൩. തികപുഗ്ഗലപഞ്ഞത്തി

൯൧. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ നിരാസോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ദുസ്സീലോ ഹോതി പാപധമ്മോ അസുചി സങ്കസ്സരസമാചാരോ പടിച്ഛന്നകമ്മന്തോ അസ്സമണോ സമണപടിഞ്ഞോ അബ്രഹ്മചാരീ ബ്രഹ്മചാരിപടിഞ്ഞോ അന്തോപൂതി അവസ്സുതോ കസമ്ബുജാതോ. സോ സുണാതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ കിര ഭിക്ഖു ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതീ’’തി. തസ്സ ന ഏവം ഹോതി – ‘‘കുദാസ്സു നാമാഹമ്പി ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സാമീ’’തി. അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘നിരാസോ’’.

൯൨. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ ആസംസോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സീലവാ ഹോതി കല്യാണധമ്മോ. സോ സുണാതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ കിര ഭിക്ഖു ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതീ’’തി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘കുദാസ്സു നാമാഹമ്പി ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സാമീ’’തി. അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘ആസംസോ’’.

൯൩. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ വിഗതാസോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ സുണാതി – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ കിര ഭിക്ഖു ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതീ’’തി. തസ്സ ന ഏവം ഹോതി – ‘‘കുദാസ്സു നാമാഹമ്പി ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സാമീ’’തി. തം കിസ്സ ഹേതു? യാ ഹിസ്സ പുബ്ബേ അവിമുത്തസ്സ വിമുത്താസാ, സാ പടിപ്പസ്സദ്ധാ. അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘വിഗതാസോ’’.

൯൪. തത്ഥ കതമേ തയോ ഗിലാനൂപമാ പുഗ്ഗലാ? തയോ ഗിലാനാ – ഇധേകച്ചോ ഗിലാനോ ലഭന്തോ വാ സപ്പായാനി ഭോജനാനി അലഭന്തോ വാ സപ്പായാനി ഭോജനാനി, ലഭന്തോ വാ സപ്പായാനി ഭേസജ്ജാനി അലഭന്തോ വാ സപ്പായാനി ഭേസജ്ജാനി, ലഭന്തോ വാ പതിരൂപം ഉപട്ഠാകം അലഭന്തോ വാ പതിരൂപം ഉപട്ഠാകം, നേവ വുട്ഠാതി തമ്ഹാ ആബാധാ. (൧)

ഇധ പനേകച്ചോ ഗിലാനോ ലഭന്തോ വാ സപ്പായാനി ഭോജനാനി അലഭന്തോ വാ സപ്പായാനി ഭോജനാനി, ലഭന്തോ വാ സപ്പായാനി ഭേസജ്ജാനി അലഭന്തോ വാ സപ്പായാനി ഭേസജ്ജാനി, ലഭന്തോ വാ പതിരൂപം ഉപട്ഠാകം അലഭന്തോ വാ പതിരൂപം ഉപട്ഠാകം, വുട്ഠാതി തമ്ഹാ ആബാധാ. (൨)

ഇധ പനേകച്ചോ ഗിലാനോ ലഭന്തോ സപ്പായാനി ഭോജനാനി നോ അലഭന്തോ, ലഭന്തോ സപ്പായാനി ഭേസജ്ജാനി നോ അലഭന്തോ, ലഭന്തോ പതിരൂപം ഉപട്ഠാകം നോ അലഭന്തോ, വുട്ഠാതി തമ്ഹാ ആബാധാ. (൩)

തത്ര യ്വായം ഗിലാനോ ലഭന്തോ സപ്പായാനി ഭോജനാനി നോ അലഭന്തോ, ലഭന്തോ സപ്പായാനി ഭേസജ്ജാനി നോ അലഭന്തോ, ലഭന്തോ പതിരൂപം ഉപട്ഠാകം നോ അലഭന്തോ, വുട്ഠാതി തമ്ഹാ ആബാധാ, ഇമം ഗിലാനം പടിച്ച ഭഗവതാ ഗിലാനഭത്തം അനുഞ്ഞാതം ഗിലാനഭേസജ്ജം അനുഞ്ഞാതം ഗിലാനുപട്ഠാകോ അനുഞ്ഞാതോ. ഇമഞ്ച പന ഗിലാനം പടിച്ച അഞ്ഞേപി ഗിലാനാ ഉപട്ഠാതബ്ബാ.

