൭. പഠമമഹാപഞ്ഹസുത്തവണ്ണനാ

൨൭. സത്തമേ അഭിജാനാഥാതി അഭിജാനിത്വാ പച്ചക്ഖം കത്വാ വിഹരഥ. അഭിഞ്ഞായാതി അഭിജാനിത്വാ. ഇധാതി ഇമായ. ധമ്മദേസനായ വാ ധമ്മദേസനന്തി യദിദം സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ധമ്മദേസനായ സദ്ധിം അമ്ഹാകം ധമ്മദേസനം, അമ്ഹാകം വാ ധമ്മദേസനായ സദ്ധിം സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ധമ്മദേസനം ആരബ്ഭ നാനാകരണം വുച്ചേഥ, തം കിം നാമാതി വദന്തി. ദുതിയപദേപി ഏസേവ നയോ. ഇതി തേ മജ്ഝേ ഭിന്നസുവണ്ണം വിയ സാസനേന സദ്ധിം അത്തനോ ലദ്ധിം വചനമത്തേന സമധുരം ഠപയിംസു. നേവ അഭിനന്ദിംസൂതി ‘‘ഏവമേത’’ന്തി ന സമ്പടിച്ഛിംസു. നപ്പടിക്കോസിംസൂതി ‘‘ന ഇദം ഏവ’’ന്തി നപ്പടിസേധേസും. കസ്മാ? തേ കിര ‘‘തിത്ഥിയാ നാമ അന്ധസദിസാ ജാനിത്വാ വാ അജാനിത്വാ വാ കഥേയ്യു’’ന്തി നാഭിനന്ദിംസു.

ന സമ്പായിസ്സന്തീതി സമ്പാദേത്വാ കഥേതും ന സക്ഖിസ്സന്തി. ഉത്തരി ച വിഘാതന്തി അസമ്പാദനതോ ഉത്തരിമ്പി ദുക്ഖം ആപജ്ജിസ്സന്തി. സമ്പാദേത്വാ കഥേതും അസക്കോന്താനഞ്ഹി ദുക്ഖം ഉപ്പജ്ജതി. യഥാ തം, ഭിക്ഖവേ, അവിസയസ്മിന്തി ഏത്ഥ ച തന്തി നിപാതമത്തം. യഥാതി കാരണവചനം, യസ്മാ അവിസയേ പഞ്ഹം പുച്ഛിതാ ഹോന്തീതി അത്ഥോ. ഇതോ വാ പന സുത്വാതി ഇതോ വാ പന മമ സാസനതോ സുത്വാ. ഇതോതി തഥാഗതതോപി തഥാഗതസാവകതോപി. ആരാധേയ്യാതി പരിതോസേയ്യ, അഞ്ഞഥാ ആരാധനം നാമ നത്ഥീതി ദസ്സേതി.

ഏകധമ്മേതി ഏകസ്മിം ധമ്മേ. ഇമിനാ ഉദ്ദേസോ ദസ്സിതോ. പരതോ കതമസ്മിം ഏകധമ്മേതി ഇമിനാ പഞ്ഹോ ദസ്സിതോ. സബ്ബേ സത്താ ആഹാരട്ഠിതികാതി ഇദം പനേത്ഥ വേയ്യാകരണം. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ. സമ്മാ നിബ്ബിന്ദമാനോതിആദീസു പന സമ്മാ ഹേതുനാ നയേന നിബ്ബിദാനുപസ്സനായ നിബ്ബിന്ദന്തോ ഉക്കണ്ഠന്തോ, വിരാഗാനുപസ്സനായ വിരജ്ജന്തോ, പടിസങ്ഖാനുപസ്സനായ മുച്ചനസ്സ ഉപായം കത്വാ വിമുച്ചമാനോ, അധിമോക്ഖവസേന വാ വിമുച്ചമാനോ സന്നിട്ഠാനം കുരുമാനോതി അത്ഥോ. ഉദയബ്ബയേഹി പരിച്ഛിന്ദിത്വാ പുബ്ബന്താപരന്തദസ്സനേന സമ്മാ പരിയന്തദസ്സാവീ. സമ്മദത്ഥം അഭിസമേച്ചാതി സമ്മാ സഭാഗത്ഥം ഞാണേന അഭിസമാഗന്ത്വാ. ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതീതി സകലവട്ടദുക്ഖസ്സ പരിയന്തം പരിവടുമം കരോ ഹോതി.

