൩. പഞ്ഹാപുച്ഛകം

അട്ഠാരസ ധാതുയോ – ചക്ഖുധാതു, രൂപധാതു, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണധാതു, സോതധാതു, സദ്ദധാതു, സോതവിഞ്ഞാണധാതു, ഘാനധാതു, ഗന്ധധാതു, ഘാനവിഞ്ഞാണധാതു, ജിവ്ഹാധാതു, രസധാതു, ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണധാതു, കായധാതു, ഫോട്ഠബ്ബധാതു, കായവിഞ്ഞാണധാതു, മനോധാതു, ധമ്മധാതു, മനോവിഞ്ഞാണധാതു.

൧൮൬. അട്ഠാരസന്നം ധാതൂനം കതി കുസലാ, കതി അകുസലാ, കതി അബ്യാകതാ…പേ… കതി സരണാ, കതി അരണാ?

൧. തികം

൧൮൭. സോളസ ധാതുയോ അബ്യാകതാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ കുസലാ, സിയാ അകുസലാ, സിയാ അബ്യാകതാ. ദസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ’’തിപി, ‘‘ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ’’തിപി, ‘‘അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ’’തിപി. പഞ്ച ധാതുയോ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ. കായവിഞ്ഞാണധാതു സിയാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ, സിയാ ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ. മനോവിഞ്ഞാണധാതു സിയാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ, സിയാ ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ, സിയാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ. ധമ്മധാതു സിയാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ, സിയാ ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ, സിയാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ’’തിപി, ‘‘ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ’’തിപി, ‘‘അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ’’തിപി.

ദസ ധാതുയോ നേവവിപാകനവിപാകധമ്മധമ്മാ. പഞ്ച ധാതുയോ വിപാകാ. മനോധാതു സിയാ വിപാകാ, സിയാ നേവവിപാകനവിപാകധമ്മധമ്മാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ വിപാകാ, സിയാ വിപാകധമ്മധമ്മാ, സിയാ നേവവിപാകനവിപാകധമ്മധമ്മാ.

ദസ ധാതുയോ ഉപാദിന്നുപാദാനിയാ. സദ്ദധാതു അനുപാദിന്നുപാദാനിയാ. പഞ്ച ധാതുയോ സിയാ ഉപാദിന്നുപാദാനിയാ, സിയാ അനുപാദിന്നുപാദാനിയാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ഉപാദിന്നുപാദാനിയാ, സിയാ അനുപാദിന്നുപാദാനിയാ, സിയാ അനുപാദിന്നഅനുപാദാനിയാ.

സോളസ ധാതുയോ അസംകിലിട്ഠസംകിലേസികാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ സംകിലിട്ഠസംകിലേസികാ, സിയാ അസംകിലിട്ഠസംകിലേസികാ, സിയാ അസംകിലിട്ഠഅസംകിലേസികാ. പന്നരസ ധാതുയോ അവിതക്കഅവിചാരാ. മനോധാതു സവിതക്കസവിചാരാ. മനോവിഞ്ഞാണധാതു സിയാ സവിതക്കസവിചാരാ, സിയാ അവിതക്കവിചാരമത്താ, സിയാ അവിതക്കഅവിചാരാ. ധമ്മധാതു സിയാ സവിതക്കസവിചാരാ, സിയാ അവിതക്കവിചാരമത്താ, സിയാ അവിതക്കഅവിചാരാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സവിതക്കസവിചാരാ’’തിപി, ‘‘അവിതക്കവിചാരമത്താ’’തിപി, ‘‘അവിതക്കഅവിചാരാ’’തിപി. ദസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പീതിസഹഗതാ’’തിപി, ‘‘സുഖസഹഗതാ’’തിപി, ‘‘ഉപേക്ഖാസഹഗതാ’’തിപി. പഞ്ച ധാതുയോ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ. കായവിഞ്ഞാണധാതു ന പീതിസഹഗതാ, സിയാ സുഖസഹഗതാ, ന ഉപേക്ഖാസഹഗതാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സുഖസഹഗതാ’’തി. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ പീതിസഹഗതാ, സിയാ സുഖസഹഗതാ, സിയാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പീതിസഹഗതാ’’തിപി, ‘‘സുഖസഹഗതാ’’തിപി, ‘‘ഉപേക്ഖാസഹഗതാ’’തിപി.

