൪. സച്ചവിഭങ്ഗോ

൧. സുത്തന്തഭാജനീയം

൧൮൯. ചത്താരി അരിയസച്ചാനി – ദുക്ഖം അരിയസച്ചം, ദുക്ഖസമുദയം [ദുക്ഖസമുദയോ (സ്യാ.)] അരിയസച്ചം, ദുക്ഖനിരോധം [ദുക്ഖനിരോധോ (സ്യാ.)] അരിയസച്ചം, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ അരിയസച്ചം.

൧. ദുക്ഖസച്ചം

൧൯൦. തത്ഥ കതമം ദുക്ഖം അരിയസച്ചം? ജാതിപി ദുക്ഖാ, ജരാപി ദുക്ഖാ, മരണമ്പി ദുക്ഖം, സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാപി ദുക്ഖാ, അപ്പിയേഹി സമ്പയോഗോ ദുക്ഖോ, പിയേഹി വിപ്പയോഗോ ദുക്ഖോ, യം പിച്ഛം ന ലഭതി തമ്പി ദുക്ഖം, സംഖിത്തേന പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ ദുക്ഖാ.

൧൯൧. തത്ഥ കതമാ ജാതി? യാ തേസം തേസം സത്താനം തമ്ഹി തമ്ഹി സത്തനികായേ ജാതി സഞ്ജാതി ഓക്കന്തി അഭിനിബ്ബത്തി ഖന്ധാനം പാതുഭാവോ ആയതനാനം പടിലാഭോ – അയം വുച്ചതി ‘‘ജാതി’’.

൧൯൨. തത്ഥ കതമാ ജരാ? യാ തേസം തേസം സത്താനം തമ്ഹി തമ്ഹി സത്തനികായേ ജരാ ജീരണതാ ഖണ്ഡിച്ചം പാലിച്ചം വലിത്തചതാ ആയുനോ സംഹാനി ഇന്ദ്രിയാനം പരിപാകോ – അയം വുച്ചതി ‘‘ജരാ’’.

൧൯൩. തത്ഥ കതമം മരണം? യാ തേസം തേസം സത്താനം തമ്ഹാ തമ്ഹാ സത്തനികായാ ചുതി ചവനതാ ഭേദോ അന്തരധാനം മച്ചു മരണം കാലകിരിയാ ഖന്ധാനം ഭേദോ കളേവരസ്സ നിക്ഖേപോ ജീവിതിന്ദ്രിയസ്സുപച്ഛേദോ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘മരണം’’.

൧൯൪. തത്ഥ കതമോ സോകോ? ഞാതിബ്യസനേന വാ ഫുട്ഠസ്സ ഭോഗബ്യസനേന വാ ഫുട്ഠസ്സ രോഗബ്യസനേന വാ ഫുട്ഠസ്സ സീലബ്യസനേന വാ ഫുട്ഠസ്സ ദിട്ഠിബ്യസനേന വാ ഫുട്ഠസ്സ അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേന ബ്യസനേന സമന്നാഗതസ്സ അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേന ദുക്ഖധമ്മേന ഫുട്ഠസ്സ സോകോ സോചനാ സോചിതത്തം അന്തോസോകോ അന്തോപരിസോകോ ചേതസോ പരിജ്ഝായനാ ദോമനസ്സം സോകസല്ലം – അയം വുച്ചതി ‘‘സോകോ’’.

൧൯൫. തത്ഥ കതമോ പരിദേവോ? ഞാതിബ്യസനേന വാ ഫുട്ഠസ്സ ഭോഗബ്യസനേന വാ ഫുട്ഠസ്സ രോഗബ്യസനേന വാ ഫുട്ഠസ്സ സീലബ്യസനേന വാ ഫുട്ഠസ്സ ദിട്ഠിബ്യസനേന വാ ഫുട്ഠസ്സ അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേന ബ്യസനേന സമന്നാഗതസ്സ അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേന ദുക്ഖധമ്മേന ഫുട്ഠസ്സ ആദേവോ പരിദേവോ ആദേവനാ പരിദേവനാ ആദേവിതത്തം പരിദേവിതത്തം വാചാ പലാപോ വിപ്പലാപോ ലാലപ്പോ ലാലപ്പനാ ലാലപ്പിതത്തം [ലാലപോ ലാലപനാ ലാലപിതത്തം (സ്യാ.)] – അയം വുച്ചതി ‘‘പരിദേവോ’’.

൧൯൬. തത്ഥ കതമം ദുക്ഖം? യം കായികം അസാതം കായികം ദുക്ഖം കായസമ്ഫസ്സജം അസാതം ദുക്ഖം വേദയിതം കായസമ്ഫസ്സജാ അസാതാ ദുക്ഖാ വേദനാ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖം’’.

൧൯൭. തത്ഥ കതമം ദോമനസ്സം? യം ചേതസികം അസാതം ചേതസികം ദുക്ഖം ചേതോസമ്ഫസ്സജം അസാതം ദുക്ഖം വേദയിതം ചേതോസമ്ഫസ്സജാ അസാതാ ദുക്ഖാ വേദനാ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ദോമനസ്സം’’.

൧൯൮. തത്ഥ കതമോ ഉപായാസോ? ഞാതിബ്യസനേന വാ ഫുട്ഠസ്സ ഭോഗബ്യസനേന വാ ഫുട്ഠസ്സ രോഗബ്യസനേന വാ ഫുട്ഠസ്സ സീലബ്യസനേന വാ ഫുട്ഠസ്സ ദിട്ഠിബ്യസനേന വാ ഫുട്ഠസ്സ അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേന ബ്യസനേന സമന്നാഗതസ്സ അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേന ദുക്ഖധമ്മേന ഫുട്ഠസ്സ ആയാസോ ഉപായാസോ ആയാസിതത്തം ഉപായാസിതത്തം – അയം വുച്ചതി ‘‘ഉപായാസോ’’.

൧൯൯. തത്ഥ കതമോ അപ്പിയേഹി സമ്പയോഗോ ദുക്ഖോ? ഇധ യസ്സ തേ ഹോന്തി അനിട്ഠാ അകന്താ അമനാപാ രൂപാ സദ്ദാ ഗന്ധാ രസാ ഫോട്ഠബ്ബാ, യേ വാ പനസ്സ തേ ഹോന്തി അനത്ഥകാമാ അഹിതകാമാ അഫാസുകകാമാ അയോഗക്ഖേമകാമാ; യാ തേഹി സങ്ഗതി സമാഗമോ സമോധാനം മിസ്സീഭാവോ – അയം വുച്ചതി ‘‘അപ്പിയേഹി സമ്പയോഗോ ദുക്ഖോ’’.

൨൦൦. തത്ഥ കതമോ പിയേഹി വിപ്പയോഗോ ദുക്ഖോ? ഇധ യസ്സ തേ ഹോന്തി ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ രൂപാ സദ്ദാ ഗന്ധാ രസാ ഫോട്ഠബ്ബാ, യേ വാ പനസ്സ തേ ഹോന്തി അത്ഥകാമാ ഹിതകാമാ ഫാസുകകാമാ യോഗക്ഖേമകാമാ മാതാ വാ പിതാ വാ ഭാതാ വാ ഭഗിനീ വാ മിത്താ വാ അമച്ചാ വാ ഞാതീ വാ സാലോഹിതാ വാ; യാ തേഹി അസങ്ഗതി അസമാഗമോ അസമോധാനം അമിസ്സീഭാവോ – അയം വുച്ചതി ‘‘പിയേഹി വിപ്പയോഗോ ദുക്ഖോ’’.

൨൦൧. തത്ഥ കതമം യമ്പിച്ഛം ന ലഭതി തമ്പി ദുക്ഖം? ജാതിധമ്മാനം സത്താനം ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജതി – ‘‘അഹോ വത, മയം ന ജാതിധമ്മാ അസ്സാമ; ന ച, വത, നോ ജാതി ആഗച്ഛേയ്യാ’’തി! ന ഖോ പനേതം ഇച്ഛായ പത്തബ്ബം. ഇദമ്പി ‘‘യമ്പിച്ഛം ന ലഭതി തമ്പി ദുക്ഖം’’.

