൪. ആസവസുത്തവണ്ണനാ

൫൮. ചതുത്ഥേ സംവരാ പഹാതബ്ബാതി സംവരേന പഹാതബ്ബാ. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ. ഇധാതി ഇമസ്മിം സാസനേ. പടിസങ്ഖാതി പടിസഞ്ജാനിത്വാ, പച്ചവേക്ഖിത്വാതി അത്ഥോ. യോനിസോതി ഉപായേന പഥേന. ഏത്ഥ ച അസംവരേ ആദീനവപടിസങ്ഖാ യോനിസോ പടിസങ്ഖാതി വേദിതബ്ബാ. സാ ചായം ‘‘വരം, ഭിക്ഖവേ, തത്തായ അയോസലാകായ ആദിത്തായ സമ്പജ്ജലിതായ സജോതിഭൂതായ ചക്ഖുന്ദ്രിയം സമ്പലിമട്ഠം, ന ത്വേവ ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യേസു രൂപേസു അനുബ്യഞ്ജനസോ നിമിത്തഗ്ഗാഹോ’’തിആദിനാ ആദിത്തപരിയായേന (സം. നി. ൪.൨൩൫) വേദിതബ്ബാ. ചക്ഖുന്ദ്രിയസംവരസംവുതോ വിഹരതീതി ഏത്ഥ ചക്ഖുമേവ ഇന്ദ്രിയം ചക്ഖുന്ദ്രിയം, സംവരണതോ സംവരോ, പിദഹനതോ ഥകനതോതി വുത്തം ഹോതി. സതിയാ ഏതം അധിവചനം. ചക്ഖുന്ദ്രിയേ സംവരോ ചക്ഖുന്ദ്രിയസംവരോ. ജവനേ ഉപ്പജ്ജമാനോപി ഹേസ തസ്മിം ദ്വാരേ കിലേസാനം ഉപ്പത്തിവാരണതോ ചക്ഖുന്ദ്രിയസംവരോതി വുച്ചതി. സംവുതോതി തേന സംവരേന ഉപേതോ. തഥാ ഹി ‘‘പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ’’തി ഇമസ്സ വിഭങ്ഗേ ‘‘ഇമിനാ പാതിമോക്ഖസംവരേന ഉപേതോ ഹോതി…പേ… സമന്നാഗതോ’’തി വുത്തം. അഥ വാ സംവരീതി സംവുതോ, ഥകേസി പിദഹീതി വുത്തം ഹോതി. ചക്ഖുന്ദ്രിയസംവരസംവുതോതി ചക്ഖുന്ദ്രിയസംവരസങ്ഖാതം സതികവാടം ചക്ഖുദ്വാരേ ഘരദ്വാരേ കവാടം വിയ സംവരി ഥകേസി പിദഹീതി വുത്തം ഹോതി. അയമേവേത്ഥ അത്ഥോ സുന്ദരതരോ. തഥാ ഹി ‘‘ചക്ഖുന്ദ്രിയസംവരം അസംവുതസ്സ വിഹരതോ, സംവുതസ്സ വിഹരതോ’’തി ഏതേസു പദേസു അയമേവത്ഥോ ദിസ്സതീതി.