സോളസ ധാതുയോ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ, സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ, സിയാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ. സോളസ ധാതുയോ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ, സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ, സിയാ നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ. സോളസ ധാതുയോ നേവാചയഗാമിനാപചയഗാമിനോ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ആചയഗാമിനോ, സിയാ അപചയഗാമിനോ, സിയാ നേവാചയഗാമിനാപചയഗാമിനോ. സോളസ ധാതുയോ നേവസേക്ഖനാസേക്ഖാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ സേക്ഖാ, സിയാ അസേക്ഖാ, സിയാ നേവസേക്ഖനാസേക്ഖാ.

സോളസ ധാതുയോ പരിത്താ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ പരിത്താ, സിയാ മഹഗ്ഗതാ, സിയാ അപ്പമാണാ. ദസ ധാതുയോ അനാരമ്മണാ. ഛ ധാതുയോ പരിത്താരമ്മണാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ പരിത്താരമ്മണാ, സിയാ മഹഗ്ഗതാരമ്മണാ, സിയാ അപ്പമാണാരമ്മണാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പരിത്താരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘മഹഗ്ഗതാരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘അപ്പമാണാരമ്മണാ’’തിപി. സോളസ ധാതുയോ മജ്ഝിമാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ഹീനാ, സിയാ മജ്ഝിമാ, സിയാ പണീതാ. സോളസ ധാതുയോ അനിയതാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ മിച്ഛത്തനിയതാ, സിയാ സമ്മത്തനിയതാ, സിയാ അനിയതാ.

ദസ ധാതുയോ അനാരമ്മണാ. ഛ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘മഗ്ഗാരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘മഗ്ഗഹേതുകാ’’തിപി, ‘‘മഗ്ഗാധിപതിനോ’’തിപി. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ മഗ്ഗാരമ്മണാ, സിയാ മഗ്ഗഹേതുകാ, സിയാ മഗ്ഗാധിപതിനോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘മഗ്ഗാരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘മഗ്ഗഹേതുകാ’’തിപി, ‘‘മഗ്ഗാധിപതിനോ’’തിപി. ദസ ധാതുയോ സിയാ ഉപ്പന്നാ, സിയാ ഉപ്പാദിനോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘അനുപ്പന്നാ’’തി. സദ്ദധാതു സിയാ ഉപ്പന്നാ, സിയാ അനുപ്പന്നാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപ്പാദിനീ’’തി. ഛ ധാതുയോ സിയാ ഉപ്പന്നാ, സിയാ അനുപ്പന്നാ, സിയാ ഉപ്പാദിനോ. ധമ്മധാതു സിയാ ഉപ്പന്നാ, സിയാ അനുപ്പന്നാ, സിയാ ഉപ്പാദിനീ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപ്പന്നാ’’തിപി, ‘‘അനുപ്പന്നാ’’തിപി, ‘‘ഉപ്പാദിനീ’’തിപി.

സത്തരസ ധാതുയോ സിയാ അതീതാ, സിയാ അനാഗതാ, സിയാ പച്ചുപ്പന്നാ. ധമ്മധാതു സിയാ അതീതാ, സിയാ അനാഗതാ, സിയാ പച്ചുപ്പന്നാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘അതീതാ’’തിപി, ‘‘അനാഗതാ’’തിപി, ‘‘പച്ചുപ്പന്നാ’’തിപി. ദസ ധാതുയോ അനാരമ്മണാ. ഛ ധാതുയോ പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ അതീതാരമ്മണാ, സിയാ അനാഗതാരമ്മണാ, സിയാ പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘അതീതാരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘അനാഗതാരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാ’’തിപി; സിയാ അജ്ഝത്താ, സിയാ ബഹിദ്ധാ, സിയാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ.

ദസ ധാതുയോ അനാരമ്മണാ. ഛ ധാതുയോ സിയാ അജ്ഝത്താരമ്മണാ, സിയാ ബഹിദ്ധാരമ്മണാ, സിയാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ അജ്ഝത്താരമ്മണാ, സിയാ ബഹിദ്ധാരമ്മണാ, സിയാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘അജ്ഝത്താരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘ബഹിദ്ധാരമ്മണാ’’തിപി, ‘‘അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണാ’’തിപി. രൂപധാതു സനിദസ്സനസപ്പടിഘാ. നവ ധാതുയോ അനിദസ്സനഅപ്പടിഘാ. അട്ഠ ധാതുയോ അനിദസ്സനഅപ്പടിഘാ.

