൫. ഇന്ദ്രിയവിഭങ്ഗോ

൧. അഭിധമ്മഭാജനീയം

൨൧൯. ബാവീസതിന്ദ്രിയാനി – ചക്ഖുന്ദ്രിയം, സോതിന്ദ്രിയം, ഘാനിന്ദ്രിയം, ജിവ്ഹിന്ദ്രിയം, കായിന്ദ്രിയം, മനിന്ദ്രിയം, ഇത്ഥിന്ദ്രിയം, പുരിസിന്ദ്രിയം, ജീവിതിന്ദ്രിയം, സുഖിന്ദ്രിയം, ദുക്ഖിന്ദ്രിയം, സോമനസ്സിന്ദ്രിയം, ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം, ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം, സദ്ധിന്ദ്രിയം, വീരിയിന്ദ്രിയം [വിരിയിന്ദ്രിയം (സീ. സ്യാ.)], സതിന്ദ്രിയം, സമാധിന്ദ്രിയം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം, അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയം, അഞ്ഞിന്ദ്രിയം, അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം.

൨൨൦. തത്ഥ കതമം ചക്ഖുന്ദ്രിയം? യം ചക്ഖു ചതുന്നം മഹാഭൂതാനം ഉപാദായ പസാദോ…പേ… സുഞ്ഞോ ഗാമോപേസോ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ചക്ഖുന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം സോതിന്ദ്രിയം…പേ… ഘാനിന്ദ്രിയം…പേ… ജിവ്ഹിന്ദ്രിയം…പേ… കായിന്ദ്രിയം? യോ കായോ ചതുന്നം മഹാഭൂതാനം ഉപാദായ പസാദോ…പേ… സുഞ്ഞോ ഗാമോപേസോ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘കായിന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം മനിന്ദ്രിയം? ഏകവിധേന മനിന്ദ്രിയം – ഫസ്സസമ്പയുത്തം. ദുവിധേന മനിന്ദ്രിയം – അത്ഥി സഹേതുകം, അത്ഥി അഹേതുകം. തിവിധേന മനിന്ദ്രിയം – അത്ഥി കുസലം, അത്ഥി അകുസലം, അത്ഥി അബ്യാകതം. ചതുബ്ബിധേന മനിന്ദ്രിയം – അത്ഥി കാമാവചരം, അത്ഥി രൂപാവചരം, അത്ഥി അരൂപാവചരം, അത്ഥി അപരിയാപന്നം. പഞ്ചവിധേന മനിന്ദ്രിയം – അത്ഥി സുഖിന്ദ്രിയസമ്പയുത്തം, അത്ഥി ദുക്ഖിന്ദ്രിയസമ്പയുത്തം, അത്ഥി സോമനസ്സിന്ദ്രിയസമ്പയുത്തം, അത്ഥി ദോമനസ്സിന്ദ്രിയസമ്പയുത്തം, അത്ഥി ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയസമ്പയുത്തം. ഛബ്ബിധേന മനിന്ദ്രിയം – ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം…പേ… മനോവിഞ്ഞാണം. ഏവം ഛബ്ബിധേന മനിന്ദ്രിയം.

സത്തവിധേന മനിന്ദ്രിയം – ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം…പേ… കായവിഞ്ഞാണം, മനോധാതു, മനോവിഞ്ഞാണധാതു. ഏവം സത്തവിധേന മനിന്ദ്രിയം.

അട്ഠവിധേന മനിന്ദ്രിയം – ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം…പേ… കായവിഞ്ഞാണം അത്ഥി സുഖസഹഗതം, അത്ഥി ദുക്ഖസഹഗതം, മനോധാതു, മനോവിഞ്ഞാണധാതു. ഏവം അട്ഠവിധേന മനിന്ദ്രിയം.

നവവിധേന മനിന്ദ്രിയം – ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം…പേ… കായവിഞ്ഞാണം, മനോധാതു, മനോവിഞ്ഞാണധാതു അത്ഥി കുസലാ, അത്ഥി അകുസലാ, അത്ഥി അബ്യാകതാ. ഏവം നവവിധേന മനിന്ദ്രിയം.

ദസവിധേന മനിന്ദ്രിയം – ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം…പേ… കായവിഞ്ഞാണം അത്ഥി സുഖസഹഗതം, അത്ഥി ദുക്ഖസഹഗതം, മനോധാതു, മനോവിഞ്ഞാണധാതു അത്ഥി കുസലാ, അത്ഥി അകുസലാ, അത്ഥി അബ്യാകതാ. ഏവം ദസവിധേന മനിന്ദ്രിയം…പേ… ഏവം ബഹുവിധേന മനിന്ദ്രിയം. ഇദം വുച്ചതി ‘‘മനിന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം ഇത്ഥിന്ദ്രിയം? യം ഇത്ഥിയാ ഇത്ഥിലിങ്ഗം ഇത്ഥിനിമിത്തം ഇത്ഥികുത്തം ഇത്ഥാകപ്പോ ഇത്ഥത്തം ഇത്ഥിഭാവോ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ഇത്ഥിന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം പുരിസിന്ദ്രിയം? യം പുരിസസ്സ പുരിസലിങ്ഗം പുരിസനിമിത്തം പുരിസകുത്തം പുരിസാകപ്പോ പുരിസത്തം പുരിസഭാവോ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘പുരിസിന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം ജീവിതിന്ദ്രിയം? ജീവിതിന്ദ്രിയം ദുവിധേന – അത്ഥി രൂപജീവിതിന്ദ്രിയം, അത്ഥി അരൂപജീവിതിന്ദ്രിയം.

