൨. സീഹസുത്തവണ്ണനാ

൧൨. ദുതിയേ അഭിഞ്ഞാതാതി ഞാതാ പഞ്ഞാതാ പാകടാ. സന്ഥാഗാരേതി മഹാജനസ്സ വിസ്സമനത്ഥായ കതേ അഗാരേ. സാ കിര സന്ഥാഗാരസാലാ നഗരമജ്ഝേ അഹോസി, ചതൂസു ഠാനേസു ഠിതാനം പഞ്ഞായതി, ചതൂഹി ദിസാഹി ആഗതമനുസ്സാ പഠമം തത്ഥ വിസ്സമിത്വാ പച്ഛാ അത്തനോ അത്തനോ ഫാസുകട്ഠാനം ഗച്ഛന്തി. രാജകുലാനം രജ്ജകിച്ചസന്ഥരണത്ഥായ കതം അഗാരന്തിപി വദന്തിയേവ. തത്ഥ ഹി നിസീദിത്വാ ലിച്ഛവിരാജാനോ രജ്ജകിച്ചം സന്ഥരന്തി കരോന്തി വിചാരേന്തി. സന്നിസിന്നാതി തേസം നിസീദനത്ഥഞ്ഞേവ പഞ്ഞത്തേസു മഹാരഹവരപച്ചത്ഥരണേസു സമുസ്സിതസേതച്ഛത്തേസു ആസനേസു സന്നിസിന്നാ. അനേകപരിയായേന ബുദ്ധസ്സ വണ്ണം ഭാസന്തീതി രാജകുലേ കിച്ചഞ്ചേവ ലോകത്ഥചരിയഞ്ച വിചാരേത്വാ അനേകേഹി കാരണേഹി ബുദ്ധസ്സ വണ്ണം ഭാസന്തി കഥേന്തി ദീപേന്തി. പണ്ഡിതാ ഹി തേ രാജാനോ സദ്ധാ പസന്നാ സോതാപന്നാപി സകദാഗാമിനോപി അനാഗാമിനോപി അരിയസാവകാ, തേ സബ്ബേപി ലോകിയജടം ഛിന്ദിത്വാ ബുദ്ധാദീനം തിണ്ണം രതനാനം വണ്ണം ഭാസന്തി. തത്ഥ തിവിധോ ബുദ്ധവണ്ണോ നാമ ചരിയവണ്ണോ, സരീരവണ്ണോ, ഗുണവണ്ണോതി. തത്രിമേ രാജാനോ ചരിയായ വണ്ണം ആരഭിംസു – ‘‘ദുക്കരം വത കതം സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന കപ്പസതസഹസ്സാധികാനി ചത്താരി അസങ്ഖേയ്യാനി ദസ പാരമിയോ, ദസ ഉപപാരമിയോ, ദസ പരമത്ഥപാരമിയോതി സമത്തിംസ പാരമിയോ പൂരേന്തേന, ഞാതത്ഥചരിയം, ലോകത്ഥചരിയം, ബുദ്ധചരിയം മത്ഥകം പാപേത്വാ പഞ്ച മഹാപരിച്ചാഗേ പരിച്ചജന്തേനാ’’തി അഡ്ഢച്ഛക്കേഹി ജാതകസതേഹി ബുദ്ധവണ്ണം കഥേന്താ തുസിതഭവനം പാപേത്വാ ഠപയിംസു.

ധമ്മസ്സ വണ്ണം ഭാസന്താ പന ‘‘തേന ഭഗവതാ ധമ്മോ ദേസിതോ, നികായതോ പഞ്ച നികായാ, പിടകതോ തീണി പിടകാനി, അങ്ഗതോ നവ അങ്ഗാനി, ഖന്ധതോ ചതുരാസീതിധമ്മക്ഖന്ധസഹസ്സാനീ’’തി കോട്ഠാസവസേന ധമ്മഗുണം കഥയിംസു.