൨. ദുകം

൧൮൮. സത്തരസ ധാതുയോ ന ഹേതൂ. ധമ്മധാതു സിയാ ഹേതു, സിയാ ന ഹേതു. സോളസ ധാതുയോ അഹേതുകാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ സഹേതുകാ, സിയാ അഹേതുകാ. സോളസ ധാതുയോ അഹേതുകാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ സഹേതുകാ, സിയാ അഹേതുകാ. സോളസ ധാതുയോ ഹേതുവിപ്പയുത്താ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ഹേതുസമ്പയുത്താ, സിയാ ഹേതുവിപ്പയുത്താ. സോളസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഹേതു ചേവ സഹേതുകാ ചാ’’തിപി, ‘‘സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതൂ’’തിപി. മനോവിഞ്ഞാണധാതു ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഹേതു ചേവ സഹേതുകാ ചാ’’തി, സിയാ സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതു, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതൂ’’തി. ധമ്മധാതു സിയാ ഹേതു ചേവ സഹേതുകാ ച, സിയാ സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതു, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഹേതു ചേവ സഹേതുകാ ചാ’’തിപി, ‘‘സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതൂ’’തിപി. സോളസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഹേതൂ ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതൂ’’തിപി. മനോവിഞ്ഞാണധാതു ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഹേതു ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചാ’’തി, സിയാ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതു, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതൂ’’തി. ധമ്മധാതു സിയാ ഹേതു ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ച, സിയാ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതു, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഹേതു ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതൂ’’തിപി. സോളസ ധാതുയോ ന ഹേതുഅഹേതുകാ. മനോവിഞ്ഞാണധാതു സിയാ ന ഹേതുസഹേതുകാ, സിയാ ന ഹേതുഅഹേതുകാ. ധമ്മധാതു സിയാ ന ഹേതുസഹേതുകാ, സിയാ ന ഹേതുഅഹേതുകാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ന ഹേതുസഹേതുകാ’’തിപി, ‘‘ന ഹേതുഅഹേതുകാ’’തിപി.

സത്തരസ ധാതുയോ സപ്പച്ചയാ. ധമ്മധാതു സിയാ സപ്പച്ചയാ, സിയാ അപ്പച്ചയാ. സത്തരസ ധാതുയോ സങ്ഖതാ. ധമ്മധാതു സിയാ സങ്ഖതാ, സിയാ അസങ്ഖതാ. രൂപധാതു സനിദസ്സനാ. സത്തരസ ധാതുയോ അനിദസ്സനാ. ദസ ധാതുയോ സപ്പടിഘാ. അട്ഠ ധാതുയോ അപ്പടിഘാ. ദസ ധാതുയോ രൂപാ. സത്ത ധാതുയോ അരൂപാ. ധമ്മധാതു സിയാ രൂപാ, സിയാ അരൂപാ. സോളസ ധാതുയോ ലോകിയാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ലോകിയാ, സിയാ ലോകുത്തരാ; കേനചി വിഞ്ഞേയ്യാ, കേനചി ന വിഞ്ഞേയ്യാ.

സത്തരസ ധാതുയോ നോ ആസവാ. ധമ്മധാതു സിയാ ആസവാ, സിയാ നോ ആസവാ. സോളസ ധാതുയോ സാസവാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ സാസവാ, സിയാ അനാസവാ. സോളസ ധാതുയോ ആസവവിപ്പയുത്താ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ആസവസമ്പയുത്താ, സിയാ ആസവവിപ്പയുത്താ. സോളസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ആസവാ ചേവ സാസവാ ചാ’’തി, ‘‘സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവാ’’. മനോവിഞ്ഞാണധാതു ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ആസവോ ചേവ സാസവാ ചാ’’തി, സിയാ സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവോ’’തി. ധമ്മധാതു സിയാ ആസവോ ചേവ സാസവാ ച, സിയാ സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ആസവോ ചേവ സാസവാ ചാ’’തിപി, ‘‘സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവോ’’തിപി.

സോളസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ആസവാ ചേവ ആസവസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവാ’’തിപി. മനോവിഞ്ഞാണധാതു ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ആസവോ ചേവ ആസവസമ്പയുത്താ ചാ’’തി, സിയാ ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവോ’’തി. ധമ്മധാതു സിയാ ആസവോ ചേവ ആസവസമ്പയുത്താ ച, സിയാ ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ആസവോ ചേവ ആസവസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവോ’’തിപി. സോളസ ധാതുയോ ആസവവിപ്പയുത്തസാസവാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ആസവവിപ്പയുത്തസാസവാ, സിയാ ആസവവിപ്പയുത്തഅനാസവാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ആസവവിപ്പയുത്തസാസവാ’’തിപി, ‘‘ആസവവിപ്പയുത്തഅനാസവാ’’തിപി.

സത്തരസ ധാതുയോ നോ സംയോജനാ. ധമ്മധാതു സിയാ സംയോജനം, സിയാ നോ സംയോജനം. സോളസ ധാതുയോ സംയോജനിയാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ സംയോജനിയാ, സിയാ അസംയോജനിയാ. സോളസ ധാതുയോ സംയോജനവിപ്പയുത്താ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ സംയോജനസമ്പയുത്താ, സിയാ സംയോജനവിപ്പയുത്താ. സോളസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനാ ചേവ സംയോജനിയാ ചാ’’തി, സംയോജനിയാ ചേവ നോ ച സംയോജനാ. മനോവിഞ്ഞാണധാതു ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനഞ്ചേവ സംയോജനിയാ ചാ’’തി, സിയാ സംയോജനിയാ ചേവ നോ ച സംയോജനം, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനിയാ ചേവ നോ ച സംയോജന’’ന്തി. ധമ്മധാതു സിയാ സംയോജനഞ്ചേവ സംയോജനിയാ ച, സിയാ സംയോജനിയാ ചേവ നോ ച സംയോജനം, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനഞ്ചേവ സംയോജനിയാ ചാ’’തിപി, ‘‘സംയോജനിയാ ചേവ നോ ച സംയോജന’’ന്തിപി. സോളസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനാ ചേവ സംയോജനസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘സംയോജനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച സംയോജനാ’’തിപി. മനോവിഞ്ഞാണധാതു ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനഞ്ചേവ സംയോജനസമ്പയുത്താ ചാ’’തി, സിയാ സംയോജനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച സംയോജനം, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച സംയോജന’’ന്തി. ധമ്മധാതു സിയാ സംയോജനഞ്ചേവ സംയോജനസമ്പയുത്താ ച, സിയാ സംയോജനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച സംയോജനം, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനഞ്ചേവ സംയോജനസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘സംയോജനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച സംയോജന’’ന്തിപി. സോളസ ധാതുയോ സംയോജനവിപ്പയുത്തസംയോജനിയാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ സംയോജനവിപ്പയുത്തസംയോജനിയാ, സിയാ സംയോജനവിപ്പയുത്തഅസംയോജനിയാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംയോജനവിപ്പയുത്തസംയോജനിയാ’’തിപി, ‘‘സംയോജനവിപ്പയുത്തഅസംയോജനിയാ’’തിപി.