തത്ഥ കതമം രൂപജീവിതിന്ദ്രിയം? യോ തേസം രൂപീനം ധമ്മാനം ആയു ഠിതി യപനാ യാപനാ ഇരിയനാ വത്തനാ പാലനാ ജീവിതം ജീവിതിന്ദ്രിയം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘രൂപജീവിതിന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം അരൂപജീവിതിന്ദ്രിയം? യോ തേസം അരൂപീനം ധമ്മാനം ആയു ഠിതി യപനാ യാപനാ ഇരിയനാ വത്തനാ പാലനാ ജീവിതം ജീവിതിന്ദ്രിയം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘അരൂപജീവതിന്ദ്രിയം’’. ഇദം വുച്ചതി ‘‘ജീവിതിന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം സുഖിന്ദ്രിയം? യം കായികം സാതം കായികം സുഖം കായസമ്ഫസ്സജം സാതം സുഖം വേദയിതം കായസമ്ഫസ്സജാ സാതാ സുഖാ വേദനാ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘സുഖിന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം ദുക്ഖിന്ദ്രിയം? യം കായികം അസാതം കായികം ദുക്ഖം കായസമ്ഫസ്സജം അസാതം ദുക്ഖം വേദയിതം കായസമ്ഫസ്സജാ അസാതാ ദുക്ഖാ വേദനാ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ദുക്ഖിന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം സോമനസ്സിന്ദ്രിയം? യം ചേതസികം സാതം ചേതസികം സുഖം ചേതോസമ്ഫസ്സജം സാതം സുഖം വേദയിതം ചേതോസമ്ഫസ്സജാ സാതാ സുഖാ വേദനാ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘സോമനസ്സിന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം? യം ചേതസികം അസാതം ചേതസികം ദുക്ഖം ചേതോസമ്ഫസ്സജം അസാതം ദുക്ഖം വേദയിതം ചേതോസമ്ഫസ്സജാ അസാതാ ദുക്ഖാ വേദനാ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം? യം ചേതസികം നേവ സാതം നാസാതം ചേതോസമ്ഫസ്സജം അദുക്ഖമസുഖം വേദയിതം ചേതോസമ്ഫസ്സജാ അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം സദ്ധിന്ദ്രിയം? യാ സദ്ധാ സദ്ദഹനാ ഓകപ്പനാ അഭിപ്പസാദോ സദ്ധാ സദ്ധിന്ദ്രിയം സദ്ധാബലം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘സദ്ധിന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം വീരിയിന്ദ്രിയം? യോ ചേതസികോ വീരിയാരമ്ഭോ നിക്കമോ പരക്കമോ ഉയ്യാമോ വായാമോ ഉസ്സാഹോ ഉസ്സോള്ഹീ ഥാമോ ഠിതി അസിഥിലപരക്കമതാ അനിക്ഖിത്തഛന്ദതാ അനിക്ഖിത്തധുരതാ ധുരസമ്പഗ്ഗാഹോ വീരിയം വീരിയിന്ദ്രിയം വീരിയബലം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘വീരിയിന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം സതിന്ദ്രിയം? യാ സതി അനുസ്സതി പടിസ്സതി സതി സരണതാ ധാരണതാ അപിലാപനതാ അസമ്മുസ്സനതാ സതി സതിന്ദ്രിയം സതിബലം സമ്മാസതി – ഇദം വുച്ചതി ‘‘സതിന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം സമാധിന്ദ്രിയം? യാ ചിത്തസ്സ ഠിതി സണ്ഠിതി അവട്ഠിതി അവിസാഹാരോ അവിക്ഖേപോ അവിസാഹടമാനസതാ സമഥോ സമാധിന്ദ്രിയം സമാധിബലം സമ്മാസമാധി – ഇദം വുച്ചതി ‘‘സമാധിന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം പഞ്ഞിന്ദ്രിയം? യാ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി – ഇദം വുച്ചതി ‘‘പഞ്ഞിന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയം? യാ തേസം ധമ്മാനം അനഞ്ഞാതാനം അദിട്ഠാനം അപ്പത്താനം അവിദിതാനം അസച്ഛികതാനം സച്ഛികിരിയായ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയം’’.

തത്ഥ കതമം അഞ്ഞിന്ദ്രിയം? യാ തേസം ധമ്മാനം ഞാതാനം ദിട്ഠാനം പത്താനം വിദിതാനം സച്ഛികതാനം സച്ഛികിരിയായ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – ഇദം വുച്ചതി അഞ്ഞിന്ദ്രിയം.

തത്ഥ കതമം അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം? യാ തേസം ധമ്മാനം അഞ്ഞാതാവീനം ദിട്ഠാനം പത്താനം വിദിതാനം സച്ഛികതാനം സച്ഛികിരിയായ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം’’.

അഭിധമ്മഭാജനീയം.

൨. പഞ്ഹാപുച്ഛകം

൨൨൧. ബാവീസതിന്ദ്രിയാനി – ചക്ഖുന്ദ്രിയം, സോതിന്ദ്രിയം, ഘാനിന്ദ്രിയം, ജിവ്ഹിന്ദ്രിയം, കായിന്ദ്രിയം, മനിന്ദ്രിയം, ഇത്ഥിന്ദ്രിയം, പുരിസിന്ദ്രിയം, ജീവിതിന്ദ്രിയം, സുഖിന്ദ്രിയം, ദുക്ഖിന്ദ്രിയം, സോമനസ്സിന്ദ്രിയം, ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം, ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം, സദ്ധിന്ദ്രിയം, വീരിയിന്ദ്രിയം, സതിന്ദ്രിയം, സമാധിന്ദ്രിയം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം, അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയം, അഞ്ഞിന്ദ്രിയം, അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം.

൨൨൨. ബാവീസതീനം ഇന്ദ്രിയാനം കതി കുസലാ, കതി അകുസലാ, കതി അബ്യാകതാ…പേ… കതി സരണാ, കതി അരണാ?

൧. തികം

൨൨൩. ദസിന്ദ്രിയാ അബ്യാകതാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം അകുസലം. അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയം കുസലം. ചത്താരിന്ദ്രിയാ സിയാ കുസലാ, സിയാ അബ്യാകതാ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ കുസലാ, സിയാ അകുസലാ, സിയാ അബ്യാകതാ.

