൧൦. പായാസിരാജഞ്ഞസുത്തവണ്ണനാ

൪൦൬. ഏവം മേ സുതന്തി പായാസിരാജഞ്ഞസുത്തം. തത്രായമപുബ്ബപദവണ്ണനാ – ആയസ്മാതി പിയവചനമേതം. കുമാരകസ്സപോതി തസ്സ നാമം. കുമാരകാലേ പബ്ബജിതത്താ പന ഭഗവതാ ‘‘കസ്സപം പക്കോസഥ, ഇദം ഫലം വാ ഖാദനീയം വാ കസ്സപസ്സ ദേഥാ’’തി വുത്തേ ‘‘കതരകസ്സപസ്സാ’’തി. ‘‘കുമാരകസ്സപസ്സാ’’തി ഏവം ഗഹിതനാമത്താ തതോ പട്ഠായ വുഡ്ഢകാലേപി ‘‘കുമാരകസ്സപോ’’ ത്വേവ വുച്ചതി. അപിച രഞ്ഞോ പോസാവനികപുത്തത്താപി തം കുമാരകസ്സപോതി സഞ്ജാനിംസു.

അയം പനസ്സ പുബ്ബയോഗതോ പട്ഠായ ആവിഭാവകഥാ – ഥേരോ കിര പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ സേട്ഠിപുത്തോ അഹോസി. അഥേകദിവസം ഭഗവന്തം ചിത്രകഥിം ഏകം അത്തനോ സാവകം ഏതദഗ്ഗേ ഠപേന്തം ദിസ്വാ ഭഗവതോ സത്താഹം ദാനം ദത്വാ ‘‘അഹമ്പി ഭഗവാ അനാഗതേ ഏകസ്സ ബുദ്ധസ്സ അയം ഥേരോ വിയ ചിത്രകഥീ സാവകോ ഭവാമീ’’തി പത്ഥനം കത്വാ പുഞ്ഞാനി കരോന്തോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ വിസേസം നിബ്ബത്തേതും നാസക്ഖി. തദാ കിര പരിനിബ്ബുതസ്സ ഭഗവതോ സാസനേ ഓസക്കന്തേ പഞ്ച ഭിക്ഖൂ നിസ്സേണിം ബന്ധിത്വാ പബ്ബതം ആരുയ്ഹ സമണധമ്മം അകംസു. സങ്ഘത്ഥേരോ തതിയദിവസേ അരഹത്തം പത്തോ, അനുഥേരോ ചതുത്ഥദിവസേ അനാഗാമീ അഹോസി, ഇതരേ തയോ വിസേസം നിബ്ബത്തേതും അസക്കോന്താ ദേവലോകേ നിബ്ബത്താ.

തേസം ഏകം ബുദ്ധന്തരം ദേവേസു ച മനുസ്സേസു ച സമ്പത്തിം അനുഭവന്താനം ഏകോ തക്കസിലായം രാജകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ പക്കുസാതി നാമ രാജാ ഹുത്വാ ഭഗവന്തം ഉദ്ദിസ്സ പബ്ബജിത്വാ രാജഗഹം ഉദ്ദിസ്സ ആഗച്ഛന്തോ കുമ്ഭകാരസാലായം ഭഗവതോ ധമ്മദേസനം സുത്വാ അനാഗാമിഫലം പത്തോ. ഏകോ ഏകസ്മിം സമുദ്ദപട്ടനേ കുലഘരേ നിബ്ബത്തിത്വാ നാവം ആരുയ്ഹ ഭിന്നനാവോ ദാരുചീരാനി നിവാസേത്വാ ലാഭസമ്പത്തിം പത്തോ ‘‘അഹം അരഹാ’’തി ചിത്തം ഉപ്പാദേത്വാ ‘‘ന ത്വം അരഹാ, ഗച്ഛ, സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഹം പുച്ഛാ’’തി അത്ഥകാമായ ദേവതായ ചോദിതോ തഥാ കത്വാ അരഹത്തഫലം പത്തോ.