സത്തരസ ധാതുയോ നോ ഗന്ഥാ. ധമ്മധാതു സിയാ ഗന്ഥോ, സിയാ നോ ഗന്ഥോ. സോളസ ധാതുയോ ഗന്ഥനിയാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ഗന്ഥനിയാ, സിയാ അഗന്ഥനിയാ. സോളസ ധാതുയോ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ, സിയാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്താ. സോളസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥനിയാ ചാ’’തി, ഗന്ഥനിയാ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ. മനോവിഞ്ഞാണധാതു ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥോ ചേവ ഗന്ഥനിയാ ചാ’’തി, സിയാ ഗന്ഥനിയാ ചേവ നോ ച ഗന്ഥോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥനിയാ ചേവ നോ ച ഗന്ഥോ’’തി. ധമ്മധാതു സിയാ ഗന്ഥോ ചേവ ഗന്ഥനിയാ ച, സിയാ ഗന്ഥനിയാ ചേവ നോ ച ഗന്ഥോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥോ ചേവ ഗന്ഥനിയാ ചാ’’തിപി, ‘‘ഗന്ഥനിയാ ചേവ നോ ച ഗന്ഥോ’’തിപി. സോളസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥാ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഗന്ഥാ’’തിപി. മനോവിഞ്ഞാണധാതു ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥോ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചാ’’തി, സിയാ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഗന്ഥോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഗന്ഥോ’’തി. ധമ്മധാതു സിയാ ഗന്ഥോ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ച, സിയാ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഗന്ഥോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥോ ചേവ ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘ഗന്ഥസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഗന്ഥോ’’തിപി. സോളസ ധാതുയോ ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഗന്ഥനിയാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഗന്ഥനിയാ, സിയാ ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഅഗന്ഥനിയാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഗന്ഥനിയാ’’തിപി, ‘‘ഗന്ഥവിപ്പയുത്തഅഗന്ഥനിയാ’’തിപി.

സത്തരസ ധാതുയോ നോ ഓഘാ…പേ… നോ യോഗാ…പേ… നോ നീവരണാ. ധമ്മധാതു സിയാ നീവരണം, സിയാ നോ നീവരണം. സോളസ ധാതുയോ നീവരണിയാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ നീവരണിയാ, സിയാ അനീവരണിയാ. സോളസ ധാതുയോ നീവരണവിപ്പയുത്താ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ നീവരണസമ്പയുത്താ, സിയാ നീവരണവിപ്പയുത്താ. സോളസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണാ ചേവ നീവരണിയാ ചാ’’തി, നീവരണിയാ ചേവ നോ ച നീവരണാ. മനോവിഞ്ഞാണധാതു ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണഞ്ചേവ നീവരണിയാ ചാ’’തി, സിയാ നീവരണിയാ ചേവ നോ ച നീവരണം, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണിയാ ചേവ നോ ച നീവരണ’’ന്തി. ധമ്മധാതു സിയാ നീവരണഞ്ചേവ നീവരണിയാ ച, സിയാ നീവരണിയാ ചേവ നോ ച നീവരണം, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണഞ്ചേവ നീവരണിയാ ചാ’’തിപി, ‘‘നീവരണിയാ ചേവ നോ ച നീവരണ’’ന്തിപി. സോളസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണാ ചേവ നീവരണസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘നീവരണസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച നീവരണാ’’തിപി. മനോവിഞ്ഞാണധാതു ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണഞ്ചേവ നീവരണസമ്പയുത്താ ചാ’’തി, സിയാ നീവരണസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച നീവരണം, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച നീവരണ’’ന്തി. ധമ്മധാതു സിയാ നീവരണഞ്ചേവ നീവരണസമ്പയുത്താ ച, സിയാ നീവരണസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച നീവരണം, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണഞ്ചേവ നീവരണസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘നീവരണസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച നീവരണ’’ന്തിപി. സോളസ ധാതുയോ നീവരണവിപ്പയുത്തനീവരണിയാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ നീവരണവിപ്പയുത്തനീവരണിയാ, സിയാ നീവരണവിപ്പയുത്തഅനീവരണിയാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘നീവരണവിപ്പയുത്തനീവരണിയാ’’തിപി, ‘‘നീവരണവിപ്പയുത്തഅനീവരണിയാ’’തിപി.