ദ്വാദസിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ’’തിപി, ‘‘ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ’’തിപി, ‘‘അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ’’തിപി. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ, സിയാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ. തീണിന്ദ്രിയാ സിയാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ, സിയാ ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ, സിയാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ. ജീവിതിന്ദ്രിയം സിയാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം, സിയാ ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം, സിയാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്ത’’ന്തിപി, ‘‘ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്ത’’ന്തിപി, ‘‘അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്ത’’ന്തിപി.

സത്തിന്ദ്രിയാ നേവവിപാകനവിപാകധമ്മധമ്മാ. തീണിന്ദ്രിയാ വിപാകാ. ദ്വിന്ദ്രിയാ വിപാകധമ്മധമ്മാ. അഞ്ഞിന്ദ്രിയം സിയാ വിപാകം, സിയാ വിപാകധമ്മധമ്മം. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ വിപാകാ, സിയാ വിപാകധമ്മധമ്മാ, സിയാ നേവവിപാകനവിപാകധമ്മധമ്മാ. നവിന്ദ്രിയാ ഉപാദിന്നുപാദാനിയാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം അനുപാദിന്നുപാദാനിയം. തീണിന്ദ്രിയാ അനുപാദിന്നഅനുപാദാനിയാ. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ ഉപാദിന്നുപാദാനിയാ, സിയാ അനുപാദിന്നുപാദാനിയാ, സിയാ അനുപാദിന്നഅനുപാദാനിയാ.

നവിന്ദ്രിയാ അസംകിലിട്ഠസംകിലേസികാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം സംകിലിട്ഠസംകിലേസികം. തീണിന്ദ്രിയാ അസംകിലിട്ഠഅസംകിലേസികാ. തീണിന്ദ്രിയാ സിയാ അസംകിലിട്ഠസംകിലേസികാ, സിയാ അസംകിലിട്ഠഅസംകിലേസികാ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ സംകിലിട്ഠസംകിലേസികാ, സിയാ അസംകിലിട്ഠസംകിലേസികാ, സിയാ അസംകിലിട്ഠഅസംകിലേസികാ. നവിന്ദ്രിയാ അവിതക്കഅവിചാരാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം സവിതക്കസവിചാരം. ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം സിയാ സവിതക്കസവിചാരം, സിയാ അവിതക്കഅവിചാരം. ഏകാദസിന്ദ്രിയാ സിയാ സവിതക്കസവിചാരാ, സിയാ അവിതക്കവിചാരമത്താ, സിയാ അവിതക്കഅവിചാരാ.

ഏകാദസിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പീതിസഹഗതാ’’തിപി, ‘‘സുഖസഹഗതാ’’തിപി, ‘‘ഉപേക്ഖാസഹഗതാ’’തിപി. സോമനസ്സിന്ദ്രിയം സിയാ പീതിസഹഗതം ന സുഖസഹഗതം ന ഉപേക്ഖാസഹഗതം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘പീതിസഹഗത’’ന്തി. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ പീതിസഹഗതാ, സിയാ സുഖസഹഗതാ, സിയാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ. ചത്താരിന്ദ്രിയാ സിയാ പീതിസഹഗതാ, സിയാ സുഖസഹഗതാ, സിയാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പീതിസഹഗതാ’’തിപി, ‘‘സുഖസഹഗതാ’’തിപി, ‘‘ഉപേക്ഖാസഹഗതാ’’തിപി.

പന്നരസിന്ദ്രിയാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബം, സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബം. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ, സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ, സിയാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ. പന്നരസിന്ദ്രിയാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകം, സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകം. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ, സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ, സിയാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ.

ദസിന്ദ്രിയാ നേവാചയഗാമിനാപചയഗാമിനോ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ആചയഗാമി. അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയം അപചയഗാമി. അഞ്ഞിന്ദ്രിയം സിയാ അപചയഗാമി, സിയാ നേവാചയഗാമിനാപചയഗാമി. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ ആചയഗാമിനോ, സിയാ അപചയഗാമിനോ, സിയാ നേവാചയഗാമിനാപചയഗാമിനോ. ദസിന്ദ്രിയാ നേവസേക്ഖനാസേക്ഖാ. ദ്വിന്ദ്രിയാ സേക്ഖാ. അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അസേക്ഖം. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ സേക്ഖാ, സിയാ അസേക്ഖാ, സിയാ നേവസേക്ഖനാസേക്ഖാ.

ദസിന്ദ്രിയാ പരിത്താ. തീണിന്ദ്രിയാ അപ്പമാണാ. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ പരിത്താ, സിയാ മഹഗ്ഗതാ, സിയാ അപ്പമാണാ. സത്തിന്ദ്രിയാ അനാരമ്മണാ. ദ്വിന്ദ്രിയാ പരിത്താരമ്മണാ. തീണിന്ദ്രിയാ അപ്പമാണാരമ്മണാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം സിയാ പരിത്താരമ്മണം സിയാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണം, ന അപ്പമാണാരമ്മണം, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘പരിത്താരമ്മണ’’ന്തിപി, ‘‘മഹഗ്ഗതാരമ്മണ’’ന്തി പി. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ പരിത്താരമ്മണാ, സിയാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണാ, സിയാ അപ്പമാണാരമ്മണാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പരിത്താരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘മഹഗ്ഗതാരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘അപ്പമാണാരമ്മണാ’’തിപി.

