൫. ഝാനസുത്തവണ്ണനാ

൩൬. പഞ്ചമേ ആസവാനം ഖയന്തി അരഹത്തം. യദേവ തത്ഥ ഹോതി രൂപഗതന്തി തസ്മിം പഠമജ്ഝാനക്ഖണേ വത്ഥുവസേന വാ ചിത്തസമുട്ഠാനികാദിവസേന വാ യം രൂപം നാമ പവത്തതി. വേദനാഗതാദീനി സമ്പയുത്തവേദനാദീനം വസേന വേദിതബ്ബാനി. തേ ധമ്മേതി തേ രൂപാദയോ പഞ്ചക്ഖന്ധധമ്മേ. അനിച്ചതോതിആദീസു ഹുത്വാ അഭാവാകാരേന അനിച്ചതോ, പടിപീളനാകാരേന ദുക്ഖതോ, രുജ്ജനാകാരേന രോഗതോ, അന്തോദുസ്സനട്ഠേന ഗണ്ഡതോ, അനുപവിട്ഠട്ഠേന അനുകന്തനട്ഠേന ച സല്ലതോ, ദുക്ഖട്ഠേന അഘതോ, ആബാധനട്ഠേന ആബാധതോ, അസകട്ഠേന പരതോ, പലുജ്ജനട്ഠേന പലോകതോ, അസ്സാമികട്ഠേന സുഞ്ഞതോ, അവസവത്തനട്ഠേന അനത്തതോ. സമനുപസ്സതീതി ബലവവിപസ്സനാപഞ്ഞായ പസ്സതി.

തേഹി ധമ്മേഹീതി തേഹി പഞ്ചക്ഖന്ധധമ്മേഹി. പടിവാപേതീതി നിബ്ബാനവസേന നിവത്തേതി. അമതായ ധാതുയാതി നിബ്ബാനധാതുയാ. ചിത്തം ഉപസംഹരതീതി ഞാണേന ആനിസംസം ദിസ്വാ ഓതാരേതി. സന്തന്തി പച്ചനീകസന്തതായ സന്തം. പണീതന്തി അതപ്പകം. സോ തത്ഥ ഠിതോ ആസവാനം ഖയം പാപുണാതീതി സോ തസ്മിം പഠമജ്ഝാനേ ഠിതോ തം ബലവവിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണാതി. അപരോ നയോ – സോ തേഹി ധമ്മേഹീതി യസ്മാ അനിച്ചതോതിആദീസു അനിച്ചതോ പലോകതോതി ദ്വീഹി പദേഹി അനിച്ചലക്ഖണം കഥിതം, ദുക്ഖതോതിആദീഹി ഛഹി ദുക്ഖലക്ഖണം, പരതോ, സുഞ്ഞതോ, അനത്തതോതി തീഹി അനത്തലക്ഖണം. തസ്മാ സോ തേഹി ഏവം തിലക്ഖണം ആരോപേത്വാ ദിട്ഠേഹി അന്തോസമാപത്തിയം പഞ്ചക്ഖന്ധധമ്മേഹി. ചിത്തം പടിവാപേതീതി ചിത്തം പടിസംഹരതി മോചേതി അപനേതി. ഉപസംഹരതീതി വിപസ്സനാചിത്തം താവ സവനവസേന ഥുതിവസേന പരിയത്തിവസേന പഞ്ഞത്തിവസേന ച സന്തം നിബ്ബാനന്തി ഏവം അസങ്ഖതായ അമതായ ധാതുയാ ഉപസംഹരതി. മഗ്ഗചിത്തം നിബ്ബാനം ആരമ്മണകരണവസേനേവ ‘‘ഏതം സന്തം ഏതം പണീത’’ന്തി ന ഏവം വദതി. ഇമിനാ പനാകാരേന തം പടിവിജ്ഝന്തോ തത്ഥ ചിത്തം ഉപസംഹരതീതി അത്ഥോ.

സോ തത്ഥ ഠിതോതി തസ്സാ തിലക്ഖണാരമ്മണായ വിപസ്സനായ ഠിതോ. ആസവാനം ഖയം പാപുണാതീതി അനുക്കമേന ചത്താരോ മഗ്ഗേ ഭാവേത്വാ അരഹത്തം പാപുണാതി. തേനേവ ധമ്മരാഗേനാതി സമഥവിപസ്സനാധമ്മേ ഛന്ദരാഗേന. ധമ്മനന്ദിയാതി തസ്സേവ വേവചനം. സമഥവിപസ്സനാസു ഹി സബ്ബസോ ഛന്ദരാഗം പരിയാദാതും സക്കോന്തോ അരഹത്തം പാപുണാതി, അസക്കോന്തോ അനാഗാമീ ഹോതി.

തിണപുരിസരൂപകേ വാതി തിണപോത്ഥകരൂപേ വാ. ദൂരേ കണ്ഡേ പാതേതീതി ദൂരേപാതീ. അവിരാധിതം വിജ്ഝതീതി അക്ഖണവേധീ. യദേവ തത്ഥ ഹോതി വേദനാഗതന്തി ഇധ രൂപം ന ഗഹിതം. കസ്മാ? സമതിക്കന്തത്താ. അയഞ്ഹി ഹേട്ഠാ രൂപാവചരജ്ഝാനം സമാപജ്ജിത്വാ രൂപം അതിക്കമിത്വാ അരൂപാവചരസമാപത്തിം സമാപന്നോതി സമഥവസേനാപി അനേന രൂപം സമതിക്കന്തം, ഹേട്ഠാ രൂപം സമ്മസിത്വാ തം അതിക്കമ്മ ഇദാനി അരൂപം സമ്മസതീതി വിപസ്സനാവസേനാപി അനേന രൂപം അതിക്കന്തം. ആരുപ്പേ പന സബ്ബസോപി രൂപം നത്ഥീതി തം സന്ധായപി രൂപം ന ഗഹിതം. അഥ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം കസ്മാ ന ഗഹിതന്തി? സുഖുമത്താ. തസ്മിഞ്ഹി ചത്താരോപി അരൂപക്ഖന്ധാ സുഖുമാ ന സമ്മസനൂപഗാ. തേനേവാഹ – ‘‘ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യാവതാ സഞ്ഞാസമാപത്തി താവതാ അഞ്ഞാപടിവേധോ’’തി. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യാവതാ സചിത്തകസമാപത്തി നാമ അത്ഥി, താവതാ ഓളാരികേ ധമ്മേ സമ്മസതോ അഞ്ഞാപടിവേധോ ഹോതി, അരഹത്തം സമ്പജ്ജതി. നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം പന സുഖുമത്താ സഞ്ഞാസമാപത്തീതി ന വുച്ചതി. ഝായീഹേതേതി ഝായീഹി ഝാനാഭിരതേഹി ഏതാനി. വുട്ഠഹിത്വാതി തതോ സമാപത്തിതോ വുട്ഠായ. സമക്ഖാതബ്ബാനീതി സമ്മാ അക്ഖാതബ്ബാനി, ‘‘സന്താനി പണീതാനീ’’തി ഏവം കേവലം ആചിക്ഖിതബ്ബാനി ഥോമേതബ്ബാനി വണ്ണേതബ്ബാനീതി.