ജരാധമ്മാനം സത്താനം…പേ… ബ്യാധിധമ്മാനം സത്താനം…പേ… മരണധമ്മാനം സത്താനം…പേ… സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസധമ്മാനം സത്താനം ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജതി – ‘‘അഹോ വത, മയം ന സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസധമ്മാ അസ്സാമ; ന ച, വത, നോ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ ആഗച്ഛേയ്യു’’ന്തി! ന ഖോ പനേതം ഇച്ഛായ പത്തബ്ബം. ഇദമ്പി ‘‘യമ്പിച്ഛം ന ലഭതി തമ്പി ദുക്ഖം’’.

൨൦൨. തത്ഥ കതമേ സംഖിത്തേന പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ ദുക്ഖാ? സേയ്യഥിദം – രൂപുപാദാനക്ഖന്ധോ, വേദനുപാദാനക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞുപാദാനക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരുപാദാനക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണുപാദാനക്ഖന്ധോ. ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘സംഖിത്തേന പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ ദുക്ഖാ’’.

ഇദം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖം അരിയസച്ചം’’.

൨. സമുദയസച്ചം

൨൦൩. തത്ഥ കതമം ദുക്ഖസമുദയം അരിയസച്ചം? യായം തണ്ഹാ പോനോഭവികാ [പോനോബ്ഭവികാ (സ്യാ. ക.)] നന്ദിരാഗസഹഗതാ തത്രതത്രാഭിനന്ദിനീ, സേയ്യഥിദം – കാമതണ്ഹാ, ഭവതണ്ഹാ, വിഭവതണ്ഹാ.

സാ ഖോ പനേസാ തണ്ഹാ കത്ഥ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, കത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി? യം ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം, ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി.

കിഞ്ച ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം? ചക്ഖും ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി. സോതം ലോകേ…പേ… ഘാനം ലോകേ… ജിവ്ഹാ ലോകേ… കായോ ലോകേ… മനോ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി.

രൂപാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി. സദ്ദാ ലോകേ…പേ… ഗന്ധാ ലോകേ… രസാ ലോകേ… ഫോട്ഠബ്ബാ ലോകേ… ധമ്മാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി.

ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി. സോതവിഞ്ഞാണം ലോകേ…പേ… ഘാനവിഞ്ഞാണം ലോകേ… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം ലോകേ… കായവിഞ്ഞാണം ലോകേ… മനോവിഞ്ഞാണം ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി.

ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി. സോതസമ്ഫസ്സോ ലോകേ…പേ… ഘാനസമ്ഫസ്സോ ലോകേ… ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സോ ലോകേ… കായസമ്ഫസ്സോ ലോകേ… മനോസമ്ഫസ്സോ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി.

ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി. സോതസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ ലോകേ…പേ… ഘാനസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ ലോകേ… ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ ലോകേ… കായസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ ലോകേ… മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി.

രൂപസഞ്ഞാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി. സദ്ദസഞ്ഞാ ലോകേ…പേ… ഗന്ധസഞ്ഞാ ലോകേ… രസസഞ്ഞാ ലോകേ… ഫോട്ഠബ്ബസഞ്ഞാ ലോകേ… ധമ്മസഞ്ഞാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി.

രൂപസഞ്ചേതനാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി. സദ്ദസഞ്ചേതനാ ലോകേ…പേ… ഗന്ധസഞ്ചേതനാ ലോകേ… രസസഞ്ചേതനാ ലോകേ… ഫോട്ഠബ്ബസഞ്ചേതനാ ലോകേ… ധമ്മസഞ്ചേതനാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി.

രൂപതണ്ഹാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി. സദ്ദതണ്ഹാ ലോകേ…പേ… ഗന്ധതണ്ഹാ ലോകേ… രസതണ്ഹാ ലോകേ… ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ ലോകേ… ധമ്മതണ്ഹാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി.

രൂപവിതക്കോ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി. സദ്ദവിതക്കോ ലോകേ…പേ… ഗന്ധവിതക്കോ ലോകേ… രസവിതക്കോ ലോകേ… ഫോട്ഠബ്ബവിതക്കോ ലോകേ… ധമ്മവിതക്കോ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി.

രൂപവിചാരോ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി. സദ്ദവിചാരോ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി. ഗന്ധവിചാരോ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി. രസവിചാരോ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി. ഫോട്ഠബ്ബവിചാരോ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി. ധമ്മവിചാരോ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ ഉപ്പജ്ജമാനാ ഉപ്പജ്ജതി, ഏത്ഥ നിവിസമാനാ നിവിസതി.

ഇദം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖസമുദയം അരിയസച്ചം’’.

൩. നിരോധസച്ചം

൨൦൪. തത്ഥ കതമം ദുക്ഖനിരോധം അരിയസച്ചം? യോ തസ്സായേവ തണ്ഹായ അസേസവിരാഗനിരോധോ ചാഗോ പടിനിസ്സഗ്ഗോ മുത്തി അനാലയോ.

സാ ഖോ പനേസാ തണ്ഹാ കത്ഥ പഹീയമാനാ പഹീയതി, കത്ഥ നിരുജ്ഝമാനാ നിരുജ്ഝതി? യം ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം, ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ പഹീയമാനാ പഹീയതി, ഏത്ഥ നിരുജ്ഝമാനാ നിരുജ്ഝതി.

കിഞ്ച ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം? ചക്ഖും ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ പഹീയമാനാ പഹീയതി, ഏത്ഥ നിരുജ്ഝമാനാ നിരുജ്ഝതി. സോതം ലോകേ…പേ… ഘാനം ലോകേ… ജിവ്ഹാ ലോകേ… കായോ ലോകേ… മനോ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ പഹീയമാനാ പഹീയതി, ഏത്ഥ നിരുജ്ഝമാനാ നിരുജ്ഝതി.

രൂപാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ പഹീയമാനാ പഹീയതി, ഏത്ഥ നിരുജ്ഝമാനാ നിരുജ്ഝതി. സദ്ദാ ലോകേ…പേ… ഗന്ധാ ലോകേ… രസാ ലോകേ… ഫോട്ഠബ്ബാ ലോകേ… ധമ്മാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ പഹീയമാനാ പഹീയതി, ഏത്ഥ നിരുജ്ഝമാനാ നിരുജ്ഝതി.

ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ പഹീയമാനാ പഹീയതി, ഏത്ഥ നിരുജ്ഝമാനാ നിരുജ്ഝതി. സോതവിഞ്ഞാണം ലോകേ…പേ… ഘാനവിഞ്ഞാണം ലോകേ… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം ലോകേ… കായവിഞ്ഞാണം ലോകേ… മനോവിഞ്ഞാണം ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ പഹീയമാനാ പഹീയതി, ഏത്ഥ നിരുജ്ഝമാനാ നിരുജ്ഝതി.

ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ പഹീയമാനാ പഹീയതി, ഏത്ഥ നിരുജ്ഝമാനാ നിരുജ്ഝതി. സോതസമ്ഫസ്സോ ലോകേ…പേ… ഘാനസമ്ഫസ്സോ ലോകേ… ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സോ ലോകേ… കായസമ്ഫസ്സോ ലോകേ… മനോസമ്ഫസ്സോ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ പഹീയമാനാ പഹീയതി, ഏത്ഥ നിരുജ്ഝമാനാ നിരുജ്ഝതി.

ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ പഹീയമാനാ പഹീയതി, ഏത്ഥ നിരുജ്ഝമാനാ നിരുജ്ഝതി. സോതസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ ലോകേ…പേ… ഘാനസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ ലോകേ… ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ ലോകേ… കായസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ ലോകേ… മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ പഹീയമാനാ പഹീയതി, ഏത്ഥ നിരുജ്ഝമാനാ നിരുജ്ഝതി.

രൂപസഞ്ഞാ ലോകേ… സദ്ദസഞ്ഞാ ലോകേ… ഗന്ധസഞ്ഞാ ലോകേ… രസസഞ്ഞാ ലോകേ… ഫോട്ഠബ്ബസഞ്ഞാ ലോകേ… ധമ്മസഞ്ഞാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ പഹീയമാനാ പഹീയതി, ഏത്ഥ നിരുജ്ഝമാനാ നിരുജ്ഝതി.