നവിന്ദ്രിയാ മജ്ഝിമാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ഹീനം. തീണിന്ദ്രിയാ പണീതാ. തീണിന്ദ്രിയാ സിയാ മജ്ഝിമാ, സിയാ പണീതാ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ ഹീനാ, സിയാ മജ്ഝിമാ, സിയാ പണീതാ. ദസിന്ദ്രിയാ അനിയതാ. അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയം സമ്മത്തനിയതം. ചത്താരിന്ദ്രിയാ സിയാ സമ്മത്തനിയതാ, സിയാ അനിയതാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം സിയാ മിച്ഛത്തനിയതം, സിയാ അനിയതം. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ മിച്ഛത്തനിയതാ, സിയാ സമ്മത്തനിയതാ, സിയാ അനിയതാ. സത്തിന്ദ്രിയാ അനാരമ്മണാ. ചത്താരിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘മഗ്ഗാരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘മഗ്ഗഹേതുകാ’’തിപി, ‘‘മഗ്ഗാധിപതിനോ’’തിപി. അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയം ന മഗ്ഗാരമ്മണം, സിയാ മഗ്ഗഹേതുകം, സിയാ മഗ്ഗാധിപതി, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘മഗ്ഗഹേതുക’’ന്തിപി, ‘‘മഗ്ഗാധിപതീ’’തിപി. അഞ്ഞിന്ദ്രിയം ന മഗ്ഗാരമ്മണം, സിയാ മഗ്ഗഹേതുകം, സിയാ മഗ്ഗാധിപതി, സിയാ ന വത്തബ്ബം – ‘‘മഗ്ഗഹേതുക’’ന്തിപി, ‘‘മഗ്ഗാധിപതീ’’തിപി. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ മഗ്ഗാരമ്മണാ, സിയാ മഗ്ഗഹേതുകാ, സിയാ മഗ്ഗാധിപതിനോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘മഗ്ഗാരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘മഗ്ഗഹേതുകാ’’തിപി, ‘‘മഗ്ഗാധിപതിനോ’’തിപി.

ദസിന്ദ്രിയാ സിയാ ഉപ്പന്നാ, സിയാ ഉപ്പാദിനോ, ന വത്തബ്ബാ – ‘‘അനുപ്പന്നാ’’തി. ദ്വിന്ദ്രിയാ സിയാ ഉപ്പന്നാ, സിയാ അനുപ്പന്നാ, ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപ്പാദിനോ’’തി. ദസിന്ദ്രിയാ സിയാ ഉപ്പന്നാ, സിയാ അനുപ്പന്നാ, സിയാ ഉപ്പാദിനോ; സിയാ അതീതാ, സിയാ അനാഗതാ, സിയാ പച്ചുപ്പന്നാ. സത്തിന്ദ്രിയാ അനാരമ്മണാ. ദ്വിന്ദ്രിയാ പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ. തീണിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘അതീതാരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘അനാഗതാരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ’’തിപി. ദസിന്ദ്രിയാ സിയാ അതീതാരമ്മണാ, സിയാ അനാഗതാരമ്മണാ, സിയാ പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘അതീതാരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘അനാഗതാരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ’’തിപി; സിയാ അജ്ഝത്താ, സിയാ ബഹിദ്ധാ, സിയാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ. സത്തിന്ദ്രിയാ അനാരമ്മണാ. തീണിന്ദ്രിയാ ബഹിദ്ധാരമ്മണാ. ചത്താരിന്ദ്രിയാ സിയാ അജ്ഝത്താരമ്മണാ, സിയാ ബഹിദ്ധാരമ്മണാ, സിയാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണാ, അട്ഠിന്ദ്രിയാ സിയാ അജ്ഝത്താരമ്മണാ, സിയാ ബഹിദ്ധാരമ്മണാ, സിയാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘അജ്ഝത്താരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘ബഹിദ്ധാരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണാ’’തിപി. പഞ്ചിന്ദ്രിയാ അനിദസ്സനസപ്പടിഘാ. സത്തരസിന്ദ്രിയാ അനിദസ്സനഅപ്പടിഘാ.

൨. ദുകം

൨൨൪. ചത്താരിന്ദ്രിയാ ഹേതൂ. അട്ഠാരസിന്ദ്രിയാ ന ഹേതൂ. സത്തിന്ദ്രിയാ സഹേതുകാ. നവിന്ദ്രിയാ അഹേതുകാ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ സഹേതുകാ, സിയാ അഹേതുകാ. സത്തിന്ദ്രിയാ ഹേതുസമ്പയുത്താ. നവിന്ദ്രിയാ ഹേതുവിപ്പയുത്താ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ ഹേതുസമ്പയുത്താ, സിയാ ഹേതുവിപ്പയുത്താ. ചത്താരിന്ദ്രിയാ ഹേതൂ ചേവ സഹേതുകാ ച. നവിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഹേതൂ ചേവ സഹേതുകാ ചാ’’തിപി, ‘‘സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതൂ’’തിപി. തീണിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഹേതൂ ചേവ സഹേതുകാ ചാ’’തി. സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതൂ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഹേതൂ ചേവ സഹേതുകാ ചാ’’തി, സിയാ സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതൂ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതൂ’’തി.

ചത്താരിന്ദ്രിയാ ഹേതൂ ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ച. നവിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഹേതൂ ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതൂ’’തിപി. തീണിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഹേതൂ ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചാ’’തി, ‘‘ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതൂ’’. ഛ ഇന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഹേതൂ ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചാ’’തി, സിയാ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതൂ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതൂ’’തി.

നവിന്ദ്രിയാ ന ഹേതൂ അഹേതുകാ. തീണിന്ദ്രിയാ ന ഹേതൂ സഹേതുകാ. ചത്താരിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ന ഹേതൂ സഹേതുകാ’’തിപി, ‘‘ന ഹേതൂ അഹേതുകാ’’തിപി. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ ന ഹേതൂ സഹേതുകാ, സിയാ ന ഹേതൂ അഹേതുകാ.

സപ്പച്ചയാ. സങ്ഖതാ. അനിദസ്സനാ. പഞ്ചിന്ദ്രിയാ സപ്പടിഘാ. സത്തരസിന്ദ്രിയാ അപ്പടിഘാ. സത്തിന്ദ്രിയാ രൂപാ. ചുദ്ദസിന്ദ്രിയാ അരൂപാ. ജീവിതിന്ദ്രിയം സിയാ രൂപം, സിയാ അരൂപം. ദസിന്ദ്രിയാ ലോകിയാ. തീണിന്ദ്രിയാ ലോകുത്തരാ. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ ലോകിയാ, സിയാ ലോകുത്തരാ; കേനചി വിഞ്ഞേയ്യാ, കേനചി ന വിഞ്ഞേയ്യാ.

