൧. സമ്ബോധിസുത്തവണ്ണനാ

൧. നവകനിപാതസ്സ പഠമേ സമ്ബോധിപക്ഖികാനന്തി ചതുമഗ്ഗസങ്ഖാതസ്സ സമ്ബോധിസ്സ പക്ഖേ ഭവാനം, ഉപകാരകാനന്തി അത്ഥോ. പാളിയം ആഗതേ നവ ധമ്മേ സന്ധായേവം പുച്ഛതി. കാ ഉപനിസാതി കോ ഉപനിസ്സയപച്ചയോ. അഭിസല്ലേഖന്തീതി അഭിസല്ലേഖികാ. സമഥവിപസ്സനാചിത്തസ്സ വിവരണേ സപ്പായാ ഉപകാരകാതി ചേതോവിവരണസപ്പായാ. അപ്പിച്ഛതം ആരബ്ഭ പവത്താ കഥാ അപ്പിച്ഛകഥാ. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ.

അസുഭാ ഭാവേതബ്ബാ രാഗസ്സ പഹാനായാതി അയമത്ഥോ സാലിലായകോപമായ വിഭാവേതബ്ബോ – ഏകോ ഹി പുരിസോ അസിതം ഗഹേത്വാ കോടിതോ പട്ഠായ സാലിക്ഖേത്തേ സാലിയോ ലായതി. അഥസ്സ വതിം ഭിന്ദിത്വാ ഗാവോ പവിസിംസു. സോ അസിതം ഠപേത്വാ യട്ഠിം ആദായ തേനേവ മഗ്ഗേന ഗാവോ നീഹരിത്വാ വതിം പാകതികം കത്വാ പുനപി അസിതം ആദായ സാലിയോ ലായി. ഏത്ഥ സാലിക്ഖേത്തം വിയ ബുദ്ധസാസനം ദട്ഠബ്ബം, സാലിലായകോ വിയ യോഗാവചരോ, അസിതം വിയ പഞ്ഞാ, ലായനകാലോ വിയ വിപസ്സനായ കമ്മകരണകാലോ, യട്ഠി വിയ അസുഭകമ്മട്ഠാനം, വതി വിയ സംവരോ, വതിം ഭിന്ദിത്വാ ഗാവീനം പവിസനം വിയ സഹസാ അപ്പടിസങ്ഖായ പമാദം ആരബ്ഭ രാഗസ്സ ഉപ്പജ്ജനം, അസിതം ഠപേത്വാ യട്ഠിം ആദായ പവിട്ഠമഗ്ഗേനേവ ഗാവോ നീഹരിത്വാ വതിം പടിപാകതികം കത്വാ പുന കോടിതോ പട്ഠായ സാലിലായനം വിയ അസുഭകമ്മട്ഠാനേന രാഗം വിക്ഖമ്ഭേത്വാ പുന വിപസ്സനായ കമ്മം ആരഭനകാലോ. ഇമമത്ഥം സന്ധായ വുത്തം – ‘‘അസുഭാ ഭാവേതബ്ബാ രാഗസ്സ പഹാനായാ’’തി.

തത്ഥ രാഗസ്സാതി പഞ്ചകാമഗുണികരാഗസ്സ. മേത്താതി മേത്താകമ്മട്ഠാനം. ബ്യാപാദസ്സ പഹാനായാതി വുത്തനയേനേവ ഉപ്പന്നസ്സ കോപസ്സ പജഹനത്ഥായ. ആനാപാനസ്സതീതി സോളസവത്ഥുകാ ആനാപാനസ്സതി. വിതക്കുപച്ഛേദായാതി വുത്തനയേനേവ ഉപ്പന്നാനം വിതക്കാനം ഉപച്ഛേദനത്ഥായ. അസ്മിമാനസമുഗ്ഘാതായാതി അസ്മീതി ഉപ്പജ്ജനകസ്സ മാനസ്സ സമുഗ്ഘാതത്ഥായ. അനത്തസഞ്ഞാ സണ്ഠാതീതി അനിച്ചലക്ഖണേ ദിട്ഠേ അനത്തലക്ഖണം ദിട്ഠമേവ ഹോതി. ഏതേസു ഹി തീസു ലക്ഖണേസു ഏകസ്മിം ദിട്ഠേ ഇതരദ്വയം ദിട്ഠമേവ ഹോതി. തേന വുത്തം – ‘‘അനിച്ചസഞ്ഞിനോ, ഭിക്ഖവേ, അനത്തസഞ്ഞാ സണ്ഠാതീ’’തി. ദിട്ഠേവ ധമ്മേ നിബ്ബാനന്തി ദിട്ഠേയേവ ധമ്മേ അപച്ചയപരിനിബ്ബാനഞ്ച പാപുണാതീതി ഇമസ്മിം സുത്തേ വട്ടവിവട്ടം കഥിതം.