ഏകോ രാജഗഹേ ഏകിസ്സാ കുലദാരികായ കുച്ഛിമ്ഹി ഉപ്പന്നോ. സാ ച പഠമം മാതാപിതരോ യാചിത്വാ പബ്ബജ്ജം അലഭമാനാ കുലഘരം ഗന്ത്വാ ഗബ്ഭം ഗണ്ഹി. ഗബ്ഭസണ്ഠിതമ്പി അജാനന്തി സാമികം ആരാധേത്വാ തേന അനുഞ്ഞാതാ ഭിക്ഖുനീസു പബ്ബജിതാ, തസ്സാ ഗബ്ഭനിമിത്തം ദിസ്വാ ഭിക്ഖുനിയോ ദേവദത്തം പുച്ഛിംസു. സോ ‘‘അസ്സമണീ’’തി ആഹ. ദസബലം പുച്ഛിംസു. സത്ഥാ ഉപാലിത്ഥേരം സമ്പടിച്ഛാപേസി. ഥേരോ സാവത്ഥിനഗരവാസീനി കുലാനി വിസാഖഞ്ച ഉപാസികം പക്കോസാപേത്വാ സോധേന്തോ ‘‘പുരേ ലദ്ധോ ഗബ്ഭോ, പബ്ബജ്ജാ അരോഗാ’’തി ആഹ. സത്ഥാ ‘‘സുവിനിച്ഛിതം അധികരണ’’ന്തി ഥേരസ്സ സാധുകാരമദാസി. സാ ഭിക്ഖുനീ സുവണ്ണബിമ്ബസദിസം പുത്തം വിജായി. തം ഗഹേത്വാ രാജാ പസേനദി കോസലോ പോസാപേസി. ‘‘കസ്സപോ’’തി ചസ്സ നാമം കത്വാ അപരഭാഗേ അലങ്കരിത്വാ സത്ഥു സന്തികം നേത്വാ പബ്ബാജേസി. ഇതി നം രഞ്ഞോ പോസാവനികപുത്തത്താപി ‘‘കുമാരകസ്സപോ’’തി സഞ്ജാനിംസൂതി. തം ഏകദിവസം അന്ധവനേ സമണധമ്മം കരോന്തം അത്ഥകാമാ ദേവതാ പഞ്ഹേ ഉഗ്ഗഹാപേത്വാ ‘‘ഇമേ പഞ്ഹേ ഭഗവന്തം പുച്ഛാ’’തി ആഹ. ഥേരോ പഞ്ഹേ പുച്ഛിത്വാ പഞ്ഹവിസ്സജ്ജനാവസാനേ അരഹത്തം പാപുണി. ഭഗവാപി തം ചിത്രകഥികാനം ഭിക്ഖൂനം അഗ്ഗട്ഠാനേ ഠപേസി.

സേതബ്യാതി തസ്സ നഗരസ്സ നാമം. ഉത്തരേന സേതബ്യന്തി സേതബ്യതോ ഉത്തരദിസായ. രാജഞ്ഞോതി അനഭിസിത്തകരാജാ. ദിട്ഠിഗതന്തി ദിട്ഠിയേവ. യഥാ ഗൂഥഗതം മുത്തഗതന്തി വുത്തേ ന ഗൂഥാദിതോ അഞ്ഞം അത്ഥി, ഏവം ദിട്ഠിയേവ ദിട്ഠിഗതം. ഇതിപി നത്ഥീതി തം തം കാരണം അപദിസിത്വാ ഏവമ്പി നത്ഥീതി വദതി. പുരാ…പേ… സഞ്ഞാപേതീതി യാവ ന സഞ്ഞാപേതി.

