൬. അപണ്ണകസുത്തവണ്ണനാ

൧൬. ഛട്ഠേ അപണ്ണകപടിപദന്തി അവിരദ്ധപടിപദം ഏകംസപടിപദം നിയ്യാനികപടിപദം കാരണപടിപദം സാരപടിപദം മണ്ഡപടിപദം അപച്ചനീകപടിപദം അനുലോമപടിപദം ധമ്മാനുധമ്മപടിപദം പടിപന്നോ ഹോതി, ന തക്കഗ്ഗാഹേന വാ നയഗ്ഗാഹേന വാ. ഏവം ഗഹേത്വാ പടിപന്നോ ഹി ഭിക്ഖു വാ ഭിക്ഖുനീ വാ ഉപാസകോ വാ ഉപാസികാ വാ മനുസ്സദേവനിബ്ബാനസമ്പത്തീഹി ഹായതി പരിഹായതി, അപണ്ണകപടിപദം പടിപന്നോ പന താഹി സമ്പത്തീഹി ന പരിഹായതി. അതീതേ കന്താരദ്ധാനമഗ്ഗം പടിപന്നേസു ദ്വീസു സത്ഥവാഹേസു യക്ഖസ്സ വചനം ഗഹേത്വാ ബാലസത്ഥവാഹോ സദ്ധിം സത്ഥേന അനയബ്യസനം പത്തോ, യക്ഖസ്സ വചനം അഗ്ഗഹേത്വാ ‘‘ഉദകദിട്ഠട്ഠാനേ ഉദകം ഛഡ്ഡേസ്സാമാ’’തി സത്ഥകേ സഞ്ഞാപേത്വാ മഗ്ഗം പടിപന്നോ പണ്ഡിതസത്ഥവാഹോ വിയ. യം സന്ധായ വുത്തം –

‘‘അപണ്ണകം ഠാനമേകേ, ദുതിയം ആഹു തക്കികാ;

ഏതദഞ്ഞായ മേധാവീ, തം ഗണ്ഹേ യദപണ്ണക’’ന്തി. (ജാ. ൧.൧.൧);

യോനി ചസ്സ ആരദ്ധാ ഹോതീതി ഏത്ഥ യോനീതി ഖന്ധകോട്ഠാസസ്സപി കാരണസ്സപി പസ്സാവമഗ്ഗസ്സപി നാമം. ‘‘ചതസ്സോ ഖോ ഇമാ, സാരിപുത്ത, യോനിയോ’’തിആദീസു (മ. നി. ൧.൧൫൨) ഹി ഖന്ധകോട്ഠാസോ യോനി നാമ. ‘‘യോനി ഹേസാ ഭൂമിജ ഫലസ്സ അധിഗമായാ’’തിആദീസു (മ. നി. ൩.൨൨൬) കാരണം. ‘‘ന ചാഹം ബ്രാഹ്മണം ബ്രൂമി, യോനിജം മത്തിസമ്ഭവ’’ന്തി (മ. നി. ൨.൪൫൭; ധ. പ. ൩൯൬) ച ‘‘തമേനം കമ്മജവാതാ നിവത്തിത്വാ ഉദ്ധംപാദം അധോസിരം സമ്പരിവത്തേത്വാ മാതു യോനിമുഖേ സമ്പടിപാദേന്തീ’’തി ച ആദീസു പസ്സാവമഗ്ഗോ. ഇധ പന കാരണം അധിപ്പേതം. ആരദ്ധാതി പഗ്ഗഹിതാ പരിപുണ്ണാ.

