പഞ്ചസിഖഗീതഗാഥാവണ്ണനാ

൩൪൮. അസ്സാവേസീതി സാവേസി. ബുദ്ധൂപസഞ്ഹിതാതി ബുദ്ധം ആരബ്ഭ ബുദ്ധം നിസ്സയം കത്വാ പവത്താതി അത്ഥോ. സേസപദേസുപി ഏസേവ നയോ.

വന്ദേ തേ പിതരം ഭദ്ദേ, തിമ്ബരും സൂരിയവച്ഛസേതി ഏത്ഥ സൂരിയവച്ഛസാതി സൂരിയസമാനസരീരാ. തസ്സാ കിര ദേവധീതായ പാദന്തതോ രസ്മി ഉട്ഠഹിത്വാ കേസന്തം ആരോഹതി, തസ്മാ ബാലസൂരിയമണ്ഡലസദിസാ ഖായതി, ഇതി നം ‘‘സൂരിയവച്ഛസാ’’തി സഞ്ജാനന്തി. തം സന്ധായാഹ – ‘‘ഭദ്ദേ, സൂരിയവച്ഛസേ, തവ പിതരം തിമ്ബരും ഗന്ധബ്ബദേവരാജാനം വന്ദാമീ’’തി. യേന ജാതാസി കല്യാണീതി യേന കാരണഭൂതേന യം തിമ്ബരും ദേവരാജാനം നിസ്സായ ത്വം ജാതാ, കല്യാണീ സബ്ബങ്ഗസോഭനാ. ആനന്ദജനനീ മമാതി മയ്ഹം പീതിസോമനസ്സവഡ്ഢനീ.

വാതോവ സേദതം കന്തോതി യഥാ സഞ്ജാതസേദാനം സേദഹരണത്ഥം വാതോ ഇട്ഠോ ഹോതി കന്തോ മനാപോ, ഏവന്തി അത്ഥോ. പാനീയംവ പിപാസതോതി പാതുമിച്ഛന്തസ്സ പിപാസതോ പിപാസാഭിഭൂതസ്സ. അങ്ഗീരസീതി അങ്ഗേ രസ്മിയോ അസ്സാതി അങ്ഗീരസീ, തമേവ ആരബ്ഭ ആലപന്തോ വദതി. ധമ്മോ അരഹതാമിവാതി അരഹന്താനം നവലോകുത്തരധമ്മോ വിയ.

ജിഘച്ഛതോതി ഭുഞ്ജിതുകാമസ്സ ഖുദാഭിഭൂതസ്സ. ജലന്തമിവ വാരിനാതി യഥാ കോചി ജലന്തം ജാതവേദം ഉദകകുമ്ഭേന നിബ്ബാപേയ്യ, ഏവം തവ കാരണാ ഉപ്പന്നം മമ കാമരാഗപരിളാഹം നിബ്ബാപേഹീതി വദതി.

യുത്തം കിഞ്ജക്ഖരേണുനാതി പദുമകേസരരേണുനാ യുത്തം. നാഗോ ഘമ്മാഭിതത്തോ വാതി ഘമ്മാഭിതത്തഹത്ഥീ വിയ. ഓഗാഹേ തേ ഥനൂദരന്തി യഥാ സോ നാഗോ പോക്ഖരണിം ഓഗാഹിത്വാ പിവിത്വാ അഗ്ഗസോണ്ഡമത്തം പഞ്ഞായമാനം കത്വാ നിമുഗ്ഗോ സുഖം സാതം വിന്ദതി, ഏവം കദാ നു ഖോ തേ ഥനൂദരം ഥനവേമജ്ഝം ഉദരഞ്ച ഓതരിത്വാ അഹം സുഖം സാതം പടിലഭിസ്സാമീതി വദതി.

‘‘അച്ചങ്കുസോവ നാഗോവ, ജിതം മേ തുത്തതോമരം;