രൂപസഞ്ചേതനാ ലോകേ… സദ്ദസഞ്ചേതനാ ലോകേ… ഗന്ധസഞ്ചേതനാ ലോകേ… രസസഞ്ചേതനാ ലോകേ… ഫോട്ഠബ്ബസഞ്ചേതനാ ലോകേ… ധമ്മസഞ്ചേതനാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ പഹീയമാനാ പഹീയതി, ഏത്ഥ നിരുജ്ഝമാനാ നിരുജ്ഝതി.

രൂപതണ്ഹാ ലോകേ… സദ്ദതണ്ഹാ ലോകേ… ഗന്ധതണ്ഹാ ലോകേ… രസതണ്ഹാ ലോകേ… ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ ലോകേ… ധമ്മതണ്ഹാ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ പഹീയമാനാ പഹീയതി, ഏത്ഥ നിരുജ്ഝമാനാ നിരുജ്ഝതി.

രൂപവിതക്കോ ലോകേ… സദ്ദവിതക്കോ ലോകേ… ഗന്ധവിതക്കോ ലോകേ… രസവിതക്കോ ലോകേ… ഫോട്ഠബ്ബവിതക്കോ ലോകേ… ധമ്മവിതക്കോ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ പഹീയമാനാ പഹീയതി, ഏത്ഥ നിരുജ്ഝമാനാ നിരുജ്ഝതി.

രൂപവിചാരോ ലോകേ… സദ്ദവിചാരോ ലോകേ… ഗന്ധവിചാരോ ലോകേ… രസവിചാരോ ലോകേ… ഫോട്ഠബ്ബവിചാരോ ലോകേ… ധമ്മവിചാരോ ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം. ഏത്ഥേസാ തണ്ഹാ പഹീയമാനാ പഹീയതി, ഏത്ഥ നിരുജ്ഝമാനാ നിരുജ്ഝതി.

ഇദം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖനിരോധം അരിയസച്ചം’’.

൪. മഗ്ഗസച്ചം

൨൦൫. തത്ഥ കതമം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ അരിയസച്ചം? അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി, സമ്മാസങ്കപ്പോ, സമ്മാവാചാ, സമ്മാകമ്മന്തോ, സമ്മാആജീവോ, സമ്മാവായാമോ, സമ്മാസതി, സമ്മാസമാധി.

തത്ഥ കതമാ സമ്മാദിട്ഠി? ദുക്ഖേ ഞാണം, ദുക്ഖസമുദയേ ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധേ ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ ഞാണം – അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാദിട്ഠി’’.

തത്ഥ കതമോ സമ്മാസങ്കപ്പോ? നേക്ഖമ്മസങ്കപ്പോ, അബ്യാപാദസങ്കപ്പോ, അവിഹിംസാസങ്കപ്പോ – അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാസങ്കപ്പോ’’.

തത്ഥ കതമാ സമ്മാവാചാ? മുസാവാദാ വേരമണീ, പിസുണായ വാചായ വേരമണീ, ഫരുസായ വാചായ വേരമണീ, സമ്ഫപ്പലാപാ വേരമണീ – അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാവാചാ’’.

തത്ഥ കതമോ സമ്മാകമ്മന്തോ? പാണാതിപാതാ വേരമണീ, അദിന്നാദാനാ വേരമണീ, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണീ – അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാകമ്മന്തോ’’.

തത്ഥ കതമോ സമ്മാആജീവോ? ഇധ അരിയസാവകോ മിച്ഛാആജീവം പഹായ സമ്മാആജീവേന ജീവികം കപ്പേതി – അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാആജീവോ’’.

തത്ഥ കതമോ സമ്മാവായാമോ? ഇധ ഭിക്ഖു അനുപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം അനുപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി, വായമതി, വീരിയം ആരഭതി, ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി, പദഹതി. ഉപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനായ ഛന്ദം ജനേതി, വായമതി, വീരിയം ആരഭതി, ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി, പദഹതി. അനുപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി, വായമതി, വീരിയം ആരഭതി, ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി, പദഹതി. ഉപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഠിതിയാ അസമ്മോസായ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ ഭാവനായ പാരിപൂരിയാ ഛന്ദം ജനേതി, വായമതി, വീരിയം ആരഭതി, ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി, പദഹതി. അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാവായാമോ’’.

തത്ഥ കതമാ സമ്മാസതി? ഇധ ഭിക്ഖു കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. വേദനാസു…പേ… ചിത്തേ…പേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാസതി’’.

തത്ഥ കതമോ സമ്മാസമാധി? ഇധ ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി, വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി, സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ, അജ്ഝത്തം സമ്പസാദനം, ചേതസോ ഏകോദിഭാവം അവിതക്കം അവിചാരം സമാധിജം പീതിസുഖം ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. പീതിയാ ച വിരാഗാ, ഉപേക്ഖകോ ച വിഹരതി, സതോ ച സമ്പജാനോ, സുഖഞ്ച കായേന പടിസംവേദേതി, യം തം അരിയാ ആചിക്ഖന്തി – ‘‘ഉപേക്ഖകോ സതിമാ സുഖവിഹാരീ’’തി, തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സുഖസ്സ ച പഹാനാ, ദുക്ഖസ്സ ച പഹാനാ, പുബ്ബേവ സോമനസ്സദോമനസ്സാനം അത്ഥങ്ഗമാ, അദുക്ഖമസുഖം ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാസമാധി’’.

ഇദം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ അരിയസച്ചം’’.

സുത്തന്തഭാജനീയം.

൨. അഭിധമ്മഭാജനീയം

൨൦൬. ചത്താരി സച്ചാനി – ദുക്ഖം, ദുക്ഖസമുദയോ, ദുക്ഖനിരോധോ, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ.

തത്ഥ കതമോ ദുക്ഖസമുദയോ? തണ്ഹാ – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖസമുദയോ’’.

തത്ഥ കതമം ദുക്ഖം? അവസേസാ ച കിലേസാ, അവസേസാ ച അകുസലാ ധമ്മാ, തീണി ച കുസലമൂലാനി സാസവാനി, അവസേസാ ച സാസവാ കുസലാ ധമ്മാ, സാസവാ ച കുസലാകുസലാനം ധമ്മാനം വിപാകാ, യേ ച ധമ്മാ കിരിയാ നേവ കുസലാ നാകുസലാ ന ച കമ്മവിപാകാ, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖം’’.

തത്ഥ കതമോ ദുക്ഖനിരോധോ? തണ്ഹായ പഹാനം – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖനിരോധോ’’.

തത്ഥ കതമാ സമ്മാദിട്ഠി? യാ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാദിട്ഠി’’.

തത്ഥ കതമോ സമ്മാസങ്കപ്പോ? യോ തക്കോ വിതക്കോ…പേ… സമ്മാസങ്കപ്പോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാസങ്കപ്പോ’’.

തത്ഥ കതമാ സമ്മാവാചാ? യാ ചതൂഹി വചീദുച്ചരിതേഹി ആരതി വിരതി പടിവിരതി വേരമണീ [വേരമണി (ക.) ഏവമുപരിപി] അകിരിയാ അകരണം അനജ്ഝാപത്തി വേലാഅനതിക്കമോ സേതുഘാതോ സമ്മാവാചാ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാവാചാ’’.

തത്ഥ കതമോ സമ്മാകമ്മന്തോ? യാ തീഹി കായദുച്ചരിതേഹി ആരതി വിരതി പടിവിരതി വേരമണീ അകിരിയാ അകരണം അനജ്ഝാപത്തി വേലാഅനതിക്കമോ സേതുഘാതോ സമ്മാകമ്മന്തോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാകമ്മന്തോ’’.

തത്ഥ കതമോ സമ്മാആജീവോ? യാ മിച്ഛാ ആജീവാ ആരതി വിരതി പടിവിരതി വേരമണീ അകിരിയാ അകരണം അനജ്ഝാപത്തി വേലാഅനതിക്കമോ സേതുഘാതോ സമ്മാആജീവോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാആജീവോ’’.

തത്ഥ കതമോ സമ്മാവായാമോ? യോ ചേതസികോ വീരിയാരമ്ഭോ [വിരിയാരമ്ഭോ (സീ. സ്യാ.)] …പേ… സമ്മാവായാമോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാവായാമോ’’.

