൯. കോകാലികസുത്തവണ്ണനാ
൮൯. നവമേ കോകാലികോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമീതി കോയം കോകാലികോ, കസ്മാ ച ഉപസങ്കമി? അയം കിര കോകാലികരട്ഠേ കോകാലികനഗരേ കോകാലികസേട്ഠിസ്സ പുത്തോ പബ്ബജിത്വാ പിതരാ കാരിതേ വിഹാരേ വസതി ചൂളകോകാലികോതി നാമേന, ന പന ദേവദത്തസ്സ സിസ്സോ. സോ ഹി ബ്രാഹ്മണപുത്തോ മഹാകോകാലികോ നാമ. ഭഗവതി പന സാവത്ഥിയം വിഹരന്തേ ദ്വേ അഗ്ഗസാവകാ പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സദ്ധിം ജനപദചാരികം ചരമാനാ ഉപകട്ഠായ വസ്സൂപനായികായ വിവേകവാസം വസിതുകാമാ തേ ഭിക്ഖൂ ഉയ്യോജേത്വാ അത്തനോ പത്തചീവരമാദായ തസ്മിം ജനപദേ തം നഗരം പത്വാ വിഹാരം അഗമിംസു. തത്ഥ നേസം കോകാലികോ വത്തം അകാസി. തേപി തേന സദ്ധിം സമ്മോദിത്വാ, ‘‘ആവുസോ, മയം ഇധ തേമാസം വസിസ്സാമ, മാ നോ കസ്സചി ആരോചേസീ’’തി പടിഞ്ഞം ഗഹേത്വാ വസിംസു. വസിത്വാ പവാരണാദിവസേ പവാരേത്വാ ‘‘ഗച്ഛാമ മയം, ആവുസോ’’തി കോകാലികം ആപുച്ഛിംസു. കോകാലികോ ‘‘അജ്ജ, ആവുസോ, ഏകദിവസം വസിത്വാ സ്വേ ഗമിസ്സഥാ’’തി വത്വാ ദുതിയദിവസേ നഗരം പവിസിത്വാ മനുസ്സേ ആമന്തേസി – ‘‘ആവുസോ, തുമ്ഹേ ദ്വേ അഗ്ഗസാവകേ ഇധ ആഗന്ത്വാ വസമാനേപി ന ജാനാഥ, ന തേ കോചി പച്ചയേനപി നിമന്തേതീ’’തി. നഗരവാസിനോ ‘‘കഹം, ഭന്തേ, ഥേരാ, കസ്മാ നോ നാരോചയിത്ഥാ’’തി? കിം, ആവുസോ, ആരോചിതേന, കിം ന പസ്സഥ ദ്വേ ഭിക്ഖൂ ഥേരാസനേ നിസീദന്തേ, ഏതേ അഗ്ഗസാവകാതി. തേ ഖിപ്പം സന്നിപതിത്വാ സപ്പിഫാണിതാദീനി ചേവ ചീവരദുസ്സാനി ച സംഹരിംസു.