ആസവാനം ഖയായാതി ഏത്ഥ ആസവന്തീതി ആസവാ, ചക്ഖുതോപി…പേ… മനതോപി സന്ദന്തി പവത്തന്തീതി വുത്തം ഹോതി. ധമ്മതോ യാവ ഗോത്രഭു, ഓകാസതോ യാവ ഭവഗ്ഗാ സവന്തീതി വാ ആസവാ, ഏതേ ധമ്മേ ഏതഞ്ച ഓകാസം അന്തോകരിത്വാ പവത്തന്തീതി അത്ഥോ. അന്തോകരണത്ഥോ ഹി അയം ആകാരോ. ചിരപാരിവാസിയട്ഠേന മദിരാദയോ ആസവാ, ആസവാ വിയാതിപി ആസവാ. ലോകസ്മിമ്പി ഹി ചിരപാരിവാസികാ മദിരാദയോ ആസവാതി വുച്ചന്തി, യദി ച ചിരപാരിവാസിയട്ഠേന ആസവാ, ഏതേയേവ ഭവിതുമരഹന്തി. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘പുരിമാ, ഭിക്ഖവേ, കോടി ന പഞ്ഞായതി അവിജ്ജായ, ഇതോ പുബ്ബേ അവിജ്ജാ നാഹോസീ’’തിആദി (അ. നി. ൧൦.൬൧). ആയതം വാ സംസാരദുക്ഖം സവന്തി പസവന്തീതിപി ആസവാ. പുരിമാനി ചേത്ഥ നിബ്ബചനാനി യത്ഥ കിലേസാ ആസവാതി ആഗച്ഛന്തി, തത്ഥ യുജ്ജന്തി, പച്ഛിമം കമ്മേപി. ന കേവലഞ്ച കമ്മകിലേസായേവ ആസവാ, അപിച ഖോ നാനപ്പകാരാ ഉപദ്ദവാപി. സുത്തേസു ഹി ‘‘നാഹം, ചുന്ദ, ദിട്ഠധമ്മികാനംയേവ ആസവാനം സംവരായ ധമ്മം ദേസേമീ’’തി (ദീ. നി. ൩.൧൮൨) ഏത്ഥ വിവാദമൂലഭൂതാ കിലേസാ ആസവാതി ആഗതാ.

‘‘യേന ദേവൂപപത്യസ്സ, ഗന്ധബ്ബോ വാ വിഹങ്ഗമോ;

യക്ഖത്തം യേന ഗച്ഛേയ്യം, മനുസ്സത്തഞ്ച അബ്ബജേ;

തേ മയ്ഹം ആസവാ ഖീണാ, വിദ്ധസ്താ വിനളീകതാ’’തി. (അ. നി. ൪.൩൬) –

ഏത്ഥ തേഭൂമകം ച കമ്മം അവസേസാ ച അകുസലാ ധമ്മാ. ‘‘ദിട്ഠധമ്മികാനം ആസവാനം സംവരായ സമ്പരായികാനം ആസവാനം പടിഘാതായാ’’തി (പാരാ. ൩൯; അ. നി. ൨.൨൦൨-൨൩൦) ഏത്ഥ പരൂപവാദവിപ്പടിസാരവധബന്ധാദയോ ചേവ അപായദുക്ഖഭൂതാ ച നാനപ്പകാരാ ഉപദ്ദവാ.

തേ പനേതേ ആസവാ യത്ഥ യഥാ ആഗതാ, തത്ഥ തഥാ വേദിതബ്ബാ. ഏതേ ഹി വിനയേ താവ ‘‘ദിട്ഠധമ്മികാനം ആസവാനം സംവരായ, സമ്പരായികാനം ആസവാനം പടിഘാതായാ’’തി (പാരാ. ൩൯; അ. നി. ൨.൨൦൨-൨൩൦) ദ്വേധാ ആഗതാ. സളായതനേ ‘‘തയോ മേ, ആവുസോ, ആസവാ കാമാസവോ ഭവാസവോ അവിജ്ജാസവോ’’തി (സം. നി. ൪.൩൨൧) തിധാ ആഗതാ. അഞ്ഞേസു ച സുത്തന്തേസു (ചൂളനി. ജതുകണ്ണിമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസോ ൬൯; പടി. മ. ൧.൧൦൭) അഭിധമ്മേ (ധ. സ. ൧൧൦൨-൧൧൦൬; വിഭ. ൯൩൭) ച തേയേവ ദിട്ഠാസവേന സഹ ചതുധാ ആഗതാ. നിബ്ബേധികപരിയായേന ‘‘അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ നിരയഗാമിനിയാ, അത്ഥി ആസവാ തിരച്ഛാനയോനിഗാമിനിയാ, അത്ഥി ആസവാ പേത്തിവിസയഗാമിനിയാ, അത്ഥി ആസവാ മനുസ്സലോകഗാമിനിയാ, അത്ഥി ആസവാ ദേവലോകഗാമിനിയാ’’തി (അ. നി. ൬.൬൩) പഞ്ചധാ ആഗതാ. കമ്മമേവ ചേത്ഥ ആസവാതി വുത്തം. ഛക്കനിപാതേ ‘‘അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ സംവരാപഹാതബ്ബാ’’തിആദിനാ (അ. നി. ൬.൫൮) നയേന ഛധാ ആഗതാ. സബ്ബാസവപരിയായേ (മ. നി. ൧.൧൪ ആദയോ) തേയേവ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബേഹി സദ്ധിം സത്തധാ ആഗതാ. ഇധ പന അഭിധമ്മനയേന ചത്താരോ ആസവാ അധിപ്പേതാതി വേദിതബ്ബാ.