ഏവമേവം [ഏവമേവ (സീ.)] തയോ ഗിലാനൂപമാ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ തയോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ലഭന്തോ വാ തഥാഗതം ദസ്സനായ അലഭന്തോ വാ തഥാഗതം ദസ്സനായ, ലഭന്തോ വാ തഥാഗതപ്പവേദിതം ധമ്മവിനയം സവണായ അലഭന്തോ വാ തഥാഗതപ്പവേദിതം ധമ്മവിനയം സവണായ, നേവ ഓക്കമതി നിയാമം കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തം. (൧)

ഇധ പനേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ലഭന്തോ വാ തഥാഗതം ദസ്സനായ അലഭന്തോ വാ തഥാഗതം ദസ്സനായ, ലഭന്തോ വാ തഥാഗതപ്പവേദിതം ധമ്മവിനയം സവണായ അലഭന്തോ വാ തഥാഗതപ്പവേദിതം ധമ്മവിനയം സവണായ, ഓക്കമതി നിയാമം കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തം. (൨)

ഇധ പനേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ലഭന്തോ തഥാഗതം ദസ്സനായ നോ അലഭന്തോ, ലഭന്തോ തഥാഗതപ്പവേദിതം ധമ്മവിനയം സവണായ നോ അലഭന്തോ, ഓക്കമതി നിയാമം കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തം. (൩)

തത്ര യ്വായം പുഗ്ഗലോ ലഭന്തോ തഥാഗതം ദസ്സനായ നോ അലഭന്തോ, ലഭന്തോ തഥാഗതപ്പവേദിതം ധമ്മവിനയം സവണായ നോ അലഭന്തോ, ഓക്കമതി നിയാമം കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തം, ഇമം പുഗ്ഗലം പടിച്ച ഭഗവതാ ധമ്മദേസനാ അനുഞ്ഞാതാ, ഇമഞ്ച പുഗ്ഗലം പടിച്ച അഞ്ഞേസമ്പി ധമ്മോ ദേസേതബ്ബോ. ഇമേ തയോ ഗിലാനൂപമാ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം.

൯൫. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ കായസക്ഖീ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അട്ഠ വിമോക്ഖേ കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരതി, പഞ്ഞായ ചസ്സ ദിസ്വാ ഏകച്ചേ ആസവാ പരിക്ഖീണാ ഹോന്തി – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘കായസക്ഖീ’’.

൯൬. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ ദിട്ഠിപ്പത്തോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, തഥാഗതപ്പവേദിതാ ചസ്സ ധമ്മാ പഞ്ഞായ വോദിട്ഠാ ഹോന്തി വോചരിതാ, പഞ്ഞായ ചസ്സ ദിസ്വാ ഏകച്ചേ ആസവാ പരിക്ഖീണാ ഹോന്തി – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘ദിട്ഠിപ്പത്തോ’’.

൯൭. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ സദ്ധാവിമുത്തോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി…പേ… തഥാഗതപ്പവേദിതാ ചസ്സ ധമ്മാ പഞ്ഞായ വോദിട്ഠാ ഹോന്തി വോചരിതാ, പഞ്ഞായ ചസ്സ ദിസ്വാ ഏകച്ചേ ആസവാ പരിക്ഖീണാ ഹോന്തി, നോ ച ഖോ യഥാദിട്ഠിപ്പത്തസ്സ – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘സദ്ധാവിമുത്തോ’’.

൯൮. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ ഗൂഥഭാണീ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ മുസാവാദീ ഹോതി സഭഗ്ഗതോ വാ പരിസഗ്ഗതോ വാ ഞാതിമജ്ഝഗതോ വാ പൂഗമജ്ഝഗതോ വാ രാജകുലമജ്ഝഗതോ വാ അഭിനീതോ സക്ഖിപുട്ഠോ – ‘‘ഏഹമ്ഭോ [ഏഹി ഭോ (സ്യാ. ക.) മ. നി. ൧.൪൪൦; അ. നി. ൩.൨൮], പുരിസ, യം ജാനാസി തം വദേഹീ’’തി, സോ അജാനം വാ ആഹ – ‘‘ജാനാമീ’’തി, ജാനം വാ ആഹ – ‘‘ന ജാനാമീ’’തി, അപസ്സം വാ ആഹ – ‘‘പസ്സാമീ’’തി, പസ്സം വാ ആഹ – ‘‘ന പസ്സാമീ’’തി. ഇതി അത്തഹേതു വാ പരഹേതു വാ ആമിസകിഞ്ചിക്ഖഹേതു വാ സമ്പജാനമുസാ ഭാസിതാ ഹോതി – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘ഗൂഥഭാണീ’’.

൯൯. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ പുപ്ഫഭാണീ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ മുസാവാദം പഹായ മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി സഭഗ്ഗതോ വാ പരിസഗ്ഗതോ വാ ഞാതിമജ്ഝഗതോ വാ പൂഗമജ്ഝഗതോ വാ രാജകുലമജ്ഝഗതോ വാ അഭിനീതോ സക്ഖിപുട്ഠോ – ‘‘ഏഹമ്ഭോ, പുരിസ, യം ജാനാസി തം വദേഹീ’’തി, സോ അജാനം വാ ആഹ – ‘‘ന ജാനാമീ’’തി, ജാനം വാ ആഹ – ‘‘ജാനാമീ’’തി, അപസ്സം വാ ആഹ – ‘‘ന പസ്സാമീ’’തി, പസ്സം വാ ആഹ – ‘‘പസ്സാമീ’’തി. ഇതി അത്തഹേതു വാ പരഹേതു വാ ആമിസകിഞ്ചിക്ഖഹേതു വാ ന സമ്പജാനമുസാ ഭാസിതാ ഹോതി – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘പുപ്ഫഭാണീ’’.

