൮. മഹാസീഹനാദസുത്തവണ്ണനാ

അചേലകസ്സപവത്ഥുവണ്ണനാ

൩൮൧. ഏവം മേ സുതം…പേ… ഉരുഞ്ഞായം വിഹരതീതി മഹാസീഹനാദസുത്തം. തത്രായം അപുബ്ബപദവണ്ണനാ. ഉരുഞ്ഞായന്തി ഉരുഞ്ഞാതി തസ്സ രട്ഠസ്സപി നഗരസ്സപി ഏതദേവ നാമം, ഭഗവാ ഉരുഞ്ഞാനഗരം ഉപനിസ്സായ വിഹരതി. കണ്ണകത്ഥലേ മിഗദായേതി തസ്സ നഗരസ്സ അവിദൂരേ കണ്ണകത്ഥലം നാമ ഏകോ രമണീയോ ഭൂമിഭാഗോ അത്ഥി. സോ മിഗാനം അഭയത്ഥായ ദിന്നത്താ ‘‘മിഗദായോ’’തി വുച്ചതി, തസ്മിം കണ്ണകത്ഥലേ മിഗദായേ. അചേലോതി നഗ്ഗപരിബ്ബാജകോ. കസ്സപോതി തസ്സ നാമം. തപസ്സിന്തി തപനിസ്സിതകം. ലൂഖാജീവിന്തി അചേലകമുത്താചാരാദിവസേന ലൂഖോ ആജീവോ അസ്സാതി ലൂഖാജീവീ, തം ലൂഖാജീവിം. ഉപക്കോസതീതി ഉപണ്ഡേതി. ഉപവദതീതി ഹീളേതി വമ്ഭേതി. ധമ്മസ്സ ച അനുധമ്മം ബ്യാകരോന്തീതി ഭോതാ ഗോതമേന വുത്തകാരണസ്സ അനുകാരണം കഥേന്തി. സഹധമ്മികോ വാദാനുവാദോതി പരേഹി വുത്തകാരണേന സകാരണോ ഹുത്വാ തുമ്ഹാകം വാദോ വാ അനുവാദോ വാ വിഞ്ഞൂഹി ഗരഹിതബ്ബം, കാരണം കോചി അപ്പമത്തകോപി കിം ന ആഗച്ഛതി. ഇദം വുത്തം ഹോതി, ‘‘കിം സബ്ബാകാരേനപി തവ വാദേ ഗാരയ്ഹം കാരണം നത്ഥീ’’തി. അനബ്ഭക്ഖാതുകാമാതി ന അഭൂതേന വത്തുകാമാ.

൩൮൨. ഏകച്ചം തപസ്സിം ലൂഖാജീവിന്തിആദീസു ഇധേകച്ചോ അചേലകപബ്ബജ്ജാദിതപനിസ്സിതത്താ തപസ്സീ ‘‘ലൂഖേന ജീവിതം കപ്പേസ്സാമീ’’തി തിണഗോമയാദിഭക്ഖനാദീഹി നാനപ്പകാരേഹി അത്താനം കിലമേതി, അപ്പപുഞ്ഞതായ ച സുഖേന ജീവിതവുത്തിമേവ ന ലഭതി, സോ തീണി ദുച്ചരിതാനി പൂരേത്വാ നിരയേ നിബ്ബത്തതി.

അപരോ താദിസം തപനിസ്സിതോപി പുഞ്ഞവാ ഹോതി, ലഭതി ലാഭസക്കാരം. സോ ‘‘ന ദാനി മയാ സദിസോ അത്ഥീ’’തി അത്താനം ഉച്ചേ ഠാനേ സമ്ഭാവേത്വാ ‘‘ഭിയ്യോസോമത്തായ ലാഭം ഉപ്പാദേസ്സാമീ’’തി അനേസനവസേന തീണി ദുച്ചരിതാനി പൂരേത്വാ നിരയേ നിബ്ബത്തതി. ഇമേ ദ്വേ സന്ധായ പഠമനയോ വുത്തോ.

അപരോ തപനിസ്സിതകോ ലൂഖാജീവീ അപ്പപുഞ്ഞോ ഹോതി, ന ലഭതി സുഖേന ജീവിതവുത്തിം. സോ ‘‘മയ്ഹം പുബ്ബേപി അകതപുഞ്ഞതായ സുഖജീവികാ നുപ്പജ്ജതി, ഹന്ദദാനി പുഞ്ഞാനി കരോമീ’’തി തീണി സുചരിതാനി പൂരേത്വാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തതി.

അപരോ ലൂഖാജീവീ പുഞ്ഞവാ ഹോതി, ലഭതി സുഖേന ജീവിതവുത്തിം. സോ – ‘‘മയ്ഹം പുബ്ബേപി കതപുഞ്ഞതായ സുഖജീവികാ ഉപ്പജ്ജതീ’’തി ചിന്തേത്വാ അനേസനം പഹായ തീണി സുചരിതാനി പൂരേത്വാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തതി. ഇമേ ദ്വേ സന്ധായ ദുതിയനയോ വുത്തോ.

ഏകോ പന തപസ്സീ അപ്പദുക്ഖവിഹാരീ ഹോതി ബാഹിരകാചാരയുത്തോ താപസോ വാ ഛന്നപരിബ്ബാജകോ വാ, അപ്പപുഞ്ഞതായ ച മനാപേ പച്ചയേ ന ലഭതി. സോ അനേസനവസേന തീണി ദുച്ചരിതാനി പൂരേത്വാ അത്താനം സുഖേ ഠപേത്വാ നിരയേ നിബ്ബത്തതി.

അപരോ പുഞ്ഞവാ ഹോതി, സോ – ‘‘ന ദാനി മയാ സദിസോ അത്ഥീ’’തി മാനം ഉപ്പാദേത്വാ അനേസനവസേന ലാഭസക്കാരം വാ ഉപ്പാദേന്തോ മിച്ഛാദിട്ഠിവസേന – ‘‘സുഖോ ഇമിസ്സാ പരിബ്ബാജികായ ദഹരായ മുദുകായ ലോമസായ സമ്ഫസ്സോ’’തിആദീനി ചിന്തേത്വാ കാമേസു പാതബ്യതം വാ ആപജ്ജന്തോ തീണി ദുച്ചരിതാനി പൂരേത്വാ നിരയേ നിബ്ബത്തതി. ഇമേ ദ്വേ സന്ധായ തതിയനയോ വുത്തോ.

അപരോ പന അപ്പദുക്ഖവിഹാരീ അപ്പപുഞ്ഞോ ഹോതി, സോ – ‘‘അഹം പുബ്ബേപി അകതപുഞ്ഞതായ സുഖേന ജീവികം ന ലഭാമീ’’തി തീണി സുചരിതാനി പൂരേത്വാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തതി.

