൫. പഞ്ചമപണ്ണാസകം

(൨൧) ൧. കിമിലവഗ്ഗോ

൧. കിമിലസുത്തവണ്ണനാ

൨൦൧. പഞ്ചമസ്സ പഠമേ കിമിലായന്തി ഏവംനാമകേ നഗരേ. നിചുലവനേതി മുചലിന്ദവനേ. ഏതദവോചാതി അയം കിര ഥേരോ തസ്മിംയേവ നഗരേ സേട്ഠിപുത്തോ സത്ഥു സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ പുബ്ബേനിവാസഞാണം പടിലഭി. സോ അത്തനാ നിവുത്ഥം ഖന്ധസന്താനം അനുസ്സരന്തോ കസ്സപദസബലസ്സ സാസനോസക്കനകാലേ പബ്ബജിത്വാ ചതൂസു പരിസാസു സാസനേ അഗാരവം കരോന്തീസു നിസ്സേണിം ബന്ധിത്വാ പബ്ബതം ആരുയ്ഹ തത്ഥ സമണധമ്മം കത്വാ അത്തനോ നിവുത്ഥഭാവം അദ്ദസ. സോ ‘‘സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ തം കാരണം പുച്ഛിസ്സാമീ’’തി ഏതം ‘‘കോ നു ഖോ, ഭന്തേ’’തിആദിവചനം അവോച.

സത്ഥരി അഗാരവാ വിഹരന്തി അപ്പതിസ്സാതി സത്ഥരി ഗാരവഞ്ചേവ ജേട്ഠകഭാവഞ്ച അനുപട്ഠപേത്വാ വിഹരന്തി. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ. തത്ഥ ചേതിയങ്ഗണാദീസു ഛത്തം ധാരേത്വാ ഉപാഹനാ ആരുയ്ഹ വിചരന്തോ നാനപ്പകാരഞ്ച നിരത്ഥകകഥം കഥേന്തോ സത്ഥരി അഗാരവോ വിഹരതി നാമ. ധമ്മസ്സവനഗ്ഗേ പന നിസീദിത്വാ നിദ്ദായന്തോ ചേവ നാനപ്പകാരഞ്ച നിരത്ഥകകഥം കഥേന്തോ ധമ്മേ അഗാരവോ വിഹരതി നാമ. സങ്ഘമജ്ഝേ ബാഹാവിക്ഖേപകം നാനത്തകഥം കഥേന്തോ ഥേരനവമജ്ഝിമേസു ച ചിത്തീകാരം അകരോന്തോ സങ്ഘേ അഗാരവോ വിഹരതി നാമ. സിക്ഖം അപരിപൂരേന്തോ സിക്ഖായ അഗാരവോ വിഹരതി നാമ. അഞ്ഞമഞ്ഞം കലഹഭണ്ഡനാദീനി കരോന്തോ അഞ്ഞമഞ്ഞം അഗാരവോ വിഹരതി നാമ. ദുതിയം ഉത്താനത്ഥമേവ.

൩. അസ്സാജാനീയസുത്തവണ്ണനാ

൨൦൩-൨൦൪. തതിയേ അജ്ജവേനാതി ഉജുഭാവേന അവങ്കഗമനേന. ജവേനാതി പദജവേന. മദ്ദവേനാതി സരീരമുദുതായ. ഖന്തിയാതി അധിവാസനക്ഖന്തിയാ. സോരച്ചേനാതി സുചിസീലതായ. ഭിക്ഖുവാരേ അജ്ജവന്തി ഞാണസ്സ ഉജുകഗമനം. ജവോതി സൂരം ഹുത്വാ ഞാണസ്സ ഗമനഭാവോ. മദ്ദവന്തി സീലമദ്ദവം. ഖന്തീതി അധിവാസനക്ഖന്തിയേവ. സോരച്ചം സുചിസീലതായേവ. ചതുത്ഥേ പഞ്ച ബലാനി മിസ്സകാനി കഥിതാനി.