൧൦൦. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ മധുഭാണീ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ യാ സാ വാചാ നേലാ കണ്ണസുഖാ പേമനിയാ ഹദയങ്ഗമാ പോരീ ബഹുജനകന്താ ബഹുജനമനാപാ, തഥാരൂപിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘മധുഭാണീ’’.

൧൦൧. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ അരുകൂപമചിത്തോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ കോധനോ ഹോതി ഉപായാസബഹുലോ, അപ്പമ്പി വുത്തോ സമാനോ അഭിസജ്ജതി കുപ്പതി ബ്യാപജ്ജതി പതിത്ഥീയതി [പതിട്ഠീയതി (സ്യാ. ക.) അ. നി. ൩.൨൫], കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി. സേയ്യഥാപി നാമ ദുട്ഠാരുകോ കട്ഠേന വാ കഠലായ [കഥലായ (ക.), കഥലേന (അട്ഠകഥാ) അ. നി. ൩.൨൫] വാ ഘട്ടിതോ ഭിയ്യോസോ മത്തായ ആസവം ദേതി [അസ്സവനോതി (സീ.)], ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ കോധനോ ഹോതി ഉപായാസബഹുലോ, അപ്പമ്പി വുത്തോ സമാനോ അഭിസജ്ജതി കുപ്പതി ബ്യാപജ്ജതി പതിത്ഥീയതി, കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘അരുകൂപമചിത്തോ’’.

൧൦൨. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ വിജ്ജൂപമചിത്തോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. സേയ്യഥാപി നാമ ചക്ഖുമാ പുരിസോ രത്തന്ധകാരതിമിസായ വിജ്ജന്തരികായ രൂപാനി പസ്സേയ്യ, ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘വിജ്ജൂപമചിത്തോ’’.

൧൦൩. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ വജിരൂപമചിത്തോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സേയ്യഥാപി നാമ വജിരസ്സ നത്ഥി കിഞ്ചി അഭേജ്ജം മണി വാ പാസാണോ വാ, ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘വജിരൂപമചിത്തോ’’.

൧൦൪. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ അന്ധോ? ഇധേകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ തഥാരൂപം ചക്ഖു ന ഹോതി യഥാരൂപേന ചക്ഖുനാ അനധിഗതം വാ ഭോഗം അധിഗച്ഛേയ്യ, അധിഗതം വാ ഭോഗം ഫാതിം കരേയ്യ; തഥാരൂപമ്പിസ്സ ചക്ഖു ന ഹോതി യഥാരൂപേന ചക്ഖുനാ കുസലാകുസലേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ, സാവജ്ജാനവജ്ജേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ, ഹീനപ്പണീതേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ, കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘അന്ധോ’’.

൧൦൫. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ ഏകചക്ഖു? ഇധേകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ തഥാരൂപം ചക്ഖു ഹോതി, യഥാരൂപേന ചക്ഖുനാ അനധിഗതം വാ ഭോഗം അധിഗച്ഛേയ്യ, അധിഗതം വാ ഭോഗം ഫാതിം കരേയ്യ; തഥാരൂപമ്പിസ്സ ചക്ഖു ന ഹോതി യഥാരൂപേന ചക്ഖുനാ കുസലാകുസലേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ, സാവജ്ജാനവജ്ജേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ, ഹീനപ്പണീതേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ, കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘ഏകചക്ഖു’’.

൧൦൬. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ ദ്വിചക്ഖു? ഇധേകച്ചസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ തഥാരൂപം ചക്ഖു ഹോതി യഥാരൂപേന ചക്ഖുനാ അനധിഗതം വാ ഭോഗം അധിഗച്ഛേയ്യ, അധിഗതം വാ ഭോഗം ഫാതിം കരേയ്യ; തഥാരൂപമ്പിസ്സ ചക്ഖു ഹോതി യഥാരൂപേന ചക്ഖുനാ കുസലാകുസലേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ, സാവജ്ജാനവജ്ജേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ, ഹീനപ്പണീതേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ, കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗേ ധമ്മേ ജാനേയ്യ – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘ദ്വിചക്ഖു’’.

൧൦൭. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ അവകുജ്ജപഞ്ഞോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ആരാമം ഗന്താ [ഗതോ (സീ.), ഗന്ത്വാ (സ്യാ.)] ഹോതി അഭിക്ഖണം ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ധമ്മസ്സവണായ [ധമ്മസ്സവനായ (സ്യാ.)]. തസ്സ ഭിക്ഖൂ ധമ്മം ദേസേന്തി ആദികല്യാണം മജ്ഝേകല്യാണം പരിയോസാനകല്യാണം സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം പകാസേന്തി. സോ തസ്മിം ആസനേ നിസിന്നോ തസ്സാ കഥായ നേവ ആദിം മനസി കരോതി, ന മജ്ഝം മനസി കരോതി, ന പരിയോസാനം മനസി കരോതി. വുട്ഠിതോപി തമ്ഹാ ആസനാ തസ്സാ കഥായ നേവ ആദിം മനസി കരോതി, ന മജ്ഝം മനസി കരോതി, ന പരിയോസാനം മനസി കരോതി. സേയ്യഥാപി നാമ കുമ്ഭോ നിക്കുജ്ജോ [നികുജ്ജോ (സ്യാ.) അ. നി. ൩.൩൦] തത്ര ഉദകം ആസിത്തം വിവട്ടതി, നോ സണ്ഠാതി; ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ആരാമം ഗന്താ ഹോതി അഭിക്ഖണം ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ധമ്മസ്സവണായ. തസ്സ ഭിക്ഖൂ ധമ്മം ദേസേന്തി ആദികല്യാണം മജ്ഝേകല്യാണം പരിയോസാനകല്യാണം സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം പകാസേന്തി. സോ തസ്മിം ആസനേ നിസിന്നോ തസ്സാ കഥായ നേവ ആദിം മനസി കരോതി, ന മജ്ഝം മനസി കരോതി, ന പരിയോസാനം മനസി കരോതി. വുട്ഠിതോപി തമ്ഹാ ആസനാ തസ്സാ കഥായ നേവ ആദിം മനസി കരോതി, ന മജ്ഝം മനസി കരോതി, ന പരിയോസാനം മനസി കരോതി – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘അവകുജ്ജപഞ്ഞോ’’.