അപരോ പുഞ്ഞവാ ഹോതി, സോ – ‘‘പുബ്ബേപാഹം കതപുഞ്ഞതായ സുഖം ലഭാമി, ഇദാനി പുഞ്ഞാനി കരിസ്സാമീ’’തി തീണി സുചരിതാനി പൂരേത്വാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തതി. ഇമേ ദ്വേ സന്ധായ ചതുത്ഥനയോ വുത്തോ. ഇദം തിത്ഥിയവസേന ആഗതം, സാസനേപി പന ലബ്ഭതി.

ഏകച്ചോ ഹി ധുതങ്ഗസമാദാനവസേന ലൂഖാജീവീ ഹോതി, അപ്പപുഞ്ഞതായ വാ സകലമ്പി ഗാമം വിചരിത്വാ ഉദരപൂരം ന ലഭതി. സോ – ‘‘പച്ചയേ ഉപ്പാദേസ്സാമീ’’തി വേജ്ജകമ്മാദിവസേന വാ അനേസനം കത്വാ, അരഹത്തം വാ പടിജാനിത്വാ, തീണി വാ കുഹനവത്ഥൂനി പടിസേവിത്വാ നിരയേ നിബ്ബത്തതി.

അപരോ ച താദിസോവ പുഞ്ഞവാ ഹോതി. സോ തായ പുഞ്ഞസമ്പത്തിയാ മാനം ജനയിത്വാ ഉപ്പന്നം ലാഭം ഥാവരം കത്തുകാമോ അനേസനവസേന തീണി ദുച്ചരിതാനി പൂരേത്വാ നിരയേ ഉപ്പജ്ജതി.

അപരോ സമാദിന്നധുതങ്ഗോ അപ്പപുഞ്ഞോവ ഹോതി, ന ലഭതി സുഖേന ജീവിതവുത്തിം. സോ – ‘‘പുബ്ബേപാഹം അകതപുഞ്ഞതായ കിഞ്ചി ന ലഭാമി, സചേ ഇദാനി അനേസനം കരിസ്സം, ആയതിമ്പി ദുല്ലഭസുഖോ ഭവിസ്സാമീ’’തി തീണി സുചരിതാനി പൂരേത്വാ അരഹത്തം പത്തും അസക്കോന്തോ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തതി.

അപരോ പുഞ്ഞവാ ഹോതി, സോ – ‘‘പുബ്ബേപാഹം കതപുഞ്ഞതായ ഏതരഹി സുഖിതോ, ഇദാനിപി പുഞ്ഞം കരിസ്സാമീ’’തി അനേസനം പഹായ തീണി സുചരിതാനി പൂരേത്വാ അരഹത്തം പത്തും അസക്കോന്തോ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തതി.

൩൮൩. ആഗതിഞ്ചാതി – ‘‘അസുകട്ഠാനതോ നാമ ഇമേ ആഗതാ’’തി ഏവം ആഗതിഞ്ച. ഗതിഞ്ചാതി ഇദാനി ഗന്തബ്ബട്ഠാനഞ്ച. ചുതിഞ്ചാതി തതോ ചവനഞ്ച. ഉപപത്തിഞ്ചാതി തതോ ചുതാനം പുന ഉപപത്തിഞ്ച. കിം സബ്ബം തപം ഗരഹിസ്സാമീതി – ‘‘കേന കാരണേന ഗരഹിസ്സാമി, ഗരഹിതബ്ബമേവ ഹി മയം ഗരഹാമ, പസംസിതബ്ബം പസംസാമ, ന ഭണ്ഡികം കരോന്തോ മഹാരജകോ വിയ ധോതഞ്ച അധോതഞ്ച ഏകതോ കരോമാ’’തി ദസ്സേതി. ഇദാനി തമത്ഥം പകാസേന്തോ – ‘‘സന്തി കസ്സപ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ’’തിആദിമാഹ.

൩൮൪. യം തേ ഏകച്ചന്തി പഞ്ചവിധം സീലം, തഞ്ഹി ലോകേ ന കോചി ‘‘ന സാധൂ’’തി വദതി. പുന യം തേ ഏകച്ചന്തി പഞ്ചവിധം വേരം, തം ന കോചി ‘‘സാധൂ’’തി വദതി. പുന യം തേ ഏകച്ചന്തി പഞ്ചദ്വാരേ അസംവരം, തേ കിര – ‘‘ചക്ഖു നാമ ന നിരുന്ധിതബ്ബം, ചക്ഖുനാ മനാപം രൂപം ദട്ഠബ്ബ’’ന്തി വദന്തി, ഏസ നയോ സോതാദീസു. പുന യം തേ ഏകച്ചന്തി പഞ്ചദ്വാരേ സംവരം.

ഏവം പരേസം വാദേന സഹ അത്തനോ വാദസ്സ സമാനാസമാനതം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി അത്തനോ വാദേന സഹ പരേസം വാദസ്സ സമാനാസമാനതം ദസ്സേന്തോ ‘‘യം മയ’’ന്തിആദിമാഹ. തത്രാപി പഞ്ചസീലാദിവസേനേവ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

സമനുയുഞ്ജാപനകഥാവണ്ണനാ

൩൮൫. സമനുയുഞ്ജന്തന്തി സമനുയുഞ്ജന്തു, ഏത്ഥ ച ലദ്ധിം പുച്ഛന്തോ സമനുയുഞ്ജതി നാമ, കാരണം പുച്ഛന്തോ സമനുഗാഹതി നാമ, ഉഭയം പുച്ഛന്തോ സമനുഭാസതി നാമ. സത്ഥാരാ വാ സത്ഥാരന്തി സത്ഥാരാ വാ സദ്ധിം സത്ഥാരം ഉപസംഹരിത്വാ – ‘‘കിം തേ സത്ഥാ തേ ധമ്മേ സബ്ബസോ പഹായ വത്തതി, ഉദാഹു സമണോ ഗോതമോ’’തി. ദുതിയപദേപി ഏസേവ നയോ.

ഇദാനി തമത്ഥം യോജേത്വാ ദസ്സേന്തോ – ‘‘യേ ഇമേസം ഭവത’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ അകുസലാ അകുസലസങ്ഖാതാതി അകുസലാ ചേവ ‘‘അകുസലാ’’തി ച സങ്ഖാതാ ഞാതാ കോട്ഠാസം വാ കത്വാ ഠപിതാതി അത്ഥോ. ഏസ നയോ സബ്ബപദേസു. അപി ചേത്ഥ സാവജ്ജാതി സദോസാ. ന അലമരിയാതി നിദ്ദോസട്ഠേന അരിയാ ഭവിതും നാലം അസമത്ഥാ.