സങ്ഘസ്സ വണ്ണം ഭാസന്താ സത്ഥു ധമ്മദേസനം സുത്വാ ‘‘പടിലദ്ധസദ്ധാ കുലപുത്താ ഭോഗക്ഖന്ധഞ്ചേവ ഞാതിപരിവട്ടഞ്ച പഹായ സേതച്ഛത്തം ഓപരജ്ജം സേനാപതിസേട്ഠിഭണ്ഡാഗാരികട്ഠാനന്തരാദീനി അഗണേത്വാ നിക്ഖമ്മ സത്ഥു വരസാസനേ പബ്ബജന്തി. സേതച്ഛത്തം പഹായ പബ്ബജിതാനം ഭദ്ദിയരാജമഹാകപ്പിനപുക്കുസാതിആദീനം രാജപബ്ബജിതാനംയേവ ബുദ്ധകാലേ അസീതിസഹസ്സാനി അഹേസും. അനേകകോടിസതം ധനം പഹായ പബ്ബജിതാനം പന യസകുലപുത്തസോണസേട്ഠിപുത്തരട്ഠപാലകുലപുത്താദീനം പരിച്ഛേദോ നത്ഥി. ഏവരൂപാ ച ഏവരൂപാ ച കുലപുത്താ സത്ഥു സാസനേ പബ്ബജന്തീ’’തി പബ്ബജ്ജാസങ്ഖേപവസേന സങ്ഘഗുണേ കഥയിംസു.

സീഹോ സേനാപതീതി ഏവംനാമകോ സേനായ അധിപതി. വേസാലിയഞ്ഹി സത്ത സഹസ്സാനി സത്ത സതാനി സത്ത ച രാജാനോ. തേ സബ്ബേപി സന്നിപതിത്വാ സബ്ബേസം മനം ഗഹേത്വാ ‘‘രട്ഠം വിചാരേതും സമത്ഥം ഏകം വിചിനഥാ’’തി വിചിനന്താ സീഹം രാജകുമാരം ദിസ്വാ ‘‘അയം സക്ഖിസ്സതീ’’തി സന്നിട്ഠാനം കത്വാ തസ്സ രത്തമണിവണ്ണം കമ്ബലപരിയോനദ്ധം സേനാപതിച്ഛത്തം അദംസു. തം സന്ധായ വുത്തം – ‘‘സീഹോ സേനാപതീ’’തി. നിഗണ്ഠസാവകോതി നിഗണ്ഠസ്സ നാടപുത്തസ്സ പച്ചയദായകോ ഉപട്ഠാകോ. ജമ്ബുദീപതലസ്മിഞ്ഹി തയോ ജനാ നിഗണ്ഠാനം അഗ്ഗുപട്ഠാകാ – നാളന്ദായം, ഉപാലി ഗഹപതി, കപിലപുരേ വപ്പോ സക്കോ, വേസാലിയം അയം സീഹോ സേനാപതീതി. നിസിന്നോ ഹോതീതി സേസരാജൂനം പരിസായ അന്തരന്തരേ ആസനാനി പഞ്ഞാപയിംസു, സീഹസ്സ പന മജ്ഝേ ഠാനേതി തസ്മിം പഞ്ഞത്തേ മഹാരഹേ രാജാസനേ നിസിന്നോ ഹോതി. നിസ്സംസയന്തി നിബ്ബിചികിച്ഛം അദ്ധാ ഏകംസേന, ന ഹേതേ യസ്സ വാ തസ്സ വാ അപ്പേസക്ഖസ്സ ഏവം അനേകസതേഹി കാരണേഹി വണ്ണം ഭാസന്തി.

യേന നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ തേനുപസങ്കമീതി നിഗണ്ഠോ കിര നാടപുത്തോ ‘‘സചായം സീഹോ കസ്സചിദേവ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ വണ്ണം കഥേന്തസ്സ സുത്വാ സമണം ഗോതമം ദസ്സനായ ഉപസങ്കമിസ്സതി, മയ്ഹം പരിഹാനി ഭവിസ്സതീ’’തി ചിന്തേത്വാ പഠമതരംയേവ സീഹം സേനാപതിം ഏതദവോച – ‘‘സേനാപതി ഇമസ്മിം ലോകേ ‘അഹം ബുദ്ധോ അഹം ബുദ്ധോ’തി ബഹൂ വിചരന്തി. സചേ ത്വം കസ്സചി ദസ്സനായ ഉപസങ്കമിതുകാമോ അഹോസി, മം പുച്ഛേയ്യാസി. അഹം തേ യുത്തട്ഠാനം പേസേസ്സാമി, അയുത്തട്ഠാനതോ നിവാരേസ്സാമീ’’തി. സോ തം കഥം അനുസ്സരിത്വാ ‘‘സചേ മം പേസേസ്സതി, ഗമിസ്സാമി. നോ ചേ, ന ഗമിസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ യേന നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ, തേനുപസങ്കമി.

