൨. അഭിധമ്മഭാജനീയം

൪൦൮. ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനാ – ഇധ ഭിക്ഖു അനുപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം അനുപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി, ഉപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി, അനുപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി, ഉപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഠിതിയാ അസമ്മോസായ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ ഭാവനായ പാരിപൂരിയാ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി.

൪൦൯. കഥഞ്ച ഭിക്ഖു അനുപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം അനുപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, തസ്മിം സമയേ അനുപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം അനുപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി.

൪൧൦. ഛന്ദം ജനേതീതി. തത്ഥ കതമോ ഛന്ദോ? യോ ഛന്ദോ ഛന്ദികതാ കത്തുകമ്യതാ കുസലോ ധമ്മച്ഛന്ദോ – അയം വുച്ചതി ‘‘ഛന്ദോ’’. ഇമം ഛന്ദം ജനേതി സഞ്ജനേതി ഉട്ഠപേതി സമുട്ഠപേതി നിബ്ബത്തേതി അഭിനിബ്ബത്തേതി. തേന വുച്ചതി ‘‘ഛന്ദം ജനേതീ’’തി.

൪൧൧. വായമതീതി. തത്ഥ കതമോ വായാമോ? യോ ചേതസികോ വീരിയാരമ്ഭോ…പേ… സമ്മാവായാമോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘വായാമോ’’. ഇമിനാ വായാമേന ഉപേതോ ഹോതി സമുപേതോ ഉപാഗതോ സമുപാഗതോ ഉപപന്നോ സമ്പന്നോ സമന്നാഗതോ. തേന വുച്ചതി ‘‘വായമതീ’’തി.

൪൧൨. വീരിയം ആരഭതീതി. തത്ഥ കതമം വീരിയം? യോ ചേതസികോ വീരിയാരമ്ഭോ…പേ… സമ്മാവായാമോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘വീരിയം’’. ഇമം വീരിയം ആരഭതി സമാരഭതി ആസേവതി ഭാവേതി ബഹുലീകരോതി. തേന വുച്ചതി ‘‘വീരിയം ആരഭതീ’’തി.

൪൧൩. ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീതി. തത്ഥ കതമം ചിത്തം? യം ചിത്തം മനോ മാനസം…പേ… തജ്ജാമനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ചിത്തം’’. ഇമം ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി സമ്പഗ്ഗണ്ഹാതി ഉപത്ഥമ്ഭേതി പച്ചുപത്ഥമ്ഭേതി. തേന വുച്ചതി ‘‘ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി.

൪൧൪. പദഹതീതി. തത്ഥ കതമം സമ്മപ്പധാനം? യോ ചേതസികോ വീരിയാരമ്ഭോ…പേ… സമ്മാവായാമോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘സമ്മപ്പധാനം’’. അവസേസാ ധമ്മാ സമ്മപ്പധാനസമ്പയുത്താ.

൪൧൫. കഥഞ്ച ഭിക്ഖു ഉപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, തസ്മിം സമയേ ഉപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി.

൪൧൬. ഛന്ദം ജനേതീതി…പേ… വായമതീതി…പേ… വീരിയം ആരഭതീതി…പേ… ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീതി…പേ… പദഹതീതി. തത്ഥ കതമം സമ്മപ്പധാനം? യോ ചേതസികോ വീരിയാരമ്ഭോ…പേ… സമ്മാവായാമോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘സമ്മപ്പധാനം’’. അവസേസാ ധമ്മാ സമ്മപ്പധാനസമ്പയുത്താ.

൪൧൭. കഥഞ്ച ഭിക്ഖു അനുപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, തസ്മിം സമയേ അനുപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി.

൪൧൮. ഛന്ദം ജനേതീതി…പേ… വായമതീതി…പേ… വീരിയം ആരഭതീതി…പേ… ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീതി…പേ… പദഹതീതി. തത്ഥ കതമം സമ്മപ്പധാനം? യോ ചേതസികോ വീരിയാരമ്ഭോ …പേ… സമ്മാവായാമോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘സമ്മപ്പധാനം’’. അവസേസാ ധമ്മാ സമ്മപ്പധാനസമ്പയുത്താ.

൪൧൯. കഥഞ്ച ഭിക്ഖു ഉപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഠിതിയാ അസമ്മോസായ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ ഭാവനായ പാരിപൂരിയാ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, തസ്മിം സമയേ ഉപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഠിതിയാ അസമ്മോസായ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ ഭാവനായ പാരിപൂരിയാ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി.

൪൨൦. ഠിതിയാതി. യാ ഠിതി സോ അസമ്മോസോ, യോ അസമ്മോസോ സോ ഭിയ്യോഭാവോ, യോ ഭിയ്യോഭാവോ തം വേപുല്ലം, യം വേപുല്ലം സാ ഭാവനാ, യാ ഭാവനാ സാ പാരിപൂരീ.

൪൨൧. ഛന്ദം ജനേതീതി. തത്ഥ കതമോ ഛന്ദോ? യോ ഛന്ദോ ഛന്ദികതാ കത്തുകമ്യതാ കുസലോ ധമ്മച്ഛന്ദോ – അയം വുച്ചതി ‘‘ഛന്ദോ’’. ഇമം ഛന്ദം ജനേതി സഞ്ജനേതി ഉട്ഠപേതി സമുട്ഠപേതി നിബ്ബത്തേതി അഭിനിബ്ബത്തേതി. തേന വുച്ചതി ‘‘ഛന്ദം ജനേതീ’’തി.

൪൨൨. വായമതീതി. തത്ഥ കതമോ വായാമോ? യോ ചേതസികോ വീരിയാരമ്ഭോ…പേ… സമ്മാവായാമോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘വായാമോ’’. ഇമിനാ വായാമേന ഉപേതോ ഹോതി…പേ… സമന്നാഗതോ. തേന വുച്ചതി ‘‘വായമതീ’’തി.

൪൨൩. വീരിയം ആരഭതീതി. തത്ഥ കതമം വീരിയം? യോ ചേതസികോ വീരിയാരമ്ഭോ…പേ… സമ്മാവായാമോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘വീരിയം’’. ഇമം വീരിയം ആരഭതി സമാരഭതി ആസേവതി ഭാവേതി ബഹുലീകരോതി. തേന വുച്ചതി ‘‘വീരിയം ആരഭതീ’’തി.

൪൨൪. ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീതി. തത്ഥ കതമം ചിത്തം? യം ചിത്തം മനോ മാനസം…പേ… തജ്ജാമനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ചിത്തം’’. ഇമം ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി സമ്പഗ്ഗണ്ഹാതി ഉപത്ഥമ്ഭേതി പച്ചുപത്ഥമ്ഭേതി. തേന വുച്ചതി ‘‘ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി.

൪൨൫. പദഹതീതി. തത്ഥ കതമം സമ്മപ്പധാനം? യോ ചേതസികോ വീരിയാരമ്ഭോ…പേ… സമ്മാവായാമോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘സമ്മപ്പധാനം’’. അവസേസാ ധമ്മാ സമ്മപ്പധാനസമ്പയുത്താ.

൪൨൬. തത്ഥ കതമം സമ്മപ്പധാനം? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, യോ തസ്മിം സമയേ ചേതസികോ വീരിയാരമ്ഭോ…പേ… സമ്മാവായാമോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘സമ്മപ്പധാനം’’. അവസേസാ ധമ്മാ സമ്മപ്പധാനസമ്പയുത്താ.

അഭിധമ്മഭാജനീയം.