നോ ആസവാ. ദസിന്ദ്രിയാ സാസവാ. തീണിന്ദ്രിയാ അനാസവാ. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ സാസവാ, സിയാ അനാസവാ. പന്നരസിന്ദ്രിയാ ആസവവിപ്പയുത്താ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ആസവസമ്പയുത്തം. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ ആസവസമ്പയുത്താ, സിയാ ആസവവിപ്പയുത്താ. ദസിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ആസവാ ചേവ സാസവാ ചാ’’തി, ‘‘സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവാ’’. തീണിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ആസവാ ചേവ സാസവാ ചാ’’തിപി, ‘‘സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവാ’’തിപി. നവിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ആസവാ ചേവ സാസവാ ചാ’’തി, സിയാ സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവാ’’തി.

പന്നരസിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ആസവാ ചേവ ആസവസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവാ’’തിപി. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ന വത്തബ്ബം – ‘‘ആസവോ ചേവ ആസവസമ്പയുത്തഞ്ചാ’’തി, ‘‘ആസവസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച ആസവോ’’. ഛ ഇന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ആസവാ ചേവ ആസവസമ്പയുത്താ ചാ’’തി, സിയാ ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവാ’’തി. നവിന്ദ്രിയാ ആസവവിപ്പയുത്തസാസവാ. തീണിന്ദ്രിയാ ആസവവിപ്പയുത്തഅനാസവാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ന വത്തബ്ബം – ‘‘ആസവവിപ്പയുത്തസാസവ’’ന്തിപി, ‘‘ആസവവിപ്പയുത്തഅനാസവ’’ന്തിപി. തീണിന്ദ്രിയാ സിയാ ആസവവിപ്പയുത്തസാസവാ, സിയാ ആസവവിപ്പയുത്തഅനാസവാ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ ആസവവിപ്പയുത്തസാസവാ, സിയാ ആസവവിപ്പയുത്തഅനാസവാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ആസവവിപ്പയുത്തസാസവാ’’തിപി, ‘‘ആസവവിപ്പയുത്തഅനാസവാ’’തിപി.

നോ സംയോജനാ. ദസിന്ദ്രിയാ സംയോജനിയാ. തീണിന്ദ്രിയാ അസംയോജനിയാ. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ സംയോജനിയാ, സിയാ അസംയോജനിയാ. പന്നരസിന്ദ്രിയാ സംയോജനവിപ്പയുത്താ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം സംയോജനസമ്പയുത്തം. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ സംയോജനസമ്പയുത്താ, സിയാ സംയോജനവിപ്പയുത്താ. ദസിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനാ ചേവ സംയോജനിയാ ചാ’’തി, സംയോജനിയാ ചേവ നോ ച സംയോജനാ. തീണിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനാ ചേവ സംയോജനിയാ ചാ’’തിപി, ‘‘സംയോജനിയാ ചേവ നോ ച സംയോജനാ’’തിപി. നവിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനാ ചേവ സംയോജനിയാ ചാ’’തി, സിയാ സംയോജനിയാ ചേവ നോ ച സംയോജനാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനിയാ ചേവ നോ ച സംയോജനാ’’തി.

പന്നരസിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനാ ചേവ സംയോജനസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘സംയോജനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച സംയോജനാ’’തിപി. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ന വത്തബ്ബം – ‘‘സംയോജനഞ്ചേവ സംയോജനസമ്പയുത്തഞ്ചാ’’തി, സംയോജനസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച സംയോജനം. ഛ ഇന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനാ ചേവ സംയോജനസമ്പയുത്താ ചാ’’തി, സിയാ സംയോജനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച സംയോജനാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച സംയോജനാ’’തി.

നവിന്ദ്രിയാ സംയോജനവിപ്പയുത്തസംയോജനിയാ. തീണിന്ദ്രിയാ സംയോജനവിപ്പയുത്തഅസംയോജനിയാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ന വത്തബ്ബം – ‘‘സംയോജനവിപ്പയുത്തസംയോജനിയ’’ന്തിപി, ‘‘സംയോജനവിപ്പയുത്തഅസംയോജനിയ’’ന്തിപി. തീണിന്ദ്രിയാ സിയാ സംയോജനവിപ്പയുത്തസംയോജനിയാ, സിയാ സംയോജനവിപ്പയുത്തഅസംയോജനിയാ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ സംയോജനവിപ്പയുത്തസംയോജനിയാ, സിയാ സംയോജനവിപ്പയുത്തഅസംയോജനിയാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനവിപ്പയുത്തസംയോജനിയാ’’തിപി, ‘‘സംയോജനവിപ്പയുത്തഅസംയോജനിയാ’’തിപി.

നോ ഗന്ഥാ. ദസിന്ദ്രിയാ ഗന്ഥനിയാ. തീണിന്ദ്രിയാ അഗന്ഥനിയാ. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ ഗന്ഥനിയാ, സിയാ അഗന്ഥനിയാ. പന്നരസിന്ദ്രിയാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ഗന്ഥസമ്പയുത്തം. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ, സിയാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ. ദസിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥനിയാ ചാ’’തി, ഗന്ഥനിയാ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ. തീണിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥനിയാ ചാ’’തിപി, ‘‘ഗന്ഥനിയാ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ’’തിപി. നവിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥനിയാ ചാ’’തി, സിയാ ഗന്ഥനിയാ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥനിയാ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ’’തി.

പന്നരസിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ’’തിപി. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഗന്ഥോ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്ത’’ഞ്ചാതി, ഗന്ഥസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച ഗന്ഥോ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചാ’’തി, സിയാ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ’’തി.