൩൮൬-൩൯൨. യം വിഞ്ഞൂ സമനുയുഞ്ജന്താതി യേന വിഞ്ഞൂ അമ്ഹേ ച അഞ്ഞേ ച പുച്ഛന്താ ഏവം വദേയ്യും, തം ഠാനം വിജ്ജതി, അത്ഥി തം കാരണന്തി അത്ഥോ. യം വാ പന ഭോന്തോ പരേ ഗണാചരിയാതി പരേ പന ഭോന്തോ ഗണാചരിയാ യം വാ തം വാ അപ്പമത്തകം പഹായ വത്തന്തീതി അത്ഥോ. അമ്ഹേവ തത്ഥ യേഭുയ്യേന പസംസേയ്യുന്തി ഇദം ഭഗവാ സത്ഥാരാ സത്ഥാരം സമനുയുഞ്ജനേപി ആഹ – സങ്ഘേന സംഘം സമനുയുഞ്ജനേപി. കസ്മാ? സങ്ഘപസംസായപി സത്ഥുയേവ പസംസാസിദ്ധിതോ. പസീദമാനാപി ഹി ബുദ്ധസമ്പത്തിയാ സങ്ഘേ, സങ്ഘസമ്പത്തിയാ ച ബുദ്ധേ പസീദന്തി, തഥാ ഹി ഭഗവതോ സരീരസമ്പത്തിം ദിസ്വാ, ധമ്മദേസനം വാ സുത്വാ ഭവന്തി വത്താരോ – ‘‘ലാഭാ വത ഭോ സാവകാനം യേ ഏവരൂപസ്സ സത്ഥു സന്തികാവചരാ’’തി, ഏവം ബുദ്ധസമ്പത്തിയാ സങ്ഘേ പസീദന്തി. ഭിക്ഖൂനം പനാചാരഗോചരം അഭിക്കമപടിക്കമാദീനി ച ദിസ്വാ ഭവന്തി വത്താരോ – ‘‘സന്തികാവചരാനം വത ഭോ സാവകാനം അയഞ്ച ഉപസമഗുണോ സത്ഥു കീവ രൂപോ ഭവിസ്സതീ’’തി, ഏവം സങ്ഘസമ്പത്തിയാ ബുദ്ധേ പസീദന്തി. ഇതി യാ സത്ഥുപസംസാ, സാ സങ്ഘസ്സ. യാ സങ്ഘസ്സ പസംസാ, സാ സത്ഥൂതി സങ്ഘപസംസായപി സത്ഥുയേവ പസംസാസിദ്ധിതോ ഭഗവാ ദ്വീസുപി നയേസു – ‘‘അമ്ഹേവ തത്ഥ യേഭുയ്യേന പസംസേയ്യു’’ന്തി ആഹ. സമണോ ഗോതമോ ഇമേ ധമ്മേ അനവസേസം പഹായ വത്തതി, യം വാ പന ഭോന്തോ പരേ ഗണാചരിയാതിആദീസുപി പനേത്ഥ അയമധിപ്പായോ – സമ്പത്തസമാദാനസേതുഘാതവസേന ഹി തിസ്സോ വിരതിയോ. താസു സമ്പത്തസമാദാന വിരതിമത്തമേവ അഞ്ഞേസം ഹോതി, സേതുഘാതവിരതി പന സബ്ബേന സബ്ബം നത്ഥി. പഞ്ചസു പന തദങ്ഗവിക്ഖമ്ഭനസമുച്ഛേദപടിപസ്സദ്ധിനിസ്സരണപ്പഹാനേസു അട്ഠസമാപത്തിവസേന ചേവ വിപസ്സനാമത്തവസേന ച തദങ്ഗവിക്ഖമ്ഭനപ്പഹാനമത്തമേവ അഞ്ഞേസം ഹോതി. ഇതരാനി തീണി പഹാനാനി സബ്ബേന സബ്ബം നത്ഥി. തഥാ സീലസംവരോ, ഖന്തിസംവരോ, ഞാണസംവരോ, സതിസംവരോ, വീരിയസംവരോതി പഞ്ച സംവരാ, തേസു പഞ്ചസീലമത്തമേവ അധിവാസനഖന്തിമത്തമേവ ച അഞ്ഞേസം ഹോതി, സേസം സബ്ബേന സബ്ബം നത്ഥി.

പഞ്ച ഖോ പനിമേ ഉപോസഥുദ്ദേസാ, തേസു പഞ്ചസീലമത്തമേവ അഞ്ഞേസം ഹോതി. പാതിമോക്ഖസംവരസീലം സബ്ബേന സബ്ബം നത്ഥി. ഇതി അകുസലപ്പഹാനേ ച കുസലസമാദാനേ ച, തീസു വിരതീസു, പഞ്ചസു പഹാനേസു, പഞ്ചസു സംവരേസു, പഞ്ചസു ഉദ്ദേസേസു, – ‘‘അഹമേവ ച മയ്ഹഞ്ച സാവകസങ്ഘോ ലോകേ പഞ്ഞായതി, മയാ ഹി സദിസോ സത്ഥാ നാമ, മയ്ഹം സാവകസങ്ഘേന സദിസോ സങ്ഘോ നാമ നത്ഥീ’’തി ഭഗവാ സീഹനാദം നദതി.

അരിയഅട്ഠങ്ഗികമഗ്ഗവണ്ണനാ

൩൯൩. ഏവം സീഹനാദം നദിത്വാ തസ്സ സീഹനാദസ്സ അവിപരീതഭാവാവബോധനത്ഥം – ‘‘അത്ഥി, കസ്സപ, മഗ്ഗോ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ മഗ്ഗോതി ലോകുത്തരമഗ്ഗോ. പടിപദാതി പുബ്ബഭാഗപടിപദാ. കാലവാദീതിആദീനി ബ്രഹ്മജാലേ വണ്ണിതാനി. ഇദാനി തം ദുവിധം മഗ്ഗഞ്ച പടിപദഞ്ച ഏകതോ കത്വാ ദസ്സേന്തോ – ‘‘അയമേവ അരിയോ’’തിആദിമാഹ. ഇദം പന സുത്വാ അചേലോ ചിന്തേസി – ‘‘സമണോ ഗോതമോ മയ്ഹംയേവ മഗ്ഗോ ച പടിപദാ ച അത്ഥി, അഞ്ഞേസം നത്ഥീതി മഞ്ഞതി, ഹന്ദസ്സാഹം അമ്ഹാകമ്പി മഗ്ഗം കഥേമീ’’തി. തതോ അചേലകപടിപദം കഥേസി. തേനാഹ – ‘‘ഏവം വുത്തേ അചേലോ കസ്സപോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച…പേ… ഉദകോരോഹനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരതീ’’തി.