കോകാലികോ ചിന്തേസി – ‘‘പരമപ്പിച്ഛാ അഗ്ഗസാവകാ പയുത്തവാചായ ഉപ്പന്നലാഭം ന സാദിയിസ്സന്തി, അസാദിയന്താ ‘ആവാസികസ്സ ദേഥാ’തി വക്ഖന്തീ’’തി തം ലാഭം ഗാഹാപേത്വാ ഥേരാനം സന്തികം അഗമാസി. ഥേരാ ദിസ്വാവ ‘‘ഇമേ പച്ചയാ നേവ അമ്ഹാകം, ന കോകാലികസ്സ കപ്പന്തീ’’തി പടിക്ഖിപിത്വാ പക്കമിംസു. കോകാലികോ ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ സയം അഗ്ഗണ്ഹന്താ മയ്ഹമ്പി അദാപേത്വാ പക്കമിസ്സന്തീ’’തി ആഘാതം ഉപ്പാദേസി. തേപി ഭഗവതോ സന്തികം ഗന്ത്വാ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ പുന അത്തനോ പരിസം ആദായ ജനപദചാരികം ചരന്താ അനുപുബ്ബേന തസ്മിം രട്ഠേ തമേവ നഗരം പച്ചാഗമിംസു. നാഗരാ ഥേരേ സഞ്ജാനിത്വാ സഹ പരിക്ഖാരേഹി ദാനം സജ്ജേത്വാ നഗരമജ്ഝേ മണ്ഡപം കത്വാ ദാനം അദംസു, ഥേരാനഞ്ച പരിക്ഖാരേ ഉപനാമേസും. ഥേരാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ നിയ്യാദയിംസു. തം ദിസ്വാ കോകാലികോ ചിന്തേസി – ‘‘ഇമേ പുബ്ബേ അപ്പിച്ഛാ അഹേസും, ഇദാനി പാപിച്ഛാ ജാതാ, പുബ്ബേപി അപ്പിച്ഛസന്തുട്ഠപവിവിത്തസദിസാവ മഞ്ഞേ’’തി ഥേരേ ഉപസങ്കമിത്വാ, ‘‘ആവുസോ, തുമ്ഹേ പുബ്ബേ അപ്പിച്ഛാ വിയ, ഇദാനി പന പാപഭിക്ഖൂ ജാതത്ഥാ’’തി വത്വാ ‘‘മൂലട്ഠാനേയേവ നേസം പതിട്ഠം ഭിന്ദിസ്സാമീ’’തി തരമാനരൂപോ നിക്ഖമിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി. അയമേസ കോകാലികോ, ഇമിനാ ച കാരണേന ഉപസങ്കമീതി വേദിതബ്ബോ.
ഭഗവാ തം തുരിതതുരിതം ആഗച്ഛന്തം ദിസ്വാവ ആവജ്ജേന്തോ അഞ്ഞാസി ‘‘അയം അഗ്ഗസാവകേ അക്കോസിതുകാമോ ആഗതോ, സക്കാ നു ഖോ പടിസേധേതു’’ന്തി. തതോ ‘‘ന സക്കാ പടിസേധേതും, ഥേരേസു അപരജ്ഝിത്വാ ആഗതോ, ഏകംസേന പന പദുമനിരയേ നിബ്ബത്തിസ്സതീ’’തി ദിസ്വാ ‘‘സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനേപി നാമ ഗരഹന്തം സുത്വാ ന നിസേധേതീ’’തി വാദമോചനത്ഥം അരിയൂപവാദസ്സ ച മഹാസാവജ്ജഭാവദസ്സനത്ഥം മാ ഹേവന്തി തിക്ഖത്തും പടിസേധേസി. തത്ഥ മാ ഹേവന്തി മാ ഏവം അഭണി. സദ്ധായികോതി സദ്ധായ ആഗമകരോ പസാദാവഹോ, സദ്ധാതബ്ബവചനോ വാ. പച്ചയികോതി പത്തിയായിതബ്ബവചനോ.