യം ഹിസ്സാതിആദിമ്ഹി യം ചക്ഖുന്ദ്രിയസംവരം അസ്സ ഭിക്ഖുനോ അസംവുതസ്സ അഥകേത്വാ അപിദഹിത്വാ വിഹരന്തസ്സാതി അത്ഥോ. യേകാരസ്സ വാ ഏസ യന്തി ആദേസോ, യേ അസ്സാതി അത്ഥോ. ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാതി ചത്താരോ ആസവാ ച അഞ്ഞേ ച വിഘാതകരാ കിലേസപരിളാഹാ വിപാകപരിളാഹാ വാ. ചക്ഖുദ്വാരസ്മിഞ്ഹി ഇട്ഠാരമ്മണം ആപാഥഗതം കാമസ്സാദവസേന അസ്സാദയതോ അഭിനന്ദതോ കാമാസവോ ഉപ്പജ്ജതി, ‘‘ഈദിസം അഞ്ഞസ്മിമ്പി സുഗതിഭവേ ലഭിസ്സാമീ’’തി ഭവപത്ഥനായ അസ്സാദയതോ ഭവാസവോ ഉപ്പജ്ജതി, സത്തോതി വാ സത്തസ്സാതി വാ ഗണ്ഹതോ ദിട്ഠാസവോ ഉപ്പജ്ജതി, സബ്ബേഹേവ സഹജാതം അഞ്ഞാണം അവിജ്ജാസവോതി ചത്താരോ ആസവാ ഉപ്പജ്ജന്തി. ഏതേഹി സമ്പയുത്താ അപരേ കിലേസാ വിഘാതപരിളാഹാ ആയതിം വാ തേസം വിപാകാ തേഹിപി അസംവുതസ്സേവ വിഹരതോ ഉപ്പജ്ജേയ്യുന്തി വുച്ചന്തി. ഏവംസ തേതി ഏവം അസ്സ തേ, ഏതേനുപായേന ന ഹോന്തി, നോ അഞ്ഞഥാതി വുത്തം ഹോതി. പടിസങ്ഖാ യോനിസോ സോതിന്ദ്രിയസംവരസംവുതോതിആദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഇമേ വുച്ചന്തി ആസവാ സംവരാ പഹാതബ്ബാതി ഇമേസു ഛസു ദ്വാരേസു ചത്താരോ ചത്താരോ കത്വാ ചതുവീസതി ആസവാ സംവരേന പഹാതബ്ബാതി വുച്ചന്തി.

പടിസങ്ഖാ യോനിസോ ചീവരന്തിആദീസു യം വത്തബ്ബം, തം സബ്ബം വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ (വിസുദ്ധി. ൧.൧൮) സീലകഥായ വുത്തമേവ. യം ഹിസ്സാതി യഞ്ഹി ചീവരം പിണ്ഡപാതാദീസു വാ അഞ്ഞതരം അസ്സ. അപ്പടിസേവതോതി ഏവം യോനിസോ അപ്പടിസേവന്തസ്സ. ഇമസ്മിം വാരേ അലദ്ധം ചീവരാദിം പത്ഥയതോ ലദ്ധം വാ അസ്സാദയതോ കാമാസവസ്സ ഉപ്പത്തി വേദിതബ്ബാ, ഈദിസം അഞ്ഞസ്മിമ്പി സുഗതിഭവേ ലഭിസ്സാമീതി ഭവപത്ഥനായ അസ്സാദയതോ ഭവാസവസ്സ, അഹം ലഭാമി ന ലഭാമീതി വാ മയ്ഹം വാ ഇദന്തി അത്തസഞ്ഞം അധിട്ഠഹതോ ദിട്ഠാസവസ്സ, സബ്ബേഹേവ പന സഹജാതോ അവിജ്ജാസവോതി ഏവം ചതുന്നം ആസവാനം ഉപ്പത്തി വിഘാതപരിളാഹാവ നവവേദനുപ്പാദനതോപി വേദിതബ്ബാ. ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ പടിസേവനാ പഹാതബ്ബാതി ഇമേ ഏകമേകസ്മിം പച്ചയേ ചത്താരോ ചത്താരോ കത്വാ സോളസ ആസവാ ഇമിനാ ഞാണസംവരസങ്ഖാതേന പച്ചവേക്ഖണപടിസേവനേന പഹാതബ്ബാതി വുച്ചന്തി.

