൩. ആസംസസുത്തവണ്ണനാ

൧൩. തതിയേ സന്തോതി അത്ഥി ഉപലബ്ഭന്തി. സംവിജ്ജമാനാതി തസ്സേവ വേവചനം. ലോകസ്മിന്തി സത്തലോകേ. നിരാസോതി അനാസോ അപത്ഥനോ. ആസംസോതി ആസംസമാനോ പത്ഥയമാനോ. വിഗതാസോതി അപഗതാസോ. ചണ്ഡാലകുലേതി ചണ്ഡാലാനം കുലേ. വേനകുലേതി വിലീവകാരകുലേ. നേസാദകുലേതി മിഗലുദ്ദകാനം കുലേ. രഥകാരകുലേതി ചമ്മകാരകുലേ. പുക്കുസകുലേതി പുപ്ഫച്ഛഡ്ഡകകുലേ.

ഏത്താവതാ കുലവിപത്തിം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി യസ്മാ നീചകുലേ ജാതോപി ഏകച്ചോ അഡ്ഢോ ഹോതി മഹദ്ധനോ, അയം പന ന താദിസോ, തസ്മാസ്സ ഭോഗവിപത്തിം ദസ്സേതും ദലിദ്ദേതിആദിമാഹ. തത്ഥ ദലിദ്ദേതി ദാലിദ്ദിയേന സമന്നാഗതേ. അപ്പന്നപാനഭോജനേതി പരിത്തകഅന്നപാനഭോജനേ. കസിരവുത്തികേതി ദുക്ഖജീവികേ, യത്ഥ വായാമേന പയോഗേന ജീവിതവുത്തിം സാധേന്തി, തഥാരൂപേതി അത്ഥോ. യത്ഥ കസിരേന ഘാസച്ഛാദോ ലബ്ഭതീതി യസ്മിം കുലേ ദുക്ഖേന യാഗുഭത്തഘാസോ ച കോപീനമത്തം അച്ഛാദനഞ്ച ലബ്ഭതി.

ഇദാനി യസ്മാ ഏകച്ചോ നീചകുലേ ജാതോപി ഉപധിസമ്പന്നോ ഹോതി അത്തഭാവസമിദ്ധിയം ഠിതോ, അയഞ്ച ന താദിസോ, തസ്മാസ്സ സരീരവിപത്തിമ്പി ദസ്സേതും സോ ച ഹോതി ദുബ്ബണ്ണോതിആദിമാഹ. തത്ഥ ദുബ്ബണ്ണോതി പംസുപിസാചകോ വിയ ഝാമഖാണുവണ്ണോ. ദുദ്ദസികോതി വിജാതമാതുയാപി അമനാപദസ്സനോ. ഓകോടിമകോതി ലകുണ്ഡകോ. കാണോതി ഏകക്ഖികാണോ വാ ഉഭയക്ഖികാണോ വാ. കുണീതി ഏകഹത്ഥകുണീ വാ ഉഭയഹത്ഥകുണീ വാ. ഖഞ്ജോതി ഏകപാദഖഞ്ജോ വാ ഉഭയപാദഖഞ്ജോ വാ. പക്ഖഹതോതി ഹതപക്ഖോ പീഠസപ്പീ. പദീപേയ്യസ്സാതി വട്ടിതേലകപല്ലകാദിനോ പദീപഉപകരണസ്സ. തസ്സ ന ഏവം ഹോതീതി. കസ്മാ ന ഹോതി? നീചകുലേ ജാതത്താ.