അഥസ്സ വചനം സുത്വാ നിഗണ്ഠോ മഹാപബ്ബതേന വിയ ബലവസോകേന ഓത്ഥടോ ‘‘യത്ഥ ദാനിസ്സാഹം ഗമനം ന ഇച്ഛാമി, തത്ഥേവ ഗന്തുകാമോ ജാതോ, ഹതോഹമസ്മീ’’തി അനത്തമനോ ഹുത്വാ ‘‘പടിബാഹനുപായമസ്സ കരിസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ കിം പന ത്വന്തിആദിമാഹ. ഏവം വദന്തോ വിചരന്തം ഗോണം ദണ്ഡേന പഹരന്തോ വിയ ജലമാനം പദീപം നിബ്ബാപേന്തോ വിയ ഭത്തഭരിതം പത്തം നിക്കുജ്ജന്തോ വിയ ച സീഹസ്സ ഉപ്പന്നപീതിം വിനാസേസി. ഗമിയാഭിസങ്ഖാരോതി ഹത്ഥിയാനാദീനം യോജാപനഗന്ധമാലാദിഗ്ഗഹണവസേന പവത്തോ പയോഗോ. സോ പടിപ്പസ്സമ്ഭീതി സോ വൂപസന്തോ.

ദുതിയമ്പി ഖോതി ദുതിയവാരമ്പി. ഇമസ്മിഞ്ച വാരേ ബുദ്ധസ്സ വണ്ണം ഭാസന്താ തുസിതഭവനതോ പട്ഠായ യാവ മഹാബോധിപല്ലങ്കാ ദസബലസ്സ ഹേട്ഠാ പാദതലേഹി ഉപരി കേസഗ്ഗേഹി പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ദ്വത്തിംസമഹാപുരിസലക്ഖണഅസീതിഅനുബ്യഞ്ജനബ്യാമപ്പഭാനം വസേന സരീരവണ്ണം കഥയിംസു. ധമ്മസ്സ വണ്ണം ഭാസന്താ ‘‘ഏകപദേപി ഏകബ്യഞ്ജനേപി അവഖലിതം നാമ നത്ഥീ’’തി സുകഥിതവസേനേവ ധമ്മഗുണം കഥയിംസു. സങ്ഘസ്സ വണ്ണം ഭാസന്താ ‘‘ഏവരൂപം യസസിരിവിഭവം പഹായ സത്ഥു സാസനേ പബ്ബജിതാ ന കോസജ്ജപകതികാ ഹോന്തി, തേരസസു പന ധുതങ്ഗഗുണേസു പരിപൂരകാരിനോ ഹുത്വാ സത്തസു അനുപസ്സനാസു കമ്മം കരോന്തി, അട്ഠതിംസാരമ്മണവിഭത്തിയോ വളഞ്ജേന്തീ’’തി പടിപദാവസേന സങ്ഘഗുണേ കഥയിംസു.

തതിയവാരേ പന ബുദ്ധസ്സ വണ്ണം ഭാസമാനാ ‘‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ’’തി സുത്തന്തപരിയായേനേവ ബുദ്ധഗുണേ കഥയിംസു, ‘‘സ്വാക്ഖാതോ ഭഗവതാ ധമ്മോ’’തിആദിനാ സുത്തന്തപരിയായേനേവ ധമ്മഗുണേ, ‘‘സുപ്പടിപന്നോ ഭഗവതോ സാവകസങ്ഘോ’’തിആദിനാ സുത്തന്തപരിയായേനേവ സങ്ഘഗുണേ ച കഥയിംസു. തതോ സീഹോ ചിന്തേസി – ‘‘ഇമേസഞ്ച ലിച്ഛവിരാജകുമാരാനം തതിയദിവസതോ പട്ഠായ ബുദ്ധധമ്മസങ്ഘഗുണേ കഥേന്താനം മുഖം നപ്പഹോതി, അദ്ധാ അനോമഗുണേന സമന്നാഗതാ സോ ഭഗവാ, ഇമം ദാനി ഉപ്പന്നം പീതിം അവിജഹിത്വാവ അഹം അജ്ജ സമ്മാസമ്ബുദ്ധം പസ്സിസ്സാമീ’’തി. അഥസ്സ ‘‘കിം ഹി മേ കരിസ്സന്തി നിഗണ്ഠാ’’തി വിതക്കോ ഉദപാദി. തത്ഥ കിം ഹി മേ കരിസ്സന്തീതി കിം നാമ മയ്ഹം നിഗണ്ഠാ കരിസ്സന്തി. അപലോകിതാ വാ അനപലോകിതാ വാതി ആപുച്ഛിതാ വാ അനാപുച്ഛിതാ വാ. ന ഹി മേ തേ ആപുച്ഛിതാ യാനവാഹനസമ്പത്തിം, ന ച ഇസ്സരിയവിസേസം ദസ്സന്തി, നാപി അനാപുച്ഛിതാ ഹരിസ്സന്തി, അഫലം ഏതേസം ആപുച്ഛനന്തി അധിപ്പായോ.

