൩-൧൦. ആനന്ദത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ

ആരാമദ്വാരാ നിക്ഖമ്മാതിആദികം ആയസ്മതോ ആനന്ദത്ഥേരസ്സ അപദാനം. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഹംസവതീനഗരേ സത്ഥു വേമാതികഭാതാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. സുമനോതിസ്സ നാമം അഹോസി. പിതാ പനസ്സ നന്ദരാജാ നാമ. സോ അത്തനോ പുത്തസ്സ സുമനകുമാരസ്സ വയപ്പത്തസ്സ ഹംസവതീനഗരതോ വീസയോജനസതേ ഠാനേ ഭോഗനഗരം അദാസി. സോ കദാചി കദാചി ആഗന്ത്വാ സത്ഥാരഞ്ച പിതരഞ്ച പസ്സതി. തദാ രാജാ സത്ഥാരഞ്ച സതസഹസ്സപരിമാണം ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച സയമേവ സക്കച്ചം ഉപട്ഠഹി, അഞ്ഞേസം ഉപട്ഠാതും ന ദേതി.

തേന സമയേന പച്ചന്തോ കുപിതോ അഹോസി. കുമാരോ തസ്സ കുപിതഭാവം രഞ്ഞോ അനാരോചേത്വാ സയമേവ തം വൂപസമേസി. തം സുത്വാ രാജാ തുട്ഠമാനസോ ‘‘വരം തേ താവ ദമ്മി, ഗണ്ഹാഹീ’’തി ആഹ. കുമാരോ ‘‘സത്ഥാരം ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച തേമാസം ഉപട്ഠഹന്തോ ജീവിതം അവഞ്ഝം കാതും ഇച്ഛാമീ’’തി ആഹ. ‘‘ഏതം ന സക്കാ, അഞ്ഞം വദേഹീ’’തി. ‘‘ദേവ, ഖത്തിയാനം ദ്വേ കഥാ നാമ നത്ഥി, ഏതം മേ ദേഹി, ന മയ്ഹം അഞ്ഞേനത്ഥോ, സചേ സത്ഥാ അനുജാനാതി, ദിന്നമേവാ’’തി. സോ ‘‘സത്ഥു ചിത്തം ജാനിസ്സാമീ’’തി വിഹാരം ഗതോ. തേന ച സമയേന ഭഗവാ ഗന്ധകുടിം പവിട്ഠോ ഹോതി. സോ ഭിക്ഖൂ ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവന്തം ദസ്സനായ ആഗതോ, ദസ്സേഥ മ’’ന്തി. ഭിക്ഖൂ ‘‘സുമനോ നാമ ഥേരോ സത്ഥു ഉപട്ഠാകോ, തസ്സ സന്തികം ഗച്ഛാഹീ’’തി ആഹംസു. സോ ഥേരസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ ‘‘സത്ഥാരം, ഭന്തേ, ദസ്സേഥാ’’തി ആഹ. അഥ ഥേരോ തസ്സ പസ്സന്തസ്സേവ പഥവിയം നിമുജ്ജിത്വാ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘രാജപുത്തോ, ഭന്തേ, തുമ്ഹാകം ദസ്സനായ ആഗതോ’’തി ആഹ. ‘‘തേന ഹി ഭിക്ഖു ബഹി ആസനം പഞ്ഞപേഹീ’’തി. ഥേരോ പുനപി ബുദ്ധാസനം ഗഹേത്വാ അന്തോഗന്ധകുടിയം നിമുജ്ജിത്വാ തസ്സ പസ്സന്തസ്സ ബഹിപരിവേണേ പാതുഭവിത്വാ ഗന്ധകുടിപരിവേണേ ആസനം പഞ്ഞാപേസി. കുമാരോ തം ദിസ്വാ ‘‘മഹന്തോ വതായം ഭിക്ഖൂ’’തി ചിത്തം ഉപ്പാദേസി.