പക്കാമീതി കമ്മാനുഭാവേന ചോദിയമാനോ പക്കാമി. ഓകാസകതഞ്ഹി കമ്മം ന സക്കാ പടിബാഹിതും. അചിരപക്കന്തസ്സാതി പക്കന്തസ്സ സതോ നചിരേനേവ. സബ്ബോ കായോ ഫുടോ അഹോസീതി കേസഗ്ഗമത്തമ്പി ഓകാസം അവജ്ജേത്വാ സകലസരീരം അട്ഠീനി ഭിന്ദിത്വാ ഉഗ്ഗതാഹി പീളകാഹി അജ്ഝോത്ഥടം അഹോസി. യസ്മാ പന ബുദ്ധാനുഭാവേന തഥാരൂപം കമ്മം ബുദ്ധാനം സമ്മുഖീഭാവേ വിപാകം ദാതും ന സക്കോതി, ദസ്സനൂപചാരേ വിജഹിതമത്തേ ദേതി, തസ്മാ തസ്സ അചിരപക്കന്തസ്സ പീളകാ ഉട്ഠഹിംസു. കലായമത്തിയോതി ചണകമത്തിയോ. ബേലുവസലാടുകമത്തിയോതി തരുണബേലുവമത്തിയോ. പഭിജ്ജിംസൂതി ഭിജ്ജിംസു. താസു ഭിന്നാസു സകലസരീരം പനസപക്കം വിയ അഹോസി. സോ പക്കേന ഗത്തേന ജേതവനദ്വാരകോട്ഠകേ വിസഗിലിതോ മച്ഛോ വിയ കദലിപത്തേസു നിപജ്ജി. അഥ ധമ്മസ്സവനത്ഥം ആഗതാഗതാ മനുസ്സാ ‘‘ധി കോകാലിക, ധി കോകാലിക, അയുത്തമകാസി, അത്തനോയേവ മുഖം നിസ്സായ അനയബ്യസനം പത്തോസീ’’തി ആഹംസു. തേസം സദ്ദം സുത്വാ ആരക്ഖദേവതാ ധിക്കാരമകംസു, ആരക്ഖദേവതാനം ആകാസദേവതാതി ഇമിനാ ഉപായേന യാവ അകനിട്ഠഭവനാ ഏകധിക്കാരോ ഉദപാദി.
തുരൂതി കോകാലികസ്സ ഉപജ്ഝായോ തുരുത്ഥേരോ നാമ അനാഗാമിഫലം വത്വാ ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തോ. സോ ഭുമ്മട്ഠദേവതാ ആദിം കത്വാ ‘‘അയുത്തം കോകാലികേന കതം അഗ്ഗസാവകേ അന്തിമവത്ഥുനാ അബ്ഭാചിക്ഖന്തേനാ’’തി പരമ്പരായ ബ്രഹ്മലോകസമ്പത്തം തം സദ്ദം സുത്വാ ‘‘മാ മയ്ഹം പസ്സന്തസ്സേവ വരാകോ നസ്സി, ഓവദിസ്സാമി നം ഥേരേസു ചിത്തപ്പസാദത്ഥായാ’’തി ആഗന്ത്വാ തസ്സ പുരതോ അട്ഠാസി. തം സന്ധായേതം വുത്തം – ‘‘തുരൂ പച്ചേകബ്രഹ്മാ’’തി. പേസലാതി പിയസീലാ. കോസി ത്വം, ആവുസോതി നിസിന്നകോവ കബരക്ഖീനി ഉമ്മീലേത്വാ ഏവമാഹ. പസ്സ യാവഞ്ച തേ ഇദം അപരദ്ധതി യത്തകം തയാ അപരദ്ധം, അത്തനോ നലാടേ മഹാഗണ്ഡം അപസ്സന്തോ സാസപമത്തായ പീളകായ മം ചോദേതബ്ബം മഞ്ഞസീതി ആഹ.
അഥ നം ‘‘അദിട്ഠിപ്പത്തോ അയം കോകാലികോ, ഗിലിതവിസോ വിയ ന കസ്സചി വചനം ന കരിസ്സതീ’’തി ഞത്വാ പുരിസസ്സ ഹീതിആദിമാഹ. തത്ഥ കുഠാരീതി കുഠാരിസദിസാ ഫരുസവാചാ. ഛിന്ദതീതി കുസലമൂലസങ്ഖാതേ മൂലേയേവ നികന്തതി. നിന്ദിയന്തി നിന്ദിതബ്ബം ദുസ്സീലപുഗ്ഗലം. പസംസതീതി ഉത്തമത്ഥേ സമ്ഭാവേത്വാ ഖീണാസവോതി വദതി. തം വാ നിന്ദതി യോ പസംസിയോതി യോ വാ പസംസിതബ്ബോ ഖീണാസവോ, തം അന്തിമവത്ഥുനാ ചോദേന്തോ ‘‘ദുസ്സീലോ അയ’’ന്തി വദതി. വിചിനാതി മുഖേന സോ കലിന്തി സോ തം അപരാധം മുഖേന വിചിനാതി നാമ. കലിനാ തേനാതി തേന അപരാധേന സുഖം ന വിന്ദതി. നിന്ദിയപസംസായ ഹി പസംസിയനിന്ദായ ച സമകോവ വിപാകോ.