തത്ഥ കതമാ സമ്മാസതി? യാ സതി അനുസ്സതി…പേ… സമ്മാസതി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാസതി’’.

തത്ഥ കതമോ സമ്മാസമാധി? യാ ചിത്തസ്സ ഠിതി സണ്ഠിതി…പേ… സമ്മാസമാധി സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാസമാധി’’. അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’. അവസേസാ ധമ്മാ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ സമ്പയുത്താ.

൨൦൭. തത്ഥ കതമോ ദുക്ഖസമുദയോ? തണ്ഹാ ച അവസേസാ ച കിലേസാ – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖസമുദയോ’’.

തത്ഥ കതമം ദുക്ഖം? അവസേസാ ച അകുസലാ ധമ്മാ, തീണി ച കുസലമൂലാനി സാസവാനി, അവസേസാ ച സാസവാ കുസലാ ധമ്മാ, സാസവാ ച കുസലാകുസലാനം ധമ്മാനം വിപാകാ, യേ ച ധമ്മാ കിരിയാ നേവ കുസലാ നാകുസലാ ന ച കമ്മവിപാകാ, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖം’’.

തത്ഥ കതമോ ദുക്ഖനിരോധോ? തണ്ഹായ ച, അവസേസാനഞ്ച കിലേസാനം പഹാനം – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖനിരോധോ’’.

തത്ഥ കതമാ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ, വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, തസ്മിം സമയേ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഹോതി – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി. അയം വുച്ചതി – ‘‘ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’. അവസേസാ ധമ്മാ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ സമ്പയുത്താ.

൨൦൮. തത്ഥ കതമോ ദുക്ഖസമുദയോ? തണ്ഹാ ച അവസേസാ ച കിലേസാ, അവസേസാ ച അകുസലാ ധമ്മാ – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖസമുദയോ’’.

തത്ഥ കതമം ദുക്ഖം? തീണി ച കുസലമൂലാനി സാസവാനി, അവസേസാ ച സാസവാ കുസലാ ധമ്മാ, സാസവാ ച കുസലാകുസലാനം ധമ്മാനം വിപാകാ, യേ ച ധമ്മാ കിരിയാ നേവ കുസലാ നാകുസലാ ന ച കമ്മവിപാകാ, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖം’’.

തത്ഥ കതമോ ദുക്ഖനിരോധോ? തണ്ഹായ ച, അവസേസാനഞ്ച കിലേസാനം, അവസേസാനഞ്ച അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനം – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖനിരോധോ’’.

തത്ഥ കതമാ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, തസ്മിം സമയേ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഹോതി – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി. അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’. അവസേസാ ധമ്മാ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ സമ്പയുത്താ.

൨൦൯. തത്ഥ കതമോ ദുക്ഖസമുദയോ? തണ്ഹാ ച അവസേസാ ച കിലേസാ, അവസേസാ ച അകുസലാ ധമ്മാ, തീണി ച കുസലമൂലാനി സാസവാനി – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖസമുദയോ’’.

തത്ഥ കതമം ദുക്ഖം? അവസേസാ ച സാസവാ കുസലാ ധമ്മാ, സാസവാ ച കുസലാകുസലാനം ധമ്മാനം വിപാകാ, യേ ച ധമ്മാ കിരിയാ നേവ കുസലാ നാകുസലാ ന ച കമ്മവിപാകാ, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖം’’.

തത്ഥ കതമോ ദുക്ഖനിരോധോ? തണ്ഹായ ച, അവസേസാനഞ്ച കിലേസാനം, അവസേസാനഞ്ച അകുസലാനം ധമ്മാനം, തിണ്ണഞ്ച കുസലമൂലാനം സാസവാനം പഹാനം – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖനിരോധോ’’.

൨൧൦. തത്ഥ കതമോ ദുക്ഖസമുദയോ? തണ്ഹാ ച, അവസേസാ ച കിലേസാ, അവസേസാ ച അകുസലാ ധമ്മാ, തീണി ച കുസലമൂലാനി സാസവാനി, അവസേസാ ച സാസവാ കുസലാ ധമ്മാ – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖസമുദയോ’’.

തത്ഥ കതമം ദുക്ഖം? സാസവാ കുസലാകുസലാനം ധമ്മാനം വിപാകാ, യേ ച ധമ്മാ കിരിയാ നേവ കുസലാ നാകുസലാ ന ച കമ്മവിപാകാ, സബ്ബഞ്ച രൂപം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖം’’.

തത്ഥ കതമോ ദുക്ഖനിരോധോ? തണ്ഹായ ച, അവസേസാനഞ്ച കിലേസാനം, അവസേസാനഞ്ച അകുസലാനം ധമ്മാനം, തിണ്ണഞ്ച കുസലമൂലാനം സാസവാനം, അവസേസാനഞ്ച സാസവാനം കുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനം – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖനിരോധോ’’.

തത്ഥ കതമാ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ, വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, തസ്മിം സമയേ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഹോതി – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി. അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’. അവസേസാ ധമ്മാ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ സമ്പയുത്താ.

൨൧൧. ചത്താരി സച്ചാനി – ദുക്ഖം, ദുക്ഖസമുദയോ, ദുക്ഖനിരോധോ, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ.

തത്ഥ കതമോ ദുക്ഖസമുദയോ? തണ്ഹാ – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖസമുദയോ’’.

തത്ഥ കതമോ ദുക്ഖനിരോധോ? തണ്ഹായ പഹാനം – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖനിരോധോ’’.

തത്ഥ കതമാ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ, വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, തസ്മിം സമയേ പഞ്ചങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഹോതി – സമ്മാദിട്ഠി, സമ്മാസങ്കപ്പോ, സമ്മാവായാമോ, സമ്മാസതി, സമ്മാസമാധി.

തത്ഥ കതമോ സമ്മാവായാമോ? യോ ചേതസികോ വീരിയാരമ്ഭോ…പേ… സമ്മാവായാമോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാവായാമോ’’.

തത്ഥ കതമോ സമ്മാസമാധി? യാ ചിത്തസ്സ ഠിതി…പേ… സമ്മാസമാധി സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘സമ്മാസമാധി’’. അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’. അവസേസാ ധമ്മാ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ സമ്പയുത്താ.

൨൧൨. തത്ഥ കതമോ ദുക്ഖസമുദയോ? തണ്ഹാ ച, അവസേസാ ച കിലേസാ, അവസേസാ ച അകുസലാ ധമ്മാ, തീണി ച കുസലമൂലാനി സാസവാനി, അവസേസാ ച സാസവാ കുസലാ ധമ്മാ – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖസമുദയോ’’.

തത്ഥ കതമാ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ, വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, തസ്മിം സമയേ പഞ്ചങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഹോതി – സമ്മാദിട്ഠി, സമ്മാസങ്കപ്പോ, സമ്മാവായാമോ, സമ്മാസതി, സമ്മാസമാധി. അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’. അവസേസാ ധമ്മാ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ സമ്പയുത്താ.

൨൧൩. ചത്താരി സച്ചാനി – ദുക്ഖം, ദുക്ഖസമുദയോ, ദുക്ഖനിരോധോ, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ.

തത്ഥ കതമോ ദുക്ഖസമുദയോ? തണ്ഹാ – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖസമുദയോ’’.

തത്ഥ കതമോ ദുക്ഖനിരോധോ? തണ്ഹായ പഹാനം – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖനിരോധോ’’.

തത്ഥ കതമാ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, തസ്മിം സമയേ ഫസ്സോ ഹോതി…പേ… അവിക്ഖേപോ ഹോതി. അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’.

൨൧൪. തത്ഥ കതമോ ദുക്ഖസമുദയോ? തണ്ഹാ ച, അവസേസാ ച കിലേസാ, അവസേസാ ച അകുസലാ ധമ്മാ, തീണി ച കുസലമൂലാനി സാസവാനി, അവസേസാ ച സാസവാ കുസലാ ധമ്മാ – അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖസമുദയോ’’.

തത്ഥ കതമാ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, തസ്മിം സമയേ ഫസ്സോ ഹോതി…പേ… അവിക്ഖേപോ ഹോതി. അയം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’.