൫. ചേതോഖിലസുത്തവണ്ണനാ

൨൦൫. പഞ്ചമേ ചേതോഖിലാതി ചിത്തസ്സ ഥദ്ധഭാവാ, കചവരഭാവാ, ഖാണുകഭാവാ. സത്ഥരി കങ്ഖതീതി സത്ഥു സരീരേ വാ ഗുണേ വാ കങ്ഖതി. സരീരേ കങ്ഖമാനോ ‘‘ദ്വത്തിംസവരപുരിസലക്ഖണപടിമണ്ഡിതം നാമ സരീരം അത്ഥി നു ഖോ നത്ഥീ’’തി കങ്ഖതി, ഗുണേ കങ്ഖമാനോ ‘‘അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നജാനനസമത്ഥം സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം അത്ഥി നു ഖോ നത്ഥീ’’തി കങ്ഖതി. വിചികിച്ഛതീതി വിചിനന്തോ കിച്ഛതി, ദുക്ഖം ആപജ്ജതി, വിനിച്ഛേതും ന സക്കോതി. നാധിമുച്ചതീതി ഏവമേതന്തി അധിമോക്ഖം ന പടിലഭതി. ന സമ്പസീദതീതി ഗുണേസു ഓതരിത്വാ നിബ്ബിചികിച്ഛഭാവേന പസീദിതും അനാവിലോ ഭവിതും ന സക്കോതി. ആതപ്പായാതി കിലേസസന്താപകവീരിയകരണത്ഥായ. അനുയോഗായാതി പുനപ്പുനം യോഗായ. സാതച്ചായാതി സതതകിരിയായ. പധാനായാതി പദഹനത്ഥായ. അയം പഠമോ ചേതോഖിലോതി അയം സത്ഥരി വിചികിച്ഛാസങ്ഖാതോ പഠമോ ചിത്തസ്സ ഥദ്ധഭാവോ ഏവമേതസ്സ ഭിക്ഖുനോ അപ്പഹീനോ ഹോതി.

ധമ്മേതി പരിയത്തിധമ്മേ ച പടിവേധധമ്മേ ച. പരിയത്തിധമ്മേ കങ്ഖമാനോ ‘‘തേപിടകം ബുദ്ധവചനം ചതുരാസീതിധമ്മക്ഖന്ധസഹസ്സാനീതി വദന്തി, അത്ഥി നു ഖോ ഏതം നത്ഥീ’’തി കങ്ഖതി. പടിവേധധമ്മേ കങ്ഖമാനോ ‘‘വിപസ്സനാനിസ്സന്ദോ മഗ്ഗോ നാമ, മഗ്ഗനിസ്സന്ദം ഫലം നാമ, സബ്ബസങ്ഖാരപടിനിസ്സഗ്ഗോ നിബ്ബാനം നാമാതി വദന്തി, തം അത്ഥി നു ഖോ നത്ഥീ’’തി കങ്ഖതി. സങ്ഘേ കങ്ഖതീതി ‘‘ഉജുപ്പടിപന്നോ’’തിആദീനം പദാനം വസേന ‘‘ഏവരൂപം പടിപദം പടിപന്നോ ചത്താരോ മഗ്ഗട്ഠാ ചത്താരോ ഫലട്ഠാതി അട്ഠന്നം പുഗ്ഗലാനം സമൂഹഭൂതോ സങ്ഘോ നാമ അത്ഥി നു ഖോ നത്ഥീ’’തി കങ്ഖതി. സിക്ഖായ കങ്ഖമാനോ ‘‘അധിസീലസിക്ഖാ നാമ അധിചിത്തഅധിപഞ്ഞാസിക്ഖാ നാമാതി വദന്തി, സാ അത്ഥി നു ഖോ നത്ഥീ’’തി കങ്ഖതി. അയം പഞ്ചമോതി അയം സബ്രഹ്മചാരീസു കോപസങ്ഖാതോ പഞ്ചമോ ചിത്തസ്സ ഥദ്ധഭാവോ കചവരഭാവോ ഖാണുകഭാവോ.