വേസാലിയാ നിയ്യാസീതി യഥാ ഹി ഗിമ്ഹകാലേ ദേവേ വുട്ഠേ ഉദകം സന്ദമാനം നദിം ഓതരിത്വാ ഥോകമേവ ഗന്ത്വാ തിട്ഠതി നപ്പവത്തതി, ഏവം സീഹസ്സ പഠമദിവസേ ‘‘ദസബലം പസ്സിസ്സാമീ’’തി ഉപ്പന്നായ പീതിയാ നിഗണ്ഠേന പടിബാഹിതകാലോ. യഥാപി ദുതിയദിവസേ ദേവേ വുട്ഠേ ഉദകം സന്ദമാനം നദിം ഓതരിത്വാ ഥോകം ഗന്ത്വാ വാലികാപുഞ്ജം പഹരിത്വാ അപ്പവത്തം ഹോതി, ഏവം സീഹസ്സ ദുതിയദിവസേ ‘‘ദസബലം പസ്സിസ്സാമീ’’തി ഉപ്പന്നായ പീതിയാ നിഗണ്ഠേന പടിബാഹിതകാലോ. യഥാ തതിയദിവസേ ദേവേ വുട്ഠേ ഉദകം സന്ദമാനം നദിം ഓതരിത്വാ പുരാണപണ്ണസുക്ഖദണ്ഡകട്ഠകചവരാദീനി പരികഡ്ഢന്തം വാലികാപുഞ്ജം ഭിന്ദിത്വാ സമുദ്ദനിന്നമേവ ഹോതി, ഏവം സീഹോ തതിയദിവസേ തിണ്ണം വത്ഥൂനം ഗുണകഥം സുത്വാ ഉപ്പന്നേ പീതിപാമോജ്ജേ ‘‘അഫലാ നിഗണ്ഠാ നിപ്ഫലാ നിഗണ്ഠാ, കിം മേ ഇമേ കരിസ്സന്തി, ഗമിസ്സാമഹം സത്ഥുസന്തിക’’ന്തി മനം അഭിനീഹരിത്വാ വേസാലിയാ നിയ്യാസി. നിയ്യന്തോ ച ‘‘ചിരസ്സാഹം ദസബലസ്സ സന്തികം ഗന്തുകാമോ ജാതോ, ന ഖോ പന മേ യുത്തം അഞ്ഞാതകവേസേന ഗന്തു’’ന്തി ‘‘യേകേചി ദസബലസ്സ സന്തികം ഗന്തുകാമാ, സബ്ബേ നിക്ഖമന്തൂ’’തി ഘോസനം കാരേത്വാ പഞ്ചരഥസതാനി യോജാപേത്വാ ഉത്തമരഥേ ഠിതോ തേഹി ചേവ പഞ്ചഹി രഥസതേഹി മഹതിയാ ച പരിസായ പരിവുതോ ഗന്ധപുപ്ഫചുണ്ണവാസാദീനി ഗാഹാപേത്വാ നിയ്യാസി. ദിവാ ദിവസ്സാതി ദിവസസ്സ ച ദിവാ, മജ്ഝന്ഹികേ അതിക്കന്തമത്തേ.

യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമീതി ആരാമം പവിസന്തോ ദൂരതോവ അസീതി-അനുബ്യഞ്ജന-ബ്യാമപ്പഭാ-ദ്വത്തിംസ-മഹാപുരിസലക്ഖണാനി ഛബ്ബണ്ണഘനബുദ്ധരസ്മിയോ ച ദിസ്വാ ‘‘ഏവരൂപം നാമ പുരിസം ഏവം ആസന്നേ വസന്തം ഏത്തകം കാലം നാദ്ദസം, വഞ്ചിതോ വതമ്ഹി, അലാഭാ വത മേ’’തി ചിന്തേത്വാ മഹാനിധിം ദിസ്വാ ദലിദ്ദപുരിസോ വിയ സഞ്ജാതപീതിപാമോജ്ജോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി. ധമ്മസ്സ ചാനുധമ്മം ബ്യാകരോന്തീതി ഭോതാ ഗോതമേന വുത്തകാരണസ്സ അനുകാരണം കഥേന്തി. കാരണവചനോ ഹേത്ഥ ധമ്മസദ്ദോ ‘‘ഹേതുമ്ഹി ഞാണം ധമ്മപടിസമ്ഭിദാ’’തിആദീസു (വിഭ. ൭൨൦) വിയ. കാരണന്തി ചേത്ഥ തഥാപവത്തസ്സ സദ്ദസ്സ അത്ഥോ അധിപ്പേതോ തസ്സ പവത്തിഹേതുഭാവതോ. അത്ഥപ്പയുത്തോ ഹി സദ്ദപ്പയോഗോ. അനുകാരണന്തി ഏസോ ഏവ പരേഹി തഥാ വുച്ചമാനോ. സഹധമ്മികോ വാദാനുവാദോതി. പരേഹി വുത്തകാരണേഹി സകാരണോ ഹുത്വാ തുമ്ഹാകം വാദോ വാ തതോ പരം തസ്സ അനുവാദോ വാ കോചി അപ്പമത്തകോപി വിഞ്ഞൂഹി ഗരഹിതബ്ബം ഠാനം കാരണം ന ആഗച്ഛതി. ഇദം വുത്തം ഹോതി – കിം സബ്ബാകാരേനപി തവ വാദേ ഗാരയ്ഹം കാരണം നത്ഥീതി. അനബ്ഭക്ഖാതുകാമാതി ന അഭൂതേന വത്തുകാമാ. അത്ഥി സീഹപരിയായോതിആദീനം അത്ഥോ വേരഞ്ജകണ്ഡേ ആഗതനയേനേവ വേദിതബ്ബോ. പരമേന അസ്സാസേനാതി ചതുമഗ്ഗചതുഫലസങ്ഖാതേന ഉത്തമേന. അസ്സാസായ ധമ്മം ദേസേമീതി അസ്സാസനത്ഥായ സന്ഥമ്ഭനത്ഥായ ധമ്മം ദേസേമി. ഇതി ഭഗവാ അട്ഠഹങ്ഗേഹി സീഹസ്സ സേനാപതിസ്സ ധമ്മം ദേസേസി.

അനുവിച്ചകാരന്തി അനുവിദിത്വാ ചിന്തേത്വാ തുലയിത്വാ കത്തബ്ബം കരോഹീതി വുത്തം ഹോതി. സാധു ഹോതീതി സുന്ദരോ ഹോതി. തുമ്ഹാദിസസ്മിഞ്ഹി മം ദിസ്വാ മം സരണം ഗച്ഛന്തേ നിഗണ്ഠം ദിസ്വാ നിഗണ്ഠം സരണം ഗച്ഛന്തേ ‘‘കിം അയം സീഹോ ദിട്ഠദിട്ഠമേവ സരണം ഗച്ഛതീ’’തി ഗരഹാ ഉപ്പജ്ജതി, തസ്മാ അനുവിച്ചകാരോ തുമ്ഹാദിസാനം സാധൂതി ദസ്സേതി. പടാകം പരിഹരേയ്യുന്തി തേ കിര ഏവരൂപം സാവകം ലഭിത്വാ ‘‘അസുകോ നാമ രാജാ വാ രാജമഹാമത്തോ വാ സേട്ഠി വാ അമ്ഹാകം സരണം ഗതോ സാവകോ ജാതോ’’തി പടാകം ഉക്ഖിപിത്വാ നഗരേ ഘോസേന്താ ആഹിണ്ഡന്തി. കസ്മാ? ഏവം നോ മഹന്തഭാവോ ആവിഭവിസ്സതീതി ച. സചേ പനസ്സ ‘‘കിമഹം ഏതേസം സരണം ഗതോ’’തി വിപ്പടിസാരോ ഉപ്പജ്ജേയ്യ, തമ്പി സോ ‘‘ഏതേസം മേ സരണഗതഭാവം ബഹൂ ജാനന്തി, ദുക്ഖം ഇദാനി പടിനിവത്തിതു’’ന്തി വിനോദേത്വാ ന പടിക്കമിസ്സതീതി ച. തേനാഹ – ‘‘പടാകം പരിഹരേയ്യു’’ന്തി. ഓപാനഭൂതന്തി പടിയത്തഉദപാനോ വിയ ഠിതം. കുലന്തി തവ നിവേസനം. ദാതബ്ബം മഞ്ഞേയ്യാസീതി പുബ്ബേ ദസപി വീസതിപി സട്ഠിപി ജനേ ആഗതേ ദിസ്വാ നത്ഥീതി അവത്വാ ദേസി, ഇദാനി മം സരണം ഗതകാരണമത്തേനേവ മാ ഇമേസം ദേയ്യധമ്മം ഉപച്ഛിന്ദി. സമ്പത്താനഞ്ഹി ദാതബ്ബമേവാതി ഓവദി. സുതം മേതം, ഭന്തേതി കുതോ സുതന്തി? നിഗണ്ഠാനം സന്തികാ. തേ കിര കുലഘരേസു ഏവം പകാസേന്തി ‘‘മയം യസ്സ കസ്സചി സമ്പത്തസ്സ ദാതബ്ബന്തി വദാമ, സമണോ പന ഗോതമോ ‘മയ്ഹമേവ ദാനം ദാതബ്ബം നാഞ്ഞേസം, മയ്ഹമേവ സാവകാനം ദാനം ദാതബ്ബം, നാഞ്ഞേസം സാവകാനം, മയ്ഹമേവ ദിന്നം ദാനം മഹപ്ഫലം, നാഞ്ഞേസം, മയ്ഹമേവ സാവകാനം ദിന്നം മഹപ്ഫലം, നാഞ്ഞേസ’ന്തി ഏവം വദതീ’’തി. തം സന്ധായ അയം ‘‘സുതം മേത’’ന്തി ആഹ.

