുസ്സരി. സാപി ഏകൂനഅത്തഭാവസതേ തസ്സ പാദപരിചാരികാ അഞ്ഞേസു പടിബദ്ധചിത്താ ഹുത്വാ തം ജീവിതാ വോരോപേസി. ഥേരോ തസ്സാ ഏത്തകം അഗുണം ദിസ്വാ, ‘‘അഹോ മയം മഹാഉപാസികാ ഭാരിയം കമ്മം അകാസീ’’തി ചിന്തേസി.

മഹാഉപാസികാപി ഗേഹേ നിസിന്നാവ ‘‘കിം നു ഖോ മയ്ഹം പുത്തസ്സ പബ്ബജിതകിച്ചം മത്തകം പത്തം, നോ’’തി ഉപധാരയമാനാ തസ്സ അരഹത്തപത്തിം ഞത്വാ ഉത്തരി ഉപധാരിയമാനാ, ‘‘മമ പുത്തോ അരഹത്തം പത്വാ അഹോ വത മേ അയം ഉപാസികാ മഹതീ പതിട്ഠാ ജാതാ’’തി ചിന്തേത്വാ, ‘‘അതീതേപി നു ഖോ മേ അയം പതിട്ഠാ ഭൂതപുബ്ബാ, നോ’’തി ഉപധാരേന്തോ ഏകൂനഅത്തഭാവസതം അനുസ്സരി, ‘‘അഹം ഖോ പന ഏകൂനഅത്തഭാവസതേ അഞ്ഞേഹി സദ്ധിം ഏകതോ ഹുത്വാ ഏതം ജീവിതാ വോരോപേസിം, അയം മേ ഏത്തകം അഗുണം ദിസ്വാ ‘അഹോ ഭാരിയം കമ്മം കതം ഉപാസികായാ’’തി ചിന്തേസി. ‘‘അത്ഥി നു ഖോ ഏവം സംസാരേ സംസരന്തിയാ മമ പുത്തസ്സ ഉപകാരോ കതപുബ്ബോ’’തി ഉപധാരയമാനാ തതോ ഉത്തരിം സതമം അത്തഭാവം അനുസ്സരിത്വാ സതമേ അത്തഭാവേ മയാ ഏതസ്സ പാദപരിചാരികായ ഹുത്വാ ഏതസ്മിം ജീവിതാ വോരോപനട്ഠാനേ ജീവിതദാനം ദിന്നം, അഹോ മയാ മമ പുത്തസ്സ മഹാഉപകാരോ കതപുബ്ബോ’’തി ഗേഹേ നിസിന്നാവ ഉത്തരിം വിസേസേത്വാ ‘‘ഉപധാരേഥാ’’തി ആഹ. സോ ദിബ്ബായ സോതധാതുയാ സദ്ദം സുത്വാ വിസേസേത്വാ സതമം അത്തഭാവം അനുസ്സരിത്വാ തത്ഥ തായ അത്തനോ ജീവിതസ്സ ദിന്നഭാവം ദിസ്വാ, ‘‘അഹോ മമ ഇമായ മഹാഉപാസികായ ഉപകാരോ കതപുബ്ബോ’’തി അത്തമനോ ഹുത്വാ തസ്സാ തത്ഥേവ ചതൂസു മഗ്ഗഫലേസു പഞ്ഹം കഥേത്വാ അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബായീതി.

അഞ്ഞതരഭിക്ഖുവത്ഥു ദുതിയം.