സത്തരസ ധാതുയോ നോ പരാമാസാ. ധമ്മധാതു സിയാ പരാമാസോ, സിയാ നോ പരാമാസോ. സോളസ ധാതുയോ പരാമട്ഠാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ പരാമട്ഠാ, സിയാ അപരാമട്ഠാ. സോളസ ധാതുയോ പരാമാസവിപ്പയുത്താ. മനോവിഞ്ഞാണധാതു സിയാ പരാമാസസമ്പയുത്താ, സിയാ പരാമാസവിപ്പയുത്താ. ധമ്മധാതു സിയാ പരാമാസസമ്പയുത്താ, സിയാ പരാമാസവിപ്പയുത്താ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പരാമാസസമ്പയുത്താ’’തിപി, ‘‘പരാമാസവിപ്പയുത്താ’’തിപി. സോളസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പരാമാസാ ചേവ പരാമട്ഠാ ചാതി പരാമട്ഠാ ചേവ നോ ച പരാമാസാ’’. മനോവിഞ്ഞാണധാതു ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പരാമാസോ ചേവ പരാമട്ഠാ ചാ’’തി, സിയാ പരാമട്ഠാ ചേവ നോ ച പരാമാസോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പരാമട്ഠാ ചേവ നോ ച പരാമാസോ’’തി. ധമ്മധാതു സിയാ പരാമാസോ ചേവ പരാമട്ഠാ ച, സിയാ പരാമട്ഠാ ചേവ നോ ച പരാമാസോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പരാമാസോ ചേവ പരാമട്ഠാ ചാ’’തിപി, ‘‘പരാമട്ഠാ ചേവ നോ ച പരാമാസോ’’തിപി. സോളസ ധാതുയോ പരാമാസവിപ്പയുത്തപരാമട്ഠാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ പരാമാസവിപ്പയുത്തപരാമട്ഠാ, സിയാ പരാമാസവിപ്പയുത്തഅപരാമട്ഠാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘പരാമാസവിപ്പയുത്തപരാമട്ഠാ’’തിപി, ‘‘പരാമാസവിപ്പയുത്തഅപരാമട്ഠാ’’തിപി.

ദസ ധാതുയോ അനാരമ്മണാ. സത്ത ധാതുയോ സാരമ്മണാ. ധമ്മധാതു സിയാ സാരമ്മണാ, സിയാ അനാരമ്മണാ. സത്ത ധാതുയോ ചിത്താ. ഏകാദസ ധാതുയോ നോ ചിത്താ. സത്തരസ ധാതുയോ അചേതസികാ. ധമ്മധാതു സിയാ ചേതസികാ, സിയാ അചേതസികാ. ദസ ധാതുയോ ചിത്തവിപ്പയുത്താ. ധമ്മധാതു സിയാ ചിത്തസമ്പയുത്താ, സിയാ ചിത്തവിപ്പയുത്താ. സത്ത ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ചിത്തേന സമ്പയുത്താ’’തിപി, ‘‘ചിത്തേന വിപ്പയുത്താ’’തിപി. ദസ ധാതുയോ ചിത്തവിസംസട്ഠാ. ധമ്മധാതു സിയാ ചിത്തസംസട്ഠാ, സിയാ ചിത്തവിസംസട്ഠാ. സത്ത ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ചിത്തേന സംസട്ഠാ’’തിപി, ‘‘ചിത്തേന വിസംസട്ഠാ’’തിപി.

ദ്വാദസ ധാതുയോ നോ ചിത്തസമുട്ഠാനാ. ഛ ധാതുയോ സിയാ ചിത്തസമുട്ഠാനാ, സിയാ നോ ചിത്തസമുട്ഠാനാ. സത്തരസ ധാതുയോ നോ ചിത്തസഹഭുനോ. ധമ്മധാതു സിയാ ചിത്തസഹഭൂ, സിയാ നോ ചിത്തസഹഭൂ. സത്തരസ ധാതുയോ നോ ചിത്താനുപരിവത്തിനോ. ധമ്മധാതു സിയാ ചിത്താനുപരിവത്തീ, സിയാ നോ ചിത്താനുപരിവത്തീ. സത്തരസ ധാതുയോ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാ. ധമ്മധാതു സിയാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാ, സിയാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാ. സത്തരസ ധാതുയോ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനസഹഭുനോ. ധമ്മധാതു സിയാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനസഹഭൂ, സിയാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനസഹഭൂ. സത്തരസ ധാതുയോ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാനുപരിവത്തിനോ. ധമ്മധാതു സിയാ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാനുപരിവത്തീ, സിയാ നോ ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാനുപരിവത്തീ. ദ്വാദസ ധാതുയോ അജ്ഝത്തികാ. ഛ ധാതുയോ ബാഹിരാ.