നവിന്ദ്രിയാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഗന്ഥനിയാ. തീണിന്ദ്രിയാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഅഗന്ഥനിയാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഗന്ഥനിയ’’ന്തിപി, ‘‘ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഅഗന്ഥനിയ’’ന്തിപി. തീണിന്ദ്രിയാ സിയാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഗന്ഥനിയാ, സിയാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഅഗന്ഥനിയാ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഗന്ഥനിയാ, സിയാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഅഗന്ഥനിയാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഗന്ഥനിയാ’’തിപി, ‘‘ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഅഗന്ഥനിയാ’’തിപി.

നോ ഓഘാ…പേ… നോ യോഗാ…പേ… നോ നീവരണാ. ദസിന്ദ്രിയാ നീവരണിയാ. തീണിന്ദ്രിയാ അനീവരണിയാ. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ നീവരണിയാ, സിയാ അനീവരണിയാ. പന്നരസിന്ദ്രിയാ നീവരണവിപ്പയുത്താ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം നീവരണസമ്പയുത്തം. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ നീവരണസമ്പയുത്താ, സിയാ നീവരണവിപ്പയുത്താ. ദസിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണാ ചേവ നീവരണിയാ ചാ’’തി, നീവരണിയാ ചേവ നോ ച നീവരണാ. തീണിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണാ ചേവ നീവരണിയാ ചാ’’തിപി, ‘‘നീവരണിയാ ചേവ നോ ച നീവരണാ’’തിപി. നവിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണാ ചേവ നീവരണിയാ ചാ’’തി, സിയാ നീവരണിയാ ചേവ നോ ച നീവരണാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണിയാ ചേവ നോ ച നീവരണാ’’തി.

പന്നരസിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണാ ചേവ നീവരണസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘നീവരണസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച നീവരണാ’’തിപി. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ന വത്തബ്ബം – ‘‘നീവരണഞ്ചേവ നീവരണസമ്പയുത്തഞ്ചാ’’തി, നീവരണസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച നീവരണം. ഛ ഇന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണാ ചേവ നീവരണസമ്പയുത്താ ചാ’’തി, സിയാ നീവരണസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച നീവരണാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച നീവരണാ’’തി.

നവിന്ദ്രിയാ നീവരണവിപ്പയുത്തനീവരണിയാ. തീണിന്ദ്രിയാ നീവരണവിപ്പയുത്തഅനീവരണിയാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ന വത്തബ്ബം – ‘‘നീവരണവിപ്പയുത്തനീവരണിയ’’ന്തിപി, ‘‘നീവരണവിപ്പയുത്തഅനീവരണിയ’’ന്തിപി. തീണിന്ദ്രിയാ സിയാ നീവരണവിപ്പയുത്തനീവരണിയാ, സിയാ നീവരണവിപ്പയുത്തഅനീവരണിയാ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ നീവരണവിപ്പയുത്തനീവരണിയാ, സിയാ നീവരണവിപ്പയുത്തഅനീവരണിയാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണവിപ്പയുത്തനീവരണിയാ’’തിപി, ‘‘നീവരണവിപ്പയുത്തഅനീവരണിയാ’’തിപി.

നോ പരാമാസാ. ദസിന്ദ്രിയാ പരാമട്ഠാ. തീണിന്ദ്രിയാ അപരാമട്ഠാ. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ പരാമട്ഠാ, സിയാ അപരാമട്ഠാ. സോളസിന്ദ്രിയാ പരാമാസവിപ്പയുത്താ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ പരാമാസസമ്പയുത്താ, സിയാ പരാമാസവിപ്പയുത്താ. ദസിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പരാമാസാ ചേവ പരാമട്ഠാ ചാ’’തി, പരാമട്ഠാ ചേവ നോ ച പരാമാസാ. തീണിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പരാമാസാ ചേവ പരാമട്ഠാ ചാ’’തിപി, ‘‘പരാമട്ഠാ ചേവ നോ ച പരാമാസാ’’തിപി. നവിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പരാമാസാ ചേവ പരാമട്ഠാ ചാ’’തി, സിയാ പരാമട്ഠാ ചേവ നോ ച പരാമാസാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പരാമട്ഠാ ചേവ നോ ച പരാമാസാ’’തി. ദസിന്ദ്രിയാ പരാമാസവിപ്പയുത്തപരാമട്ഠാ. തീണിന്ദ്രിയാ പരാമാസവിപ്പയുത്തഅപരാമട്ഠാ. തീണിന്ദ്രിയാ സിയാ പരാമാസവിപ്പയുത്തപരാമട്ഠാ, സിയാ പരാമാസവിപ്പയുത്തഅപരാമട്ഠാ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ പരാമാസവിപ്പയുത്തപരാമട്ഠാ, സിയാ പരാമാസവിപ്പയുത്തഅപരാമട്ഠാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പരാമാസവിപ്പയുത്തപരാമട്ഠാ’’തിപി, ‘‘പരാമാസവിപ്പയുത്തഅപരാമട്ഠാ’’തിപി.

സത്തിന്ദ്രിയാ അനാരമ്മണാ. ചുദ്ദസിന്ദ്രിയാ സാരമ്മണാ. ജീവിതിന്ദ്രിയം സിയാ സാരമ്മണം, സിയാ അനാരമ്മണം. ഏകവീസതിന്ദ്രിയാ നോ ചിത്താ. മനിന്ദ്രിയം ചിത്തം. തേരസിന്ദ്രിയാ ചേതസികാ. അട്ഠിന്ദ്രിയാ അചേതസികാ. ജീവിതിന്ദ്രിയം സിയാ ചേതസികം, സിയാ അചേതസികം. തേരസിന്ദ്രിയാ ചിത്തസമ്പയുത്താ. സത്തിന്ദ്രിയാ ചിത്തവിപ്പയുത്താ. ജീവിതിന്ദ്രിയം സിയാ ചിത്തസമ്പയുത്തം, സിയാ ചിത്തവിപ്പയുത്തം. മനിന്ദ്രിയം ന വത്തബ്ബം – ‘‘ചിത്തേന സമ്പയുത്ത’’ന്തിപി, ‘‘ചിത്തേന വിപ്പയുത്ത’’ന്തിപി.