അനുപുബ്ബിം കഥന്തി ദാനാനന്തരം സീലം, സീലാനന്തരം സഗ്ഗം, സഗ്ഗാനന്തരം മഗ്ഗന്തി ഏവം അനുപടിപാടികഥം. തത്ഥ ദാനകഥന്തി ഇദം ദാനം നാമ സുഖാനം നിദാനം, സമ്പത്തീനം മൂലം, ഭോഗാനം പതിട്ഠാ, വിസമഗതസ്സ താണം ലേണം ഗതി പരായണം, ഇധലോകപരലോകേസു ദാനസദിസോ അവസ്സയോ പതിട്ഠാ ആരമ്മണം താണം ലേണം ഗതി പരായണം നത്ഥി. ഇദഞ്ഹി അവസ്സയട്ഠേന രതനമയസീഹാസനസദിസം, പതിട്ഠാനട്ഠേന മഹാപഥവീസദിസം, ആരമ്മണട്ഠേന ആലമ്ബനരജ്ജുസദിസം. ഇദഞ്ഹി ദുക്ഖനിത്ഥരണട്ഠേന നാവാ, സമസ്സാസനട്ഠേന സങ്ഗാമസൂരോ, ഭയപരിത്താണട്ഠേന സുസങ്ഖതനഗരം, മച്ഛേരമലാദീഹി അനുപലിത്തട്ഠേന പദുമം, തേസം നിദഹനട്ഠേന അഗ്ഗി, ദുരാസദട്ഠേന ആസിവിസോ, അസന്താസനട്ഠേന സീഹോ, ബലവന്തട്ഠേന ഹത്ഥീ, അഭിമങ്ഗലസമ്മതട്ഠേന സേതവസഭോ, ഖേമന്തഭൂമിസമ്പാപനട്ഠേന വലാഹകോ അസ്സരാജാ. ദാനം നാമേതം മയാ ഗതമഗ്ഗോ, മയ്ഹേസോ വംസോ, മയാ ദസ പാരമിയോ പൂരേന്തേന വേലാമമഹായഞ്ഞോ, മഹാഗോവിന്ദമഹായഞ്ഞോ, മഹാസുദസ്സനമഹായഞ്ഞോ, വേസ്സന്തരമഹായഞ്ഞോതി, അനേകമഹായഞ്ഞാ പവത്തിതാ, സസഭൂതേന ജലിതഅഗ്ഗിക്ഖന്ധേ അത്താനം നിയ്യാദേന്തേന സമ്പത്തയാചകാനം ചിത്തം ഗഹിതം. ദാനഞ്ഹി ലോകേ സക്കസമ്പത്തിം ദേതി മാരസമ്പത്തിം ബ്രഹ്മസമ്പത്തിം, ചക്കവത്തിസമ്പത്തിം, സാവകപാരമീഞാണം, പച്ചേകബോധിഞാണം, അഭിസമ്ബോധിഞാണം ദേതീതി ഏവമാദിദാനഗുണപ്പടിസംയുത്തം കഥം.