൬. വിനിബന്ധസുത്തവണ്ണനാ

൨൦൬. ഛട്ഠേ ചേതസോവിനിബന്ധാതി ചിത്തം വിനിബന്ധിത്വാ മുട്ഠിയം കത്വാ വിയ ഗണ്ഹന്തീതി ചേതസോവിനിബന്ധാ. കാമേതി വത്ഥുകാമേപി കിലേസകാമേപി. കായേതി അത്തനോ കായേ. രൂപേതി ബഹിദ്ധാരൂപേ. യാവദത്ഥന്തി യത്തകം ഇച്ഛതി, തത്തകം. ഉദരാവദേഹകന്തി ഉദരപൂരം. തഞ്ഹി ഉദരം അവദേഹനതോ ഉദരാവദേഹകന്തി വുച്ചതി. സേയ്യസുഖന്തി മഞ്ചപീഠസുഖം, ഉതുസുഖം വാ. പസ്സസുഖന്തി യഥാ സമ്പരിവത്തകം സയന്തസ്സ ദക്ഖിണപസ്സ വാമപസ്സാനം സുഖം ഹോതി, ഏവം ഉപ്പന്നസുഖം. മിദ്ധസുഖന്തി നിദ്ദാസുഖം. അനുയുത്തോതി യുത്തപ്പയുത്തോ വിഹരതി. പണിധായാതി പത്ഥയിത്വാ. സീലേനാതിആദീസു സീലന്തി ചതുപാരിസുദ്ധിസീലം. വതന്തി വതസമാദാനം. തപോതി തപചരണം. ബ്രഹ്മചരിയന്തി മേഥുനവിരതി. ദേവോ വാ ഭവിസ്സാമീതി മഹേസക്ഖദേവോ വാ ഭവിസ്സാമി. ദേവഞ്ഞതരോ വാതി അപ്പേസക്ഖദേവേസു വാ അഞ്ഞതരോതി.

൭-൮. യാഗുസുത്താദിവണ്ണനാ

൨൦൭-൨൦൮. സത്തമേ വാതം അനുലോമേതീതി വാതം അനുലോമേത്വാ ഹരതി. വത്ഥിം സോധേതീതി ധമനിയോ സുദ്ധാ കരോതി. ആമാവസേസം പാചേതീതി സചേ ആമാവസേസകം ഹോതി, തം പാചേതി. അട്ഠമേ അചക്ഖുസ്സന്തി ന ചക്ഖൂനം ഹിതം, ചക്ഖും വിസുദ്ധം ന കരോതി.

൯. ഗീതസ്സരസുത്തവണ്ണനാ

൨൦൯. നവമേ ആയതകേനാതി ദീഘേന, പരിപുണ്ണപദബ്യഞ്ജനകം ഗാഥാവത്തഞ്ച വിനാസേത്വാ പവത്തേന. സരകുത്തിമ്പി നികാമയമാനസ്സാതി ഏവം ഗീതസ്സരോ കാതബ്ബോതി സരകിരിയം പത്ഥയമാനസ്സ. സമാധിസ്സ ഭങ്ഗോ ഹോതീതി സമഥവിപസ്സനാചിത്തസ്സ വിനാസോ ഹോതി.

൧൦. മുട്ഠസ്സതിസുത്തവണ്ണനാ

൨൧൦. ദസമേ ദുക്ഖം സുപതീതി നാനാവിധം സുപിനം പസ്സന്തോ ദുക്ഖം സുപതി. ദുക്ഖം പടിബുജ്ഝതീതി പടിബുജ്ഝന്തോപി ഉത്തസിത്വാ സലോമഹംസോ പടിബുജ്ഝതി. ഇമസ്മിം സുത്തേ സതിസമ്പജഞ്ഞം മിസ്സകം കഥിതം.

കിമിലവഗ്ഗോ പഠമോ.

(൨൨) ൨. അക്കോസകവഗ്ഗോ

൧. അക്കോസകസുത്തവണ്ണനാ

൨൧൧. ദുതിയസ്സ പഠമേ അക്കോസകപരിഭാസകോതി ദസഹി അക്കോസവത്ഥൂഹി അക്കോസകോ, ഭയദസ്സനേന പരിഭാസകോ. ഛിന്നപരിപന്ഥോതി ലോകുത്തരപരിപന്ഥസ്സ ഛിന്നത്താ ഛിന്നപരിപന്ഥോ. രോഗാതങ്കന്തി രോഗോയേവ കിച്ഛജീവികായാവഹനതോ രോഗാതങ്കോ നാമ.