ഭഗവാപി ഗന്ധകുടിതോ നിക്ഖമിത്വാ പഞ്ഞത്താസനേ നിസീദി. രാജപുത്തോ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ പടിസന്ഥാരം കത്വാ ‘‘അയം, ഭന്തേ, ഥേരോ തുമ്ഹാകം സാസനേ വല്ലഭോ മഞ്ഞേ’’തി? ‘‘ആമ, കുമാര, വല്ലഭോ’’തി. ‘‘കിം കത്വാ, ഭന്തേ, ഏസ വല്ലഭോ’’തി? ‘‘ദാനാദീനി പുഞ്ഞാനി കത്വാ’’തി. ‘‘ഭഗവാ, അഹമ്പി അയം ഥേരോ വിയ അനാഗതേ ബുദ്ധസാസനേ വല്ലഭോ ഹോതുകാമോ’’തി സോ ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ സങ്ഘസ്സ സത്താഹം ഖന്ധാവാരേ ഭത്തം ദത്വാ സത്തമേ ദിവസേ, ‘‘ഭന്തേ, മയാ പിതു സന്തികാ തുമ്ഹാകം തേമാസം പടിജഗ്ഗനവരോ ലദ്ധോ, തേമാസം മേ വസ്സാവാസം അധിവാസേഥാ’’തി വത്വാ സത്ഥു അധിവാസനം വിദിത്വാ സപരിവാരം ഭഗവന്തം ഗഹേത്വാ യോജനേ യോജനേ സത്ഥു ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച വസനാനുച്ഛവികേ വിഹാരേ കാരേത്വാ തത്ഥ തത്ഥ വസാപേന്തോ അത്തനോ വസനട്ഠാനസമീപേ സതസഹസ്സേന കീതേ സോഭനനാമകേ ഉയ്യാനേ സതസഹസ്സേന കാരിതം വിഹാരം പവേസാപേത്വാ –

‘‘സതസഹസ്സേന മേ കീതം, സതസഹസ്സേന കാരിതം;

സോഭനം നാമ ഉയ്യാനം, പടിഗ്ഗണ്ഹ മഹാമുനീ’’തി. –

ഉദകം പാതേസി. സോ വസ്സൂപനായികദിവസേ സത്ഥു മഹാദാനം പവത്തേത്വാ ‘‘ഇമിനാ നീഹാരേന ദാനം ദദേയ്യാഥാ’’തി പുത്തദാരേ അമച്ചേ ച ദാനേ കിച്ചകരണേ ച നിയോജേത്വാ സയം സുമനത്ഥേരസ്സ വസനട്ഠാനസമീപേയേവ വസന്തോ ഏവം അത്തനോ വസനട്ഠാനേ സത്ഥാരം തേമാസം ഉപട്ഠഹി. ഉപകട്ഠായ പന പവാരണായ ഗാമം പവിസിത്വാ സത്താഹം മഹാദാനം പവത്തേത്വാ സത്തമേ ദിവസേ സത്ഥു ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച പാദമൂലേ തിചീവരേ ഠപേത്വാ വന്ദിത്വാ ‘‘ഭന്തേ, യദേതം മയാ ഖന്ധാവാരതോ പട്ഠായ പുഞ്ഞം കതം, ന തം സക്കസമ്പത്തിആദീനം അത്ഥായ കതം, അഥ ഖോ അഹമ്പി സുമനത്ഥേരോ വിയ അനാഗതേ ഏകസ്സ ബുദ്ധസ്സ ഉപട്ഠാകോ വല്ലഭോ ഭവേയ്യ’’ന്തി പത്ഥനം അകാസി. സത്ഥാ തസ്സ അനന്തരായതം ദിസ്വാ ബ്യാകരിത്വാ പക്കാമി.