ഖയായാതി ഏത്ഥ പന ആസവാനം സരസഭേദോപി ഖീണാകാരോപി മഗ്ഗഫലനിബ്ബാനാനിപി ‘‘ആസവക്ഖയോ’’തി വുച്ചതി. ‘‘യോ ആസവാനം ഖയോ വയോ ഭേദോ പരിഭേദോ അനിച്ചതാ അന്തരധാന’’ന്തി ഏത്ഥ ഹി ആസവാനം സരസഭേദോ ‘‘ആസവക്ഖയോ’’തി വുത്തോ. ‘‘ജാനതോ അഹം, ഭിക്ഖവേ, പസ്സതോ ആസവാനം ഖയം വദാമീ’’തി (മ. നി. ൧.൧൫; സം. നി. ൨.൨൩; ഇതിവു. ൧൦൨) ഏത്ഥ ആസവപ്പഹാനം ആസവാനം അച്ചന്തക്ഖയോ അസമുപ്പാദോ ഖീണാകാരോ നത്ഥിഭാവോ ‘‘ആസവക്ഖയോ’’തി വുത്തോ.

‘‘സേഖസ്സ സിക്ഖമാനസ്സ, ഉജുമഗ്ഗാനുസാരിനോ;

ഖയസ്മിം പഠമം ഞാണം, തതോ അഞ്ഞാ അനന്തരാ’’തി. (ഇതിവു. ൬൨) –

ഏത്ഥ മഗ്ഗോ ‘‘ആസവക്ഖയോ’’തി വുത്തോ. ‘‘ആസവാനം ഖയാ സമണോ ഹോതീ’’തി (മ. നി. ൧.൪൩൮) ഏത്ഥ ഫലം.

‘‘പരവജ്ജാനുപസ്സിസ്സ, നിച്ചം ഉജ്ഝാനസഞ്ഞിനോ;

ആസവാ തസ്സ വഡ്ഢന്തി, ആരാ സോ ആസവക്ഖയാ’’തി. (ധ. പ. ൨൫൩) –

ഏത്ഥ നിബ്ബാനം. ഇമസ്മിം പന സുത്തേ ഫലം സന്ധായ ‘‘ആസവാനം ഖയായാ’’തി ആഹ, അരഹത്തഫലത്ഥായാതി അത്ഥോ.

ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരോതി മനച്ഛട്ഠേസു ഇന്ദ്രിയേസു പിഹിതദ്വാരോ. ഭോജനേ മത്തഞ്ഞൂതി ഭോജനസ്മിം പമാണഞ്ഞൂ, പടിഗ്ഗഹണപരിഭോഗപച്ചവേക്ഖണമത്തം ജാനാതി പജാനാതീതി അത്ഥോ. ജാഗരിയം അനുയുത്തോതി രത്തിന്ദിവം ഛ കോട്ഠാസേ കത്വാ പഞ്ചസു കോട്ഠാസേസു ജാഗരണഭാവം അനുയുത്തോ, ജാഗരണേയേവ യുത്തപ്പയുത്തോതി അത്ഥോ.

ഏവം മാതികം ഠപേത്വാ ഇദാനി തമേവ ഠപിതപടിപാടിയാ വിഭജന്തോ കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂതിആദിമാഹ. തത്ഥ ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാതിആദീനം അത്ഥോ വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ (വിസുദ്ധി. ൧.൧൫) വിത്ഥാരിതോ, തഥാ പടിസങ്ഖാ യോനിസോ ആഹാരം ആഹാരേതി നേവ ദവായാതിആദീനം (വിസുദ്ധി. ൧.൧൮). ആവരണീയേഹി ധമ്മേഹീതി പഞ്ചഹി നീവരണേഹി ധമ്മേഹി. നീവരണാനി ഹി ചിത്തം ആവരിത്വാ തിട്ഠന്തി, തസ്മാ ആവരണീയാ ധമ്മാതി വുച്ചന്തി. സീഹസേയ്യം കപ്പേതീതി സീഹോ വിയ സേയ്യം കപ്പേതി. പാദേ പാദം അച്ചാധായാതി വാമപാദം ദക്ഖിണപാദേ അതിആധായ. സമം ഠപിതേ ഹി പാദേ ജാണുകേന ജാണുകം ഗോപ്ഫകേന ച ഗോപ്ഫകം ഘടീയതി, തതോ വേദനാ ഉട്ഠഹന്തി. തസ്മാ തസ്സ ദോസസ്സ പരിവജ്ജനത്ഥം ഥോകം അതിക്കമിത്വാ ഏസ പാദം ഠപേതി. തേന വുത്തം – ‘‘പാദേ പാദം അച്ചാധായാ’’തി.