ചന്ദിമസൂരിയഉപമാവണ്ണനാ

൪൧൧. ഇമേ ഭോ, കസ്സപ, ചന്ദിമസൂരിയാതി സോ കിര ഥേരേന പുച്ഛിതോ ചിന്തേസി ‘‘അയം സമണോ പഠമം ചന്ദിമസൂരിയേ ഉപമം ആഹരി, ചന്ദിമസൂരിയസദിസോ ഭവിസ്സതി പഞ്ഞായ, അനഭിഭവനീയോ അഞ്ഞേന, സചേ പനാഹം ‘ചന്ദിമസൂരിയാ ഇമസ്മിം ലോകേ’തി ഭണിസ്സാമി, ‘കിം നിസ്സിതാ ഏതേ, കിത്തകപമാണാ, കിത്തകം ഉച്ചാ’തിആദീഹി പലിവേഠേസ്സതി. അഹം ഖോ പനേതം നിബ്ബേഠേതും ന സക്ഖിസ്സാമി, ‘പരസ്മിം ലോകേ’ ഇച്ചേവസ്സ കഥേസ്സാമീ’’തി. തസ്മാ ഏവമാഹ.

ഭഗവാ പന തതോ പുബ്ബേ ന ചിരസ്സേവ സുധാഭോജനീയജാതകം കഥേസി. തത്ഥ ‘‘ചന്ദേ ചന്ദോ ദേവപുത്തോ, സൂരിയേ സൂരിയോ ദേവപുത്തോ’’തി ആഗതം. ഭഗവതാ ച കഥിതം ജാതകം വാ സുത്തന്തം വാ സകലജമ്ബുദീപേ പത്ഥടം ഹോതി, തേന സോ ‘‘ഏത്ഥ നിവാസിനോ ദേവപുത്താ നത്ഥീ’’തി ന സക്കാ വത്തുന്തി ചിന്തേത്വാ ദേവാ തേ ന മനുസ്സാതി ആഹ.

൪൧൨. അത്ഥി പന, രാജഞ്ഞ, പരിയായോതി അത്ഥി പന കാരണന്തി പുച്ഛതി. ആബാധികാതി വിസഭാഗവേദനാസങ്ഖാതേന ആബാധേന സമന്നാഗതാ. ദുക്ഖിതാതി ദുക്ഖപ്പത്താ. ബാള്ഹഗിലാനാതി അധിമത്തഗിലാനാ. സദ്ധായികാതി അഹം തുമ്ഹേ സദ്ദഹാമി, തുമ്ഹേ മയ്ഹം സദ്ധായികാ സദ്ധായിതബ്ബവചനാതി അത്ഥോ. പച്ചയികാതി അഹം തുമ്ഹേ പത്തിയാമി, തുമ്ഹേ മയ്ഹം പച്ചയികാ പത്തിയായിതബ്ബാതി അത്ഥോ.

ചോരാദിഉപമാവണ്ണനാ

൪൧൩. ഉദ്ദിസിത്വാതി തേസം അത്താനഞ്ച പടിസാമിതഭണ്ഡകഞ്ച ദസ്സേത്വാ, സമ്പടിച്ഛാപേത്വാതി അത്ഥോ. വിപ്പലപന്തസ്സാതി ‘‘പുത്തോ മേ, ധീതാ മേ, ധനം മേ’’തി വിവിധം പലപന്തസ്സ. നിരയപാലേസൂതി നിരയേ കമ്മകാരണികസത്തേസു. യേ പന ‘‘കമ്മമേവ കമ്മകാരണം കരോതി, നത്ഥി നിരയപാലാ’’തി വദന്തി. തേ ‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ’’തി ദേവദൂതസുത്തം പടിബാഹന്തി. മനുസ്സലോകേ രാജകുലേസു കാരണികമനുസ്സാ വിയ ഹി നിരയേ നിരയപാലാ ഹോന്തി.

൪൧൫. വേളുപേസികാഹീതി വേളുവിലീവേഹി. സുനിമ്മജ്ജഥാതി യഥാ സുട്ഠു നിമ്മജ്ജിതം ഹോതി, ഏവം നിമ്മജ്ജഥ, അപനേഥാതി അത്ഥോ.