പടിസങ്ഖാ യോനിസോ ഖമോ ഹോതി സീതസ്സാതി ഉപായേന പഥേന പച്ചവേക്ഖിത്വാ ഖന്താ ഹോതി സീതസ്സ, സീതം ഖമതി സഹതി, ന അവീരപുരിസോ വിയ അപ്പമത്തകേനപി സീതേന ചലതി കമ്പതി കമ്മട്ഠാനം വിജഹതി. ഉണ്ഹാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഏത്ഥ ച വചനമേവ വചനപഥോതി വേദിതബ്ബോ. ദുക്ഖാനന്തിആദീസു ദുക്ഖമനട്ഠേന ദുക്ഖാ, ബഹലട്ഠേന തിബ്ബാ, ഫരുസട്ഠേന ഖരാ, തിഖിണട്ഠേന കടുകാ, അസ്സാദവിരഹതോ അസാതാ, മനം അവഡ്ഢനതോ അമനാപാ, പാണഹരണസമത്ഥതായ പാണഹരാതി വേദിതബ്ബാ. യം ഹിസ്സാതി സീതാദീസു യംകിഞ്ചി ഏകധമ്മമ്പി അസ്സ. അനധിവാസതോതി അനധിവാസേന്തസ്സ അക്ഖമന്തസ്സ. ആസവുപ്പത്തി പനേത്ഥ ഏവം വേദിതബ്ബാ – സീതേന ഫുട്ഠസ്സ ഉണ്ഹം പത്ഥയതോ കാമാസവോ ഉപ്പജ്ജതി, ഏവം സബ്ബത്ഥ. ‘‘നത്ഥി സുഗതിഭവേ സീതം വാ ഉണ്ഹം വാ’’തി ഭവം പത്ഥേന്തസ്സ ഭവാസവോ, മയ്ഹം സീതം ഉണ്ഹന്തി ഗാഹോ ദിട്ഠാസവോ, സബ്ബേഹേവ സമ്പയുത്തോ അവിജ്ജാസവോതി. ഇമേ വുച്ചന്തീതി ഇമേ സീതാദീസു ഏകമേകസ്സ വസേന ചത്താരോ ചത്താരോ കത്വാ അനേകേ ആസവാ ഇമായ ഖന്തിസംവരസങ്ഖാതായ അധിവാസനായ പഹാതബ്ബാതി വുച്ചന്തീതി അത്ഥോ.

പടിസങ്ഖാ യോനിസോ ചണ്ഡം ഹത്ഥിം പരിവജ്ജേതീതി അഹം സമണോതി ന ചണ്ഡസ്സ ഹത്ഥിസ്സ ആസന്നേ ഠാതബ്ബം. തതോനിദാനഞ്ഹി മരണമ്പി മരണമത്തമ്പി ദുക്ഖം ഭവേയ്യാതി ഏവം ഉപായേന പഥേന പച്ചവേക്ഖിത്വാ ചണ്ഡം ഹത്ഥിം പരിവജ്ജേതി പടിക്കമതി. ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ. ചണ്ഡന്തി ദുട്ഠം വാളം. ഖാണുന്തി ഖദിരഖാണുകാദിം. കണ്ടകട്ഠാനന്തി യത്ഥ കണ്ടകാ വിജ്ഝന്തി, തം ഓകാസം. സോബ്ഭന്തി സബ്ബതോ ഛിന്നതടം. പപാതന്തി ഏകതോ ഛിന്നതടം. ചന്ദനികന്തി ഉച്ഛിട്ഠോദകഗബ്ഭമലാദീനം ഛഡ്ഡനട്ഠാനം. ഓളിഗല്ലന്തി തേസംയേവ കദ്ദമാദീനം സന്ദനോകാസം. തം ജണ്ണുമത്തമ്പി അസുചിഭരിതം ഹോതി. ദ്വേപി ചേതാനി ഠാനാനി അമനുസ്സുസ്സദട്ഠാനാനി ഹോന്തി, തസ്മാ വജ്ജേതബ്ബാനി. അനാസനേതി ഏത്ഥ അയുത്തം ആസനം അനാസനം, തം അത്ഥതോ അനിയതവത്ഥുഭൂതം