തപോപക്കമകഥാവണ്ണനാ

൩൯൪. തത്ഥ തപോപക്കമാതി തപാരമ്ഭാ, തപകമ്മാനീതി അത്ഥോ. സാമഞ്ഞസങ്ഖാതാതി സമണകമ്മസങ്ഖാതാ. ബ്രഹ്മഞ്ഞസങ്ഖാതാതി ബ്രാഹ്മണകമ്മസങ്ഖാതാ. അചേലകോതി നിച്ചോലോ, നഗ്ഗോതി അത്ഥോ. മുത്താചാരോതി വിസട്ഠാചാരോ, ഉച്ചാരകമ്മാദീസു ലോകിയകുലപുത്താചാരേന വിരഹിതോ ഠിതകോവ ഉച്ചാരം കരോതി, പസ്സാവം കരോതി, ഖാദതി, ഭുഞ്ജതി ച. ഹത്ഥാപലേഖനോതി ഹത്ഥേ പിണ്ഡമ്ഹി ഠിതേ ജിവ്ഹായ ഹത്ഥം അപലിഖതി, ഉച്ചാരം വാ കത്വാ ഹത്ഥസ്മിഞ്ഞേവ ദണ്ഡകസഞ്ഞീ ഹുത്വാ ഹത്ഥേന അപലിഖതി. ‘‘ഭിക്ഖാഗഹണത്ഥം ഏഹി, ഭന്തേ’’തി വുത്തോ ന ഏതീതി ന ഏഹിഭദ്ദന്തികോ. ‘‘തേന ഹി തിട്ഠ, ഭന്തേ’’തി വുത്തോപി ന തിട്ഠതീതി നതിട്ഠഭദ്ദന്തികോ. തദുഭയമ്പി കിര സോ – ‘‘ഏതസ്സ വചനം കതം ഭവിസ്സതീ’’തി ന കരോതി. അഭിഹടന്തി പുരേതരം ഗഹേത്വാ ആഹടം ഭിക്ഖം, ഉദ്ദിസ്സകതന്തി ‘‘ഇമം തുമ്ഹേ ഉദ്ദിസ്സ കത’’ന്തി ഏവം ആരോചിതം ഭിക്ഖം. ന നിമന്തനന്തി ‘‘അസുകം നാമ കുലം വാ വീഥിം വാ ഗാമം വാ പവിസേയ്യാഥാ’’തി ഏവം നിമന്തിതഭിക്ഖമ്പി ന സാദിയതി, ന ഗണ്ഹതി. ന കുമ്ഭിമുഖാതി കുമ്ഭിതോ ഉദ്ധരിത്വാ ദിയ്യമാനം ഭിക്ഖം ന ഗണ്ഹതി. ന കളോപിമുഖാതി കളോപീതി ഉക്ഖലി വാ പച്ഛി വാ, തതോപി ന ഗണ്ഹതി. കസ്മാ? കുമ്ഭികളോപിയോ മം നിസ്സായ കടച്ഛുനാ പഹാരം ലഭന്തീതി. ന ഏളകമന്തരന്തി ഉമ്മാരം അന്തരം കത്വാ ദിയ്യമാനം ന ഗണ്ഹതി. കസ്മാ? ‘‘അയം മം നിസ്സായ അന്തരകരണം ലഭതീ’’തി. ദണ്ഡമുസലേസുപി ഏസേവ നയോ.

ദ്വിന്നന്തി ദ്വീസു ഭുഞ്ജമാനേസു ഏകസ്മിം ഉട്ഠായ ദേന്തേ ന ഗണ്ഹതി. കസ്മാ? ‘‘ഏകസ്സ കബളന്തരായോ ഹോതീ’’തി. ന ഗബ്ഭിനിയാതിആദീസു പന ‘‘ഗബ്ഭിനിയാ കുച്ഛിയം ദാരകോ കിലമതി. പായന്തിയാ ദാരകസ്സ ഖീരന്തരായോ ഹോതി, പുരിസന്തരഗതായ രതിഅന്തരായോ ഹോതീ’’തി ന ഗണ്ഹതി. സംകിത്തീസൂതി സംകിത്തേത്വാ കതഭത്തേസു, ദുബ്ഭിക്ഖസമയേ കിര അചേലകസാവകാ അചേലകാനം അത്ഥായ തതോ തതോ തണ്ഡുലാദീനി സമാദപേത്വാ ഭത്തം പചന്തി. ഉക്കട്ഠോ അചേലകോ തതോപി ന പടിഗ്ഗണ്ഹതി. ന യത്ഥ സാതി യത്ഥ സുനഖോ – ‘‘പിണ്ഡം ലഭിസ്സാമീ’’തി ഉപട്ഠിതോ ഹോതി, തത്ഥ തസ്സ അദത്വാ ആഹടം ന ഗണ്ഹതി. കസ്മാ? ഏതസ്സ പിണ്ഡന്തരായോ ഹോതീതി. സണ്ഡസണ്ഡചാരിനീതി സമൂഹസമൂഹചാരിനീ, സചേ ഹി അചേലകം ദിസ്വാ – ‘‘ഇമസ്സ ഭിക്ഖം ദസ്സാമാ’’തി മനുസ്സാ ഭത്തഗേഹം പവിസന്തി, തേസു ച പവിസന്തേസു കളോപിമുഖാദീസു നിലീനാ മക്ഖികാ ഉപ്പതിത്വാ സണ്ഡസണ്ഡാ ചരന്തി, തതോ ആഹടം ഭിക്ഖം ന ഗണ്ഹതി. കസ്മാ? മം നിസ്സായ മക്ഖികാനം ഗോചരന്തരായോ ജാതോതി.

ഥുസോദകന്തി സബ്ബസസ്സസമ്ഭാരേഹി കതം സോവീരകം. ഏത്ഥ ച സുരാപാനമേവ സാവജ്ജം, അയം പന സബ്ബേസുപി സാവജ്ജസഞ്ഞീ. ഏകാഗാരികോതി യോ ഏകസ്മിംയേവ ഗേഹേ ഭിക്ഖം ലഭിത്വാ നിവത്തതി. ഏകാലോപികോതി യോ ഏകേനേവ ആലോപേന യാപേതി. ദ്വാഗാരികാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഏകിസ്സാപി ദത്തിയാതി ഏകായ ദത്തിയാ. ദത്തി നാമ ഏകാ ഖുദ്ദകപാതി ഹോതി, യത്ഥ അഗ്ഗഭിക്ഖം പക്ഖിപിത്വാ ഠപേന്തി. ഏകാഹികന്തി ഏകദിവസന്തരികം. അദ്ധമാസികന്തി അദ്ധമാസന്തരികം. പരിയായഭത്തഭോജനന്തി വാരഭത്തഭോജനം, ഏകാഹവാരേന ദ്വീഹവാരേന സത്താഹവാരേന അഡ്ഢമാസവാരേനാതി ഏവം ദിവസവാരേന ആഗതഭത്തഭോജനം.