സോ തസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ വസ്സസതസഹസ്സം പുഞ്ഞാനി കത്വാ തതോ പരമ്പി തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ ഉളാരാനി പുഞ്ഞകമ്മാനി ഉപചിനിത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ കസ്സപഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തോ വിഞ്ഞുതം പത്വാ ഏകസ്സ ഥേരസ്സ പിണ്ഡായ ചരതോ പത്തഗ്ഗഹണത്ഥം ഉത്തരസാടകം കത്വാ പൂജം അകാസി. പുന സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തിത്വാ തതോ ചുതോ ബാരാണസിരാജാ ഹുത്വാ അട്ഠ പച്ചേകബുദ്ധേ ദിസ്വാ തേ ഭോജേത്വാ അത്തനോ മങ്ഗലുയ്യാനേ അട്ഠ പണ്ണസാലായോ കാരേത്വാ തേസം നിസീദനത്ഥായ അട്ഠ സബ്ബരതനമയപീഠേ ചേവ മണിആധാരകേ ച പടിയാദേത്വാ ദസവസ്സസഹസ്സാനി ഉപട്ഠാനം അകാസി, ഏതാനി പാകടാനി.

കപ്പസതസഹസ്സം പന തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ അമ്ഹാകം ബോധിസത്തേന സദ്ധിം തുസിതപുരേ നിബ്ബത്തിത്വാ തതോ ചുതോ അമിതോദനസക്കസ്സ ഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ സബ്ബേ ഞാതകേ ആനന്ദിതേ കരോന്തോ ജാതോതി ആനന്ദോത്വേവ നാമം ലഭി. സോ അനുക്കമേന വയപ്പത്തോ കതാഭിനിക്ഖമനേ സമ്മാസമ്ബോധിം പത്വാ പവത്തിതവരധമ്മചക്കേ പഠമം കപിലവത്ഥും ഗന്ത്വാ തതോ നിക്ഖമന്തേ ഭഗവതി തസ്സ പരിവാരത്ഥം പബ്ബജിതും നിക്ഖമന്തേഹി ഭദ്ദിയാദീഹി സദ്ധിം നിക്ഖമിത്വാ ഭഗവതോ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ ആയസ്മതോ പുണ്ണസ്സ മന്താണിപുത്തസ്സ സന്തികേ ധമ്മകഥം സുത്വാ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി.

തേന ച സമയേന ഭഗവതോ പഠമബോധിയം വീസതിവസ്സാനി അനിബദ്ധാ ഉപട്ഠാകാ അഹേസും. ഏകദാ നാഗസമാലോ പത്തചീവരം ഗഹേത്വാ വിചരതി, ഏകദാ നാഗിതോ, ഏകദാ ഉപവാനോ, ഏകദാ സുനക്ഖത്തോ, ഏകദാ ചുന്ദോ സമണുദ്ദേസോ, ഏകദാ സാഗതോ, ഏകദാ മേഘിയോ, തേ യേഭുയ്യേന സത്ഥു ചിത്തം നാരാധയിംസു. അഥേകദിവസം ഭഗവാ ഗന്ധകുടിപരിവേണേ പഞ്ഞത്തവരബുദ്ധാസനേ ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതോ നിസിന്നോ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇദാനി മഹല്ലകോ ഏകച്ചേ ഭിക്ഖൂ ‘ഇമിനാ മഗ്ഗേന ഗച്ഛാമീ’തി വുത്തേ അഞ്ഞേന മഗ്ഗേന ഗച്ഛന്തി, ഏകച്ചേ മയ്ഹം പത്തചീവരം ഭൂമിയം നിക്ഖിപന്തി, മയ്ഹം നിബദ്ധുപട്ഠാകം ഏകം ഭിക്ഖും വിജാനഥാ’’തി. തം സുത്വാ ഭിക്ഖൂനം ധമ്മസംവേഗോ ഉദപാദി. അഥായസ്മാ സാരിപുത്തോ ഉട്ഠായ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ ‘‘അഹം, ഭന്തേ, തുമ്ഹേ ഉപട്ഠഹിസ്സാമീ’’തി ആഹ. തം ഭഗവാ പടിക്ഖിപി. ഏതേനുപായേന മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ആദിം കത്വാ സബ്ബേ മഹാസാവകാ ‘‘അഹം ഉപട്ഠഹിസ്സാമി, അഹം ഉപട്ഠഹിസ്സാമീ’’തി ഉട്ഠഹിംസു ഠപേത്വാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം. തേപി ഭഗവാ പടിക്ഖിപി.