൧൦൮. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ ഉച്ഛങ്ഗപഞ്ഞോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ആരാമം ഗന്താ ഹോതി അഭിക്ഖണം ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ധമ്മസ്സവണായ. തസ്സ ഭിക്ഖൂ ധമ്മം ദേസേന്തി ആദികല്യാണം മജ്ഝേകല്യാണം പരിയോസാനകല്യാണം സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം പകാസേന്തി. സോ തസ്മിം ആസനേ നിസിന്നോ തസ്സാ കഥായ ആദിമ്പി മനസി കരോതി, മജ്ഝമ്പി മനസി കരോതി, പരിയോസാനമ്പി മനസി കരോതി. വുട്ഠിതോ ച ഖോ തമ്ഹാ ആസനാ തസ്സാ കഥായ നേവ ആദിം മനസി കരോതി, ന മജ്ഝം മനസി കരോതി, ന പരിയോസാനം മനസി കരോതി. സേയ്യഥാപി നാമ പുരിസസ്സ ഉച്ഛങ്ഗേ നാനാഖജ്ജകാനി ആകിണ്ണാനി – തിലാ തണ്ഡുലാ [തിലതണ്ഡുലാ (ക.) അ. നി. ൩.൩൦] മോദകാ ബദരാ. സോ തമ്ഹാ ആസനാ വുട്ഠഹന്തോ സതിസമ്മോസാ പകിരേയ്യ. ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ആരാമം ഗന്താ ഹോതി അഭിക്ഖണം ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ധമ്മസ്സവണായ. തസ്സ ഭിക്ഖൂ ധമ്മം ദേസേന്തി ആദികല്യാണം മജ്ഝേകല്യാണം പരിയോസാനകല്യാണം സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം പകാസേന്തി. സോ തസ്മിം ആസനേ നിസിന്നോ തസ്സാ കഥായ ആദിമ്പി മനസി കരോതി, മജ്ഝമ്പി മനസി കരോതി, പരിയോസാനമ്പി മനസി കരോതി. വുട്ഠിതോ ച ഖോ തമ്ഹാ ആസനാ തസ്സാ കഥായ നേവ ആദിമ്പി മനസി കരോതി, ന മജ്ഝമ്പി മനസി കരോതി, ന പരിയോസാനമ്പി മനസി കരോതി – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘ഉച്ഛങ്ഗപഞ്ഞോ’’.

൧൦൯. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ പുഥുപഞ്ഞോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ആരാമം ഗന്താ ഹോതി അഭിക്ഖണം ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ധമ്മസ്സവണായ. തസ്സ ഭിക്ഖൂ ധമ്മം ദേസേന്തി ആദികല്യാണം മജ്ഝേകല്യാണം പരിയോസാനകല്യാണം സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം പകാസേന്തി. സോ തസ്മിം ആസനേ നിസിന്നോ തസ്സാ കഥായ ആദിമ്പി മനസി കരോതി, മജ്ഝമ്പി മനസി കരോതി, പരിയോസാനമ്പി മനസി കരോതി. വുട്ഠിതോപി തമ്ഹാ ആസനാ തസ്സാ കഥായ ആദിമ്പി മനസി കരോതി, മജ്ഝമ്പി മനസി കരോതി, പരിയോസാനമ്പി മനസി കരോതി. സേയ്യഥാപി നാമ കുമ്ഭോ ഉക്കുജ്ജോ തത്ര ഉദകം ആസിത്തം സണ്ഠാതി, നോ വിവട്ടതി; ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ആരാമം ഗന്താ ഹോന്തി അഭിക്ഖണം ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ധമ്മസ്സവണായ. തസ്സ ഭിക്ഖൂ ധമ്മം ദേസേന്തി ആദികല്യാണം മജ്ഝേകല്യാണം പരിയോസാനകല്യാണം സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം പകാസേന്തി. സോ തസ്മിം ആസനേ നിസിന്നോ തസ്സാ കഥായ ആദിമ്പി മനസി കരോതി, മജ്ഝമ്പി മനസി കരോതി, പരിയോസാനമ്പി മനസി കരോതി. വുട്ഠിതോപി തമ്ഹാ ആസനാ തസ്സാ കഥായ ആദിമ്പി മനസി കരോതി, മജ്ഝമ്പി മനസി കരോതി, പരിയോസാനമ്പി മനസി കരോതി – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘പുഥുപഞ്ഞോ’’.

