൧൪. ചുദ്ദസമനയോ വിപ്പയുത്തേനസങ്ഗഹിതാസങ്ഗഹിതപദവണ്ണനാ

൪൫൬. ഇദാനി വിപ്പയുത്തേനസങ്ഗഹിതാസങ്ഗഹിതപദം ഭാജേതും രൂപക്ഖന്ധേനാതിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ യേസം പദാനം വിപ്പയോഗോ ന രുഹതി, താനി ഇമസ്മിം വാരേ ന ഗഹിതാനി. കാനി പന താനീതി? ധമ്മായതനാദീനി. ധമ്മായതനസ്സ ഹി ഖന്ധാദീസു ഏകേനാപി വിപ്പയോഗോ ന രുഹതി. ധമ്മധാതുആദീസുപി ഏസേവ നയോ. തേസം ഇദമുദ്ദാനം –

‘‘ധമ്മായതനം ധമ്മധാതു, ജീവിതിന്ദ്രിയമേവ ച;

നാമരൂപപദഞ്ചേവ, സളായതനമേവ ച.

‘‘ജാതിആദിത്തയം ഏകം, പദം വീസതിമേ തികേ;

തികാവസാനികം ഏകം, സത്ത ചൂളന്തരേ പദാ.

‘‘ദസേവ ഗോച്ഛകേ ഹോന്തി, മഹന്തരമ്ഹി ചുദ്ദസ;

ഛ പദാനി തതോ ഉദ്ധം സബ്ബാനിപി സമാസതോ;

പദാനി ച ന ലബ്ഭന്തി, ചത്താലീസഞ്ച സത്ത ചാ’’തി.

പരിയോസാനേ ച – ധമ്മായതനം ധമ്മധാതൂതി ഗാഥാപി ഇമമേവത്ഥം ദീപേതും വുത്താ. ഇമാനി പന ഠപേത്വാ സേസാനി സബ്ബാനിപി ലബ്ഭന്തി. തേസു ഖന്ധാദിവിഭാഗോ വുത്തനയാനുസാരേനേവ വേദിതബ്ബോതി.

വിപ്പയുത്തേനസങ്ഗഹിതാസങ്ഗഹിതപദവണ്ണനാ.

നിഗമനകഥാ

ഏത്താവതാ ച –

ധാതുപ്പഭേദകുസലോ, യം ധാതുകഥം തഥാഗതോ ആഹ;

തസ്സാ നയമുഖഭേദ-പ്പകാസനം നിട്ഠിതം ഹോതി.

ഇമിനാ നയമുഖഭേദ-പ്പകാസനേന ഹി വിഭാവിനാ സക്കാ;

ഞാതും സബ്ബേപി നയാ, സങ്ഖേപകഥാവ ഇതി വുത്താ.

ഏകേകസ്സ പന സചേ, പദസ്സ വിത്ഥാരമേവ ഭാസേയ്യം;

വചനഞ്ച അതിവിയ ബഹും, ഭവേയ്യ അത്ഥോ ച അവിസേസോ.

ഇതി ഊനഭാണവാരദ്വയായ, യം തന്തിയാ മയാ ഏതം;

കുരുനാ പത്തം പുഞ്ഞം, സുഖായ തം ഹോതു ലോകസ്സാതി.

ധാതുകഥാ-അട്ഠകഥാ നിട്ഠിതാ.

നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

അഭിധമ്മപിടകേ