൨. ഭണ്ഡനകാരകസുത്തവണ്ണനാ

൨൧൨. ദുതിയേ അധികരണകാരകോതി ചതുന്നം അധികരണാനം അഞ്ഞതരസ്സ കാരകോ. അനധിഗതന്തി പുബ്ബേ അപ്പത്തവിസേസം.

൩. സീലസുത്തവണ്ണനാ

൨൧൩. തതിയേ ദുസ്സീലോതി അസീലോ നിസ്സീലോ. സീലവിപന്നോതി വിപന്നസീലോ ഭിന്നസംവരോ. പമാദാധികരണന്തി പമാദകാരണാ. ഇദഞ്ച സുത്തം ഗഹട്ഠാനം വസേന ആഗതം, പബ്ബജിതാനമ്പി പന ലബ്ഭതേവ. ഗഹട്ഠോ ഹി യേന യേന സിപ്പട്ഠാനേന ജീവികം കപ്പേതി, യദി കസിയാ, യദി വണിജ്ജായ, പാണാതിപാതാദിവസേന പമത്തോ തം തം യഥാകാലം സമ്പാദേതും ന സക്കോതി, അഥസ്സ മൂലം വിനസ്സതി. മാഘാതകാലേപി പാണാതിപാതം അദിന്നാദാനാദീനി ച കരോന്തോ ദണ്ഡവസേന മഹതിം ഭോഗജാനിം നിഗച്ഛതി. പബ്ബജിതോ ദുസ്സീലോ പമാദകാരണാ സീലതോ ബുദ്ധവചനതോ ഝാനതോ സത്തഅരിയധനതോ ച ജാനിം നിഗച്ഛതി. ഗഹട്ഠസ്സ ‘‘അസുകോ അസുകകുലേ ജാതോ ദുസ്സീലോ പാപധമ്മോ പരിച്ചത്തഇധലോകപരലോകോ സലാകഭത്തമത്തമ്പി ന ദേതീ’’തി ചതുപരിസമജ്ഝേ പാപകോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി. പബ്ബജിതസ്സ ‘‘അസുകോ നാസക്ഖി സീലം രക്ഖിതും ബുദ്ധവചനം ഗഹേതും, വേജ്ജകമ്മാദീഹി ജീവതി, ഛഹി അഗാരവേഹി സമന്നാഗതോ’’തി ഏവം അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി.

അവിസാരദോതി ഗഹട്ഠോ താവ ‘‘അവസ്സം ബഹൂനം സന്നിപാതട്ഠാനേ കോചി മമ കമ്മം ജാനിസ്സതി, അഥ മം നിഗ്ഗണ്ഹിസ്സന്തി വാ, രാജകുലസ്സ വാ ദസ്സന്തീ’’തി സഭയോ ഉപസങ്കമതി. മങ്കുഭൂതോ ച പതിതക്ഖന്ധോ അധോമുഖോ അങ്ഗുട്ഠകേന ഭൂമിം കസന്തോ നിസീദതി, വിസാരദോ ഹുത്വാ കഥേതും ന സക്കോതി. പബ്ബജിതോപി ‘‘ബഹൂ ഭിക്ഖൂ സന്നിപതിതാ, അവസ്സം കോചി മമ കമ്മം ജാനിസ്സതി, അഥ മേ ഉപോസഥമ്പി പവാരണമ്പി ഠപേത്വാ സാമഞ്ഞാ ചാവേത്വാ നിക്കഡ്ഢിസ്സന്തീ’’തി സഭയോ ഉപസങ്കമതി, വിസാരദോ ഹുത്വാ കഥേതും ന സക്കോതി. ഏകച്ചോ പന ദുസ്സീലോപി ദപ്പിതോ വിയ ചരതി, സോപി അജ്ഝാസയേന മങ്കു ഹോതിയേവ.

സമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതീതി തസ്സ ഹി മരണമഞ്ചേ നിപന്നസ്സ ദുസ്സീലകമ്മം സമാദായ വത്തിതട്ഠാനം ആപാഥം ആഗച്ഛതി. സോ ഉമ്മീലേത്വാ ഇധലോകം പസ്സതി, നിമ്മീലേത്വാ പരലോകം. തസ്സ ചത്താരോ അപായാ ഉപട്ഠഹന്തി, സത്തിസതേന സീസേ പഹരിയമാനോ വിയ ഹോതി. സോ ‘‘വാരേഥ വാരേഥാ’’തി വിരവന്തോ മരതി. തേന വുത്തം – ‘‘സമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതീ’’തി. പഞ്ചമപദം ഉത്താനമേവ. ആനിസംസകഥാ വുത്തവിപരിയായേന വേദിതബ്ബാ.