൧൧൦. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ കാമേസു ച ഭവേസു ച അവീതരാഗോ? സോതാപന്നസകദാഗാമിനോ – ഇമേ വുച്ചന്തി പുഗ്ഗലാ ‘‘കാമേസു ച ഭവേസു ച അവീതരാഗാ’’.

൧൧൧. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ കാമേസു വീതരാഗോ, ഭവേസു അവീതരാഗോ? അനാഗാമീ – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘കാമേസു വീതരാഗോ, ഭവേസു അവീതരാഗോ’’.

൧൧൨. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ കാമേസു ച ഭവേസു ച വീതരാഗോ? അരഹാ – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘കാമേസു ച ഭവേസു ച വീതരാഗോ’’.

൧൧൩. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ പാസാണലേഖൂപമോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അഭിണ്ഹം കുജ്ഝതി. സോ ച ഖ്വസ്സ കോധോ ചിരം ദീഘരത്തം അനുസേതി. സേയ്യഥാപി നാമ പാസാണേ ലേഖാ ന ഖിപ്പം ലുജ്ജതി വാതേന വാ ഉദകേന വാ, ചിരട്ഠിതികാ ഹോതി; ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അഭിണ്ഹം കുജ്ഝതി. സോ ച ഖ്വസ്സ കോധോ ചിരം ദീഘരത്തം അനുസേതി – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘പാസാണലേഖൂപമോ’’.

൧൧൪. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ പഥവിലേഖൂപമോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അഭിണ്ഹം കുജ്ഝതി. സോ ച ഖ്വസ്സ കോധോ ന ചിരം ദീഘരത്തം അനുസേതി. സേയ്യഥാപി നാമ പഥവിയാ [പഠവിയാ (സീ. സ്യാ.)] ലേഖാ ഖിപ്പം ലുജ്ജതി വാതേന വാ ഉദകേന വാ, ന ചിരട്ഠിതികാ ഹോതി; ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അഭിണ്ഹം കുജ്ഝതി. സോ ച ഖ്വസ്സ കോധോ ന ചിരം ദീഘരത്തം അനുസേതി – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘പഥവിലേഖൂപമോ’’.

൧൧൫. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ ഉദകലേഖൂപമോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ആഗാള്ഹേനപി വുച്ചമാനോ ഫരുസേനപി വുച്ചമാനോ അമനാപേനപി വുച്ചമാനോ സംസന്ദതിമേവ [… ചേവ (സ്യാ.) അ. നി. ൩.൧൩൩] സന്ധിയതിമേവ [… ചേവ (സ്യാ.) അ. നി. ൩.൧൩൩] സമ്മോദതിമേവ [… ചേവ (സ്യാ.) അ. നി. ൩.൧൩൩]. സേയ്യഥാപി നാമ ഉദകേ ലേഖാ ഖിപ്പം ലുജ്ജതി, ന ചിരട്ഠിതികാ ഹോതി; ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ആഗാള്ഹേനപി വുച്ചമാനോ ഫരുസേനപി വുച്ചമാനോ അമനാപേനപി വുച്ചമാനോ സംസന്ദതിമേവ സന്ധിയതിമേവ സമ്മോദതിമേവ – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘ഉദകലേഖൂപമോ’’.

൧൧൬. തത്ഥ കതമേ തയോ പോത്ഥകൂപമാ പുഗ്ഗലാ? തയോ പോത്ഥകാ – നവോപി പോത്ഥകോ ദുബ്ബണ്ണോ ചേവ ഹോതി ദുക്ഖസമ്ഫസ്സോ ച അപ്പഗ്ഘോ ച, മജ്ഝിമോപി പോത്ഥകോ ദുബ്ബണ്ണോ ചേവ ഹോതി ദുക്ഖസമ്ഫസ്സോ ച അപ്പഗ്ഘോ ച, ജിണ്ണോപി പോത്ഥകോ ദുബ്ബണ്ണോ ചേവ ഹോതി ദുക്ഖസമ്ഫസ്സോ ച അപ്പഗ്ഘോ ച. ജിണ്ണമ്പി പോത്ഥകം ഉക്ഖലിപരിമജ്ജനം വാ കരോന്തി സങ്കാരകൂടേ വാ നം ഛഡ്ഡേന്തി. ഏവമേവം തയോമേ പോത്ഥകൂപമാ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ഭിക്ഖൂസു. കതമേ തയോ? നവോ ചേപി ഭിക്ഖു ഹോതി ദുസ്സീലോ പാപധമ്മോ, ഇദമസ്സ ദുബ്ബണ്ണതായ. സേയ്യഥാപി സോ പോത്ഥകോ ദുബ്ബണ്ണോ, തഥൂപമോ അയം പുഗ്ഗലോ. യേ ഖോ പനസ്സ സേവന്തി ഭജന്തി പയിരുപാസന്തി ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജന്തി, തേസം തം ഹോതി ദീഘരത്തം അഹിതായ ദുക്ഖായ. ഇദമസ്സ ദുക്ഖസമ്ഫസ്സതായ. സേയ്യഥാപി സോ പോത്ഥകോ ദുക്ഖസമ്ഫസ്സോ, തഥൂപമോ അയം പുഗ്ഗലോ. യേസം ഖോ പന സോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം, തേസം തം ന മഹപ്ഫലം ഹോതി ന മഹാനിസംസം. ഇദമസ്സ അപ്പഗ്ഘതായ. സേയ്യഥാപി സോ പോത്ഥകോ അപ്പഗ്ഘോ, തഥൂപമോ അയം പുഗ്ഗലോ.