൩൯൫. സാകഭക്ഖോതി അല്ലസാകഭക്ഖോ. സാമാകഭക്ഖോതി സാമാകതണ്ഡുലഭക്ഖോ. നീവാരാദീസു നീവാരോ നാമ അരഞ്ഞേ സയംജാതാ വീഹിജാതി. ദദ്ദുലന്തി ചമ്മകാരേഹി ചമ്മം ലിഖിത്വാ ഛഡ്ഡിതകസടം. ഹടം വുച്ചതി സിലേസോപി സേവാലോപി. കണന്തി കുണ്ഡകം. ആചാമോതി ഭത്തഉക്ഖലികായ ലഗ്ഗോ ഝാമകഓദനോ, തം ഛഡ്ഡിതട്ഠാനതോവ ഗഹേത്വാ ഖാദതി, ‘‘ഓദനകഞ്ജിയ’’ന്തിപി വദന്തി. പിഞ്ഞാകാദയോ പാകടാ ഏവ. പവത്തഫലഭോജീതി പതിതഫലഭോജീ.

൩൯൬. സാണാനീതി സാണവാകചോളാനി. മസാണാനീതി മിസ്സകചോളാനി. ഛവദുസ്സാനീതി മതസരീരതോ ഛഡ്ഡിതവത്ഥാനി, ഏരകതിണാദീനി വാ ഗന്ഥേത്വാ കതനിവാസനാനി. പംസുകൂലാനീതി പഥവിയം ഛഡ്ഡിതനന്തകാനി. തിരീടാനീതി രുക്ഖതചവത്ഥാനി. അജിനന്തി അജിനമിഗചമ്മം. അജിനക്ഖിപന്തി തദേവ മജ്ഝേ ഫാലിതകം. കുസചീരന്തി കുസതിണാനി ഗന്ഥേത്വാ കതചീരം. വാകചീരഫലകചീരേസുപി ഏസേവ നയോ. കേസകമ്ബലന്തി മനുസ്സകേസേഹി കതകമ്ബലം. യം സന്ധായ വുത്തം –

‘‘സേയ്യഥാപി ഭിക്ഖവേ, യാനി കാനിചി തന്താവുതാനി വത്ഥാനി, കേസകമ്ബലോ തേസം പടികിട്ഠോ അക്ഖായതി. കേസകമ്ബലോ, ഭിക്ഖവേ, സീതേ സീതോ, ഉണ്ഹേ ഉണ്ഹോ അപ്പഗ്ഘോ ച ദുബ്ബണ്ണോ ച ദുഗ്ഗന്ധോ ദുക്ഖസമ്ഫസ്സോ’’തി.

വാളകമ്ബലന്തി അസ്സവാലേഹി കതകമ്ബലം. ഉലൂകപക്ഖികന്തി ഉലൂകപക്ഖാനി ഗന്ഥേത്വാ കതനിവാസനം. ഉക്കുടികപ്പധാനമനുയുത്തോതി ഉക്കുടികവീരിയം അനുയുത്തോ, ഗച്ഛന്തോപി ഉക്കുടികോവ ഹുത്വാ ഉപ്പതിത്വാ ഉപ്പതിത്വാ ഗച്ഛതി. കണ്ടകാപസ്സയികോതി അയകണ്ടകേ വാ പകതികണ്ടകേ വാ ഭൂമിയം കോട്ടേത്വാ തത്ഥ ചമ്മം അത്ഥരിത്വാ ഠാനചങ്കമാദീനി കരോതി. സേയ്യന്തി സയന്തോപി തത്ഥേവ സേയ്യം കപ്പേതി. ഫലകസേയ്യന്തി രുക്ഖഫലകേ സേയ്യം. ഥണ്ഡിലസേയ്യന്തി ഥണ്ഡിലേ ഉച്ചേ ഭൂമിഠാനേ സേയ്യം. ഏകപസ്സയികോതി ഏകപസ്സേനേവ സയതി. രജോജല്ലധരോതി സരീരം തേലേന മക്ഖിത്വാ രജുട്ഠാനട്ഠാനേ തിട്ഠതി, അഥസ്സ സരീരേ രജോജല്ലം ലഗ്ഗതി, തം ധാരേതി. യഥാസന്ഥതികോതി ലദ്ധം ആസനം അകോപേത്വാ യദേവ ലഭതി, തത്ഥേവ നിസീദനസീലോ. വേകടികോതി വികടഖാദനസീലോ. വികടന്തി ഗൂഥം വുച്ചതി. അപാനകോതി പടിക്ഖിത്തസീതുദകപാനോ. സായം തതിയമസ്സാതി സായതതിയകം. പാതോ, മജ്ഝന്ഹികേ, സായന്തി ദിവസസ്സ തിക്ഖത്തും പാപം പവാഹേസ്സാമീതി ഉദകോരോഹനാനുയോഗം അനുയുത്തോ വിഹരതീതി.

തപോപക്കമനിരത്ഥകതാവണ്ണനാ

൩൯൭. അഥ ഭഗവാ സീലസമ്പദാദീഹി വിനാ തേസം തപോപക്കമാനം നിരത്ഥകതം ദസ്സേന്തോ – ‘‘അചേലകോ ചേപി കസ്സപ ഹോതീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ആരകാ വാതി ദൂരേയേവ. അവേരന്തി ദോസവേരവിരഹിതം. അബ്യാപജ്ജന്തി ദോമനസ്സബ്യാപജ്ജരഹിതം.

൩൯൮. ദുക്കരം, ഭോ ഗോതമാതി ഇദം കസ്സപോ ‘‘മയം പുബ്ബേ ഏത്തകമത്തം സാമഞ്ഞഞ്ച ബ്രഹ്മഞ്ഞഞ്ചാതി വിചരാമ, തുമ്ഹേ പന അഞ്ഞംയേവ സാമഞ്ഞഞ്ച ബ്രഹ്മഞ്ഞഞ്ച വദഥാ’’തി ദീപേന്തോ ആഹ. പകതി ഖോ ഏസാതി പകതികഥാ ഏസാ. ഇമായ ച, കസ്സപ, മത്തായാതി ‘‘കസ്സപ യദി ഇമിനാ പമാണേന ഏവം പരിത്തകേന പടിപത്തിക്കമേന സാമഞ്ഞം വാ ബ്രഹ്മഞ്ഞം വാ ദുക്കരം സുദുക്കരം നാമ അഭവിസ്സ, തതോ നേതം അഭവിസ്സ കല്ലം വചനായ ദുക്കരം സാമഞ്ഞ’’ന്തി അയമേത്ഥ പദസമ്ബന്ധേന സദ്ധിം അത്ഥോ. ഏതേന നയേന സബ്ബത്ഥ പദസമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ.

൩൯൯. ദുജ്ജാനോതി ഇദമ്പി സോ ‘‘മയം പുബ്ബേ ഏത്തകേന സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ഹോതീതി വിചരാമ, തുമ്ഹേ പന അഞ്ഞഥാ വദഥാ’’തി ഇദം സന്ധായാഹ. അഥസ്സ ഭഗവാ തം പകതിവാദം പടിക്ഖിപിത്വാ സഭാവതോവ ദുജ്ജാനഭാവം ആവികരോന്തോ പുനപി – ‘‘പകതി ഖോ’’തിആദിമാഹ. തത്രാപി വുത്തനയേനേവ പദസമ്ബന്ധം കത്വാ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

സീലസമാധിപഞ്ഞാസമ്പദാവണ്ണനാ

൪൦൦-൪൦൧. കതമാ പന സാ, ഭോ ഗോതമാതി കസ്മാ പുച്ഛതി. അയം കിര പണ്ഡിതോ ഭഗവതോ കഥേന്തസ്സേവ കഥം ഉഗ്ഗഹേസി, അഥ അത്തനോ പടിപത്തിയാ നിരത്ഥകതം വിദിത്വാ സമണോ ഗോതമോ – ‘‘തസ്സ ‘ചായം സീലസമ്പദാ, ചിത്തസമ്പദാ, പഞ്ഞാസമ്പദാ അഭാവിതാ ഹോതി അസച്ഛികതാ, അഥ ഖോ സോ ആരകാവ സാമഞ്ഞാ’തിആദിമാഹ. ഹന്ദ ദാനി നം താ സമ്പത്തിയോ പുച്ഛാമീ’’തി സീലസമ്പദാദിവിജാനനത്ഥം പുച്ഛതി. അഥസ്സ ഭഗവാ ബുദ്ധുപ്പാദം ദസ്സേത്വാ തന്തിധമ്മം കഥേന്തോ താ സമ്പത്തിയോ ദസ്സേതും – ‘‘ഇധ കസ്സപാ’’തിആദിമാഹ. ഇമായ ച കസ്സപ സീലസമ്പദായാതി ഇദം അരഹത്തഫലമേവ സന്ധായ വുത്തം. അരഹത്തഫലപരിയോസാനഞ്ഹി ഭഗവതോ സാസനം. തസ്മാ അരഹത്തഫലസമ്പയുത്താഹി സീലചിത്തപഞ്ഞാസമ്പദാഹി അഞ്ഞാ ഉത്തരിതരാ വാ പണീതതരാ വാ സീലാദിസമ്പദാ നത്ഥീതി ആഹ.

സീഹനാദകഥാവണ്ണനാ

൪൦൨. ഏവഞ്ച പന വത്വാ ഇദാനി അനുത്തരം മഹാസീഹനാദം നദന്തോ – ‘‘സന്തി കസ്സപ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ അരിയന്തി നിരുപക്കിലേസം പരമവിസുദ്ധം. പരമന്തി ഉത്തമം, പഞ്ചസീലാനി ഹിആദിം കത്വാ യാവ പാതിമോക്ഖസംവരസീലാ സീലമേവ, ലോകുത്തരമഗ്ഗഫലസമ്പയുത്തം പന പരമസീലം നാമ. നാഹം തത്ഥാതി തത്ഥ സീലേപി പരമസീലേപി അഹം അത്തനോ സമസമം മമ സീലസമേന സീലേന മയാ സമം പുഗ്ഗലം ന പസ്സാമീതി അത്ഥോ. അഹമേവ തത്ഥ ഭിയ്യോതി അഹമേവ തസ്മിം സീലേ ഉത്തമോ. കതമസ്മിം? യദിദം അധിസീലന്തി യം ഏതം ഉത്തമം സീലന്തി അത്ഥോ. ഇതി ഇമം പഠമം സീഹനാദം നദതി.

തപോജിഗുച്ഛവാദാതി യേ തപോജിഗുച്ഛം വദന്തി. തത്ഥ തപതീതി തപോ, കിലേസസന്താപകവീരിയസ്സേതം നാമം, തദേവ തേ കിലേസേ ജിഗുച്ഛതീതി ജിഗുച്ഛാ. അരിയാ പരമാതി ഏത്ഥ നിദ്ദോസത്താ അരിയാ, അട്ഠആരമ്ഭവത്ഥുവസേനപി ഉപ്പന്നാ വിപസ്സനാവീരിയസങ്ഖാതാ തപോജിഗുച്ഛാ തപോജിഗുച്ഛാവ, മഗ്ഗഫലസമ്പയുത്താ പരമാ നാമ. അധിജേഗുച്ഛന്തി ഇധ ജിഗുച്ഛഭാവോ ജേഗുച്ഛം, ഉത്തമം ജേഗുച്ഛം അധിജേഗുച്ഛം, തസ്മാ യദിദം അധിജേഗുച്ഛം, തത്ഥ അഹമേവ ഭിയ്യോതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. പഞ്ഞാധികാരേപി കമ്മസ്സകതാപഞ്ഞാ ച വിപസ്സനാപഞ്ഞാ ച പഞ്ഞാ നാമ, മഗ്ഗഫലസമ്പയുത്താ പരമാ പഞ്ഞാ നാമ. അധിപഞ്ഞന്തി ഏത്ഥ ലിങ്ഗവിപല്ലാസോ വേദിതബ്ബോ, അയം പനേത്ഥത്ഥോ – യായം അധിപഞ്ഞാ നാമ അഹമേവ തത്ഥ ഭിയ്യോതി വിമുത്താധികാരേ തദങ്ഗവിക്ഖമ്ഭനവിമുത്തിയോ വിമുത്തി നാമ, സമുച്ഛേദപടിപസ്സദ്ധിനിസ്സരണവിമുത്തിയോ പന പരമാ വിമുത്തീതി വേദിതബ്ബാ. ഇധാപി ച യദിദം അധിവിമുത്തീതി യാ അയം അധിവിമുത്തി, അഹമേവ തത്ഥ ഭിയ്യോതി അത്ഥോ.

൪൦൩. സുഞ്ഞാഗാരേതി സുഞ്ഞേ ഘരേ, ഏകകോവ നിസീദിത്വാതി അധിപ്പായോ. പരിസാസു ചാതി അട്ഠസു പരിസാസു. വുത്തമ്പി ചേതം –

‘‘ചത്താരിമാനി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതസ്സ വേസാരജ്ജാനി. യേഹി വേസാരജ്ജേഹി സമന്നാഗതോ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതീ’’തി (മ. നി. ൧.൧൫൦) സുത്തം വിത്ഥാരേതബ്ബം.