അസുചീതി അമനാപോ. അസുചിസങ്ഖാതോതി അസുചികോട്ഠാസഭൂതോ അസുചീതി ഞാതോ വാ. ദുഗ്ഗന്ധോതി കുണപഗന്ധോ. ജേഗുച്ഛോതി ജിഗുച്ഛിതബ്ബയുത്തോ. പടികൂലോതി ദസ്സനേനേവ പടിഘാവഹോ. ഉബ്ബാധതീതി ദിവസസ്സ ദ്വിക്ഖത്തും ന്ഹത്വാ തിക്ഖത്തും വത്ഥാനി പരിവത്തേത്വാ അലങ്കതപടിമണ്ഡിതാനം ചക്കവത്തിആദീനമ്പി മനുസ്സാനം ഗന്ധോ യോജനസതേ ഠിതാനം ദേവതാനം കണ്ഠേ ആസത്തകുണപം വിയ ബാധതി.

൪൧൬. പുന പാണാതിപാതാദിപഞ്ചസീലാനി സമാദായവത്തേന്താനം വസേന വദതി. താവതിംസാനന്തി ഇദഞ്ച ദൂരേ നിബ്ബത്താ താവ മാ ആഗച്ഛന്തു, ഇമേ കസ്മാ ന ഏന്തീതി വദതി.

൪൧൮. ജച്ചന്ധൂപമോ മഞ്ഞേ പടിഭാസീതി ജച്ചന്ധോ വിയ ഉപട്ഠാസി. അരഞ്ഞവനപത്ഥാനീതി അരഞ്ഞകങ്ഗയുത്തതായ അരഞ്ഞാനി, മഹാവനസണ്ഡതായ വനപത്ഥാനി. പന്താനീതി ദൂരാനി.

൪൧൯. കല്യാണധമ്മേതി തേനേവ സീലേന സുന്ദരധമ്മേ. ദുക്ഖപടികൂലേതി ദുക്ഖം അപത്ഥേന്തേ. സേയ്യോ ഭവിസ്സതീതി പരലോകേ സുഗതിസുഖം ഭവിസ്സതീതി അധിപ്പായോ.

൪൨൦. ഉപവിജഞ്ഞാതി ഉപഗതവിജായനകാലാ, പരിപക്കഗബ്ഭാ ന ചിരസ്സേവ വിജായിസ്സതീതി അത്ഥോ. ഓപഭോഗ്ഗാ ഭവിസ്സതീതി പാദപരിചാരികാ ഭവിസ്സതി. അനയബ്യസനന്തി മഹാദുക്ഖം. അയോതി സുഖം, ന അയോ അനയോ, ദുക്ഖം. തദേതം സബ്ബസോ സുഖം ബ്യസതി വിക്ഖിപതീതി ബ്യസനം. ഇതി അനയോവ ബ്യസനം അനയബ്യസനം, മഹാദുക്ഖന്തി അത്ഥോ. അയോനിസോതി അനുപായേന. അപക്കം ന പരിപാചേന്തീതി അപരിണതം അഖീണം ആയും അന്തരാവ ന ഉപച്ഛിന്ദന്തി. പരിപാകം ആഗമേന്തീതി ആയുപരിപാകകാലം ആഗമേന്തി. ധമ്മസേനാപതിനാപേതം വുത്തം –

‘‘നാഭിനന്ദാമി മരണം, നാഭിനന്ദാമി ജീവിതം;

കാലഞ്ച പടികങ്ഖാമി, നിബ്ബിസം ഭതകോ യഥാതി. (ഥേരഗാ. ൧൦൦൧)

൪൨൧. ഉബ്ഭിന്ദിത്വാതി മത്തികാലേപം ഭിന്ദിത്വാ.