സബ്ബേ സത്താതി കാമഭവാദീസു ഏകവോകാരഭവാദീസു ച സബ്ബഭവേസു സബ്ബേ സത്താ. ആഹാരട്ഠിതികാതി ആഹാരതോ ഠിതി ഏതേസന്തി ആഹാരട്ഠിതികാ. ഇതി സബ്ബസത്താനമ്പി ഠിതിഹേതു ആഹാരോ നാമ ഏകോ ധമ്മോ, തസ്മിം ഏകധമ്മേ. നനു ച ഏവം സന്തേ യം വുത്തം – ‘‘അസഞ്ഞസത്താ ദേവാ അഹേതുകാ അനാഹാരാ അഫസ്സകാ’’തിആദി (വിഭ. ൧൦൧൭), തം വിരുജ്ഝതീതി. ന വിരുജ്ഝതി. തേസഞ്ഹി ഝാനം ആഹാരോ ഹോതി. ഏവം സന്തേപി ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, ആഹാരാ’’തി (സം. നി. ൨.൧൧) ഇദം വിരുജ്ഝതീതി. ഇദമ്പി ന വിരുജ്ഝതി. ഏതസ്മിഞ്ഹി സുത്തേ നിപ്പരിയായേന ആഹാരലക്ഖണാ ധമ്മാ ആഹാരാതി വുത്താ, ഇധ പന പരിയായേന പച്ചയോ ആഹാരോതി വുത്തോ. സബ്ബധമ്മാനഞ്ഹി പച്ചയോ ലദ്ധും വട്ടതി. സോ ച യം യം ഫലം ജനേതി, തം തം ആഹരതി നാമ. തസ്മാ ആഹാരോതി വുച്ചതി. തേനേവാഹ – ‘‘അവിജ്ജമ്പാഹം, ഭിക്ഖവേ, സാഹാരം വദാമി, നോ അനാഹാരം. കോ ച, ഭിക്ഖവേ, അവിജ്ജായ ആഹാരോ? പഞ്ച നീവരണാതിസ്സ വചനീയ’’ന്തി (അ. നി. ൧൦.൬൧). അയം ഇധ അധിപ്പേതോ. ഏതസ്മിഞ്ഹി പച്ചയാഹാരേ ഗഹിതേ പരിയായാഹാരോപി നിപ്പരിയായാഹാരോപി സബ്ബോ ഗഹിതോവ ഹോതി.