പഞ്ഹഞ്ച നം പുച്ഛന്തീതി പണ്ഡിതാ ദേവമനുസ്സാ നം പഞ്ഹം അഭിസങ്ഖരിത്വാ പുച്ഛന്തി. ബ്യാകരോതീതി തങ്ഖണഞ്ഞേവ വിസ്സജ്ജേസി. ചിത്തം ആരാധേതീതി പഞ്ഹാവിസ്സജ്ജനേന മഹാജനസ്സ ചിത്തം പരിതോസേതിയേവ. നോ ച ഖോ സോതബ്ബം മഞ്ഞന്തീതി ചിത്തം ആരാധേത്വാ കഥേന്തസ്സപിസ്സ വചനം പരേ സോതബ്ബം ന മഞ്ഞന്തീതി, ഏവഞ്ച വദേയ്യുന്തി അത്ഥോ. സോതബ്ബഞ്ചസ്സ മഞ്ഞന്തീതി ദേവാപി മനുസ്സാപി മഹന്തേനേവ ഉസ്സാഹേന സോതബ്ബം മഞ്ഞന്തി. പസീദന്തീതി സുപസന്നാ കല്ലചിത്താ മുദുചിത്താ ഹോന്തി. പസന്നാകാരം കരോന്തീതി ന മുദ്ധപ്പസന്നാവ ഹോന്തി, പണീതാനി ചീവരാദീനി വേളുവനവിഹാരാദയോ ച മഹാവിഹാരേ പരിച്ചജന്താ പസന്നാകാരം കരോന്തി. തഥത്തായാതി യം സോ ധമ്മം ദേസേതി തഥാ ഭാവായ, ധമ്മാനുധമ്മപടിപത്തിപൂരണത്ഥായ പടിപജ്ജന്തീതി അത്ഥോ. തഥത്തായ ച പടിപജ്ജന്തീതി തഥഭാവായ പടിപജ്ജന്തി, തസ്സ ഹി ഭഗവതോ ധമ്മം സുത്വാ കേചി സരണേസു കേചി പഞ്ചസു സീലേസു പതിട്ഠഹന്തി, അപരേ നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജന്തി. പടിപന്നാ ച ആരാധേന്തീതി തഞ്ച പന പടിപദം പടിപന്നാ പൂരേതും സക്കോന്തി, സബ്ബാകാരേന പന പൂരേന്തി, പടിപത്തിപൂരണേന തസ്സ ഭോതോ ഗോതമസ്സ ചിത്തം ആരാധേന്തീതി വത്തബ്ബാ.

ഇമസ്മിം പനോകാസേ ഠത്വാ സീഹനാദാ സമോധാനേതബ്ബാ. ഏകച്ചം തപസ്സിം നിരയേ നിബ്ബത്തം പസ്സാമീതി ഹി ഭഗവതോ ഏകോ സീഹനാദോ. അപരം സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തം പസ്സാമീതി ഏകോ. അകുസലധമ്മപ്പഹാനേ അഹമേവ സേട്ഠോതി ഏകോ. കുസലധമ്മസമാദാനേപി അഹമേവ സേട്ഠോതി ഏകോ. അകുസലധമ്മപ്പഹാനേ മയ്ഹമേവ സാവകസങ്ഘോ സേട്ഠോതി ഏകോ. കുസലധമ്മസമാദാനേപി മയ്ഹംയേവ സാവകസങ്ഘോ സേട്ഠോതി ഏകോ. സീലേന മയ്ഹം സദിസോ നത്ഥീതി ഏകോ. വീരിയേന മയ്ഹം സദിസോ നത്ഥീതി ഏകോ. പഞ്ഞായ…പേ… വിമുത്തിയാ…പേ… സീഹനാദം നദന്തോ പരിസമജ്ഝേ നിസീദിത്വാ നദാമീതി ഏകോ. വിസാരദോ ഹുത്വാ നദാമീതി ഏകോ. പഞ്ഹം മം പുച്ഛന്തീതി ഏകോ. പഞ്ഹം പുട്ഠോ വിസ്സജ്ജേമീതി ഏകോ. വിസ്സജ്ജനേന പരസ്സ ചിത്തം ആരാധേമീതി ഏകോ. സുത്വാ സോതബ്ബം മഞ്ഞന്തീതി ഏകോ. സുത്വാ മേ പസീദന്തീതി ഏകോ. പസന്നാകാരം കരോന്തീതി ഏകോ. യം പടിപത്തിം ദേസേമി, തഥത്തായ പടിപജ്ജന്തീതി ഏകോ. പടിപന്നാ ച മം ആരാധേന്തീതി ഏകോ. ഇതി പുരിമാനം ദസന്നം ഏകേകസ്സ – ‘‘പരിസാസു ച നദതീ’’തി ആദയോ ദസ ദസ പരിവാരാ. ഏവം തേ ദസ പുരിമാനം ദസന്നം പരിവാരവസേന സതം പുരിമാ ച ദസാതി ദസാധികം സീഹനാദസതം ഹോതി. ഇതോ അഞ്ഞസ്മിം പന സുത്തേ ഏത്തകാ സീഹനാദാ ദുല്ലഭാ, തേനിദം സുത്തം മഹാസീഹനാദന്തി വുച്ചതി. ഇതി ഭഗവാ ‘‘സീഹനാദം ഖോ സമണോ ഗോതമോ നദതി, തഞ്ച ഖോ സുഞ്ഞാഗാരേ നദതീ’’തി ഏവം വാദാനു വാദം പടിസേധേത്വാ ഇദാനി പരിസതി നദിതപുബ്ബം സീഹനാദം ദസ്സേന്തോ ‘‘ഏകമിദാഹ’’ന്തിആദിമാഹ.

തിത്ഥിയപരിവാസകഥാവണ്ണനാ

൪൦൪. തത്ഥ തത്ര മം അഞ്ഞതരോ തപബ്രഹ്മചാരീതി തത്ര രാജഗഹേ ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ വിഹരന്തം മം അഞ്ഞതരോ തപബ്രഹ്മചാരീ നിഗ്രോധോ നാമ പരിബ്ബാജകോ. അധിജേഗുച്ഛേതി വീരിയേന പാപജിഗുച്ഛനാധികാരേ പഞ്ഹം പുച്ഛി. ഇദം യം തം ഭഗവാ ഗിജ്ഝകൂടേ മഹാവിഹാരേ നിസിന്നോ ഉദുമ്ബരികായ ദേവിയാ ഉയ്യാനേ നിസിന്നസ്സ നിഗ്രോധസ്സ ച പരിബ്ബാജകസ്സ സന്ധാനസ്സ ച ഉപാസകസ്സ ദിബ്ബായ സോതധാതുയാ കഥാസല്ലാപം സുത്വാ ആകാസേനാഗന്ത്വാ തേസം സന്തികേ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദിത്വാ നിഗ്രോധേന അധിജേഗുച്ഛേ പുട്ഠപഞ്ഹം വിസ്സജ്ജേസി, തം സന്ധായ വുത്തം. പരം വിയ മത്തായാതി പരമായ മത്തായ, അതിമഹന്തേനേവ പമാണേനാതി അത്ഥോ. കോ ഹി, ഭന്തേതി ഠപേത്വാ അന്ധബാലം ദിട്ഠിഗതികം അഞ്ഞോ പണ്ഡിതജാതികോ ‘‘കോ നാമ ഭഗവതോ ധമ്മം സുത്വാ ന അത്തമനോ അസ്സാ’’തി വദതി. ലഭേയ്യാഹന്തി ഇദം സോ – ‘‘ചിരം വത മേ അനിയ്യാനികപക്ഖേ യോജേത്വാ അത്താ കിലമിതോ, ‘സുക്ഖനദീതീരേ ന്ഹായിസ്സാമീ’തി സമ്പരിവത്തേന്തേന വിയ ഥുസേ കോട്ടേന്തേന വിയ ന കോചി അത്ഥോ നിപ്ഫാദിതോ. ഹന്ദാഹം അത്താനം യോഗേ യോജേസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ ആഹ. അഥ ഭഗവാ യോ അനേന ഖന്ധകേ തിത്ഥിയപരിവാസോ പഞ്ഞത്തോ, യോ അഞ്ഞതിത്ഥിയപുബ്ബോ സാമണേരഭൂമിയം ഠിതോ – ‘‘അഹം ഭന്തേ, ഇത്ഥന്നാമോ അഞ്ഞതിത്ഥിയപുബ്ബോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ആകങ്ഖാമി ഉപസമ്പദം, സ്വാഹം, ഭന്തേ, സംഘം ചത്താരോ മാസേ പരിവാസം യാചാമീ’’തിആദിനാ (മഹാവ. ൮൬) നയേന സമാദിയിത്വാ പരിവസതി, തം സന്ധായ – ‘‘യോ ഖോ, കസ്സപ, അഞ്ഞതിത്ഥിയപുബ്ബോ’’തിആദിമാഹ.