യസ്മാ പന ദാനം ദേന്തോ സീലം സമാദാതും സക്കോതി, തസ്മാ തദനന്തരം സീലകഥം കഥേസി. സീലകഥന്തി സീലം നാമേതം അവസ്സയോ പതിട്ഠാ ആരമ്മണം താണം ലേണം ഗതി പരായണം. സീലം നാമേതം മമ വംസോ, അഹം സങ്ഖപാലനാഗരാജകാലേ ഭൂരിദത്തനാഗരാജകാലേ ചമ്പേയ്യനാഗരാജകാലേ സീലവരാജകാലേ മാതുപോസകഹത്ഥിരാജകാലേ ഛദ്ദന്തഹത്ഥിരാജകാലേതി അനന്തേസു അത്തഭാവേസു സീലം പരിപൂരേസിം. ഇധലോകപരലോകസമ്പത്തീനഞ്ഹി സീലസദിസോ അവസ്സയോ പതിട്ഠാ ആരമ്മണം താണം ലേണം ഗതി പരായണം നത്ഥി, സീലാലങ്കാരസദിസോ അലങ്കാരോ നത്ഥി, സീലപുപ്ഫസദിസം പുപ്ഫം നത്ഥി, സീലഗന്ധസദിസോ ഗന്ധോ നത്ഥി. സീലാലങ്കാരേന ഹി അലങ്കതം സീലഗന്ധാനുലിത്തം സദേവകോപി ലോകോ ഓലോകേന്തോ തിത്തിം ന ഗച്ഛതീതി ഏവമാദിസീലഗുണപ്പടിസംയുത്തം കഥം.

‘‘ഇദം പന സീലം നിസ്സായ അയം സഗ്ഗോ ലബ്ഭതീ’’തി ദസ്സേതും സീലാനന്തരം സഗ്ഗകഥം കഥേസി. സഗ്ഗകഥന്തി ‘‘അയം സഗ്ഗോ നാമ ഇട്ഠോ കന്തോ മനാപോ, നിച്ചമേത്ഥ കീളാ, നിച്ചം സമ്പത്തിയോ ലബ്ഭന്തി, ചാതുമഹാരാജികാ ദേവാ നവുതിവസ്സസതസഹസ്സാനി ദിബ്ബസുഖം ദിബ്ബസമ്പത്തിം അനുഭവന്തി, താവതിംസാ തിസ്സോ ച വസ്സകോടിയോ സട്ഠി ച വസ്സസതസഹസ്സാനീ’’തി ഏവമാദിസഗ്ഗഗുണപ്പടിസംയുത്തം കഥം. സഗ്ഗസമ്പത്തിം കഥയന്താനഞ്ഹി ബുദ്ധാനം മുഖം നപ്പഹോതി. വുത്തമ്പി ചേതം – ‘‘അനേകപരിയായേന ഖ്വാഹം, ഭിക്ഖവേ, സഗ്ഗകഥം കഥേയ്യ’’ന്തിആദി (മ. നി. ൩.൨൫൫).

ഏവം സഗ്ഗകഥായ പലോഭേത്വാ പന ഹത്ഥിം അലങ്കരിത്വാ തസ്സ സോണ്ഡം ഛിന്ദന്തോ വിയ ‘‘അയമ്പി സഗ്ഗോ അനിച്ചോ അദ്ധുവോ, ന ഏത്ഥ ഛന്ദരാഗോ കത്തബ്ബോ’’തി ദസ്സനത്ഥം ‘‘അപ്പസ്സാദാ കാമാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ’’തിആദിനാ (മ. നി. ൧.൨൩൫-൨൩൬; ൨.൪൨) നയേന കാമാനം ആദീനവം ഓകാരം സംകിലേസം കഥേസി. തത്ഥ ആദീനവോതി ദോസോ. ഓകാരോതി അവകാരോ ലാമകഭാവോ. സംകിലേസോതി തേഹി സത്താനം സംസാരേ സംകിലിസ്സനം. യഥാഹ – ‘‘സംകിലിസ്സന്തി വത, ഭോ, സത്താ’’തി (മ. നി. ൨.൩൫൧).