ജേട്ഠോതി അഞ്ഞസ്മിം ജേട്ഠേ സതി കനിട്ഠോ ആസം ന കരോതി, തസ്മാ ജേട്ഠോതി ആഹ. ആഭിസേകോതി ജേട്ഠോപി ന അഭിസേകാരഹോ ആസം ന കരോതി, തസ്മാ ആഭിസേകോതി ആഹ. അനഭിസിത്തോതി അഭിസേകാരഹോപി കാണകുണിആദിദോസരഹിതോ സകിം അഭിസിത്തോ പുന അഭിസേകേ ആസം ന കരോതി, തസ്മാ അനഭിസിത്തോതി ആഹ. അചലപ്പത്തോതി ജേട്ഠോപി ആഭിസേകോ അനഭിസിത്തോ മന്ദോ ഉത്താനസേയ്യകോ, സോപി അഭിസേകേ ആസം ന കരോതി. സോളസവസ്സുദ്ദേസികോ പന പഞ്ഞായമാനമസ്സുഭേദോ അചലപ്പത്തോ നാമ ഹോതി, മഹന്തമ്പി രജ്ജം വിചാരേതും സമത്ഥോ, തസ്മാ ‘‘അചലപ്പത്തോ’’തി ആഹ. തസ്സ ഏവം ഹോതീതി കസ്മാ ഹോതി? മഹാജാതിതായ.

ദുസ്സീലോതി നിസ്സീലോ. പാപധമ്മോതി ലാമകധമ്മോ. അസുചീതി അസുചീഹി കായകമ്മാദീഹി സമന്നാഗതോ. സങ്കസ്സരസമാചാരോതി സങ്കാഹി സരിതബ്ബസമാചാരോ, കിഞ്ചിദേവ അസാരുപ്പം ദിസ്വാ ‘‘ഇദം ഇമിനാ കതം ഭവിസ്സതീ’’തി ഏവം പരേസം ആസങ്കനീയസമാചാരോ, അത്തനായേവ വാ സങ്കാഹി സരിതബ്ബസമാചാരോ, സാസങ്കസമാചാരോതി അത്ഥോ. തസ്സ ഹി ദിവാട്ഠാനാദീസു സന്നിപതിത്വാ കിഞ്ചിദേവ മന്തയന്തേ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ ‘‘ഇമേ ഏകതോ ഹുത്വാ മന്തേന്തി, കച്ചി നു ഖോ മയാ കതകമ്മം ജാനിത്വാ മന്തേന്തീ’’തി ഏവം സാസങ്കസമാചാരോ ഹോതി. പടിച്ഛന്നകമ്മന്തോതി പടിച്ഛാദേതബ്ബയുത്തകേന പാപകമ്മേന സമന്നാഗതോ. അസ്സമണോ സമണപടിഞ്ഞോതി അസ്സമണോ ഹുത്വാവ സമണപതിരൂപകതായ ‘‘സമണോ അഹ’’ന്തി ഏവം പടിഞ്ഞോ. അബ്രഹ്മചാരീ ബ്രഹ്മചാരിപടിഞ്ഞോതി അഞ്ഞേ ബ്രഹ്മചാരിനോ സുനിവത്ഥേ സുപാരുതേ സുമ്ഭകപത്തധരേ ഗാമനിഗമരാജധാനീസു പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ജീവികം കപ്പേന്തേ ദിസ്വാ സയമ്പി താദിസേന ആകാരേന തഥാ പടിപജ്ജനതോ ‘‘അഹം ബ്രഹ്മചാരീ’’തി പടിഞ്ഞം ദേന്തോ വിയ ഹോതി. ‘‘അഹം ഭിക്ഖൂ’’തി വത്വാ ഉപോസഥഗ്ഗാദീനി പവിസന്തോ പന ബ്രഹ്മചാരിപടിഞ്ഞോ ഹോതിയേവ, തഥാ സങ്ഘികം ലാഭം ഗണ്ഹന്തോ. അന്തോപൂതീതി പൂതിനാ കമ്മേന അന്തോ അനുപവിട്ഠോ. അവസ്സുതോതി രാഗാദീഹി തിന്തോ. കസമ്ബുജാതോതി സഞ്ജാതരാഗാദികചവരോ. തസ്സ ന ഏവം ഹോതീതി. കസ്മാ ന ഹോതി? ലോകുത്തരധമ്മഉപനിസ്സയസ്സ നത്ഥിതായ. തസ്സ ഏവം ഹോതീതി. കസ്മാ ഹോതി? മഹാസീലസ്മിം പരിപൂരകാരിതായ.