ആനന്ദോ പന തുണ്ഹീയേവ നിസീദി. അഥ നം ഭിക്ഖൂ ആഹംസു – ‘‘ആവുസോ, ത്വമ്പി സത്ഥു ഉപട്ഠാകട്ഠാനം യാചാഹീ’’തി. ‘‘യാചിത്വാ ലദ്ധുപട്ഠാനം നാമ കീദിസം ഹോതി? സചേ രുച്ചതി, സത്ഥാ സയമേവ വക്ഖതീ’’തി. അഥ ഭഗവാ – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ആനന്ദോ അഞ്ഞേഹി ഉസ്സാഹേതബ്ബോ, സയമേവ ജാനിത്വാ മം ഉപട്ഠഹിസ്സതീ’’തി ആഹ. തതോ ഭിക്ഖൂ ‘‘ഉട്ഠേഹി, ആവുസോ ആനന്ദ, സത്ഥാരം ഉപട്ഠാകട്ഠാനം യാചാഹീ’’തി ആഹംസു. ഥേരോ ഉട്ഠഹിത്വാ ‘‘സചേ മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ അത്തനാ ലദ്ധം പണീതം ചീവരം ന ദസ്സതി, പണീതം പിണ്ഡപാതം ന ദസ്സതി, ഏകഗന്ധകുടിയം വസിതും ന ദസ്സതി, നിമന്തനം ഗഹേത്വാ ന ഗമിസ്സതി, ഏവാഹം ഭഗവന്തം ഉപട്ഠഹിസ്സാമീ’’തി ആഹ. ‘‘ഏത്തകേ ഗുണേ ലഭതോ സത്ഥു ഉപട്ഠാനം കോ ഭാരോ’’തി ഉപവാദമോചനത്ഥം ഇമേ ചത്താരോ പടിക്ഖേപാ, ‘‘സചേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ മയാ ഗഹിതം നിമന്തനം ഗമിസ്സതി, സചാഹം ദേസന്തരതോ ആഗതാഗതേ താവദേവ ദസ്സേതും ലഭാമി, യദാ മേ കങ്ഖാ ഉപ്പജ്ജതി, താവദേവ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ പുച്ഛിതും ലഭാമി, സചേ ഭഗവാ പരമ്മുഖാ ദേസിതം ധമ്മം പുന മയ്ഹം ബ്യാകരിസ്സസി, ഏവാഹം ഭഗവന്തം ഉപട്ഠഹിസ്സാമി’’. ‘‘ഏത്തകമ്പി സത്ഥു സന്തികേ അനുഗ്ഗഹം ന ലഭതീ’’തി ഉപവാദമോചനത്ഥഞ്ചേവ ധമ്മഭണ്ഡാഗാരികഭാവപരിപൂരണത്ഥഞ്ച ഇമാ ചതസ്സോ യാചനാതി ഇമേ അട്ഠ വരേ ഗഹേത്വാ നിബദ്ധുപട്ഠാകോ അഹോസി. തസ്സേവ ഠാനന്തരസ്സ അത്ഥായ കപ്പസതസഹസ്സം പൂരിതാനം പാരമീനം ഫലം പാപുണി.

സോ ഉപട്ഠാകട്ഠാനം ലദ്ധദിവസതോ പട്ഠായ ദസബലം ദുവിധേന ഉദകേന തിവിധേന ദന്തകട്ഠേന ഹത്ഥപാദപരികമ്മേന പിട്ഠിപരികമ്മേന ഗന്ധകുടിപരിവേണസമ്മജ്ജനേനാതി ഏവമാദീഹി കിച്ചേഹി ഉപട്ഠഹന്തോ – ‘‘ഇമായ നാമ വേലായ സത്ഥു ഇദം നാമ ലദ്ധും വട്ടതി, ഇദം നാമ കാതും വട്ടതീ’’തി ദിവസഭാഗം സന്തികാവചരോ ഹുത്വാ രത്തിഭാഗേ മഹന്തം ദണ്ഡദീപികം ഗഹേത്വാ ഗന്ധകുടിപരിവേണം നവവാരേ അനുപരിയായതി സത്ഥരി പക്കോസന്തേ പടിവചനദാനായ, ഥിനമിദ്ധവിനോദനത്ഥം. അഥ നം സത്ഥാ ജേതവനേ അരിയഗണമജ്ഝേ നിസിന്നോ അനേകപരിയായേന പസംസിത്വാ ബഹുസ്സുതാനം സതിമന്താനം ഗതിമന്താനം ധിതിമന്താനം ഉപട്ഠാകാനഞ്ച ഭിക്ഖൂനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേസി.