ഏവം കാമാദീനവേന തജ്ജേത്വാ നേക്ഖമ്മേ ആനിസംസം പകാസേസി. കല്ലചിത്തന്തി അരോഗചിത്തം. സാമുക്കംസികാതി സാമം ഉക്കംസികാ അത്തനായേവ ഉദ്ധരിത്വാ ഗഹിതാ, സയമ്ഭുഞാണേന ദിട്ഠാ അസാധാരണാ അഞ്ഞേസന്തി അത്ഥോ. കാ പന സാതി? അരിയസച്ചദേസനാ. തേനേവാഹ – ദുക്ഖം സമുദയം നിരോധം മഗ്ഗന്തി. വിരജം വീതമലന്തി രാഗരജാദീനം അഭാവാ വിരജം, രാഗമലാദീനം വിഗതത്താ വീതമലം. ധമ്മചക്ഖുന്തി ഇധ സോതാപത്തിമഗ്ഗോ അധിപ്പേതോ. തസ്സ ഉപ്പത്തിആകാരദസ്സനത്ഥം യംകിഞ്ചി സമുദയധമ്മം സബ്ബം തം നിരോധധമ്മന്തി ആഹ. തഞ്ഹി നിരോധം ആരമ്മണം കത്വാ കിച്ചവസേന ഏവം സബ്ബസങ്ഖതം പടിവിജ്ഝന്തം ഉപ്പജ്ജതി. ദിട്ഠോ അരിയസച്ചധമ്മോ ഏതേനാതി ദിട്ഠധമ്മോ. ഏസ നയോ സേസേസുപി. തിണ്ണാ വിചികിച്ഛാ അനേനാതി തിണ്ണവിചികിച്ഛോ. വിഗതാ കഥംകഥാ അസ്സാതി വിഗതകഥംകഥോ. വിസാരജ്ജം പത്തോതി വേസാരജ്ജപ്പത്തോ. കത്ഥ? സത്ഥുസാസനേ. നാസ്സ പരോ പച്ചയോ, ന പരം സദ്ധായ ഏത്ഥ വത്തതീതി അപരപ്പച്ചയോ.

പവത്തമംസന്തി പകതിയാ പവത്തം കപ്പിയമംസം മൂലം ഗഹേത്വാ അന്തരാപണേ പരിയേസാഹീതി അധിപ്പായോ. സമ്ബഹുലാ നിഗണ്ഠാതി പഞ്ചസതമത്താ നിഗണ്ഠാ. ഥൂലം പസുന്തി ഥൂലം മഹാസരീരം ഗോകണ്ണമഹിംസസൂകരസങ്ഖാതം പസും. ഉദ്ദിസ്സകതന്തി അത്താനം ഉദ്ദിസിത്വാ കതം, മാരിതന്തി അത്ഥോ. പടിച്ചകമ്മന്തി സ്വായം തം മംസം പടിച്ച തം പാണവധകമ്മം ഫുസതി. തഞ്ഹി അകുസലം ഉപഡ്ഢം ദായകസ്സ, ഉപഡ്ഢം പടിഗ്ഗാഹകസ്സ ഹോതീതി നേസം ലദ്ധി. അപരോ നയോ – പടിച്ചകമ്മന്തി അത്താനം പടിച്ചകതം. അഥ വാ പടിച്ചകമ്മന്തി നിമിത്തകമ്മസ്സേതം അധിവചനം, തം പടിച്ചകമ്മം ഏത്ഥ അത്ഥീതി മംസമ്പി പടിച്ചകമ്മന്തി വുത്തം. ഉപകണ്ണകേതി കണ്ണമൂലേ. അലന്തി പടിക്ഖേപവചനം, കിം ഇമിനാതി അത്ഥോ. ന ച പനേതേതി ഏതേ ആയസ്മന്തോ ദീഘരത്തം അവണ്ണകാമാ ഹുത്വാ അവണ്ണം ഭാസന്താപി അബ്ഭാചിക്ഖന്താ ന ജിരിദന്തി, അബ്ഭക്ഖാനസ്സ അന്തം ന ഗച്ഛന്തീതി അത്ഥോ. അഥ വാ ലജ്ജനത്ഥേ ഇദം ജിരിദന്തീതി പദം ദട്ഠബ്ബം, ന ലജ്ജന്തീതി അത്ഥോ.