൪൦൫. തത്ഥ പബ്ബജ്ജന്തി വചനസിലിട്ഠതാവസേനേവ വുത്തം, അപരിവസിത്വായേവ ഹി പബ്ബജ്ജം ലഭതി. ഉപസമ്പദത്ഥികേന പന നാതികാലേന ഗാമപ്പവേസനാദീനി അട്ഠ വത്താനി പൂരേന്തേന പരിവസിതബ്ബം. ആരദ്ധചിത്താതി അട്ഠവത്തപൂരണേന തുട്ഠചിത്താ, അയമേത്ഥ സങ്ഖേപത്ഥോ. വിത്ഥാരതോ പനേസ തിത്ഥിയപരിവാസോ സമന്തപാസാദികായ വിനയട്ഠകഥായം പബ്ബജ്ജഖന്ധകവണ്ണനായ വുത്തനയേന വേദിതബ്ബോ. അപി ച മേത്ഥാതി അപി ച മേ ഏത്ഥ. പുഗ്ഗലവേമത്തതാ വിദിതാതി പുഗ്ഗലനാനത്തം വിദിതം. ‘‘അയം പുഗ്ഗലോ പരിവാസാരഹോ, അയം ന പരിവാസാരഹോ’’തി ഇദം മയ്ഹം പാകടന്തി ദസ്സേതി. തതോ കസ്സപോ ചിന്തേസി – ‘‘അഹോ അച്ഛരിയം ബുദ്ധസാസനം, യത്ഥ ഏവം ഘംസിത്വാ കോട്ടേത്വാ യുത്തമേവ ഗണ്ഹന്തി, അയുത്തം ഛഡ്ഡേന്തീ’’തി, തതോ സുട്ഠുതരം പബ്ബജ്ജായ സഞ്ജാതുസ്സാഹോ – ‘‘സചേ ഭന്തേ’’തിആദിമാഹ.

അഥ ഖോ ഭഗവാ തസ്സ തിബ്ബച്ഛന്ദതം വിദിത്വാ – ‘‘ന കസ്സപോ പരിവാസം അരഹതീ’’തി അഞ്ഞതരം ഭിക്ഖും ആമന്തേസി – ‘‘ഗച്ഛ ഭിക്ഖു കസ്സപം ന്ഹാപേത്വാ പബ്ബാജേത്വാ ആനേഹീ’’തി. സോ തഥാ കത്വാ തം പബ്ബാജേത്വാ ഭഗവതോ സന്തികം ആഗമാസി. ഭഗവാ തം ഗണമജ്ഝേ നിസീദാപേത്വാ ഉപസമ്പാദേസി. തേന വുത്തം – ‘‘അലത്ഥ ഖോ അചേലോ കസ്സപോ ഭഗവതോ സന്തികേ പബ്ബജ്ജം, അലത്ഥ ഉപസമ്പദ’’ന്തി. അചിരൂപസമ്പന്നോതി ഉപസമ്പന്നോ ഹുത്വാ നചിരമേവ. വൂപകട്ഠോതി വത്ഥുകാമകിലേസകാമേഹി കായേന ചേവ ചിത്തേന ച വൂപകട്ഠോ. അപ്പമത്തോതി കമ്മട്ഠാനേ സതിം അവിജഹന്തോ. ആതാപീതി കായികചേതസികസങ്ഖാതേന വീരിയാതാപേന ആതാപീ. പഹിതത്തോതി കായേ ച ജീവിതേ ച അനപേക്ഖതായ പേസിതചിത്തോ വിസ്സട്ഠഅത്തഭാവോ. യസ്സത്ഥായാതി യസ്സ അത്ഥായ. കുലപുത്താതി ആചാരകുലപുത്താ. സമ്മദേവാതി ഹേതുനാവ കാരണേനേവ. തദനുത്തരന്തി തം അനുത്തരം. ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനന്തി മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയസ്സ പരിയോസാനഭൂതം അരഹത്തഫലം. തസ്സ ഹി അത്ഥായ കുലപുത്താ പബ്ബജന്തി. ദിട്ഠേവ ധമ്മേതി ഇമസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ. സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാതി അത്തനായേവ പഞ്ഞായ പച്ചക്ഖം കത്വാ, അപരപ്പച്ചയം കത്വാതി അത്ഥോ. ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസീതി പാപുണിത്വാ സമ്പാദേത്വാ വിഹാസി, ഏവം വിഹരന്തോ ച ഖീണാ ജാതി…പേ… അബ്ഭഞ്ഞാസീതി.

ഏവമസ്സ പച്ചവേക്ഖണഭൂമിം ദസ്സേത്വാ അരഹത്തനികൂടേന ദേസനം നിട്ഠാപേതും ‘‘അഞ്ഞതരോ ഖോ പനായസ്മാ കസ്സപോ അരഹതം അഹോസീ’’തി വുത്തം. തത്ഥ അഞ്ഞതരോതി ഏകോ. അരഹതന്തി അരഹന്താനം, ഭഗവതോ സാവകാനം അരഹന്താനം അബ്ഭന്തരോ അഹോസീതി അയമേത്ഥ അധിപ്പായോ. യം യം പന അന്തരന്തരാ ന വുത്തം, തം തം തത്ഥ തത്ഥ വുത്തത്താ പാകടമേവാതി.

ഇതി സുമങ്ഗലവിലാസിനിയാ ദീഘനികായട്ഠകഥായം

മഹാസീഹനാദസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.