൪. ബഹുഭാണിസുത്തവണ്ണനാ

൨൧൪. ചതുത്ഥേ ബഹുഭാണിസ്മിന്തി പഞ്ഞായ അപരിച്ഛിന്ദിത്വാ ബഹും ഭണന്തേ. മന്തഭാണിസ്മിന്തി മന്താ വുച്ചതി പഞ്ഞാ, തായ പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ഭണന്തേ.

൫. പഠമഅക്ഖന്തിസുത്തവണ്ണനാ

൨൧൫. പഞ്ചമേ വേരബഹുലോതി പുഗ്ഗലവേരേനപി അകുസലവേരേനപി ബഹുവേരോ. വജ്ജബഹുലോതി ദോസബഹുലോ.

൬. ദുതിയഅക്ഖന്തിസുത്തവണ്ണനാ

൨൧൬. ഛട്ഠേ ലുദ്ദോതി ദാരുണോ കക്ഖളോ. വിപ്പടിസാരീതി മങ്കുഭാവേന സമന്നാഗതോ.

൭.പഠമഅപാസാദികസുത്തവണ്ണനാ

൨൧൭. സത്തമേ അപാസാദികേതി അപാസാദികേഹി കായകമ്മാദീഹി സമന്നാഗതേ. പാസാദികേതി പസാദാവഹേ പരിസുദ്ധസമാചാരേ. അട്ഠമനവമാനി ഉത്താനത്ഥാനേവ.

൧൦. മധുരാസുത്തവണ്ണനാ

൨൨൦. ദസമേ പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ മധുരായന്തി ഏകം സമയം ഭഗവാ ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതോ ചാരികം ചരമാനോ മധുരാനഗരം സമ്പാപുണിത്വാ അന്തോനഗരം പവിസിതും ആരഭി. അഥേകാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ യക്ഖിനീ അചേലാ ഹുത്വാ ദ്വേ ഹത്ഥേ പസാരേത്വാ ജിവ്ഹം നില്ലാലേത്വാ ദസബലസ്സ പുരതോ അട്ഠാസി. സത്ഥാ അന്തോനഗരം അപ്പവിസിത്വാ തതോവ നിക്ഖമിത്വാ വിഹാരം അഗമാസി. മഹാജനോ ഖാദനീയഭോജനീയഞ്ചേവ സക്കാരസമ്മാനഞ്ച ആദായ വിഹാരം ഗന്ത്വാ ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ദാനം അദാസി. സത്ഥാ തസ്സ നഗരസ്സ നിഗ്ഗണ്ഹനത്ഥായ ഇമം സുത്തം ആരഭി. തത്ഥ വിസമാതി ന സമതലാ. ബഹുരജാതി വാതപഹരണകാലേ ഉദ്ധതേന രജക്ഖന്ധേന പരിയോനദ്ധാ വിയ ഹോതി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

അക്കോസകവഗ്ഗോ ദുതിയോ.

(൨൩) ൩. ദീഘചാരികവഗ്ഗോ

൧. പഠമദീഘചാരികസുത്തവണ്ണനാ

൨൨൧. തതിയസ്സ പഠമേ അനവത്ഥചാരികന്തി അവവത്ഥിതചാരികം. സുതം ന പരിയോദപേതീതി യമ്പിസ്സ സുതം അത്ഥി, തം പരിയോദപേതും ന സക്കോതി. സുതേനേകച്ചേന അവിസാരദോ ഹോതീതി ഥോകഥോകേന സുതേന വിജ്ജമാനേനാപി ഞാണേന സോമനസ്സപ്പത്തോ ന ഹോതി. സമവത്ഥചാരേതി സമവത്ഥിതചാരേ. ദുതിയം ഉത്താനത്ഥമേവ.