കാരണം നപ്പജാനാമി, സമ്മത്തോ ലക്ഖണൂരുയാ’’തി. –

ഏത്ഥ തുത്തം വുച്ചതി കണ്ണമൂലേ വിജ്ഝനഅയദണ്ഡകോ. തോമരന്തി പാദാദീസു വിജ്ഝനദണ്ഡതോമരം. അങ്കുസോതി മത്ഥകേ വിജ്ഝനകുടിലകണ്ടകോ. യോ ച നാഗോ പഭിന്നമത്തോ അച്ചങ്കുസോ ഹോതി, അങ്കുസം അതീതോ; അങ്കുസേന വിജ്ഝിയമാനോപി വസം ന ഗച്ഛതി, സോ ‘‘ജിതം മയാ തുത്തതോമരം, യോ അഹം അങ്കുസസ്സപി വസം ന ഗച്ഛാമീ’’തി മദദപ്പേന കിഞ്ചി കാരണം ന ബുജ്ഝതി. യഥാ സോ അച്ചങ്കുസോ നാഗോ ‘‘ജിതം മേ തുത്തതോമര’’ന്തി കിഞ്ചി കാരണം നപ്പജാനാതി, ഏവം അഹമ്പി ലക്ഖണസമ്പന്നഊരുതായ ലക്ഖണൂരുയാ സമ്മത്തോ മത്തോ പമത്തോ ഉമ്മത്തോ വിയ കിഞ്ചി കാരണം നപ്പജാനാമീതി വദതി. അഥ വാ അച്ചങ്കുസോവ നാഗോ അഹമ്പി സമ്മത്തോ ലക്ഖണൂരുയാ കിഞ്ചി തതോ വിരാഗകാരണം നപ്പജാനാമി. കസ്മാ? യസ്മാ തേന നാഗേന വിയ ജിതം മേ തുത്തതോമരം, ന കസ്സചി വദതോ വചനം ആദിയാമി.

തയി ഗേധിതചിത്തോസ്മീതി ഭദ്ദേ ലക്ഖണൂരു തയി ബദ്ധചിത്തോസ്മി. ഗേധിതചിത്തോതി വാ ഗേധം അജ്ഝുപേതചിത്തോ. ചിത്തം വിപരിണാമിതന്തി പകതിം ജഹിത്വാ ഠിതം. പടിഗന്തും ന സക്കോമീതി നിവത്തിതും ന സക്കോമി. വങ്കഘസ്തോവ അമ്ബുജോതി ബളിസം ഗിലിത്വാ ഠിതമച്ഛോ വിയ. ‘‘ഘസോ’’തിപി പാഠോ, അയമേവത്ഥോ.

വാമൂരൂതി വാമാകാരേന സണ്ഠിതഊരു, കദലിക്ഖന്ധസദിസഊരൂതി വാ അത്ഥോ. സജാതി ആലിങ്ഗ. മന്ദലോചനേതി ഇത്ഥിയോ ന തിഖിണം നിജ്ഝായന്തി മന്ദം ആലോചേന്തി ഓലോകേന്തി, തസ്മാ ‘‘മന്ദലോചനാ’’തി വുച്ചന്തി. പലിസ്സജാതി സബ്ബതോഭാഗേന ആലിങ്ഗ. ഏതം മേ അഭിപത്ഥിതന്തി ഏതം മയാ അഭിണ്ഹം പത്ഥിതം.

അപ്പകോ വത മേ സന്തോതി പകതിയാവ മന്ദോ സമാനോ. വേല്ലിതകേസിയാതി കേസാ മുഞ്ചിത്വാ പിട്ഠിയം വിസ്സട്ഠകാലേ സപ്പോ വിയ വേല്ലന്താ ഗച്ഛന്താ അസ്സാതി വേല്ലിതകേസീ, തസ്സാ വേല്ലിതകേസിയാ. അനേകഭാവോ സമുപ്പാദീതി അനേകവിധോ ജാതോ. അനേകഭാഗോതി വാ പാഠോ. അരഹന്തേവ ദക്ഖിണാതി അരഹന്തമ്ഹി ദിന്നദാനം വിയ നാനപ്പകാരതോ പഭിന്നോ.

യം മേ അത്ഥി കതം പുഞ്ഞന്തി യം മയാ കതം പുഞ്ഞമത്ഥി. അരഹന്തേസു താദിസൂതി താദിലക്ഖണപ്പത്തേസു അരഹന്തേസു. തയാ സദ്ധിം വിപച്ചതന്തി സബ്ബം തയാ സദ്ധിമേവ വിപാകം ദേതു.

ഏകോദീതി ഏകീഭാവം ഗതോ. നിപകോ സതോതി നേപക്കം വുച്ചതി പഞ്ഞാ, തായ സമന്നാഗതോതി നിപകോ. സതിയാ സമന്നാഗതത്താ സതോ. അമതം മുനി ജിഗീസാനോതി യഥാ സോ ബുദ്ധമുനി അമതം നിബ്ബാനം ജിഗീസതി പരിയേസതി, ഏവം തം അഹം സൂരിയവച്ഛസേ ജിഗീസാമി പരിയേസാമി. യഥാ വാ സോ അമതം ജിഗീസാനോ ഏസന്തോ ഗവേസന്തോ വിചരതി, ഏവാഹം തം ഏസന്തോ ഗവേസന്തോ വിചരാമീതിപി അത്ഥോ.

യഥാപി മുനി നന്ദേയ്യ, പത്വാ സമ്ബോധിമുത്തമന്തി യഥാ ബുദ്ധമുനി ബോധിപല്ലങ്കേ നിസിന്നോ സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം പത്വാ നന്ദേയ്യ തോസേയ്യ. ഏവം നന്ദേയ്യന്തി ഏവമേവ അഹമ്പി തയാ മിസ്സീഭാവം ഗതോ നന്ദേയ്യം, പീതിസോമനസ്സജാതോ ഭവേയ്യന്തി വദതി.

