൩. നന്ദത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോതിആദികം ആയസ്മതോ നന്ദത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഹംസവതീനഗരേ ഏകസ്മിം കുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഭഗവതോ സന്തികേ ധമ്മം സുണന്തോ സത്ഥാരം ഏകം ഭിക്ഖും ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരാനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേന്തം ദിസ്വാ സയം തം ഠാനന്തരം പത്ഥേന്തോ ഭഗവതോ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച പൂജാസക്കാരബഹുലം മഹാദാനം പവത്തേത്വാ ‘‘അഹം, ഭന്തേ, അനാഗതേ തുമ്ഹാദിസസ്സ ബുദ്ധസ്സ ഏവരൂപോ സാവകോ ഭവേയ്യ’’ന്തി പണിധാനം അകാസി.

സോ തതോ പട്ഠായ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ അത്ഥദസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ധമ്മതായ നാമ നദിയാ മഹന്തോ കച്ഛപോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ ഏകദിവസം സത്ഥാരം നദിം തരിതും തീരേ ഠിതം ദിസ്വാ സയം ഭഗവന്തം താരേതുകാമോ സത്ഥു പാദമൂലേ നിപജ്ജി. സത്ഥാ തസ്സ അജ്ഝാസയം ഞത്വാ പിട്ഠിം അഭിരുഹി. സോ ഹട്ഠതുട്ഠോ വേഗേന സോതം ഛിന്ദന്തോ സീഘതരം പരതീരം പാപേസി. ഭഗവാ തസ്സ അനുമോദനം വദന്തോ ഭാവിനിം സമ്പത്തിം കഥേത്വാ പക്കാമി.

സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന സുഗതീസുയേവ സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കപിലവത്ഥുസ്മിം സുദ്ധോദനമഹാരാജസ്സ അഗ്ഗമഹേസിയാ മഹാപജാപതിഗോതമിയാ കുച്ഛിമ്ഹി നിബ്ബത്തോ, തസ്സ നാമഗ്ഗഹണദിവസേ ഞാതിസങ്ഘം നന്ദയന്തോ ജാതോതി ‘‘നന്ദോ’’ത്വേവ നാമം അകംസു. തസ്സ വയപ്പത്തകാലേ ഭഗവാ പവത്തിതവരധമ്മചക്കോ ലോകാനുഗ്ഗഹം കരോന്തോ അനുക്കമേന കപിലവത്ഥും ഗന്ത്വാ ഞാതിസമാഗമേ പോക്ഖരവസ്സം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ വേസ്സന്തരജാതകം (ജാ. ൨.൨൨.൧൬൫൫ ആദയോ) കഥേത്വാ ദുതിയദിവസേ പിണ്ഡായ പവിട്ഠോ ‘‘ഉത്തിട്ഠേ നപ്പമജ്ജേയ്യാ’’തി (ധ. പ. ൧൬൮) ഗാഥായ പിതരം സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠാപേത്വാ നിവേസനം ഗന്ത്വാ ‘‘ധമ്മഞ്ചരേ സുചരിത’’ന്തി (ധ. പ. ൧൬൯) ഗാഥായ മഹാപജാപതിം സോതാപത്തിഫലേ രാജാനം സകദാഗാമിഫലേ പതിട്ഠാപേത്വാ തതിയദിവസേ നന്ദകുമാരസ്സ അഭിസേകഗേഹപവേസനആവാഹമങ്ഗലേസു വത്തമാനേസു പിണ്ഡായ പാവിസി. സത്ഥാ നന്ദകുമാരസ്സ ഹത്ഥേ പത്തം ദത്വാ മങ്ഗലം വത്വാ തസ്സ ഹത്ഥതോ പത്തം അഗ്ഗഹേത്വാവ വിഹാരം ഗതോ, തം പത്തഹത്ഥം വിഹാരം ആഗതം അനിച്ഛമാനംയേവ പബ്ബാജേത്വാ തഥാപബ്ബാജിതത്തായേവ അനഭിരതിയാ പീളിതം ഞത്വാ ഉപായേന തസ്സ തം അനഭിരതിം വിനോദേസി. സോ യോനിസോ പടിസങ്ഖായ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. ഥേരോ പുന ദിവസേ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമാഹ – ‘‘യം മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ പാടിഭോഗോ പഞ്ചന്നം അച്ഛരാസതാനം പടിലാഭായ കകുടപാദാനം, മുഞ്ചാമഹം, ഭന്തേ, ഭഗവന്തം ഏതസ്മാ പടിസ്സവാ’’തി. ഭഗവാപി ‘‘യദേവ തേ, നന്ദ, അനുപാദായ ആസവേഹി ചിത്തം വിമുത്തം, തദാഹം മുത്തോ ഏതസ്മാ പടിസ്സവാ’’തി ആഹ. അഥസ്സ ഭഗവാ സവിസേസം ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരതം ഞത്വാ തം ഗുണം വിഭാവേന്തോ ‘‘ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, മമ സാവകാനം ഭിക്ഖൂനം ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരാനം യദിദം നന്ദോ’’തി (അ. നി. ൧.൨൧൯, ൨൩൦) ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരഭാവേന നം ഏതദഗ്ഗേ ഠപേസി. ഥേരോ ഹി ‘‘ഇന്ദ്രിയാസംവരം നിസ്സായ ഇമം വിപ്പകാരം പത്തോ, തമഹം സുട്ഠു നിഗ്ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി ഉസ്സാഹജാതോ ബലവഹിരോത്തപ്പോ തത്ഥ ച കതാധികാരത്താ ഇന്ദ്രിയസംവരേ ഉക്കംസപാരമിം അഗമാസി.