മജ്ഝിമോ ചേപി ഭിക്ഖു ഹോതി…പേ… ഥേരോ ചേപി ഭിക്ഖു ഹോതി ദുസ്സീലോ പാപധമ്മോ, ഇദമസ്സ ദുബ്ബണ്ണതായ. സേയ്യഥാപി സോ പോത്ഥകോ ദുബ്ബണ്ണോ, തഥൂപമോ അയം പുഗ്ഗലോ. യേ ഖോ പനസ്സ സേവന്തി ഭജന്തി പയിരുപാസന്തി ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജന്തി, തേസം തം ഹോതി ദീഘരത്തം അഹിതായ ദുക്ഖായ. ഇദമസ്സ ദുക്ഖസമ്ഫസ്സതായ. സേയ്യഥാപി സോ പോത്ഥകോ ദുക്ഖസമ്ഫസ്സോ, തഥൂപമോ അയം പുഗ്ഗലോ. യേസം ഖോ പന സോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം, തേസം തം ന മഹപ്ഫലം ഹോതി ന മഹാനിസംസം. ഇദമസ്സ അപ്പഗ്ഘതായ. സേയ്യഥാപി സോ പോത്ഥകോ അപ്പഗ്ഘോ, തഥൂപമോ അയം പുഗ്ഗലോ.

ഏവരൂപോ ചേ ഥേരോ ഭിക്ഖു സങ്ഘമജ്ഝേ ഭണതി. തമേനം ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘കിം നു ഖോ തുയ്ഹം ബാലസ്സ അബ്യത്തസ്സ ഭണിതേന, ത്വമ്പി നാമ ഭണിതബ്ബം മഞ്ഞസീ’’തി! സോ കുപിതോ അനത്തമനോ തഥാരൂപിം വാചം നിച്ഛാരേതി യഥാരൂപായ വാചായ സങ്ഘോ തം ഉക്ഖിപതി, സങ്കാരകൂടേവ നം പോത്ഥകം. ഇമേ തയോ പോത്ഥകൂപമാ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ഭിക്ഖൂസു.

൧൧൭. തത്ഥ കതമേ തയോ കാസികവത്ഥൂപമാ പുഗ്ഗലാ? തീണി കാസികവത്ഥാനി – നവമ്പി കാസികവത്ഥം വണ്ണവന്തഞ്ചേവ ഹോതി സുഖസമ്ഫസ്സഞ്ച മഹഗ്ഘഞ്ച, മജ്ഝിമമ്പി കാസികവത്ഥം വണ്ണവന്തഞ്ചേവ ഹോതി സുഖസമ്ഫസ്സഞ്ച മഹഗ്ഘഞ്ച, ജിണ്ണമ്പി കാസികവത്ഥം വണ്ണവന്തഞ്ചേവ ഹോതി സുഖസമ്ഫസ്സഞ്ച മഹഗ്ഘഞ്ച. ജിണ്ണമ്പി കാസികവത്ഥം രതനപലിവേഠനം വാ കരോന്തി ഗന്ധകരണ്ഡകേ വാ നം നിക്ഖിപന്തി.

ഏവമേവം തയോമേ കാസികവത്ഥൂപമാ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ഭിക്ഖൂസു. കതമേ തയോ? നവോ ചേപി ഭിക്ഖു ഹോതി സീലവാ കല്യാണധമ്മോ, ഇദമസ്സ സുവണ്ണതായ. സേയ്യഥാപി തം കാസികവത്ഥം വണ്ണവന്തം, തഥൂപമോ അയം പുഗ്ഗലോ. യേ ഖോ പനസ്സ സേവന്തി ഭജന്തി പയിരുപാസന്തി ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജന്തി, തേസം തം ഹോതി ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. ഇദമസ്സ സുഖസമ്ഫസ്സതായ. സേയ്യഥാപി തം കാസികവത്ഥം സുഖസമ്ഫസ്സം, തഥൂപമോ അയം പുഗ്ഗലോ. യേസം ഖോ പന സോ [യേസം ഖോ പന (സബ്ബത്ഥ) അ. നി. ൩.൧൦൦] പടിഗ്ഗണ്ഹാതി [പതിഗണ്ഹാതി (സീ.) രൂപസിദ്ധിടീകായ പന സമേതി] ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം, തേസം തം മഹപ്ഫലം ഹോതി മഹാനിസംസം. ഇദമസ്സ മഹഗ്ഘതായ. സേയ്യഥാപി തം കാസികവത്ഥം മഹഗ്ഘം, തഥൂപമോ അയം പുഗ്ഗലോ.