൩-൪. അതിനിവാസസുത്താദിവണ്ണനാ

൨൨൩-൨൨൪. തതിയേ ബഹുഭണ്ഡോതി ബഹുപരിക്ഖാരോ. ബഹുഭേസജ്ജോതി സപ്പിനവനീതാദീനം ബഹുതായ ബഹുഭേസജ്ജോ. ബ്യത്തോതി ബ്യാസത്തോ. സംസട്ഠോതി പഞ്ചവിധേന സംസഗ്ഗേന സംസട്ഠോ ഹുത്വാ. അനനുലോമികേനാതി സാസനസ്സ അനനുച്ഛവികേന. ചതുത്ഥേ വണ്ണമച്ഛരീതി ഗുണമച്ഛരീ. ധമ്മമച്ഛരീതി പരിയത്തിമച്ഛരീ.

൫-൬. കുലൂപകസുത്താദിവണ്ണനാ

൨൨൫-൨൨൬. പഞ്ചമേ അനാമന്തചാരേ ആപജ്ജതീതി ‘‘നിമന്തിതോ സഭത്തോ സമാനോ സന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛാ പുരേഭത്തം വാ പച്ഛാഭത്തം വാ കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജേയ്യാ’’തി സിക്ഖാപദേ (പാരാ. ൨൯൪) വുത്തം ആപത്തിം ആപജ്ജതി. രഹോ നിസജ്ജായാതിആദീനിപി തേസം തേസം സിക്ഖാപദാനം വസേന വേദിതബ്ബാനി. ഛട്ഠേ അതിവേലന്തി അതിക്കന്തപമാണകാലം. സത്തമം ഉത്താനമേവ.

൮. ഉസ്സൂരഭത്തസുത്തവണ്ണനാ

൨൨൮. അട്ഠമേ ഉസ്സൂരഭത്തേതി അതിദിവാപചനഭത്തേ. ന കാലേന പടിപൂജേന്തീതി യാഗുകാലേ യാഗും, ഖജ്ജകകാലേ ഖജ്ജകം, ഭോജനകാലേ ഭോജനം അപചന്താ യുത്തപ്പയുത്തകാലസ്സ അതിനാമിതത്താ ന കാലേന പടിപൂജേന്തി, അത്തനോ ചിത്തേനേവ ദേന്തി നാമ. തതോ തേപി തേസു അത്തനോ ഗേഹം ആഗതേസു തഥേവ കരോന്തി. കുലപവേണിയാ ആഗതാ ബലിപടിഗ്ഗാഹികാ ദേവതാപി യുത്തപ്പയുത്തകാലേന ലാഭം ലഭമാനായേവ രക്ഖന്തി ഗോപയന്തി പീളം അകത്വാ. അകാലേ ലഭമാനാ പന ‘‘ഇമേ അമ്ഹേസു അനാദരാ’’തി ആരക്ഖം ന കരോന്തി.

സമണബ്രാഹ്മണാപി ‘‘ഏതേസം ഗേഹേ ഭോജനവേലായ ഭോജനം ന ഹോതി, ഠിതമജ്ഝന്ഹികേ ദേന്തീ’’തി മങ്ഗലാമങ്ഗലേസു കാതബ്ബം ന കരോന്തി. വിമുഖാ കമ്മം കരോന്തീതി ‘‘പാതോ കിഞ്ചി ന ലഭാമ, ഖുദായ പടിപീളിതാ കമ്മം കാതും ന സക്കോമാ’’തി കമ്മം വിസ്സജ്ജേത്വാ നിസീദന്തി. അനോജവന്തം ഹോതീതി അകാലേ ഭുത്തം ഓജം ഹരിതും ന സക്കോതി. സുക്കപക്ഖോ വുത്തവിപല്ലാസേന വേദിതബ്ബോ.

൯. പഠമകണ്ഹസപ്പസുത്തവണ്ണനാ

൨൨൯. നവമേ സഭീരൂതി സനിദ്ദോ മഹാനിദ്ദം നിദ്ദായതി. സപ്പടിഭയോതി തം നിസ്സായ ഭയം ഉപ്പജ്ജതി, തസ്മാ സപ്പടിഭയോ. മിത്തദുബ്ഭീതി പാനഭോജനദായകമ്പി മിത്തം ദുബ്ഭതി ഹിംസതി. മാതുഗാമേപി ഏസേവ നയോ.