അഭിധമ്മഭാജനീയം.

൩. പഞ്ഹാപുച്ഛകം

൨൧൫. ചത്താരി അരിയസച്ചാനി – ദുക്ഖം അരിയസച്ചം, ദുക്ഖസമുദയം അരിയസച്ചം, ദുക്ഖനിരോധം അരിയസച്ചം, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ അരിയസച്ചം.

൨൧൬. ചതുന്നം അരിയസച്ചാനം കതി കുസലാ, കതി അകുസലാ, കതി അബ്യാകതാ…പേ… കതി സരണാ, കതി അരണാ?

൧. തികം

൨൧൭. സമുദയസച്ചം അകുസലം. മഗ്ഗസച്ചം കുസലം. നിരോധസച്ചം അബ്യാകതം. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ കുസലം, സിയാ അകുസലം, സിയാ അബ്യാകതം. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ, സിയാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ. നിരോധസച്ചം ന വത്തബ്ബം – ‘‘സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്ത’’ന്തിപി, ‘‘ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്ത’’ന്തിപി, ‘‘അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്ത’’ന്തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം, സിയാ ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം, സിയാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്ത’’ന്തിപി, ‘‘ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്ത’’ന്തിപി, ‘‘അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്ത’’ന്തിപി. ദ്വേ സച്ചാ വിപാകധമ്മധമ്മാ. നിരോധസച്ചം നേവവിപാകനവിപാകധമ്മധമ്മം. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ വിപാകം, സിയാ വിപാകധമ്മധമ്മം, സിയാ നേവവിപാകനവിപാകധമ്മധമ്മം. സമുദയസച്ചം അനുപാദിന്നുപാദാനിയം. ദ്വേ സച്ചാ അനുപാദിന്നഅനുപാദാനിയാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ഉപാദിന്നുപാദാനിയം, സിയാ അനുപാദിന്നുപാദാനിയം.

സമുദയസച്ചം സംകിലിട്ഠസംകിലേസികം. ദ്വേ സച്ചാ അസംകിലിട്ഠഅസംകിലേസികാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ സംകിലിട്ഠസംകിലേസികം, സിയാ അസംകിലിട്ഠസംകിലേസികം. സമുദയസച്ചം സവിതക്കസവിചാരം. നിരോധസച്ചം അവിതക്കഅവിചാരം. മഗ്ഗസച്ചം സിയാ സവിതക്കസവിചാരം, സിയാ അവിതക്കവിചാരമത്തം, സിയാ അവിതക്കഅവിചാരം. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ സവിതക്കസവിചാരം, സിയാ അവിതക്കവിചാരമത്തം, സിയാ അവിതക്കഅവിചാരം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘സവിതക്കസവിചാര’’ന്തിപി, ‘‘അവിതക്കവിചാരമത്ത’’ന്തിപി, ‘‘അവിതക്കഅവിചാര’’ന്തിപി. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ പീതിസഹഗതാ, സിയാ സുഖസഹഗതാ, സിയാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ. നിരോധസച്ചം ന വത്തബ്ബം – ‘‘പീതിസഹഗത’’ന്തിപി, ‘‘സുഖസഹഗത’’ന്തിപി, ‘‘ഉപേക്ഖാസഹഗത’’ന്തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ പീതിസഹഗതം, സിയാ സുഖസഹഗതം, സിയാ ഉപേക്ഖാസഹഗതം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘പീതിസഹഗത’’ന്തിപി, ‘‘സുഖസഹഗത’’ന്തിപി, ‘‘ഉപേക്ഖാസഹഗത’’ന്തിപി.

ദ്വേ സച്ചാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ. സമുദയസച്ചം സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബം, സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബം. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബം, സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബം, സിയാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബം. ദ്വേ സച്ചാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ. സമുദയസച്ചം സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകം, സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകം. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകം, സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകം, സിയാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകം. സമുദയസച്ചം ആചയഗാമി. മഗ്ഗസച്ചം അപചയഗാമി. നിരോധസച്ചം നേവാചയഗാമിനാപചയഗാമി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ആചയഗാമി, സിയാ നേവാചയഗാമിനാപചയഗാമി. മഗ്ഗസച്ചം സേക്ഖം. തീണി സച്ചാനി നേവസേക്ഖനാസേക്ഖാ. സമുദയസച്ചം പരിത്തം. ദ്വേ സച്ചാ അപ്പമാണാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ പരിത്തം, സിയാ മഹഗ്ഗതം. നിരോധസച്ചം അനാരമ്മണം. മഗ്ഗസച്ചം അപ്പമാണാരമ്മണം. സമുദയസച്ചം സിയാ പരിത്താരമ്മണം, സിയാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണം ന അപ്പമാണാരമ്മണം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘പരിത്താരമ്മണ’’ന്തിപി, ‘‘മഹഗ്ഗതാരമ്മണ’’ന്തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ പരിത്താരമ്മണം, സിയാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണം, സിയാ അപ്പമാണാരമ്മണം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘പരിത്താരമ്മണ’’ന്തിപി, ‘‘മഹഗ്ഗതാരമ്മണ’’ന്തിപി, ‘‘അപ്പമാണാരമ്മണ’’ന്തിപി.

സമുദയസച്ചം ഹീനം. ദ്വേ സച്ചാ പണീതാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ഹീനം, സിയാ മജ്ഝിമം. നിരോധസച്ചം അനിയതം. മഗ്ഗസച്ചം സമ്മത്തനിയതം. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ മിച്ഛത്തനിയതാ, സിയാ അനിയതാ. നിരോധസച്ചം അനാരമ്മണം. സമുദയസച്ചം ന വത്തബ്ബം – ‘‘മഗ്ഗാരമ്മണ’’ന്തിപി, ‘‘മഗ്ഗഹേതുക’’ന്തിപി, ‘‘മഗ്ഗാധിപതീ’’തിപി. മഗ്ഗസച്ചം ന മഗ്ഗാരമ്മണം മഗ്ഗഹേതുകം, സിയാ മഗ്ഗാധിപതി, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘മഗ്ഗാധിപതീ’’തി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ മഗ്ഗാരമ്മണം ന മഗ്ഗഹേതുകം, സിയാ മഗ്ഗാധിപതി, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘മഗ്ഗാരമ്മണ’’ന്തിപി, ‘‘മഗ്ഗാധിപതീ’’തിപി. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ ഉപ്പന്നാ, സിയാ അനുപ്പന്നാ, ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപ്പാദിനോ’’തി. നിരോധസച്ചം ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഉപ്പന്ന’’ന്തിപി, ‘‘അനുപ്പന്ന’’ന്തിപി, ‘‘ഉപ്പാദീ’’തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ഉപ്പന്നം, സിയാ അനുപ്പന്നം, സിയാ ഉപ്പാദി. തീണി സച്ചാനി സിയാ അതീതാ, സിയാ അനാഗതാ, സിയാ പച്ചുപ്പന്നാ. നിരോധസച്ചം ന വത്തബ്ബം – ‘‘അതീത’’ന്തിപി, ‘‘അനാഗത’’ന്തിപി, ‘‘പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തിപി. നിരോധസച്ചം അനാരമ്മണം. മഗ്ഗസച്ചം ന വത്തബ്ബം – ‘‘അതീതാരമ്മണ’’ന്തിപി, ‘‘അനാഗതാരമ്മണ’’ന്തിപി, ‘‘പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണ’’ന്തിപി. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ അതീതാരമ്മണാ, സിയാ അനാഗതാരമ്മണാ, സിയാ പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘അതീതാരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘അനാഗതാരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ’’തിപി. നിരോധസച്ചം ബഹിദ്ധാ. തീണി സച്ചാനി സിയാ അജ്ഝത്താ, സിയാ ബഹിദ്ധാ, സിയാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ. നിരോധസച്ചം അനാരമ്മണം. മഗ്ഗസച്ചം ബഹിദ്ധാരമ്മണം. സമുദയസച്ചം സിയാ അജ്ഝത്താരമ്മണം, സിയാ ബഹിദ്ധാരമ്മണം, സിയാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണം. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ അജ്ഝത്താരമ്മണം, സിയാ ബഹിദ്ധാരമ്മണം, സിയാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘അജ്ഝത്താരമ്മണ’’ന്തിപി, ‘‘ബഹിദ്ധാരമ്മണ’’ന്തിപി, ‘‘അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണ’’ന്തിപി. തീണി സച്ചാനി അനിദസ്സനഅപ്പടിഘാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ സനിദസ്സനസപ്പടിഘം, സിയാ അനിദസ്സനസപ്പടിഘം, സിയാ അനിദസ്സനഅപ്പടിഘം.

