൧൦. ദുതിയകോസലസുത്തവണ്ണനാ
൩൦. ദസമേ ഉയ്യോധികാ നിവത്തോ ഹോതീതി യുദ്ധതോ നിവത്തോ ഹോതി. ലദ്ധാധിപ്പായോതി മഹാകോസലരഞ്ഞാ കിര ബിമ്ബിസാരസ്സ ധീതരം ദേന്തേന ദ്വിന്നം രജ്ജാനം അന്തരേ സതസഹസ്സുട്ഠാനോ കാസിഗാമോ നാമ ധീതു ദിന്നോ. അജാതസത്തുനാ പിതരി മാരിതേ മാതാപിസ്സ രഞ്ഞോ വിയോഗസോകേന നചിരസ്സേവ മതാ. തതോ രാജാ പസേനദികോസലോ ‘‘അജാതസത്തുനാ മാതാപിതരോ മാരിതാ, മമ പിതു സന്തകോ ഗാമോ’’തി തസ്സത്ഥായ അട്ടം കരോതി, അജാതസത്തുപി ‘‘മമ മാതു സന്തകോ’’തി തസ്സ ഗാമസ്സത്ഥായ. ദ്വേപി മാതുലഭാഗിനേയ്യാ ചതുരങ്ഗിനിം സേനം സന്നയ്ഹിത്വാ യുജ്ഝിംസു. തത്ഥ പസേനദികോസലോ ദ്വേ വാരേ അജാതസത്തുനാ പരാജിതോ നഗരമേവ പാവിസി. തതിയവാരേ ‘‘കഥം നു ഖോ മേ ജയോ ഭവേയ്യാ’’തി ഉപസ്സുതിവസേന യുജ്ഝിതബ്ബാകാരം ഞത്വാ ബ്യൂഹം രചയിത്വാ ഉഭോഹി പസ്സേഹി പരിക്ഖിപിത്വാ അജാതസത്തും ഗണ്ഹി. താവദേവ ജയാധിപ്പായസ്സ ലദ്ധത്താ ലദ്ധാധിപ്പായോ നാമ അഹോസി.
യേന ആരാമോ തേന പായാസീതി ബഹിനഗരേ ജയഖന്ധാവാരം നിവേസേത്വാ ‘‘യാവ നഗരം അലങ്കരോന്തി, താവ ദസബലം വന്ദിസ്സാമി. നഗരം പവിട്ഠകാലതോ പട്ഠായ ഹി പപഞ്ചോ ഹോതീ’’തി അമച്ചഗണപരിവുതോ യേനാരാമോ തേന പായാസി, ആരാമം പാവിസി. കസ്മിം കാലേ പാവിസീതി? പിണ്ഡപാതപ്പടിക്കന്താനം ഭിക്ഖൂനം ഓവാദം ദത്വാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേ ഗന്ധകുടിം പവിട്ഠേ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ച ഓവാദം സമ്പടിച്ഛിത്വാ അത്തനോ അത്തനോ രത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനാനി ഗതേ. ചങ്കമന്തീതി കസ്മിം സമയേ ചങ്കമന്തി? പണീതഭോജനപച്ചയസ്സ ഥിനമിദ്ധസ്സ വിനോദനത്ഥം, ദിവാ പധാനികാ വാ തേ. താദിസാനഞ്ഹി പച്ഛാഭത്തം ചങ്കമിത്വാ ന്ഹത്വാ സരീരം ഉതും ഗാഹാപേത്വാ നിസജ്ജ സമണധമ്മം കരോന്താനം ചിത്തം ഏകഗ്ഗം ഹോതി. യേ തേ ഭിക്ഖൂതി സോ കിര ‘‘കഹം സത്ഥാ കഹം സുഗതോതി പരിവേണേന പരിവേണം ആഗന്ത്വാ പുച്ഛിത്വാവ പവിസിസ്സാമീ’’തി വിലോകേന്തോ അരഞ്ഞഹത്ഥീ വിയ മഹാചങ്കമേ ചങ്കമമാനേ പംസുകൂലികേ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ തേസം സന്തികം അഗമാസി. തം സന്ധായേതം വുത്തം. ദസ്സനകാമാതി പസ്സിതുകാമാ. വിഹാരോതി ഗന്ധകുടിം സന്ധായ ആഹംസു. അതരമാനോതി അതുരിതോ, സണികം പദപമാണട്ഠാനേ പദം നിക്ഖിപന്തോ വത്തം കത്വാ സുസമ്മട്ഠം മുത്തജാലസിന്ദുവാരസദിസം വാലുകം അവിനാസേന്തോതി അത്ഥോ. ആലിന്ദന്തി പമുഖം. അഗ്ഗളന്തി കവാടം. ഉക്കാസിത്വാതി ഉക്കാസിതസദ്ദം കത്വാ. ആകോടേഹീതി അഗ്ഗനഖേന ഈസകം കുഞ്ചികാഛിദ്ദസമീപേ കോടേഹീതി വുത്തം ഹോതി. ദ്വാരം കിര അതിഉപരി അമനുസ്സാ, അതിഹേട്ഠാ ദീഘജാതികാ കോടേന്തി. തഥാ അകോടേത്വാ മജ്ഝേ ഛിദ്ദസമീപേ കോടേതബ്ബന്തി ഇദം ദ്വാരകോടനവത്തന്തി വദന്തി. വിവരി ഭഗവാ ദ്വാരന്തി ന ഭഗവാ ഉട്ഠായ ദ്വാരം വിവരതി, വിവരതൂതി പന ഹത്ഥം പസാരേതി. തതോ ‘‘ഭഗവാ തുമ്ഹേഹി അനേകകപ്പകോടീസു ദാനം ദദമാനേഹി ന സഹത്ഥാ ദ്വാരവിവരണകമ്മം കത’’ന്തി സയമേവ ദ്വാരം വിവടം. തം പന യസ്മാ ഭഗവതോ മനേന വിവടം, തസ്മാ ‘‘വിവരി ഭഗവാ ദ്വാര’’ന്തി വത്തും വട്ടതി.
മേത്തൂപഹാരന്തി മേത്താസമ്പയുത്തം കായികവാചസികഉപഹാരം. കതഞ്ഞുതന്തി അയഞ്ഹി രാജാ പുബ്ബേ ഥൂലസരീരോ അഹോസി, ദോണപാകം ഭുഞ്ജതി. അഥസ്സ ഭഗവാ ദിവസേ ദിവസേ ഥോകം ഥോകം ഹാപനത്ഥായ –
‘‘മനുജസ്സ സദാ സതീമതോ,
മത്തം ജാനതോ ലദ്ധഭോജനേ;
തനുകസ്സ ഭവന്തി വേദനാ,
സണികം ജീരതി ആയുപാലയ’’ന്തി. (സം. നി. ൧.൧൨൪) –
ഇമം ഓവാദം അദാസി. സോ ഇമസ്മിം ഓവാദേ ഠത്വാ ദിവസേ ദിവസേ ഥോകം ഥോകം ഹാപേത്വാ അനുക്കമേന നാളികോദനപരമതായ സണ്ഠാസി, ഗത്താനിപിസ്സ തനൂനി ഥിരാനി ജാതാനി. തം ഭഗവതാ കതം ഉപകാരം സന്ധായ ‘‘കതഞ്ഞുതം ഖോ അഹം, ഭന്തേ, കതവേദിതം സമ്പസ്സമാനോ’’തി ആഹ. അരിയേ ഞായേതി സഹവിപസ്സനകേ മഗ്ഗേ. വുദ്ധസീലോതി വഡ്ഢിതസീലോ. അരിയസീലോതി അപോഥുജ്ജനികേഹി സീലേഹി സമന്നാഗതോ. കുസലസീലോതി അനവജ്ജേഹി സീലേഹി സമന്നാഗതോ. ആരഞ്ഞകോതി ജായമാനോപി അരഞ്ഞേ ജാതോ, അഭിസമ്ബുജ്ഝമാനോപി അരഞ്ഞേ അഭിസമ്ബുദ്ധോ, ദേവവിമാനകപ്പായ ഗന്ധകുടിയാ വസന്തോപി അരഞ്ഞേയേവ വസീതി ദസ്സേന്തോ ഏവമാഹ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.
മഹാവഗ്ഗോ തതിയോ.