തേരസിന്ദ്രിയാ ചിത്തസംസട്ഠാ. സത്തിന്ദ്രിയാ ചിത്തവിസംസട്ഠാ. ജീവിതിന്ദ്രിയം സിയാ ചിത്തസംസട്ഠം, സിയാ ചിത്തവിസംസട്ഠം. മനിന്ദ്രിയം ന വത്തബ്ബം – ‘‘ചിത്തേന സംസട്ഠ’’ന്തിപി, ‘‘ചിത്തേന വിസംസട്ഠ’’ന്തിപി. തേരസിന്ദ്രിയാ ചിത്തസമുട്ഠാനാ. അട്ഠിന്ദ്രിയാ നോ ചിത്തസമുട്ഠാനാ. ജീവിതിന്ദ്രിയം സിയാ ചിത്തസമുട്ഠാനം, സിയാ നോ ചിത്തസമുട്ഠാനം.

തേരസിന്ദ്രിയാ ചിത്തസഹഭുനോ. അട്ഠിന്ദ്രിയാ നോ ചിത്തസഹഭുനോ. ജീവിതിന്ദ്രിയം സിയാ ചിത്തസഹഭൂ, സിയാ നോ ചിത്തസഹഭൂ. തേരസിന്ദ്രിയാ ചിത്താനുപരിവത്തിനോ. അട്ഠിന്ദ്രിയാ നോ ചിത്താനുപരിവത്തിനോ. ജീവിതിന്ദ്രിയം സിയാ ചിത്താനുപരിവത്തി, സിയാ നോ ചിത്താനുപരിവത്തി.

തേരസിന്ദ്രിയാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാ. അട്ഠിന്ദ്രിയാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാ. ജീവിതിന്ദ്രിയം സിയാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനം, സിയാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനം. തേരസിന്ദ്രിയാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനസഹഭുനോ. അട്ഠിന്ദ്രിയാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനസഹഭുനോ. ജീവിതിന്ദ്രിയം സിയാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനസഹഭൂ, സിയാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനസഹഭൂ. തേരസിന്ദ്രിയാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാനുപരിവത്തിനോ. അട്ഠിന്ദ്രിയാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാനുപരിവത്തിനോ. ജീവിതിന്ദ്രിയം സിയാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാനുപരിവത്തി, സിയാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാനുപരിവത്തി. ഛ ഇന്ദ്രിയാ അജ്ഝത്തികാ. സോളസിന്ദ്രിയാ ബാഹിരാ.

സത്തിന്ദ്രിയാ ഉപാദാ. ചുദ്ദസിന്ദ്രിയാ നോ ഉപാദാ. ജീവിതിന്ദ്രിയം സിയാ ഉപാദാ, സിയാ നോ ഉപാദാ. നവിന്ദ്രിയാ ഉപാദിന്നാ. ചത്താരിന്ദ്രിയാ അനുപാദിന്നാ. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ ഉപാദിന്നാ, സിയാ അനുപാദിന്നാ. നോ ഉപാദാനാ. ദസിന്ദ്രിയാ ഉപാദാനിയാ. തീണിന്ദ്രിയാ അനുപാദാനിയാ. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ ഉപാദാനിയാ, സിയാ അനുപാദാനിയാ. സോളസിന്ദ്രിയാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്താ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ, സിയാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്താ. ദസിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനാ ചേവ ഉപാദാനിയാ ചാ’’തി, ഉപാദാനിയാ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാ. തീണിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനാ ചേവ ഉപാദാനിയാ ചാ’’തിപി, ‘‘ഉപാദാനിയാ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാ’’തിപി. നവിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനാ ചേവ ഉപാദാനിയാ ചാ’’തി, സിയാ ഉപാദാനിയാ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാ. ദസിന്ദ്രിയാ സിയാ ഉപാദാനിയാ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനിയാ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാ’’തി.

സോളസിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനാ ചേവ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാ’’തിപി. ഛ ഇന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനാ ചേവ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചാ’’തി, സിയാ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാ’’തി. ദസിന്ദ്രിയാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്തഉപാദാനിയാ. തീണിന്ദ്രിയാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്തഅനുപാദാനിയാ. തീണിന്ദ്രിയാ സിയാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്തഉപാദാനിയാ, സിയാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്തഅനുപാദാനിയാ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്തഉപാദാനിയാ, സിയാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്തഅനുപാദാനിയാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനവിപ്പയുത്തഉപാദാനിയാ’’തിപി, ‘‘ഉപാദാനവിപ്പയുത്തഅനുപാദാനിയാ’’തിപി.

നോ കിലേസാ. ദസിന്ദ്രിയാ സംകിലേസികാ. തീണിന്ദ്രിയാ അസംകിലേസികാ. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ സംകിലേസികാ, സിയാ അസംകിലേസികാ. പന്നരസിന്ദ്രിയാ അസംകിലിട്ഠാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം സംകിലിട്ഠം. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ സംകിലിട്ഠാ, സിയാ അസംകിലിട്ഠാ. പന്നരസിന്ദ്രിയാ കിലേസവിപ്പയുത്താ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം കിലേസസമ്പയുത്തം. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ കിലേസസമ്പയുത്താ, സിയാ കിലേസവിപ്പയുത്താ. ദസിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസാ ചേവ സംകിലേസികാ ചാ’’തി, സംകിലേസികാ ചേവ നോ ച കിലേസാ. തീണിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസാ ചേവ സംകിലേസികാ ചാ’’തിപി, ‘‘സംകിലേസികാ ചേവ നോ ച കിലേസാ’’തിപി. നവിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസാ ചേവ സംകിലേസികാ ചാ’’തി, സിയാ സംകിലേസികാ ചേവ നോ ച കിലേസാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംകിലേസികാ ചേവ നോ ച കിലേസാ’’തി.