൨. ദുകം

൨൧൮. സമുദയസച്ചം ഹേതു. നിരോധസച്ചം ന ഹേതു. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ ഹേതൂ, സിയാ ന ഹേതൂ. ദ്വേ സച്ചാ സഹേതുകാ. നിരോധസച്ചം അഹേതുകം. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ സഹേതുകം, സിയാ അഹേതുകം. ദ്വേ സച്ചാ ഹേതുസമ്പയുത്താ. നിരോധസച്ചം ഹേതുവിപ്പയുത്തം. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ഹേതുസമ്പയുത്തം, സിയാ ഹേതുവിപ്പയുത്തം. സമുദയസച്ചം ഹേതു ചേവ സഹേതുകഞ്ച. നിരോധസച്ചം ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഹേതു ചേവ സഹേതുകഞ്ചാ’’തിപി, ‘‘സഹേതുകഞ്ചേവ ന ച ഹേതൂ’’തിപി. മഗ്ഗസച്ചം സിയാ ഹേതു ചേവ സഹേതുകഞ്ച, സിയാ സഹേതുകഞ്ചേവ ന ച ഹേതു. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ഹേതു ചേവ സഹേതുകഞ്ച, സിയാ സഹേതുകഞ്ചേവ ന ച ഹേതു, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഹേതു ചേവ സഹേതുകഞ്ചാ’’തിപി, ‘‘സഹേതുകഞ്ചേവ ന ച ഹേതൂ’’തിപി. സമുദയസച്ചം ഹേതു ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്തഞ്ച. നിരോധസച്ചം ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഹേതു ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്തഞ്ചാ’’തിപി, ‘‘ഹേതുസമ്പയുത്തഞ്ചേവ ന ച ഹേതൂ’’തിപി. മഗ്ഗസച്ചം സിയാ ഹേതു ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്തഞ്ച, സിയാ ഹേതുസമ്പയുത്തഞ്ചേവ ന ച ഹേതു. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ഹേതു ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്തഞ്ച, സിയാ ഹേതുസമ്പയുത്തഞ്ചേവ ന ച ഹേതു, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഹേതു ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്തഞ്ചാ’’തിപി, ‘‘ഹേതുസമ്പയുത്തഞ്ചേവ ന ച ഹേതൂ’’തിപി. നിരോധസച്ചം ന ഹേതുഅഹേതുകം. സമുദയസച്ചം ന വത്തബ്ബം – ‘‘ന ഹേതുസഹേതുക’’ന്തിപി, ‘‘ന ഹേതുഅഹേതുക’’ന്തിപി. മഗ്ഗസച്ചം സിയാ ന ഹേതുസഹേതുകം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘ന ഹേതുസഹേതുക’’ന്തിപി, ‘‘ന ഹേതുഅഹേതുക’’ന്തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ന ഹേതുസഹേതുകം, സിയാ ന ഹേതുഅഹേതുകം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘ന ഹേതുസഹേതുക’’ന്തിപി, ‘‘ന ഹേതുഅഹേതുക’’ന്തിപി.

തീണി സച്ചാനി സപ്പച്ചയാ. നിരോധസച്ചം അപ്പച്ചയം. തീണി സച്ചാനി സങ്ഖതാ. നിരോധസച്ചം അസങ്ഖതം. തീണി സച്ചാനി അനിദസ്സനാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ സനിദസ്സനം, സിയാ അനിദസ്സനം. തീണി സച്ചാനി അപ്പടിഘാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ സപ്പടിഘം, സിയാ അപ്പടിഘം. തീണി സച്ചാനി അരൂപാനി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ രൂപം, സിയാ അരൂപം. ദ്വേ സച്ചാ ലോകിയാ. ദ്വേ സച്ചാ ലോകുത്തരാ; കേനചി വിഞ്ഞേയ്യാ, കേനചി ന വിഞ്ഞേയ്യാ.

സമുദയസച്ചം ആസവോ. ദ്വേ സച്ചാ നോ ആസവാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ആസവോ, സിയാ നോ ആസവോ. ദ്വേ സച്ചാ സാസവാ. ദ്വേ സച്ചാ അനാസവാ. സമുദയസച്ചം ആസവസമ്പയുത്തം. ദ്വേ സച്ചാ ആസവവിപ്പയുത്താ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ആസവസമ്പയുത്തം, സിയാ ആസവവിപ്പയുത്തം. സമുദയസച്ചം ആസവോ ചേവ സാസവഞ്ച. ദ്വേ സച്ചാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ആസവാ ചേവ സാസവാ ചാ’’തിപി, ‘‘സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവാ’’തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ആസവോ ചേവ സാസവഞ്ച, സിയാ സാസവഞ്ചേവ നോ ച ആസവോ. സമുദയസച്ചം ആസവോ ചേവ ആസവസമ്പയുത്തഞ്ച. ദ്വേ സച്ചാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ആസവാ ചേവ ആസവസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവാ’’തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ആസവോ ചേവ ആസവസമ്പയുത്തഞ്ച, സിയാ ആസവസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച ആസവോ, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘ആസവോ ചേവ ആസവസമ്പയുത്തഞ്ചാ’’തിപി, ‘‘ആസവസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച ആസവോ’’തിപി. ദ്വേ സച്ചാ ആസവവിപ്പയുത്തഅനാസവാ. സമുദയസച്ചം ന വത്തബ്ബം – ‘‘ആസവവിപ്പയുത്തസാസവ’’ന്തിപി, ‘‘ആസവവിപ്പയുത്തഅനാസവ’’ന്തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ആസവവിപ്പയുത്തസാസവം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘ആസവവിപ്പയുത്തസാസവ’’ന്തിപി, ‘‘ആസവവിപ്പയുത്തഅനാസവ’’ന്തിപി.

സമുദയസച്ചം സംയോജനം. ദ്വേ സച്ചാ നോ സംയോജനാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ സംയോജനം, സിയാ നോ സംയോജനം. ദ്വേ സച്ചാ സംയോജനിയാ. ദ്വേ സച്ചാ അസംയോജനിയാ. സമുദയസച്ചം സംയോജനസമ്പയുത്തം. ദ്വേ സച്ചാ സംയോജനവിപ്പയുത്താ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ സംയോജനസമ്പയുത്തം, സിയാ സംയോജനവിപ്പയുത്തം. സമുദയസച്ചം സംയോജനഞ്ചേവ സംയോജനിയഞ്ച. ദ്വേ സച്ചാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനാ ചേവ സംയോജനിയാ ചാ’’തിപി, ‘‘സംയോജനിയാ ചേവ നോ ച സംയോജനാ’’തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ സംയോജനഞ്ചേവ സംയോജനിയഞ്ച, സിയാ സംയോജനിയഞ്ചേവ നോ ച സംയോജനം. സമുദയസച്ചം സംയോജനഞ്ചേവ സംയോജനസമ്പയുത്തഞ്ച. ദ്വേ സച്ചാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനാ ചേവ സംയോജനസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘സംയോജനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച സംയോജനാ’’തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ സംയോജനഞ്ചേവ സംയോജനസമ്പയുത്തഞ്ച, സിയാ സംയോജനസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച സംയോജനം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘സംയോജനഞ്ചേവ സംയോജനസമ്പയുത്തഞ്ചാ’’തിപി, ‘‘സംയോജനസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച സംയോജന’’ന്തിപി. ദ്വേ സച്ചാ സംയോജനവിപ്പയുത്തഅസംയോജനിയാ. സമുദയസച്ചം ന വത്തബ്ബം – ‘‘സംയോജനവിപ്പയുത്തസംയോജനിയ’’ന്തിപി, ‘‘സംയോജനവിപ്പയുത്തഅസംയോജനിയ’’ന്തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ സംയോജനവിപ്പയുത്തസംയോജനിയം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘സംയോജനവിപ്പയുത്തസംയോജനിയ’’ന്തിപി, ‘‘സംയോജനവിപ്പയുത്തഅസംയോജനിയ’’ന്തിപി.