മജ്ഝിമോ ചേപി ഭിക്ഖു…പേ… ഥേരോ ചേപി ഭിക്ഖു ഹോതി സീലവാ കല്യാണധമ്മോ, ഇദമസ്സ സുവണ്ണതായ. സേയ്യഥാപി തം കാസികവത്ഥം വണ്ണവന്തം, തഥൂപമോ അയം പുഗ്ഗലോ. യേ ഖോ പനസ്സ സേവന്തി ഭജന്തി പയിരുപാസന്തി ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജന്തി, തേസം തം ഹോതി ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. ഇദമസ്സ സുഖസമ്ഫസ്സതായ. സേയ്യഥാപി തം കാസികവത്ഥം സുഖസമ്ഫസ്സം, തഥൂപമോ അയം പുഗ്ഗലോ. യേസം ഖോ പന സോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം, തേസം തം മഹപ്ഫലം ഹോതി മഹാനിസംസം. ഇദമസ്സ മഹഗ്ഘതായ. സേയ്യഥാപി തം കാസികവത്ഥം മഹഗ്ഘം, തഥൂപമോ അയം പുഗ്ഗലോ.

ഏവരൂപോ ചേ ഥേരോ ഭിക്ഖു സങ്ഘമജ്ഝേ ഭണതി, തമേനം ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘അപ്പസദ്ദാ ആയസ്മന്തോ ഹോഥ, ഥേരോ ഭിക്ഖു ധമ്മഞ്ച വിനയഞ്ച ഭണതീ’’തി. തസ്സ തം വചനം ആധേയ്യം ഗച്ഛതി, ഗന്ധകരണ്ഡകേവ നം കാസികവത്ഥം. ഇമേ തയോ കാസികവത്ഥൂപമാ പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ഭിക്ഖൂസു.

൧൧൮. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ സുപ്പമേയ്യോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഉദ്ധതോ ഹോതി ഉന്നളോ ചപലോ മുഖരോ വികിണ്ണവാചോ മുട്ഠസ്സതി അസമ്പജാനോ അസമാഹിതോ വിബ്ഭന്തചിത്തോ പാകടിന്ദ്രിയോ – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘സുപ്പമേയ്യോ’’.

൧൧൯. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ ദുപ്പമേയ്യോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അനുദ്ധതോ ഹോതി അനുന്നളോ അചപലോ അമുഖരോ അവികിണ്ണവാചോ ഉപട്ഠിതസ്സതി സമ്പജാനോ സമാഹിതോ ഏകഗ്ഗചിത്തോ സംവുതിന്ദ്രിയോ – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘ദുപ്പമേയ്യോ’’.

൧൨൦. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ അപ്പമേയ്യോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ ‘‘അപ്പമേയ്യോ’’.

൧൨൧. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ ന സേവിതബ്ബോ ന ഭജിതബ്ബോ ന പയിരുപാസിതബ്ബോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഹീനോ ഹോതി സീലേന സമാധിനാ പഞ്ഞായ. ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ ന സേവിതബ്ബോ ന ഭജിതബ്ബോ ന പയിരുപാസിതബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര അനുദ്ദയാ അഞ്ഞത്ര അനുകമ്പാ.

൧൨൨. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ സേവിതബ്ബോ ഭജിതബ്ബോ പയിരുപാസിതബ്ബോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സദിസോ ഹോതി സീലേന സമാധിനാ പഞ്ഞായ. ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ സേവിതബ്ബോ ഭജിതബ്ബോ പയിരുപാസിതബ്ബോ. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘‘സീലസാമഞ്ഞഗതാനം സതം സീലകഥാ ച നോ ഭവിസ്സതി, സാ ച നോ ഫാസു ഭവിസ്സതി, സാ ച നോ പവത്തിനീ ഭവിസ്സതി; സമാധിസാമഞ്ഞഗതാനം സതം സമാധികഥാ ച നോ ഭവിസ്സതി, സാ ച നോ ഫാസു ഭവിസ്സതി, സാ ച നോ പവത്തിനീ [പവത്തനീ (സീ.) അ. നി. ൩.൨൬] ഭവിസ്സതി; പഞ്ഞാസാമഞ്ഞഗതാനം സതം പഞ്ഞാകഥാ ച നോ ഭവിസ്സതി, സാ ച നോ ഫാസു ഭവിസ്സതി, സാ ച നോ പവത്തിനീ ഭവിസ്സതീ’’തി. തസ്മാ ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ സേവിതബ്ബോ ഭജിതബ്ബോ പയിരുപാസിതബ്ബോ.