൪൨൨. രാമണേയ്യകന്തി രമണീയഭാവം. വേലാസികാതി ഖിഡ്ഡാപരാധികാ. കോമാരികാതി തരുണദാരികാ. തുയ്ഹം ജീവന്തി സുപിനദസ്സനകാലേ നിക്ഖമന്തം വാ പവിസന്തം വാ ജീവം അപി നു പസ്സന്തി. ഇധ ചിത്താചാരം ‘‘ജീവ’’ന്തി ഗഹേത്വാ ആഹ. സോ ഹി തത്ഥ ജീവസഞ്ഞീതി.

൪൨൩. ജിയായാതി ധനുജിയായ, ഗീവം വേഠേത്വാതി അത്ഥോ. പത്ഥിന്നതരോതി ഥദ്ധതരോ. ഇമിനാ കിം ദസ്സേതി? തുമ്ഹേ ജീവകാലേ സത്തസ്സ പഞ്ചക്ഖന്ധാതി വദന്തി, ചവനകാലേ പന രൂപക്ഖന്ധമത്തമേവ അവസിസ്സതി, തയോ ഖന്ധാ അപ്പവത്താ ഹോന്തി, വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ ഗച്ഛതി. അവസിട്ഠേന രൂപക്ഖന്ധേന ലഹുതരേന ഭവിതബ്ബം, ഗരുകതരോ ച ഹോതി. തസ്മാ നത്ഥി കോചി കുഹിം ഗന്താതി ഇമമത്ഥം ദസ്സേതി.

൪൨൪. നിബ്ബുതന്തി വൂപസന്തതേജം.

൪൨൫. അനുപഹച്ചാതി അവിനാസേത്വാ. ആമതോ ഹോതീതി അദ്ധമതോ മരിതും ആരദ്ധോ ഹോതി. ഓധുനാഥാതി ഓരതോ കരോഥ. സന്ധുനാഥാതി പരതോ കരോഥ. നിദ്ധുനാഥാതി അപരാപരം കരോഥ. തഞ്ചായതനം ന പടിസംവേദേതീതി തേന ചക്ഖുനാ തം രൂപായതനം ന വിഭാവേതി. ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ.

൪൨൬. സങ്ഖധമോതി സങ്ഖധമകോ. ഉപലാപേത്വാതി ധമിത്വാ.

൪൨൮. അഗ്ഗികോതി അഗ്ഗിപരിചാരകോ. ആപാദേയ്യന്തി നിപ്ഫാദേയ്യം, ആയും വാ പാപുണാപേയ്യം. പോസേയ്യന്തി ഭോജനാദീഹി ഭരേയ്യം. വഡ്ഢേയ്യന്തി വഡ്ഢിം ഗമേയ്യം. അരണീസഹിതന്തി അരണീയുഗളം.

൪൨൯. തിരോരാജാനോപീതി തിരോരട്ഠേ അഞ്ഞസ്മിമ്പി ജനപദേ രാജാനോ ജാനന്തി. അബ്യത്തോതി അവിസദോ അഛേകോ. കോപേനപീതി യേ മം ഏവം വക്ഖന്തി, തേസു ഉപ്പജ്ജനകേന കോപേനപി ഏതം ദിട്ഠിഗതം ഹരിസ്സാമി പരിഹരിസ്സാമീതി ഗഹേത്വാ വിചരിസ്സാമി. മക്ഖേനാതി തയാ വുത്തയുത്തകാരണമക്ഖലക്ഖണേന മക്ഖേനാപി. പലാസേനാതി തയാ സദ്ധിം യുഗഗ്ഗാഹലക്ഖണേന പലാസേനാപി.

൪൩൦. ഹരിതകപണ്ണന്തി യം കിഞ്ചി ഹരിതകം, അന്തമസോ അല്ലതിണപണ്ണമ്പി ന ഹോതീതി അത്ഥോ. സന്നദ്ധകലാപന്തി സന്നദ്ധധനുകലാപം. ആസിത്തോദകാനി വടുമാനീതി പരിപുണ്ണസലിലാ മഗ്ഗാ ച കന്ദരാ ച. യോഗ്ഗാനീതി ബലിബദ്ദേ.

