൧. മേത്താ

൬൪൩. കഥഞ്ച ഭിക്ഖു മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി? സേയ്യഥാപി നാമ ഏകം പുഗ്ഗലം പിയം മനാപം ദിസ്വാ മേത്തായേയ്യ, ഏവമേവ സബ്ബേ സത്തേ മേത്തായ ഫരതി.

തത്ഥ കതമാ മേത്താ? യാ സത്തേസു മേത്തി മേത്തായനാ മേത്തായിതത്തം മേത്താചേതോവിമുത്തി – അയം വുച്ചതി ‘‘മേത്താ’’.

തത്ഥ കതമം ചിത്തം? യം ചിത്തം മനോ മാനസം ഹദയം പണ്ഡരം മനോ മനായതനം മനിന്ദ്രിയം വിഞ്ഞാണം വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ തജ്ജാമനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ചിത്തം’’. ഇദം ചിത്തം ഇമായ മേത്തായ സഹഗതം ഹോതി സഹജാതം സംസട്ഠം സമ്പയുത്തം. തേന വുച്ചതി ‘‘മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ’’തി.

൬൪൪. ‘‘ഏകം ദിസ’’ന്തി പുരത്ഥിമം വാ ദിസം പച്ഛിമം വാ ദിസം ഉത്തരം വാ ദിസം ദക്ഖിണം വാ ദിസം ഉദ്ധം വാ അധോ വാ തിരിയം വാ വിദിസം വാ.

൬൪൫. ‘‘ഫരിത്വാ’’തി ഫരിത്വാ അധിമുച്ചിത്വാ.

൬൪൬. ‘‘വിഹരതീ’’തി ഇരിയതി വത്തതി പാലേതി യപേതി യാപേതി ചരതി വിഹരതി. തേന വുച്ചതി ‘‘വിഹരതീ’’തി.

൬൪൭. ‘‘തഥാ ദുതിയ’’ന്തി യഥേവ ഏകം ദിസം തഥാ ദുതിയം ദിസം തഥാ തതിയം ദിസം തഥാ ചതുത്ഥം ദിസം തഥാ ഉദ്ധം തഥാ അധോ തഥാ തിരിയം തഥാ വിദിസം.

൬൪൮. ‘‘സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോക’’ന്തി സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം അസേസം നിസ്സേസം. പരിയാദായവചനമേതം – ‘‘സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോക’’ന്തി.

൬൪൯. ‘‘മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ’’തി തത്ഥ കതമാ മേത്താ? യാ സത്തേസു മേത്തി മേത്തായനാ മേത്തായിതത്തം മേത്താചേതോവിമുത്തി – അയം വുച്ചതി ‘‘മേത്താ’’.

തത്ഥ കതമം ചിത്തം? യം ചിത്തം മനോ മാനസം…പേ… തജ്ജാമനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇദം വുച്ചതി ‘‘ചിത്തം’’. ഇദം ചിത്തം ഇമായ മേത്തായ സഹഗതം ഹോതി സഹജാതം സംസട്ഠം സമ്പയുത്തം. തേന വുച്ചതി ‘‘മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ’’തി.

൬൫൦. ‘‘വിപുലേനാ’’തി യം വിപുലം തം മഹഗ്ഗതം, യം മഹഗ്ഗതം തം അപ്പമാണം, യം അപ്പമാണം സോ അവേരോ, യോ അവേരോ സോ അബ്യാപജ്ജോ [അബ്യാപജ്ഝോ (സീ. സ്യാ.)].

൬൫൧. ‘‘ഫരിത്വാ’’തി ഫരിത്വാ അധിമുച്ചിത്വാ.

൬൫൨. ‘‘വിഹരതീ’’തി…പേ… തേന വുച്ചതി ‘‘വിഹരതീ’’തി.