സതോ സമ്പജാനോതി സതിയാ ചേവ സമ്പജഞ്ഞേന ച സമന്നാഗതോ. കഥം പനേസ നിദ്ദായന്തോ സതോ സമ്പജാനോ നാമ ഹോതീതി? പുരിമപ്പവത്തിവസേന. അയം ഹി ചങ്കമേ ചങ്കമന്തോ നിദ്ദായ ഓക്കമനഭാവം ഞത്വാ പവത്തമാനം കമ്മട്ഠാനം ഠപേത്വാ മഞ്ചേ വാ ഫലകേ വാ നിപന്നോ നിദ്ദം ഉപഗന്ത്വാ പുന പബുജ്ഝമാനോ കമ്മട്ഠാനം ഠിതട്ഠാനേ ഗണ്ഹന്തോയേവ പബുജ്ഝതി. തസ്മാ നിദ്ദായന്തോപി സതോ സമ്പജാനോ നാമ ഹോതി. അയം താവ മൂലകമ്മട്ഠാനേ നയോവ. പരിഗ്ഗഹകമ്മട്ഠാനവസേനാപി പനേസ സതോ സമ്പജാനോ നാമ ഹോതി. കഥം? അയം ഹി ചങ്കമന്തോ നിദ്ദായ ഓക്കമനഭാവം ഞത്വാ പാസാണഫലകേ വാ മഞ്ചേ വാ ദക്ഖിണേന പസ്സേന നിപജ്ജിത്വാ പച്ചവേക്ഖതി – ‘‘അചേതനോ കായോ അചേതനേ മഞ്ചേ പതിട്ഠിതോ, അചേതനോ മഞ്ചോ അചേതനായ പഥവിയാ, അചേതനാ പഥവീ അചേതനേ ഉദകേ, അചേതനം ഉദകം അചേതനേ വാതേ, അചേതനോ വാതോ അചേതനേ ആകാസേ പതിട്ഠിതോ. തത്ഥ ആകാസമ്പി ‘അഹം വാതം ഉക്ഖിപിത്വാ ഠിത’ന്തി ന ജാനാതി, വാതോപി ‘അഹം ആകാസേ പതിട്ഠിതോ’തി ന ജാനാതി. തഥാ വാതോ ന ജാനാതി. ‘അഹം ഉദകം ഉക്ഖിപിത്വാ ഠിതോ’തി…പേ… മഞ്ചോ ന ജാനാതി, ‘അഹം കായം ഉക്ഖിപിത്വാ ഠിതോ’തി, കായോ ന ജാനാതി ‘അഹം മഞ്ചേ പതിട്ഠിതോ’തി. ന ഹി തേസം അഞ്ഞമഞ്ഞം ആഭോഗോ വാ സമന്നാഹാരോ വാ മനസികാരോ വാ ചേതനാ വാ പത്ഥനാ വാ അത്ഥീ’’തി. തസ്സ ഏവം പച്ചവേക്ഖതോ തം പച്ചവേക്ഖണചിത്തം ഭവങ്ഗേ ഓതരതി. ഏവം നിദ്ദായന്തോപി സതോ സമ്പജാനോ നാമ ഹോതീതി.

ഉട്ഠാനസഞ്ഞം മനസികരിത്വാതി ‘‘ഏത്തകം ഠാനം ഗതേ ചന്ദേ വാ താരകായ വാ ഉട്ഠഹിസ്സാമീ’’തി ഉട്ഠാനകാലപരിച്ഛേദികം സഞ്ഞം മനസികരിത്വാ, ചിത്തേ ഠപേത്വാതി അത്ഥോ. ഏവം കരിത്വാ സയിതോ ഹി യഥാപരിച്ഛിന്നേയേവ കാലേ ഉട്ഠഹതി.