ബഹുനിക്ഖന്തരോതി ബഹുനിക്ഖന്തോ ചിരനിക്ഖന്തോതി അത്ഥോ. യഥാഭതേന ഭണ്ഡേനാതി യം വോ തിണകട്ഠോദകഭണ്ഡകം ആരോപിതം, തേന യഥാഭതേന യഥാരോപിതേന, യഥാഗഹിതേനാതി അത്ഥോ.

അപ്പസാരാനീതി അപ്പഗ്ഘാനി. പണിയാനീതി ഭണ്ഡാനി.

ഗൂഥഭാരികാദിഉപമാവണ്ണനാ

൪൩൨. മമ ച സൂകരഭത്തന്തി മമ ച സൂകരാനം ഇദം ഭത്തം. ഉഗ്ഘരന്തന്തി ഉപരി ഘരന്തം. പഗ്ഘരന്തന്തി ഹേട്ഠാ പരിസ്സവന്തം. തുമ്ഹേ ഖ്വേത്ഥ ഭണേതി തുമ്ഹേ ഖോ ഏത്ഥ ഭണേ. അയമേവ വാ പാഠോ. തഥാ ഹി പന മേ സൂകരഭത്തന്തി തഥാ ഹി പന മേ അയം ഗൂഥോ സൂകരാനം ഭത്തം.

൪൩൪. ആഗതാഗതം കലിം ഗിലതീതി ആഗതാഗതം പരാജയഗുളം ഗിലതി. പജ്ജോഹിസ്സാമീതി പജ്ജോഹനം കരിസ്സാമി, ബലികമ്മം കരിസ്സാമീതി അത്ഥോ. അക്ഖേഹി ദിബ്ബിസ്സാമാതി ഗുളേഹി കീളിസ്സാമ. ലിത്തം പരമേന തേജസാതി പരമതേജേന വിസേന ലിത്തം.

൪൩൬. ഗാമപട്ടന്തി വുട്ഠിതഗാമപദേസോ വുച്ചതി. ‘‘ഗാമപദ’’ന്തിപി പാഠോ, അയമേവത്ഥോ. സാണഭാരന്തി സാണവാകഭാരം. സുസന്നദ്ധോതി സുബദ്ധോ. ത്വം പജാനാഹീതി ത്വം ജാന. സചേ ഗണ്ഹിതുകാമോസി, ഗണ്ഹാഹീതി വുത്തം ഹോതി.

ഖോമന്തി ഖോമവാകം. അയന്തി കാളലോഹം. ലോഹന്തി തമ്ബലോഹം. സജ്ഝന്തി രജതം. സുവണ്ണന്തി സുവണ്ണമാസകം. അഭിനന്ദിംസൂതി തുസ്സിംസു.

൪൩൭. അത്തമനോതി സകമനോ തുട്ഠചിത്തോ. അഭിരദ്ധോതി അഭിപ്പസന്നോ. പഞ്ഹാപടിഭാനാനീതി പഞ്ഹുപട്ഠാനാനി. പച്ചനീകം കത്തബ്ബന്തി പച്ചനീകം പടിവിരുദ്ധം വിയ കത്തബ്ബം അമഞ്ഞിസ്സം, പടിലോമഗാഹം ഗഹേത്വാ അട്ഠാസിന്തി അത്ഥോ.