രഹോപടിച്ഛന്നാസനന്തി വേദിതബ്ബം. അഗോചരേതി ഏത്ഥപി അയുത്തോ ഗോചരോ അഗോചരോ. സോ വേസിയാദിഭേദതോ പഞ്ചവിധോ. പാപകേ മിത്തേതി ലാമകേ ദുസ്സീലേ മിത്തപതിരൂപകേ അമിത്തേ. പാപകേസൂതി ലാമകേസു. ഓകപ്പേയ്യുന്തി സദ്ദഹേയ്യും അധിമുച്ചേയ്യും ‘‘അദ്ധാ അയമായസ്മാ അകാസി വാ കരിസ്സതി വാ’’തി. യം ഹിസ്സാതി ഹത്ഥിആദീസു യംകിഞ്ചി ഏകമ്പി അസ്സ. ആസവുപ്പത്തി പനേത്ഥ ഏവം വേദിതബ്ബാ – ഹത്ഥിആദിനിദാനേന ദുക്ഖേന ഫുട്ഠസ്സ സുഖം പത്ഥയതോ കാമാസവോ ഉപ്പജ്ജതി, ‘‘നത്ഥി സുഗതിഭവേ ഈദിസം ദുക്ഖ’’ന്തി ഭവം പത്ഥേന്തസ്സ ഭവാസവോ, മം ഹത്ഥീ മദ്ദതി മം അസ്സോതി ഗാഹോ ദിട്ഠാസവോ, സബ്ബേഹേവ സമ്പയുത്തോ അവിജ്ജാസവോതി. ഇമേ വുച്ചന്തീതി ഇമേ ഹത്ഥിആദീസു ഏകേകസ്സ വസേന ചത്താരോ ചത്താരോ കത്വാ അനേകേ ആസവാ ഇമിനാ സീലസംവരസങ്ഖാതേന പരിവജ്ജനേന പഹാതബ്ബാതി വുച്ചന്തി.

പടിസങ്ഖാ യോനിസോ ഉപ്പന്നം കാമവിതക്കം നാധിവാസേതീതി ‘‘ഇതിപായം വിതക്കോ അകുസലോ, ഇതിപി സാവജ്ജോ, ഇതിപി ദുക്ഖവിപാകോ, സോ ച ഖോ അത്തബ്യാബാധായ സംവത്തതീ’’തിആദിനാ (മ. നി. ൧.൨൦൭-൨൦൮) നയേന യോനിസോ കാമവിതക്കേ ആദീനവം പച്ചവേക്ഖിത്വാ തസ്മിം തസ്മിം ആരമ്മണേ ഉപ്പന്നം കാമവിതക്കം നാധിവാസേതി, ചിത്തം ആരോപേത്വാ ന വാസേതി, അബ്ഭന്തരേ വാ ന വാസേതീതി അത്ഥോ. അനധിവാസേന്തോ കിം കരോതീതി? പജഹതി. കിം കചവരം വിയ പിടകേനാതി? ന ഹി, അപി ച ഖോ നം വിനോദേതി തുദതി വിജ്ഝതി നീഹരതി. കിം ബലിബദ്ദം വിയ പതോദേനാതി? ന ഹി, അഥ ഖോ നം ബ്യന്തീകരോതി വിഗതന്തം കരോതി, യഥാസ്സ അന്തോപി നാവസിസ്സതി അന്തമസോ ഭങ്ഗമത്തമ്പി, തഥാ നം കരോതി. കഥം പന നം തഥാ കരോതീതി? അനഭാവം ഗമേതി അനു അനു അഭാവം ഗമേതി, വിക്ഖമ്ഭനപ്പഹാനേന യഥാ സുവിക്ഖമ്ഭിതോ ഹോതി, തഥാ കരോതി. സേസവിതക്കദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. ഉപ്പന്നുപ്പന്നേതി ഉപ്പന്നേ ഉപ്പന്നേ, ഉപ്പന്നമത്തേയേവാതി വുത്തം ഹോതി. സകിം വാ ഉപ്പന്നേ വിനോദേത്വാ ദുതിയേ വാരേ അജ്ഝുപേക്ഖിതാ ന ഹോതി, സതക്ഖത്തുമ്പി ഉപ്പന്നേ ഉപ്പന്നേ വിനോദേതിയേവ. പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേതി തേയേവ കാമവിതക്കാദയോ, സബ്ബേപി വാ നവ മഹാവിതക്കേ. തത്ഥ തയോ വുത്താ, അവസേസാ ‘‘ഞാതിവിതക്കോ, ജനപദവിതക്കോ, അമരാവിതക്കോ, പരാനുദ്ദയതാപടിസംയുത്തോ വിതക്കോ, ലാഭസക്കാരസിലോകപ്പടിസംയുത്തോ വിതക്കോ, അനവഞ്ഞത്തിപ്പടിസംയുത്തോ വിതക്കോ’’തി (മഹാനി. ൨൦൭) ഇമേ ഛ. യം ഹിസ്സാതി ഏതേസു വിതക്കേസു യംകിഞ്ചി അസ്സ. കാമവിതക്കോ പനേത്ഥ കാമാസവോ ഏവ, തബ്ബിസേസോ ഭവാസവോ, തംസമ്പയുത്തോ ദിട്ഠാസവോ, സബ്ബവിതക്കേസു അവിജ്ജാ അവിജ്ജാസവോതി ഏവം ആസവുപ്പത്തി വേദിതബ്ബാ. ഇമേ വുച്ചന്തീതി ഇമേ കാമവിതക്കാദിവസേന വുത്തപ്പകാരാ ആസവാ ഇമിനാ തസ്മിം തസ്മിം വിതക്കേ ആദീനവപച്ചവേക്ഖണസഹിതേന വീരിയസംവരസങ്ഖാതേന വിനോദനേന പഹാതബ്ബാതി വുച്ചന്തി.

പടിസങ്ഖാ യോനിസോ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതീതി അഭാവനായ ആദീനവം ഭാവനായ ച ആനിസംസം ഉപായേന പഥേന പച്ചവേക്ഖിത്വാ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി. ഏസേവ നയോ സബ്ബത്ഥ. ബോജ്ഝങ്ഗാനം ഭാവനാ ഹേട്ഠാ വിത്ഥാരിതാവ. യം ഹിസ്സാതി ഏതേസു ബോജ്ഝങ്ഗേസു യംകിഞ്ചി അസ്സ. ആസവുപ്പത്തിയം പനേത്ഥ ഇമേസം അരിയമഗ്ഗസമ്പയുത്താനം ബോജ്ഝങ്ഗാനം അഭാവിതത്താ യേ ഉപ്പജ്ജേയ്യും കാമാസവാദയോ ആസവാ, ഭാവയതോ ഏവംസ തേ ന ഹോന്തീതി അയം നയോ വേദിതബ്ബോ. ഇമേ വുച്ചന്തീതി ഇമേ കാമാസവാദയോ ആസവാ ഇമായ ലോകുത്തരായ ബോജ്ഝങ്ഗഭാവനായ പഹാതബ്ബാതി വുച്ചന്തി. ഇമേഹി ഛഹാകാരേഹി പഹീനാസവം ഭിക്ഖും ഥോമേന്തോ യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേതിആദിമാഹ. തത്ഥ യതോതി സാമിവചനേ തോ-കാരോ, യസ്സാതി വുത്തം ഹോതി. പോരാണാ പന യമ്ഹി കാലേതി വണ്ണയന്തി. യേ ആസവാ സംവരാ പഹാതബ്ബാ, തേ സംവരാ പഹീനാ ഹോന്തീതി യേ ആസവാ സംവരേന പഹാതബ്ബാ, തേ സംവരേനേവ പഹീനാ ഹോന്തി, ന അപ്പഹീനേസുയേവ പഹീനസഞ്ഞീ ഹോതീതി.