ഏവം സത്ഥാരാ പഞ്ചസു ഠാനേസു ഏതദഗ്ഗേ ഠപിതോ ചതൂഹി അച്ഛരിയബ്ഭൂതധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ സത്ഥു ധമ്മകോസാരക്ഖോ അയം മഹാഥേരോ സേഖോവ സമാനോ സത്ഥരി പരിനിബ്ബുതേ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേന ഭിക്ഖൂഹി സമുത്തേജിതോ ദേവതായ ച സംവേജിതോ ‘‘സ്വേയേവ ച ദാനി ധമ്മസങ്ഗീതി കാതബ്ബാ, ന ഖോ പന മേതം പതിരൂപം, യ്വായം സേഖോ സകരണീയോ അസേഖേഹി ഥേരേഹി സദ്ധിം ധമ്മം ഗായിതും സന്നിപാതം ഗന്തു’’ന്തി സഞ്ജാതുസ്സാഹോ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ ബഹുദേവ രത്തിം വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ ചങ്കമേ വീരിയസമതം അലഭിത്വാ തതോ വിഹാരം പവിസിത്വാ സയനേ നിസീദിത്വാ സയിതുകാമോ കായം ആവട്ടേസി. അപത്തഞ്ച സീസം ബിമ്ബോഹനം, പാദാ ച ഭൂമിതോ മുത്തമത്താ, ഏകസ്മിം അന്തരേ അനുപാദായ ആസവേഹി ചിത്തം വിമുച്ചി, ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി.

൬൪൪. ഏവം ഛളഭിഞ്ഞാദിഗുണപടിമണ്ഡിതോ ഉപട്ഠാകാദിഗുണേഹി ഏതദഗ്ഗട്ഠാനം പത്തോ അത്തനോ പുബ്ബകമ്മം സരിത്വാ സോമനസ്സവസേന പുബ്ബചരിതാപദാനം ദസ്സേന്തോ ആരാമദ്വാരാ നിക്ഖമ്മാതിആദിമാഹ. തത്ഥ ആരാമദ്വാരാതി സബ്ബസത്താനം ധമ്മദേസനത്ഥായ വിഹാരദ്വാരതോ നിക്ഖമിത്വാ ബഹിദ്വാരസമീപേ കതമണ്ഡപമജ്ഝേ സുപഞ്ഞത്തവരബുദ്ധാസനേ നിസിന്നോ പദുമുത്തരോ നാമ മഹാമുനി സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ. വസ്സന്തോ അമതം വുട്ഠിന്തി ധമ്മദേസനാമഹാഅമതധാരാഹി ധമ്മവസ്സം വസ്സന്തോ. നിബ്ബാപേസി മഹാജനന്തി മഹാജനസ്സ ചിത്തസന്താനഗതകിലേസഗ്ഗിം നിബ്ബാപേസി വൂപസമേസി, മഹാജനം നിബ്ബാനാമതപാനേന സന്തിം സീതിഭാവം പാപേസീതി അത്ഥോ.

൬൪൫. സതസഹസ്സം തേ ധീരാതി പരിവാരസമ്പത്തിം ദസ്സേന്തോ ആഹ. ഛഹി അഭിഞ്ഞാഹി ഇദ്ധിവിധാദിഞാണകോട്ഠാസേഹി സമന്നാഗതാ അനേകസതസഹസ്സചക്കവാളേസു ഖണേന ഗന്തും സമത്ഥാഹി ഇദ്ധീഹി സമന്നാഗതത്താ മഹിദ്ധികാതേ ധീരാ സതസഹസ്സഖീണാസവാ ഛായാവ അനപായിനീതി കത്ഥചി അനപഗതാ ഛായാ ഇവ തം സമ്ബുദ്ധം പദുമുത്തരം ഭഗവന്തം പരിവാരേന്തി പരിവാരേത്വാ ധമ്മം സുണന്തീതി അത്ഥോ.