൪൩൮. സങ്ഘാതം ആപജ്ജന്തീതി സങ്ഘാതം വിനാസം മരണം ആപജ്ജന്തി. ന മഹപ്ഫലോതി വിപാകഫലേന ന മഹപ്ഫലോ ഹോതി. ന മഹാനിസംസോതി ഗുണാനിസംസേന മഹാനിസംസോ ന ഹോതി. ന മഹാജുതികോതി ആനുഭാവജുതിയാ മഹാജുതികോ ന ഹോതി. ന മഹാവിപ്ഫാരോതി വിപാകവിപ്ഫാരതായ മഹാവിപ്ഫാരോ ന ഹോതി. ബീജനങ്ഗലന്തി ബീജഞ്ച നങ്ഗലഞ്ച. ദുക്ഖേത്തേതി ദുട്ഠുഖേത്തേ നിസ്സാരഖേത്തേ. ദുബ്ഭൂമേതി വിസമഭൂമിഭാഗേ. പതിട്ഠാപേയ്യാതി ഠപേയ്യ. ഖണ്ഡാനീതി ഛിന്നഭിന്നാനി. പൂതീനീതി നിസ്സാരാനി. വാതാതപഹതാനീതി വാതേന ച ആതപേന ച ഹതാനി പരിയാദിന്നതേജാനി. അസാരാദാനീതി തണ്ഡുലസാരാദാനരഹിതാനി പലാലാനി. അസുഖസയിതാനീതി യാനി സുക്ഖാപേത്വാ കോട്ഠേ ആകിരിത്വാ ഠപിതാനി, താനി സുഖസയിതാനി നാമ. ഏതാനി പന ന താദിസാനി. അനുപ്പവേച്ഛേയ്യാതി അനുപവേസേയ്യ, ന സമ്മാ വസ്സേയ്യ, അന്വദ്ധമാസം അനുദസാഹം അനുപഞ്ചാഹം ന വസ്സേയ്യാതി അത്ഥോ. അപി നു താനീതി അപി നു ഏവം ഖേത്തബീജവുട്ഠിദോസേ സതി താനി ബീജാനി അങ്കുരമൂലപത്താദീഹി ഉദ്ധം വുദ്ധിം ഹേട്ഠാ വിരൂള്ഹിം സമന്തതോ ച വേപുല്ലം ആപജ്ജേയ്യുന്തി. ഏവരൂപോ ഖോ രാജഞ്ഞ യഞ്ഞോതി ഏവരൂപം രാജഞ്ഞ ദാനം പരൂപഘാതേന ഉപ്പാദിതപച്ചയതോപി ദായകതോപി പരിഗ്ഗാഹകതോപി അവിസുദ്ധത്താ ന മഹപ്ഫലം ഹോതി.

ഏവരൂപോ ഖോ രാജഞ്ഞ യഞ്ഞോതി ഏവരൂപം രാജഞ്ഞദാനം അപരൂപഘാതേന ഉപ്പന്നപച്ചയതോപി അപരൂപഘാതിതായ സീലവന്തദായകതോപി സമ്മാദിട്ഠിആദിഗുണസമ്പന്നപടിഗ്ഗാഹകതോപി മഹപ്ഫലം ഹോതി. സചേ പന ഗുണാതിരേകം നിരോധാ വുട്ഠിതം പടിഗ്ഗാഹകം ലഭതി, ചേതനാ ച വിപുലാ ഹോതി, ദിട്ഠേവ ധമ്മേ വിപാകം ദേതീതി.

൪൩൯. ഇമം പന ഥേരസ്സ ധമ്മകഥം സുത്വാ പായാസിരാജഞ്ഞോ ഥേരം നിമന്തേത്വാ സത്താഹം ഥേരസ്സ മഹാദാനം ദത്വാ തതോ പട്ഠായ മഹാജനസ്സ ദാനം പട്ഠപേസി. തം സന്ധായ അഥ ഖോ പായാസി രാജഞ്ഞോതിആദി വുത്തം. തത്ഥ കണാജകന്തി സകുണ്ഡകം ഉത്തണ്ഡുലഭത്തം. ബിലങ്ഗദുതിയന്തി കഞ്ജികദുതിയം. ധോരകാനി ച വത്ഥാനീതി ഥൂലാനി ച വത്ഥാനി. ഗുളവാലകാനീതി ഗുളദസാനി, പുഞ്ജപുഞ്ജവസേന ഠിതമഹന്തദസാനീതി അത്ഥോ. ഏവം അനുദ്ദിസതീതി ഏവം ഉപദിസതി. പാദാപീതി പാദേനപി.