൧൦. ദുതിയകണ്ഹസപ്പസുത്തവണ്ണനാ

൨൩൦. ദസമേ ഘോരവിസോതി കക്ഖളവിസോ. ദുജ്ജിവ്ഹോതി ദ്വിധാ ഭിന്നജിവ്ഹോ. ഘോരവിസതാതി ഘോരവിസതായ. സേസദ്വയേപി ഏസേവ നയോ.

ദീഘചാരികവഗ്ഗോ തതിയോ.

(൨൪) ൪. ആവാസികവഗ്ഗോ

൧. ആവാസികസുത്തവണ്ണനാ

൨൩൧. ചതുത്ഥസ്സ പഠമേ ന ആകപ്പസമ്പന്നോതി സമണാകപ്പേന സമ്പന്നോ. അഭാവനീയോ ഹോതീതി വഡ്ഢനീയോ ന ഹോതി. ദുതിയം ഉത്താനമേവ.

൩. സോഭനസുത്തവണ്ണനാ

൨൩൩. തതിയേ പടിബലോതി കായബലേന ച ഞാണബലേന ച സമന്നാഗതത്താ പടിബലോ.

൪. ബഹൂപകാരസുത്തവണ്ണനാ

൨൩൪. ചതുത്ഥേ ഖണ്ഡഫുല്ലന്തി പതിതട്ഠാനഞ്ച ഭിന്നട്ഠാനഞ്ച. പടിസങ്ഖരോതീതി പടിപാകതികം കരോതി. ആരോചേതീതി ഇദം പവാരിതകുലാനം വസേന വുത്തം.

൫. അനുകമ്പസുത്തവണ്ണനാ

൨൩൫. പഞ്ചമേ അധിസീലേസൂതി പഞ്ചസു സീലേസു. ധമ്മദസ്സനേ നിവേസേതീതി ചതുസച്ചധമ്മദസ്സനേ പതിട്ഠാപേതി. അരഹഗ്ഗതന്തി സബ്ബസക്കാരാനം അരഹേ രതനത്തയേവ ഗതം, തീസു വത്ഥൂസു ഗരുചിത്തീകാരം ഉപട്ഠപേഥാതി അത്ഥോ. ഛട്ഠം ഉത്താനമേവ.

൭. ദുതിയഅവണ്ണാരഹസുത്തവണ്ണനാ

൨൩൭. സത്തമേ ആവാസപലിഗേധീതി ആവാസം ബലവഗിദ്ധിവസേന ഗിലിത്വാ വിയ ഠിതോ. സേസം സബ്ബം ഉത്താനമേവാതി.

ആവാസികവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.

(൨൫) ൫. ദുച്ചരിതവഗ്ഗോ

൧. പഠമദുച്ചരിതസുത്തവണ്ണനാ

൨൪൧. പഞ്ചമസ്സ പഠമേ ദുച്ചരിതേ സുചരിതേതി ഇദം അഭേദതോ വുത്തം, കായദുച്ചരിതേതിആദി കായദ്വാരാദീനം വസേന ഭേദതോ. സദ്ധമ്മാതി ദസകുസലകമ്മപഥധമ്മതോ. അസദ്ധമ്മേതി അകുസലകമ്മപഥസങ്ഖാതേ അസ്സദ്ധമ്മേ.

൯. സിവഥികസുത്തവണ്ണനാ

൨൪൯. നവമേ സിവഥികായാതി സുസാനേ. ആരോദനാതി ആരോദനട്ഠാനം. അസുചിനാതി ജിഗുച്ഛനീയേന.

൧൦. പുഗ്ഗലപ്പസാദസുത്തവണ്ണനാ

൨൫൦. ദസമേ പുഗ്ഗലപ്പസാദേതി ഏകപുഗ്ഗലസ്മിം ഉപ്പന്നപ്പസാദേ. അന്തേ നിസീദാപേതീതി ഭിക്ഖൂനം ആസനപരിയന്തേ നിസീദാപേതി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

ദുച്ചരിതവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.

പഞ്ചമപണ്ണാസകം നിട്ഠിതം.