തത്ഥ അസഞ്ഞീഭവേ പച്ചയാഹാരോ ലബ്ഭതി. അനുപ്പന്നേ ഹി ബുദ്ധേ തിത്ഥായതനേ പബ്ബജിതാ വായോകസിണേ പരികമ്മം കത്വാ ചതുത്ഥജ്ഝാനം നിബ്ബത്തേത്വാ തതോ വുട്ഠായ ‘‘ധി ചിത്തം, ധി വതേതം ചിത്തം, ചിത്തസ്സ നാമ അഭാവോയേവ സാധു. ചിത്തഞ്ഹി നിസ്സായ വധബന്ധാദിപച്ചയം ദുക്ഖം ഉപ്പജ്ജതി. ചിത്തേ അസതി നത്ഥേത’’ന്തി ഖന്തിം രുചിം ഉപ്പാദേത്വാ അപരിഹീനജ്ഝാനാ കാലം കത്വാ അസഞ്ഞീഭവേ നിബ്ബത്തന്തി. യോ യസ്സ ഇരിയാപഥോ മനുസ്സലോകേ പണിഹിതോ അഹോസി, സോ തേന ഇരിയാപഥേന നിബ്ബത്തിത്വാ ചിത്തരൂപസദിസോ ഹുത്വാ പഞ്ച കപ്പസതാനി തിട്ഠതി. ഏത്തകം അദ്ധാനം സയിതോ വിയ ഹോതി. ഏവരൂപാനമ്പി സത്താനം പച്ചയാഹാരോ ലബ്ഭതി. തേ ഹി യം ഝാനം ഭാവേത്വാ നിബ്ബത്താ, തദേവ നേസം പച്ചയോ ഹോതി. യഥാ ജിയാവേഗേന ഖിത്തസരോ യാവ ജിയാവേഗോ അത്ഥി, താവ ഗച്ഛതി. ഏവം യാവ ഝാനപച്ചയോ അത്ഥി, താവ തിട്ഠന്തി. തസ്മിം നിട്ഠിതേ ഖീണവേഗോ വിയ സരോ പതന്തി. ചവനകാലേ ച തേസം സോ രൂപകായോ അന്തരധായതി, കാമാവചരസഞ്ഞാ ഉപ്പജ്ജതി, തേന സഞ്ഞുപ്പാദേന തേ ദേവാ തമ്ഹാ കായാ ചുതാതി പഞ്ഞായന്തി.

യേ പന തേ നേരയികാ നേവ വുട്ഠാനഫലൂപജീവീ, ന പുഞ്ഞഫലൂപജീവീതി വുത്താ, തേസം കോ ആഹാരോതി? തേസം കമ്മമേവ ആഹാരോ. കിം പഞ്ച ആഹാരാ അത്ഥീതി? പഞ്ച, ന പഞ്ചാതി ഇദം ന വത്തബ്ബം, നനു ‘‘പച്ചയോ ആഹാരോ’’തി വുത്തമേതം. തസ്മാ യേന കമ്മേന നിരയേ നിബ്ബത്തന്തി, തദേവ തേസം ഠിതിപച്ചയത്താ ആഹാരോ ഹോതി. യം സന്ധായ ഇദം വുത്തം – ‘‘ന ച താവ കാലം കരോതി, യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീ ഹോതീ’’തി (മ. നി. ൩.൨൫൦, ൨൬൮; അ. നി. ൩.൩൬).

കബളീകാരാഹാരം ആരബ്ഭാപി ചേത്ഥ വിവാദോ ന കാതബ്ബോ. മുഖേ ഉപ്പജ്ജനഖേളോപി ഹി തേസം ആഹാരകിച്ചം സാധേതി. ഖേളോ ഹി നിരയേ ദുക്ഖവേദനീയോ ഹുത്വാ പച്ചയോ ഹോതി, സഗ്ഗേ സുഖവേദനിയോ. ഇതി കാമഭവേ നിപ്പരിയായേന ചത്താരോ ആഹാരാ, രൂപാരൂപഭവേസു ഠപേത്വാ അസഞ്ഞേ സേസാനം തയോ, അസഞ്ഞാനഞ്ചേവ അവസേസാനഞ്ച പച്ചയാഹാരോതി ഇമിനാ ആകാരേന സബ്ബേ സത്താ ആഹാരട്ഠിതികാതി വേദിതബ്ബാ. തത്ഥ ചത്താരോ ആഹാരോ യോ വാ പന കോചി പച്ചയാഹാരോ ദുക്ഖസച്ചം, ആഹാരസമുട്ഠാപികാ പുരിമതണ്ഹാ സമുദയസച്ചം, ഉഭിന്നം അപ്പവത്തി നിരോധസച്ചം, നിരോധപ്പജാനനാ പഞ്ഞാ മഗ്ഗസച്ചന്തി ഏവം ചതുസച്ചവസേന സബ്ബവാരേസു യോജനാ കാതബ്ബാ.