൪൪൦. അസക്കച്ചന്തി സദ്ധാവിരഹിതം അസ്സദ്ധദാനം. അസഹത്ഥാതി ന സഹത്ഥേന. അചിത്തീകതന്തി ചിത്തീകാരവിരഹിതം, ന ചിത്തീകാരമ്പി പച്ചുപട്ഠാപേത്വാ ന പണീതചിത്തം കത്വാ അദാസി. അപവിദ്ധന്തി ഛഡ്ഡിതം വിപ്പതിതം. സുഞ്ഞം സേരീസകന്തി സേരീസകം നാമ ഏകം തുച്ഛം രജതവിമാനം ഉപഗതോ. തസ്സ കിര ദ്വാരേ മഹാസിരീസരുക്ഖോ, തേന തം ‘‘സേരീസക’’ന്തി വുച്ചതി.

൪൪൧. ആയസ്മാ ഗവംപതീതി ഥേരോ കിര പുബ്ബേ മനുസ്സകാലേ ഗോപാലദാരകാനം ജേട്ഠകോ ഹുത്വാ മഹതോ സിരീസസ്സ മൂലം സോധേത്വാ വാലികം ഓകിരിത്വാ ഏകം പിണ്ഡപാതികത്ഥേരം രുക്ഖമൂലേ നിസീദാപേത്വാ അത്തനാ ലദ്ധം ആഹാരം ദത്വാ തതോ ചുതോ തസ്സാനുഭാവേന തസ്മിം രജതവിമാനേ നിബ്ബത്തി. സിരീസരുക്ഖോ വിമാനദ്വാരേ അട്ഠാസി. സോ പഞ്ഞാസായ വസ്സേഹി ഫലതി, തതോ പഞ്ഞാസ വസ്സാനി ഗതാനീതി ദേവപുത്തോ സംവേഗം ആപജ്ജതി. സോ അപരേന സമയേന അമ്ഹാകം ഭഗവതോ കാലേ മനുസ്സേസു നിബ്ബത്തിത്വാ സത്ഥു ധമ്മകഥം സുത്വാ അരഹത്തം പത്തോ. പുബ്ബാചിണ്ണവസേന പന ദിവാവിഹാരത്ഥായ തദേവ വിമാനം അഭിണ്ഹം ഗച്ഛതി, തം കിരസ്സ ഉതുസുഖം ഹോതി. തം സന്ധായ ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ഗവംപതീ’’തിആദി വുത്തം.

സോ സക്കച്ചം ദാനം ദത്വാതി സോ പരസ്സ സന്തകമ്പി ദാനം സക്കച്ചം ദത്വാ. ഏവമാരോചേസീതി ‘‘സക്കച്ചം ദാനം ദേഥാ’’തിആദിനാ നയേന ആരോചേസി. തഞ്ച പന ഥേരസ്സ ആരോചനം സുത്വാ മഹാജനോ സക്കച്ചം ദാനം ദത്വാ ദേവലോകേ നിബ്ബത്തോ. പായാസിസ്സ പന രാജഞ്ഞസ്സ പരിചാരകാ സക്കച്ചം ദാനം ദത്വാപി നികന്തിവസേന ഗന്ത്വാ തസ്സേവ സന്തികേ നിബ്ബത്താ. തം കിര ദിസാചാരികവിമാനം വട്ടനിഅടവിയം അഹോസി. പായാസിദേവപുത്തോ ച ഏകദിവസം വാണിജകാനം ദസ്സേത്വാ അത്തനോ കതകമ്മം കഥേസീതി.

ഇതി സുമങ്ഗലവിലാസിനിയാ ദീഘനികായട്ഠകഥായം

പായാസിരാജഞ്ഞസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.