൨൭. ഏവം സോ ഏതദഗ്ഗട്ഠാനം പത്വാ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സപ്പത്തോ പുബ്ബചരിതാപദാനം പകാസേന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോതിആദിമാഹ. വത്ഥം ഖോമം മയാ ദിന്നന്തി ഖോമരട്ഠേ ജാതം വത്ഥം ഭഗവതി ചിത്തപ്പസാദേന ഗാരവബഹുമാനേന മയാ പരമസുഖുമം ഖോമവത്ഥം ദിന്നന്തി അത്ഥോ. സയമ്ഭുസ്സാതി സയമേവ ഭൂതസ്സ ജാതസ്സ അരിയായ ജാതിയാ നിബ്ബത്തസ്സ. മഹേസിനോതി മഹന്തേ സീലസമാധിപഞ്ഞാവിമുത്തിവിമുത്തിഞാണദസ്സനക്ഖന്ധേ ഏസി ഗവേസീതി മഹേസി, തസ്സ മഹേസിനോ സയമ്ഭുസ്സ ചീവരത്ഥായ ഖോമവത്ഥം മയാ ദിന്നന്തി സമ്ബന്ധോ.

൨൮. തം മേ ബുദ്ധോ വിയാകാസീതി ഏത്ഥ തന്തി സാമ്യത്ഥേ ഉപയോഗവചനം, തസ്സ വത്ഥദായകസ്സ മേ ദാനഫലം വിസേസേന അകാസി കഥേസി ബുദ്ധോതി അത്ഥോ. ജലജുത്തമനാമകോതി പദുമുത്തരനാമകോ. ‘‘ജലരുത്തമനായകോ’’തിപി പാഠോ, തസ്സ ജലമാനാനം ദേവബ്രഹ്മാനം ഉത്തമനായകോ പധാനോതി അത്ഥോ. ഇമിനാ വത്ഥദാനേനാതി ഇമിനാ വത്ഥദാനസ്സ നിസ്സന്ദേന ത്വം അനാഗതേ ഹേമവണ്ണോ സുവണ്ണവണ്ണോ ഭവിസ്സസി.