പന്നരസിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസാ ചേവ സംകിലിട്ഠാ ചാ’’തിപി, ‘‘സംകിലിട്ഠാ ചേവ നോ ച കിലേസാ’’തിപി. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ന വത്തബ്ബം – ‘‘കിലേസോ ചേവ സംകിലിട്ഠഞ്ചാ’’തി, സംകിലിട്ഠഞ്ചേവ നോ ച കിലേസോ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസാ ചേവ സംകിലിട്ഠാ ചാ’’തി, സിയാ സംകിലിട്ഠാ ചേവ നോ ച കിലേസാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംകിലിട്ഠാ ചേവ നോ ച കിലേസാ’’തി.

പന്നരസിന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസാ ചേവ കിലേസസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘കിലേസസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച കിലേസാ’’തിപി. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ന വത്തബ്ബം – ‘‘കിലേസോ ചേവ കിലേസസമ്പയുത്തഞ്ചാ’’തി, കിലേസസമ്പയുത്തഞ്ചേവ നോ ച കിലേസോ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസാ ചേവ കിലേസസമ്പയുത്താ ചാ’’തി, സിയാ കിലേസസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച കിലേസാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച കിലേസാ’’തി. നവിന്ദ്രിയാ കിലേസവിപ്പയുത്തസംകിലേസികാ. തീണിന്ദ്രിയാ കിലേസവിപ്പയുത്തഅസംകിലേസികാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം ന വത്തബ്ബം – ‘‘കിലേസവിപ്പയുത്തസംകിലേസിക’’ന്തിപി, ‘‘കിലേസവിപ്പയുത്തഅസംകിലേസിക’’ന്തിപി. തീണിന്ദ്രിയാ സിയാ കിലേസവിപ്പയുത്തസംകിലേസികാ, സിയാ കിലേസവിപ്പയുത്തഅസംകിലേസികാ. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ കിലേസവിപ്പയുത്തസംകിലേസികാ, സിയാ കിലേസവിപ്പയുത്തഅസംകിലേസികാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസവിപ്പയുത്തസംകിലേസികാ’’തിപി, ‘‘കിലേസവിപ്പയുത്തഅസംകിലേസികാ’’തിപി.

പന്നരസിന്ദ്രിയാ ന ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ. സത്തിന്ദ്രിയാ സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ, സിയാ ന ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ. പന്നരസിന്ദ്രിയാ ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ. സത്തിന്ദ്രിയാ സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ, സിയാ ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ. പന്നരസിന്ദ്രിയാ ന ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ. സത്തിന്ദ്രിയാ സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ, സിയാ ന ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ. പന്നരസിന്ദ്രിയാ ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ. സത്തിന്ദ്രിയാ സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ, സിയാ ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ.

നവിന്ദ്രിയാ അവിതക്കാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം സവിതക്കം. ദ്വാദസിന്ദ്രിയാ സിയാ സവിതക്കാ, സിയാ അവിതക്കാ. നവിന്ദ്രിയാ അവിചാരാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം സവിചാരം. ദ്വാദസിന്ദ്രിയാ സിയാ സവിചാരാ, സിയാ അവിചാരാ. ഏകാദസിന്ദ്രിയാ അപ്പീതികാ. ഏകാദസിന്ദ്രിയാ സിയാ സപ്പീതികാ, സിയാ അപ്പീതികാ. ഏകാദസിന്ദ്രിയാ ന പീതിസഹഗതാ. ഏകാദസിന്ദ്രിയാ സിയാ പീതിസഹഗതാ, സിയാ ന പീതിസഹഗതാ. ദ്വാദസിന്ദ്രിയാ ന സുഖസഹഗതാ. ദസിന്ദ്രിയാ സിയാ സുഖസഹഗതാ, സിയാ ന സുഖസഹഗതാ. ദ്വാദസിന്ദ്രിയാ ന ഉപേക്ഖാസഹഗതാ. ദസിന്ദ്രിയാ സിയാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ, സിയാ ന ഉപേക്ഖാസഹഗതാ.

ദസിന്ദ്രിയാ കാമാവചരാ. തീണിന്ദ്രിയാ ന കാമാവചരാ. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ കാമാവചരാ, സിയാ ന കാമാവചരാ. തേരസിന്ദ്രിയാ ന രൂപാവചരാ. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ രൂപാവചരാ, സിയാ ന രൂപാവചരാ. ചുദ്ദസിന്ദ്രിയാ ന അരൂപാവചരാ. അട്ഠിന്ദ്രിയാ സിയാ അരൂപാവചരാ, സിയാ ന അരൂപാവചരാ. ദസിന്ദ്രിയാ പരിയാപന്നാ. തീണിന്ദ്രിയാ അപരിയാപന്നാ. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ പരിയാപന്നാ, സിയാ അപരിയാപന്നാ. ഏകാദസിന്ദ്രിയാ അനിയ്യാനികാ. അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയം നിയ്യാനികം. ദസിന്ദ്രിയാ സിയാ നിയ്യാനികാ, സിയാ അനിയ്യാനികാ. ദസിന്ദ്രിയാ അനിയതാ. അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയം നിയതം. ഏകാദസിന്ദ്രിയാ സിയാ നിയതാ, സിയാ അനിയതാ. ദസിന്ദ്രിയാ സഉത്തരാ. തീണിന്ദ്രിയാ അനുത്തരാ. നവിന്ദ്രിയാ സിയാ സഉത്തരാ, സിയാ അനുത്തരാ. പന്നരസിന്ദ്രിയാ അരണാ. ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം സരണം. ഛ ഇന്ദ്രിയാ സിയാ സരണാ, സിയാ അരണാതി.

പഞ്ഹാപുച്ഛകം.

ഇന്ദ്രിയവിഭങ്ഗോ നിട്ഠിതോ.