നവ ധാതുയോ ഉപാദാ. അട്ഠ ധാതുയോ നോ ഉപാദാ. ധമ്മധാതു സിയാ ഉപാദാ, സിയാ നോ ഉപാദാ. ദസ ധാതുയോ ഉപാദിന്നാ. സദ്ദധാതു അനുപാദിന്നാ. സത്തധാതുയോ സിയാ ഉപാദിന്നാ, സിയാ അനുപാദിന്നാ. സത്തരസ ധാതുയോ നോ ഉപാദാനാ. ധമ്മധാതു സിയാ ഉപാദാനം, സിയാ നോ ഉപാദാനം. സോളസ ധാതുയോ ഉപാദാനിയാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ഉപാദാനിയാ, സിയാ അനുപാദാനിയാ. സോളസ ധാതുയോ ഉപാദാനവിപ്പയുത്താ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ, സിയാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്താ. സോളസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനാ ചേവ ഉപാദാനിയാ ചാ’’തി, ‘‘ഉപാദാനിയാ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാ’’. മനോവിഞ്ഞാണധാതു ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനഞ്ചേവ ഉപാദാനിയാ ചാ’’തി, സിയാ ഉപാദാനിയാ ചേവ നോ ച ഉപാദാനം, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനിയാ ചേവ നോ ച ഉപാദാന’’ന്തി. ധമ്മധാതു സിയാ ഉപാദാനഞ്ചേവ ഉപാദാനിയാ ച, സിയാ ഉപാദാനിയാ ചേവ നോ ച ഉപാദാനം, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനഞ്ചേവ ഉപാദാനിയാ ചാ’’തിപി, ‘‘ഉപാദാനിയാ ചേവ നോ ച ഉപാദാന’’ന്തിപി.

സോളസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനാ ചേവ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഉപാദാനാ’’തിപി. മനോവിഞ്ഞാണധാതു ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനഞ്ചേവ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചാ’’തി, സിയാ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഉപാദാനം, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഉപാദാന’’ന്തി. ധമ്മധാതു സിയാ ഉപാദാനഞ്ചേവ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ച, സിയാ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഉപാദാനം, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനഞ്ചേവ ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘ഉപാദാനസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ഉപാദാന’’ന്തിപി. സോളസ ധാതുയോ ഉപാദാനവിപ്പയുത്തഉപാദാനിയാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്തഉപാദാനിയാ, സിയാ ഉപാദാനവിപ്പയുത്തഅനുപാദാനിയാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘ഉപാദാനവിപ്പയുത്തഉപാദാനിയാ’’തിപി, ‘‘ഉപാദാനവിപ്പയുത്തഅനുപാദാനിയാ’’തിപി.

സത്തരസ ധാതുയോ നോ കിലേസാ. ധമ്മധാതു സിയാ കിലേസാ, സിയാ നോ കിലേസാ. സോളസ ധാതുയോ സംകിലേസികാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ സംകിലേസികാ, സിയാ അസംകിലേസികാ. സോളസ ധാതുയോ അസംകിലിട്ഠാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ സംകിലിട്ഠാ, സിയാ അസംകിലിട്ഠാ. സോളസ ധാതുയോ കിലേസവിപ്പയുത്താ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ കിലേസസമ്പയുത്താ, സിയാ കിലേസവിപ്പയുത്താ. സോളസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസാ ചേവ സംകിലേസികാ ചാ’’തി, സംകിലേസികാ ചേവ നോ ച കിലേസാ. മനോവിഞ്ഞാണധാതു ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസോ ചേവ സംകിലേസികാ ചാ’’തി, സിയാ സംകിലേസികാ ചേവ നോ ച കിലേസോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംകിലേസികാ ചേവ നോ ച കിലേസോ’’തി. ധമ്മധാതു സിയാ കിലേസോ ചേവ സംകിലേസികാ ച, സിയാ സംകിലേസികാ ചേവ നോ ച കിലേസോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസോ ചേവ സംകിലേസികാ ചാ’’തിപി, ‘‘സംകിലേസികാ ചേവ നോ ച കിലേസോ’’തിപി.

സോളസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസാ ചേവ സംകിലിട്ഠാ ചാ’’തിപി, ‘‘സംകിലിട്ഠാ ചേവ നോ ച കിലേസാ’’തിപി. മനോവിഞ്ഞാണധാതു ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസോ ചേവ സംകിലിട്ഠാ ചാ’’തി, സിയാ സംകിലിട്ഠാ ചേവ നോ ച കിലേസോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സംകിലിട്ഠാ ചേവ നോ ച കിലേസോ’’തി. ധമ്മധാതു സിയാ കിലേസോ ചേവ സംകിലിട്ഠാ ച, സിയാ സംകിലിട്ഠാ ചേവ നോ ച കിലേസോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസോ ചേവ സംകിലിട്ഠാ ചാ’’തിപി, ‘‘സംകിലിട്ഠാ ചേവ നോ ച കിലേസോ’’തിപി. സോളസ ധാതുയോ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസാ ചേവ കിലേസസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘കിലേസസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച കിലേസാ’’തിപി. മനോവിഞ്ഞാണധാതു ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസോ ചേവ കിലേസസമ്പയുത്താ ചാ’’തി, സിയാ കിലേസസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച കിലേസോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച കിലേസോ’’തി. ധമ്മധാതു സിയാ കിലേസോ ചേവ കിലേസസമ്പയുത്താ ച, സിയാ കിലേസസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച കിലേസോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസോ ചേവ കിലേസസമ്പയുത്താ ചാ’’തിപി, ‘‘കിലേസസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച കിലേസോ’’തിപി. സോളസ ധാതുയോ കിലേസവിപ്പയുത്തസംകിലേസികാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ കിലേസവിപ്പയുത്തസംകിലേസികാ, സിയാ കിലേസവിപ്പയുത്തഅസംകിലേസികാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘കിലേസവിപ്പയുത്തസംകിലേസികാ’’തിപി, ‘‘കിലേസവിപ്പയുത്തഅസംകിലേസികാ’’തിപി.

സോളസ ധാതുയോ ന ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ, സിയാ ന ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ. സോളസ ധാതുയോ ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ, സിയാ ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ. സോളസ ധാതുയോ ന ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ, സിയാ ന ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ. സോളസ ധാതുയോ ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ, സിയാ ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ.

പന്നരസ ധാതുയോ അവിതക്കാ. മനോധാതു സവിതക്കാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ സവിതക്കാ, സിയാ അവിതക്കാ. പന്നരസ ധാതുയോ അവിചാരാ. മനോധാതു സവിചാരാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ സവിചാരാ, സിയാ അവിചാരാ. സോളസ ധാതുയോ അപ്പീതികാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ സപ്പീതികാ, സിയാ അപ്പീതികാ. സോളസ ധാതുയോ ന പീതിസഹഗതാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ പീതിസഹഗതാ, സിയാ ന പീതിസഹഗതാ. പന്നരസ ധാതുയോ ന സുഖസഹഗതാ. തിസ്സോ ധാതുയോ സിയാ സുഖസഹഗതാ, സിയാ ന സുഖസഹഗതാ. ഏകാദസ ധാതുയോ ന ഉപേക്ഖാസഹഗതാ. പഞ്ച ധാതുയോ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ, സിയാ ന ഉപേക്ഖാസഹഗതാ.

സോളസ ധാതുയോ കാമാവചരാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ കാമാവചരാ, സിയാ ന കാമാവചരാ. സോളസ ധാതുയോ ന രൂപാവചരാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ രൂപാവചരാ, സിയാ ന രൂപാവചരാ. സോളസ ധാതുയോ ന അരൂപാവചരാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ അരൂപാവചരാ, സിയാ ന അരൂപാവചരാ. സോളസ ധാതുയോ പരിയാപന്നാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ പരിയാപന്നാ, സിയാ അപരിയാപന്നാ. സോളസ ധാതുയോ അനിയ്യാനികാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ നിയ്യാനികാ, സിയാ അനിയ്യാനികാ. സോളസ ധാതുയോ അനിയതാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ നിയതാ, സിയാ അനിയതാ. സോളസ ധാതുയോ സഉത്തരാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ സഉത്തരാ, സിയാ അനുത്തരാ. സോളസ ധാതുയോ അരണാ. ദ്വേ ധാതുയോ സിയാ സരണാ, സിയാ അരണാതി.

പഞ്ഹാപുച്ഛകം.

ധാതുവിഭങ്ഗോ നിട്ഠിതോ.