സമുദയസച്ചം ഗന്ഥോ. ദ്വേ സച്ചാ നോ ഗന്ഥാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ഗന്ഥോ, സിയാ നോ ഗന്ഥോ. ദ്വേ സച്ചാ ഗന്ഥനിയാ. ദ്വേ സച്ചാ അഗന്ഥനിയാ. ദ്വേ സച്ചാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ, സിയാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ. സമുദയസച്ചം ഗന്ഥോ ചേവ ഗന്ഥനിയഞ്ച. ദ്വേ സച്ചാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥനിയാ ചാ’’തിപി, ‘‘ഗന്ഥനിയാ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ’’തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ഗന്ഥോ ചേവ ഗന്ഥനിയഞ്ച, സിയാ ഗന്ഥനിയഞ്ചേവ നോ ച ഗന്ഥോ. സമുദയസച്ചം ഗന്ഥോ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്തഞ്ച, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഗന്ഥോ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്തഞ്ചാ’’തിപി, ‘‘ഗന്ഥസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച ഗന്ഥോ’’തിപി. ദ്വേ സച്ചാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ’’തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ഗന്ഥോ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്തഞ്ച, സിയാ ഗന്ഥസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച ഗന്ഥോ, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഗന്ഥോ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്തഞ്ചാ’’തിപി, ‘‘ഗന്ഥസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച ഗന്ഥോ’’തിപി. ദ്വേ സച്ചാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഅഗന്ഥനിയാ. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഗന്ഥനിയാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഗന്ഥനിയാ’’തിപി, ‘‘ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഅഗന്ഥനിയാ’’തിപി.

സമുദയസച്ചം ഓഘോ…പേ… യോഗോ…പേ… നീവരണം. ദ്വേ സച്ചാ നോ നീവരണാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ നീവരണം, സിയാ നോ നീവരണം. ദ്വേ സച്ചാ നീവരണിയാ ദ്വേ സച്ചാ അനീവരണിയാ. സമുദയസച്ചം നീവരണസമ്പയുത്തം. ദ്വേ സച്ചാ നീവരണവിപ്പയുത്താ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ നീവരണസമ്പയുത്തം, സിയാ നീവരണവിപ്പയുത്തം. സമുദയസച്ചം നീവരണഞ്ചേവ നീവരണിയഞ്ച. ദ്വേ സച്ചാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണാ ചേവ നീവരണിയാ ചാ’’തിപി, ‘‘നീവരണിയാ ചേവ നോ ച നീവരണാ’’തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ നീവരണഞ്ചേവ നീവരണിയഞ്ച, സിയാ നീവരണിയഞ്ചേവ നോ ച നീവരണം. സമുദയസച്ചം നീവരണഞ്ചേവ നീവരണസമ്പയുത്തഞ്ച. ദ്വേ സച്ചാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണാ ചേവ നീവരണസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘നീവരണസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച നീവരണാ’’തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ നീവരണഞ്ചേവ നീവരണസമ്പയുത്തഞ്ച, സിയാ നീവരണസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച നീവരണം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘നീവരണഞ്ചേവ നീവരണസമ്പയുത്തഞ്ചാ’’തിപി, ‘‘നീവരണസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച നീവരണ’’ന്തിപി. ദ്വേ സച്ചാ നീവരണവിപ്പയുത്തഅനീവരണിയാ. സമുദയസച്ചം ന വത്തബ്ബം – ‘‘നീവരണവിപ്പയുത്തനീവരണിയ’’ന്തിപി, ‘‘നീവരണവിപ്പയുത്തഅനീവരണിയ’’ന്തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ നീവരണവിപ്പയുത്തനീവരണിയം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘നീവരണവിപ്പയുത്തനീവരണിയ’’ന്തിപി, ‘‘നീവരണവിപ്പയുത്തഅനീവരണിയ’’ന്തിപി.

തീണി സച്ചാനി നോ പരാമാസാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ പരാമാസോ, സിയാ നോ പരാമാസോ. ദ്വേ സച്ചാ പരാമട്ഠാ. ദ്വേ സച്ചാ അപരാമട്ഠാ. ദ്വേ സച്ചാ പരാമാസവിപ്പയുത്താ. സമുദയസച്ചം സിയാ പരാമാസസമ്പയുത്തം, സിയാ പരാമാസവിപ്പയുത്തം. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ പരാമാസസമ്പയുത്തം, സിയാ പരാമാസവിപ്പയുത്തം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘പരാമാസസമ്പയുത്ത’’ന്തിപി, ‘‘പരാമാസവിപ്പയുത്ത’’ന്തിപി. സമുദയസച്ചം ന വത്തബ്ബം – ‘‘പരാമാസോ ചേവ പരാമട്ഠഞ്ചാ’’തി, പരാമട്ഠഞ്ചേവ നോ ച പരാമാസോ. ദ്വേ സച്ചാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പരാമാസാ ചേവ പരാമട്ഠാ ചാ’’തിപി, ‘‘പരാമട്ഠാ ചേവ നോ ച പരാമാസാ’’തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ പരാമാസോ ചേവ പരാമട്ഠഞ്ച, സിയാ പരാമട്ഠഞ്ചേവ നോ ച പരാമാസോ. ദ്വേ സച്ചാ പരാമാസവിപ്പയുത്തഅപരാമട്ഠാ. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ പരാമാസവിപ്പയുത്തപരാമട്ഠാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പരാമാസവിപ്പയുത്തപരാമട്ഠാ’’തിപി, ‘‘പരാമാസവിപ്പയുത്തഅപരാമട്ഠാ’’തിപി.

ദ്വേ സച്ചാ സാരമ്മണാ. നിരോധസച്ചം അനാരമ്മണം. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ സാരമ്മണം, സിയാ അനാരമ്മണം. തീണി സച്ചാനി നോ ചിത്താ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ചിത്തം, സിയാ നോ ചിത്തം. ദ്വേ സച്ചാ ചേതസികാ. നിരോധസച്ചം അചേതസികം. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ചേതസികം, സിയാ അചേതസികം. ദ്വേ സച്ചാ ചിത്തസമ്പയുത്താ. നിരോധസച്ചം ചിത്തവിപ്പയുത്തം. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ചിത്തസമ്പയുത്തം, സിയാ ചിത്തവിപ്പയുത്തം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘ചിത്തേന സമ്പയുത്ത’’ന്തിപി, ‘‘ചിത്തേന വിപ്പയുത്ത’’ന്തിപി. ദ്വേ സച്ചാ ചിത്തസംസട്ഠാ. നിരോധസച്ചം ചിത്തവിസംസട്ഠം. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ചിത്തസംസട്ഠം, സിയാ ചിത്തവിസംസട്ഠം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘ചിത്തേന സംസട്ഠ’’ന്തിപി, ‘‘ചിത്തേന വിസംസട്ഠ’’ന്തിപി. ദ്വേ സച്ചാ ചിത്തസമുട്ഠാനാ. നിരോധസച്ചം നോ ചിത്തസമുട്ഠാനം. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ചിത്തസമുട്ഠാനം, സിയാ നോ ചിത്തസമുട്ഠാനം. ദ്വേ സച്ചാ ചിത്തസഹഭുനോ. നിരോധസച്ചം നോ ചിത്തസഹഭൂ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ചിത്തസഹഭൂ, സിയാ നോ ചിത്തസഹഭൂ. ദ്വേ സച്ചാ ചിത്താനുപരിവത്തിനോ. നിരോധസച്ചം നോ ചിത്താനുപരിവത്തി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ചിത്താനുപരിവത്തി, സിയാ നോ ചിത്താനുപരിവത്തി. ദ്വേ സച്ചാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാ. നിരോധസച്ചം നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനം. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനം, സിയാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനം. ദ്വേ സച്ചാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനസഹഭുനോ. നിരോധസച്ചം നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനസഹഭൂ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനസഹഭൂ, സിയാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനസഹഭൂ. ദ്വേ സച്ചാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാനുപരിവത്തിനോ. നിരോധസച്ചം നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാനുപരിവത്തി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാനുപരിവത്തി, സിയാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാനുപരിവത്തി. തീണി സച്ചാനി ബാഹിരാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ അജ്ഝത്തം, സിയാ ബാഹിരം.