൬൪൬. ഹത്ഥിക്ഖന്ധഗതോ ആസിന്തി തദാ ഭഗവതോ ധമ്മദേസനാസമയേ അഹം ഹത്ഥിപിട്ഠേ നിസിന്നോ ആസിം അഹോസിന്തി അത്ഥോ. സേതച്ഛത്തം വരുത്തമന്തി പത്ഥേതബ്ബം ഉത്തമം സേതച്ഛത്തം മമ മത്ഥകേ ധാരയന്തോ ഹത്ഥിപിട്ഠേ നിസിന്നോതി സമ്ബന്ധോ. സുചാരുരൂപം ദിസ്വാനാതി സുന്ദരം ചാരും മനോഹരരൂപവന്തം ധമ്മം ദേസിയമാനം സമ്ബുദ്ധം ദിസ്വാ മേ മയ്ഹം വിത്തി സന്തുട്ഠി സോമനസ്സം ഉദപജ്ജഥ ഉപ്പജ്ജതീതി അത്ഥോ.

൬൪൭. ഓരുയ്ഹ ഹത്ഥിക്ഖന്ധമ്ഹാതി തം ഭഗവന്തം നിസിന്നം ദിസ്വാ ഹത്ഥിപിട്ഠിതോ ഓരുയ്ഹ ഓരോഹിത്വാ നരാസഭം നരവസഭം ഉപഗച്ഛിം സമീപം ഗതോതി അത്ഥോ. രതനമയഛത്തം മേതി രതനഭൂസിതം മേ മയ്ഹം ഛത്തം ബുദ്ധസേട്ഠസ്സ മത്ഥകേ ധാരയിന്തി സമ്ബന്ധോ.

൬൪൮. മമ സങ്കപ്പമഞ്ഞായാതി മയ്ഹം പസാദേന ഉപ്പന്നം സങ്കപ്പം ഞത്വാ ഇസീനം അന്തരേ മഹന്തഭൂതോ സോ പദുമുത്തരോ ഭഗവാ. തം കഥം ഠപയിത്വാനാതി തം അത്തനാ ദേസിയമാനം ധമ്മകഥം ഠപേത്വാ മമ ബ്യാകരണത്ഥായ ഇമാ ഗാഥാ അഭാസഥ കഥേസീതി അത്ഥോ.

൬൪൯. കഥന്തി ചേ? യോ സോതിആദിമാഹ. സോണ്ണാലങ്കാരഭൂസിതം ഛത്തം യോ സോ രാജകുമാരോ മേ മത്ഥകേ ധാരേസീതി സമ്ബന്ധോ. തമഹം കിത്തയിസ്സാമീതി തം രാജകുമാരം അഹം കിത്തയിസ്സാമി പാകടം കരിസ്സാമി. സുണോഥ മമ ഭാസതോതി ഭാസന്തസ്സ മമ വചനം സുണോഥ ഓഹിതസോതാ മനസി കരോഥാതി അത്ഥോ.

൬൫൦. ഇതോ ഗന്ത്വാ അയം പോസോതി അയം രാജകുമാരോ ഇതോ മനുസ്സലോകതോ ചുതോ തുസിതം ഗന്ത്വാ ആവസിസ്സതി തത്ഥ വിഹരിസ്സതി. തത്ഥ അച്ഛരാഹി പുരക്ഖതോ പരിവാരിതോ തുസിതഭവനസമ്പത്തിം അനുഭോസ്സതീതി സമ്ബന്ധോ.