സബ്ബസ്സാപി സഹാപി അത്തനാതി സബ്ബേന സകേന ധനേനപി അത്തനാപി സദ്ധിം യോ അക്ഖേസു ധനപരാജയോ നാമ, അയം അപ്പമത്തകോ അപരാധോ. യോ സുഗതേസൂതി യോ പന സമ്മഗ്ഗതേസു പുഗ്ഗലേസു ചിത്തം ദൂസേയ്യ, അയം ചിത്തപദോസോവ തതോ കലിതോ മഹന്തതരോ കലി.
ഇദാനി തസ്സ മഹന്തതരഭാവം ദസ്സേന്തോ സതം സഹസ്സാനന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ സതം സഹസ്സാനന്തി നിരബ്ബുദഗണനായ സതസഹസ്സഞ്ച. ഛത്തിംസതീതി അപരാനി ഛത്തിംസതി നിരബ്ബുദാനി. പഞ്ച ചാതി അബ്ബുദഗണനായ പഞ്ച അബ്ബുദാനി. യമരിയഗരഹീതി യം അരിയേ ഗരഹന്തോ നിരയം ഉപപജ്ജതി, തത്ഥ ഏത്തകം ആയുപ്പമാണന്തി അത്ഥോ.
കാലമകാസീതി ഉപജ്ഝായേ പക്കന്തേ കാലം അകാസി. പദുമനിരയന്തി പാടിയേക്കോ പദുമനിരയോ നാമ നത്ഥി, അവീചിമഹാനിരയസ്മിംയേവ പന പദുമഗണനായ പച്ചിതബ്ബേ ഏകസ്മിം ഠാനേ നിബ്ബത്തി.
വീസതിഖാരികോതി മാഗധകേന പത്ഥേന ചത്താരോ പത്ഥാ, കോസലരട്ഠേ ഏകോ പത്ഥോ ഹോതി. തേന പത്ഥേന ചത്താരോ പത്ഥാ ആള്ഹകം, ചത്താരി ആള്ഹകാനി ദോണം, ചതുദോണാ മാനികാ, ചതുമാനികാ ഖാരീ, തായ ഖാരിയാ വീസതിഖാരികോ. തിലവാഹോതി മാഗധകാനം സുഖുമതിലാനം തിലസകടം. അബ്ബുദോ നിരയോതി അബ്ബുദോ നാമ പാടിയേക്കോ നിരയോ നത്ഥി, അവീചിമ്ഹിയേവ പന അബ്ബുദഗണനായ പച്ചിതബ്ബട്ഠാനസ്സേതം നാമം. നിരബ്ബുദാദീസുപി ഏസേവ നയോ.
വസ്സഗണനാപി പനേത്ഥ ഏവം വേദിതബ്ബാ – യഥേവ ഹി സതം സതസഹസ്സാനി കോടി ഹോതി, ഏവം സതം സതസഹസ്സകോടിയോ പകോടി നാമ ഹോതി, സതം സതസഹസ്സപകോടിയോ കോടിപകോടി നാമ, സതം സതസഹസ്സകോടിപകോടിയോ നഹുതം, സതം സതസഹസ്സനഹുതാനി നിന്നഹുതം, സതം സതസഹസ്സനിന്നഹുതാനി ഏകം അബ്ബുദം, തതോ വീസതിഗുണം നിരബ്ബുദം, ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥാതി. ദസമം ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.
ഥേരവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.