൨൯. ദ്വേ സമ്പത്തിം അനുഭോത്വാതി ദിബ്ബമനുസ്സസങ്ഖാതാ ദ്വേ സമ്പത്തിയോ അനുഭവിത്വാ. കുസലമൂലേഹി ചോദിതോതി കുസലാവയവേഹി കുസലകോട്ഠാസേഹി ചോദിതോ പേസിതോ, ‘‘ത്വം ഇമിനാ പുഞ്ഞേന സത്ഥു കുലം പസവാഹീ’’തി പേസിതോ വിയാതി അത്ഥോ. ‘‘ഗോതമസ്സ ഭഗവതോ കനിട്ഠോ ത്വം ഭവിസ്സസീ’’തി ബ്യാകാസീതി സമ്ബന്ധോ.

൩൦. രാഗരത്തോ സുഖസീലോതി കിലേസകാമേഹി രത്തോ അല്ലീനോ കായസുഖചിത്തസുഖാനുഭവനസഭാവോ. കാമേസു ഗേധമായുതോതി വത്ഥുകാമേസു ഗേധസങ്ഖാതായ തണ്ഹായ ആയുതോ യോജിതോതി അത്ഥോ. ബുദ്ധേന ചോദിതോ സന്തോ, തദാ ത്വന്തി യസ്മാ കാമേസു ഗേധിതോ, തദാ തസ്മാ ത്വം അത്തനോ ഭാതുകേന ഗോതമബുദ്ധേന ചോദിതോ പബ്ബജ്ജായ ഉയ്യോജിതോ തസ്സ സന്തികേ പബ്ബജിസ്സസീതി സമ്ബന്ധോ.

൩൧. പബ്ബജിത്വാന ത്വം തത്ഥാതി തസ്മിം ഗോതമസ്സ ഭഗവതോ സാസനേ ത്വം പബ്ബജിത്വാ കുസലമൂലേന മൂലഭൂതേന പുഞ്ഞസമ്ഭാരേന ചോദിതോ ഭാവനായം നിയോജിതോ സബ്ബാസവേ സകലാസവേ പരിഞ്ഞായ ജാനിത്വാ പജഹിത്വാ അനാമയോ നിദ്ദുക്ഖോ നിബ്ബായിസ്സസി അദസ്സനം പാപേസ്സസി, അപണ്ണത്തികഭാവം ഗമിസ്സസീതി അത്ഥോ.

൩൨. സതകപ്പസഹസ്സമ്ഹീതി ഇതോ കപ്പതോ പുബ്ബേ സതകപ്പാധികേ സഹസ്സമേ കപ്പമ്ഹി ചേളനാമകാ ചത്താരോ ചക്കവത്തിരാജാനോ അഹേസുന്തി അത്ഥോ. സട്ഠി കപ്പസഹസ്സാനീതി കപ്പസഹസ്സാനി സട്ഠി ച അതിക്കമിത്വാ ഹേട്ഠാ ഏകസ്മിം കപ്പേ ചത്താരോ ജനാ ഉപചേളാ നാമ ചക്കവത്തിരാജാനോ ചതൂസു ജാതീസു അഹേസുന്തി അത്ഥോ.

൩൩. പഞ്ചകപ്പസഹസ്സമ്ഹീതി പഞ്ചകപ്പാധികേ സഹസ്സമേ കപ്പമ്ഹി ചേളാ നാമ ചത്താരോ ജനാ ചക്കവത്തിരാജാനോ സത്തഹി രതനേഹി സമ്പന്നാ സമങ്ഗീഭൂതാ ജമ്ബുദീപഅപരഗോയാനഉത്തരകുരുപുബ്ബവിദേഹദീപസങ്ഖാതേ ചതുദീപമ്ഹി ഇസ്സരാ പധാനാ വിസും അഹേസുന്തി അത്ഥോ. സേസം വുത്തനയമേവാതി.

നന്ദത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.