൬൫൧. ചതുത്തിംസക്ഖത്തുന്തി തുസിതഭവനതോ ചവിത്വാ താവതിംസഭവനേ ഉപ്പന്നോ ചതുത്തിംസവാരേ ദേവിന്ദോ ദേവരജ്ജം കരിസ്സതീതി സമ്ബന്ധോ. ബലാധിപോ അട്ഠസതന്തി താവതിംസഭവനതോ ചുതോ മനുസ്സലോകേ ഉപ്പന്നോ ബലാധിപോ ചതുരങ്ഗിനിയാ സേനായ അധിപോ പധാനോ അട്ഠസതജാതീസു പദേസരാജാ ഹുത്വാ വസുധം അനേകരതനവരം പഥവിം ആവസിസ്സതി പുഥബ്യം വിഹരിസ്സതീതി അത്ഥോ.

൬൫൨. അട്ഠപഞ്ഞാസക്ഖത്തുന്തി അട്ഠപഞ്ഞാസജാതീസു ചക്കവത്തീ രാജാ ഭവിസ്സതീതി അത്ഥോ. മഹിയാ സകലജമ്ബുദീപപഥവിയാ വിപുലം അസങ്ഖ്യേയ്യം പദേസരജ്ജം കാരയിസ്സതി.

൬൫൪. സക്യാനം കുലകേതുസ്സാതി സക്യരാജൂനം കുലസ്സ ധജഭൂതസ്സ ബുദ്ധസ്സ ഞാതകോ ഭവിസ്സതീതി അത്ഥോ.

൬൫൫. ആതാപീതി വീരിയവാ. നിപകോതി നേപക്കസങ്ഖാതായ പഞ്ഞായ സമന്നാഗതോ. ബാഹുസച്ചേസു ബഹുസ്സുതഭാവേസു പിടകത്തയധാരണേസു കോവിദോ ഛേകോ. നിവാതവുത്തി അനവഞ്ഞത്തികോ അഥദ്ധോ കായപാഗബ്ബിയാദിഥദ്ധഭാവവിരഹിതോ സബ്ബപാഠീ സകലപിടകത്തയധാരീ ഭവിസ്സതീതി സമ്ബന്ധോ.

൬൫൬. പധാനപഹിതത്തോ സോതി സോ ആനന്ദത്ഥേരോ വീരിയകരണായ പേസിതചിത്തോ. ഉപസന്തോ നിരൂപധീതി രാഗൂപധിദോസൂപധിമോഹൂപധീഹി വിരഹിതോ, സോതാപത്തിമഗ്ഗേന പഹാതബ്ബകിലേസാനം പഹീനത്താ ഉപസന്തോ സന്തകായചിത്തോ.

൬൫൭. സന്തി ആരഞ്ഞകാതി അരഞ്ഞേ ഭവാ മഹാവനേ ജാതാ. സട്ഠിഹായനാതി സട്ഠിവസ്സകാലേ ഹായനബലാ. തിധാ പഭിന്നാതി അക്ഖികണ്ണകോസസങ്ഖാതേഹി തീഹി ഠാനേഹി ഭിന്നമദാ. മാതങ്ഗാതി മാതങ്ഗഹത്ഥികുലേ ജാതാ. ഈസാദന്താതി രഥീസാസദിസദന്താ. ഉരൂള്ഹവാ രാജവാഹനാ. കുഞ്ജരസങ്ഖാതാ നാഗാ ഹത്ഥിരാജാനോ സന്തി സംവിജ്ജന്തി യഥാ, തഥാ സതസഹസ്സസങ്ഖ്യാ ഖീണാസവസങ്ഖാതാ പണ്ഡിതാ മഹിദ്ധികാ അരഹന്തനാഗാ സന്തി, സബ്ബേ തേ അരഹന്തനാഗാ ബുദ്ധനാഗരാജസ്സ. ന ഹോന്തി പണിധിമ്ഹി തേതി തേ പണിധിമ്ഹി താദിസാ ന ഹോന്തി, കിം സബ്ബേ തേ ഭയഭീതാ സകഭാവേന സണ്ഠാതും അസമത്ഥാതി അത്ഥോ. സേസം വുത്തനയത്താ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

ആനന്ദത്ഥേരഅപദാനവണ്ണനാ സമത്താ.

ഏത്താവതാ പഠമാ ബുദ്ധവഗ്ഗവണ്ണനാ സമത്താ.

പഠമോ ഭാഗോ നിട്ഠിതോ.

നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

ഖുദ്ദകനികായേ