താഹം ഭദ്ദേ വരേയ്യാഹേതി അഹേതി ആമന്തനം, അഹേ ഭദ്ദേ സൂരിയവച്ഛസേ, സക്കേന ദേവാനമിന്ദേന ‘‘കിം ദ്വീസു ദേവലോകേസു ദേവരജ്ജം ഗണ്ഹസി, സുരിയവച്ഛസ’’ന്തി, ഏവം വരേ ദിന്നേ ദേവരജ്ജം പഹായ ‘‘സൂരിയവച്ഛസം ഗണ്ഹാമീ’’തി ഏവം തം അഹം വരേയ്യം ഇച്ഛേയ്യം ഗണ്ഹേയ്യന്തി അത്ഥോ.

സാലംവ ന ചിരം ഫുല്ലന്തി തവ പിതു നഗരദ്വാരേ നചിരം പുപ്ഫിതോ സാലോ അത്ഥി. സോ അതിവിയ മനോഹരോ. തം നചിരം ഫുല്ലസാലം വിയ. പിതരം തേ സുമേധസേതി അതിസസ്സിരീകം തവ പിതരം വന്ദമാനോ നമസ്സാമി നമോ കരോമി. യസ്സാസേതാദിസീ പജാതി യസ്സ ആസി ഏതാദിസീ ധീതാ.

൩൪൯. സംസന്ദതീതി കസ്മാ ഗീതസദ്ദസ്സ ചേവ വീണാസദ്ദസ്സ ച വണ്ണം കഥേസി? കിം തത്ഥ ഭഗവതോ സാരാഗോ അത്ഥീതി? നത്ഥി. ഛളങ്ഗുപേക്ഖായ ഉപേക്ഖകോ ഭഗവാ ഏതാദിസേസു ഠാനേസു, കേവലം ഇട്ഠാനിട്ഠം ജാനാതി, ന തത്ഥ രജ്ജതി. വുത്തമ്പി ചേതം ‘‘സംവിജ്ജതി ഖോ, ആവുസോ, ഭഗവതോ ചക്ഖു, പസ്സതി ഭഗവാ ചക്ഖുനാ രൂപം, ഛന്ദരാഗോ ഭഗവതോ നത്ഥി, സുവിമുത്തചിത്തോ ഭഗവാ. സംവിജ്ജതി ഖോ, ആവുസോ, ഭഗവതോ സോത’’ന്തിആദി (സം. നി. ൪.൨൩൨). സചേ പന വണ്ണം ന കഥേയ്യ, പഞ്ചസിഖോ ‘‘ഓകാസോ മേ കതോ’’തി ന ജാനേയ്യ. അഥ സക്കോ ‘‘ഭഗവതാ പഞ്ചസിഖസ്സ ഓകാസോ ന കതോ’’തി ദേവതാ ഗഹേത്വാ തതോവ പടിനിവത്തേയ്യ, തതോ മഹാജാനിയോ ഭവേയ്യ. വണ്ണേ പന കഥിതേ ‘‘കതോ ഭഗവതാ പഞ്ചസിഖസ്സ ഓകാസോ’’തി ദേവതാഹി സദ്ധിം ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഹം പുച്ഛിത്വാ വിസ്സജ്ജനാവസാനേ അസീതിയാ ദേവതാസഹസ്സേഹി സദ്ധിം സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹിസ്സതീതി ഞത്വാ വണ്ണം കഥേസി.

തത്ഥ കദാ സംയൂള്ഹാതി കദാ ഗന്ഥിതാ പിണ്ഡിതാ. തേന ഖോ പനാഹം, ഭന്തേ, സമയേനാതി തേന സമയേന തസ്മിം തുമ്ഹാകം സമ്ബോധിപ്പത്തിതോ പട്ഠായ അട്ഠമേ സത്താഹേ. ഭദ്ദാ നാമ സൂരിയവച്ഛസാതി നാമതോ ഭദ്ദാ സരീരസമ്പത്തിയാ സൂരിയവച്ഛസാ. ഭഗിനീതി വോഹാരവചനമേതം, ദേവധീതാതി അത്ഥോ. പരകാമിനീതി പരം കാമേതി അഭികങ്ഖതി.

ഉപനച്ചന്തിയാതി നച്ചമാനായ. സാ കിര ഏകസ്മിം സമയേ ചാതുമഹാരാജികദേവേഹി സദ്ധിം സക്കസ്സ ദേവരാജസ്സ നച്ചം ദസ്സനത്ഥായ ഗതാ, തസ്മിഞ്ച ഖണേ സക്കോ തഥാഗതസ്സ അട്ഠ യഥാഭുച്ചേ ഗുണേ പയിരുദാഹാസി. ഏവം തസ്മിം ദിവസേ ഗന്ത്വാ നച്ചന്തീ അസ്സോസി.