തീണി സച്ചാനി നോ ഉപാദാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ഉപാദാ, സിയാ നോ ഉപാദാ. തീണി സച്ചാനി അനുപാദിന്നാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ഉപാദിന്നം, സിയാ അനുപാദിന്നം. സമുദയസച്ചം ഉപാദാനം. ദ്വേ സച്ചാ നോ ഉപാദാനാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ഉപാദാനം, സിയാ നോ ഉപാദാനം. ദ്വേ സച്ചാ ഉപാദാനിയാ. ദ്വേ സച്ചാ അനുപാദാനിയാ. ദ്വേ സച്ചാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്താ. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ, സിയാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്താ. സമുദയസച്ചം ഉപാദാനഞ്ചേവ ഉപാദാനിയഞ്ച. ദ്വേ സച്ചാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനാ ചേവ ഉപാദാനിയാ ചാ’’തിപി, ‘‘ഉപാദാനിയാ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാ’’തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ഉപാദാനഞ്ചേവ ഉപാദാനിയഞ്ച, സിയാ ഉപാദാനിയഞ്ചേവ നോ ച ഉപാദാനം. സമുദയസച്ചം സിയാ ഉപാദാനഞ്ചേവ ഉപാദാനസമ്പയുത്തഞ്ച, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഉപാദാനഞ്ചേവ ഉപാദാനസമ്പയുത്തഞ്ചാ’’തിപി, ‘‘ഉപാദാനസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച ഉപാദാന’’ന്തിപി. ദ്വേ സച്ചാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനാ ചേവ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാ’’തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ ഉപാദാനഞ്ചേവ ഉപാദാനസമ്പയുത്തഞ്ച, സിയാ ഉപാദാനസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച ഉപാദാനം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഉപാദാനഞ്ചേവ ഉപാദാനസമ്പയുത്തഞ്ചാ’’ തിപി, ‘‘ഉപാദാനസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച ഉപാദാന’’ന്തിപി. ദ്വേ സച്ചാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്തഅനുപാദാനിയാ. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്തഉപാദാനിയാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനവിപ്പയുത്തഉപാദാനിയാ’’തിപി, ‘‘ഉപാദാനവിപ്പയുത്തഅനുപാദാനിയാ’’തിപി.

സമുദയസച്ചം കിലേസോ. ദ്വേ സച്ചാ നോ കിലേസാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ കിലേസോ, സിയാ നോ കിലേസോ. ദ്വേ സച്ചാ സംകിലേസികാ. ദ്വേ സച്ചാ അസംകിലേസികാ. സമുദയസച്ചം സംകിലിട്ഠം. ദ്വേ സച്ചാ അസംകിലിട്ഠാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ സംകിലിട്ഠം, സിയാ അസംകിലിട്ഠം. സമുദയസച്ചം കിലേസസമ്പയുത്തം. ദ്വേ സച്ചാ കിലേസവിപ്പയുത്താ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ കിലേസസമ്പയുത്തം, സിയാ കിലേസവിപ്പയുത്തം. സമുദയസച്ചം കിലേസോ ചേവ സംകിലേസികഞ്ച. ദ്വേ സച്ചാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസാ ചേവ സംകിലേസികാ ചാ’’തിപി, ‘‘സംകിലേസികാ ചേവ നോ ച കിലേസാ’’തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ കിലേസോ ചേവ സംകിലേസികഞ്ച, സിയാ സംകിലേസികഞ്ചേവ നോ ച കിലേസോ. സമുദയസച്ചം കിലേസോ ചേവ സംകിലിട്ഠഞ്ച. ദ്വേ സച്ചാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസാ ചേവ സംകിലിട്ഠാ ചാ’’തിപി, ‘‘സംകിലിട്ഠാ ചേവ നോ ച കിലേസാ’’തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ കിലേസോ ചേവ സംകിലിട്ഠഞ്ച, സിയാ സംകിലിട്ഠഞ്ചേവ നോ ച കിലേസോ, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘കിലേസോ ചേവ സംകിലിട്ഠഞ്ചാ’’തിപി, ‘‘സംകിലിട്ഠഞ്ചേവ നോ ച കിലേസോ’’തിപി. സമുദയസച്ചം കിലേസോ ചേവ കിലേസസമ്പയുത്തഞ്ച. ദ്വേ സച്ചാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസാ ചേവ കിലേസസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘കിലേസസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച കിലേസാ’’തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ കിലേസോ ചേവ കിലേസസമ്പയുത്തഞ്ച, സിയാ കിലേസസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച കിലേസോ, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘കിലേസോ ചേവ കിലേസസമ്പയുത്തഞ്ചാ’’ തിപി, ‘‘കിലേസസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച കിലേസോ’’തിപി. ദ്വേ സച്ചാ കിലേസവിപ്പയുത്തഅസംകിലേസികാ. സമുദയസച്ചം ന വത്തബ്ബം – ‘‘കിലേസവിപ്പയുത്തസംകിലേസിക’’ന്തിപി, ‘‘കിലേസവിപ്പയുത്തഅസംകിലേസിക’’ന്തിപി. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ കിലേസവിപ്പയുത്തസംകിലേസികം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘കിലേസവിപ്പയുത്തസംകിലേസിക’’ന്തിപി, ‘‘കിലേസവിപ്പയുത്തഅസംകിലേസിക’’ന്തിപി.

ദ്വേ സച്ചാ ന ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ, സിയാ ന ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ. ദ്വേ സച്ചാ ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ, സിയാ ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ. ദ്വേ സച്ചാ ന ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ, സിയാ ന ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ. ദ്വേ സച്ചാ ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ, സിയാ ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ. സമുദയസച്ചം സവിതക്കം. നിരോധസച്ചം അവിതക്കം. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ സവിതക്കാ, സിയാ അവിതക്കാ. സമുദയസച്ചം സവിചാരം. നിരോധസച്ചം അവിചാരം. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ സവിചാരാ, സിയാ അവിചാരാ. നിരോധസച്ചം അപ്പീതികം. തീണി സച്ചാനി സിയാ സപ്പീതികാ, സിയാ അപ്പീതികാ. നിരോധസച്ചം ന പീതിസഹഗതം. തീണി സച്ചാനി സിയാ പീതിസഹഗതാ, സിയാ ന പീതിസഹഗതാ. നിരോധസച്ചം ന സുഖസഹഗതം. തീണി സച്ചാനി സിയാ സുഖസഹഗതാ, സിയാ ന സുഖസഹഗതാ. നിരോധസച്ചം ന ഉപേക്ഖാസഹഗതം. തീണി സച്ചാനി സിയാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ, സിയാ ന ഉപേക്ഖാസഹഗതാ.

സമുദയസച്ചം കാമാവചരം. ദ്വേ സച്ചാ ന കാമാവചരാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ കാമാവചരം, സിയാ ന കാമാവചരം. തീണി സച്ചാനി ന രൂപാവചരാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ രൂപാവചരം, സിയാ ന രൂപാവചരം. തീണി സച്ചാനി ന അരൂപാവചരാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ അരൂപാവചരം, സിയാ ന അരൂപാവചരം. ദ്വേ സച്ചാ പരിയാപന്നാ. ദ്വേ സച്ചാ അപരിയാപന്നാ. മഗ്ഗസച്ചം നിയ്യാനികം. തീണി സച്ചാനി അനിയ്യാനികാ. മഗ്ഗസച്ചം നിയതം. നിരോധസച്ചം അനിയതം. ദ്വേ സച്ചാ സിയാ നിയതാ, സിയാ അനിയതാ. ദ്വേ സച്ചാ സഉത്തരാ. ദ്വേ സച്ചാ അനുത്തരാ. സമുദയസച്ചം സരണം. ദ്വേ സച്ചാ അരണാ. ദുക്ഖസച്ചം സിയാ സരണം, സിയാ അരണന്തി.

പഞ്ഹാപുച്ഛകം.

സച്ചവിഭങ്ഗോ നിട്ഠിതോ.