൧൨൩. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ സേവിതബ്ബോ ഭജിതബ്ബോ പയിരുപാസിതബ്ബോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അധികോ ഹോതി സീലേന സമാധിനാ പഞ്ഞായ. ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ സേവിതബ്ബോ ഭജിതബ്ബോ പയിരുപാസിതബ്ബോ. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘‘അപരിപൂരം വാ സീലക്ഖന്ധം പരിപൂരേസ്സാമി, പരിപൂരം വാ സീലക്ഖന്ധം തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഞായ അനുഗ്ഗഹേസ്സാമി; അപരിപൂരം വാ സമാധിക്ഖന്ധം പരിപൂരേസ്സാമി, പരിപൂരം വാ സമാധിക്ഖന്ധം തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഞായ അനുഗ്ഗഹേസ്സാമി; അപരിപൂരം വാ പഞ്ഞാക്ഖന്ധം പരിപൂരേസ്സാമി, പരിപൂരം വാ പഞ്ഞാക്ഖന്ധം തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഞായ അനുഗ്ഗഹേസ്സാമീ’’തി. തസ്മാ ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ സേവിതബ്ബോ ഭജിതബ്ബോ പയിരുപാസിതബ്ബോ.

൧൨൪. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ ജിഗുച്ഛിതബ്ബോ ന സേവിതബ്ബോ ന ഭജിതബ്ബോ ന പയിരുപാസിതബ്ബോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ദുസ്സീലോ ഹോതി പാപധമ്മോ അസുചി സങ്കസ്സരസമാചാരോ പടിച്ഛന്നകമ്മന്തോ അസ്സമണോ സമണപടിഞ്ഞോ അബ്രഹ്മചാരീ ബ്രഹ്മചാരിപടിഞ്ഞോ അന്തോപൂതി അവസ്സുതോ കസമ്ബുജാതോ. ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ ജിഗുച്ഛിതബ്ബോ ന സേവിതബ്ബോ ന ഭജിതബ്ബോ ന പയിരുപാസിതബ്ബോ. തം കിസ്സ ഹേതു? കിഞ്ചാപി ഏവരൂപസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ന ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതി, അഥ ഖോ നം പാപകോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി – ‘‘പാപമിത്തോ പുരിസപുഗ്ഗലോ പാപസഹായോ പാപസമ്പവങ്കോ’’തി. സേയ്യഥാപി നാമ അഹി ഗൂഥഗതോ കിഞ്ചാപി ന ഡംസതി, അഥ ഖോ നം മക്ഖേതി; ഏവമേവം കിഞ്ചാപി ഏവരൂപസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ന ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതി, അഥ ഖോ നം പാപകോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി – ‘‘പാപമിത്തോ പുരിസപുഗ്ഗലോ പാപസഹായോ പാപസമ്പവങ്കോ’’തി! തസ്മാ ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ ജിഗുച്ഛിതബ്ബോ ന സേവിതബ്ബോ ന ഭജിതബ്ബോ ന പയിരുപാസിതബ്ബോ.

൧൨൫. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ അജ്ഝുപേക്ഖിതബ്ബോ ന സേവിതബ്ബോ ന ഭജിതബ്ബോ ന പയിരുപാസിതബ്ബോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ കോധനോ ഹോതി ഉപായാസബഹുലോ, അപ്പമ്പി വുത്തോ സമാനോ അഭിസജ്ജതി കുപ്പതി ബ്യാപജ്ജതി പതിത്ഥീയതി, കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി. സേയ്യഥാപി നാമ ദുട്ഠാരുകോ കട്ഠേന വാ കഠലായ വാ ഘട്ടിതോ ഭിയ്യോസോ മത്തായ ആസവം ദേതി, ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ കോധനോ ഹോതി ഉപായാസബഹുലോ, അപ്പമ്പി വുത്തോ സമാനോ അഭിസജ്ജതി കുപ്പതി ബ്യാപജ്ജതി പതിത്ഥീയതി, കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി. സേയ്യഥാപി നാമ തിന്ദുകാലാതം കട്ഠേന വാ കഠലായ വാ ഘട്ടിതം ഭിയ്യോസോ മത്തായ ചിച്ചിടായതി ചിടിചിടായതി, ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ കോധനോ ഹോതി ഉപായാസബഹുലോ, അപ്പമ്പി വുത്തോ സമാനോ അഭിസജ്ജതി കുപ്പതി ബ്യാപജ്ജതി പതിത്ഥീയതി, കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി. സേയ്യഥാപി നാമ ഗൂഥകൂപോ കട്ഠേന വാ കഠലായ വാ ഘട്ടിതോ ഭിയ്യോസോ മത്തായ ദുഗ്ഗന്ധോ ഹോതി, ഏവമേവം ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ കോധനോ ഹോതി ഉപായാസബഹുലോ, അപ്പമ്പി വുത്തോ സമാനോ അഭിസജ്ജതി കുപ്പതി ബ്യാപജ്ജതി പതിത്ഥീയതി, കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി; ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ അജ്ഝുപേക്ഖിതബ്ബോ ന സേവിതബ്ബോ ന ഭജിതബ്ബോ ന പയിരുപാസിതബ്ബോ. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘‘അക്കോസേയ്യപി മം പരിഭാസേയ്യപി മം അനത്ഥമ്പി മേ കരേയ്യാ’’തി! തസ്മാ ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ അജ്ഝുപേക്ഖിതബ്ബോ ന സേവിതബ്ബോ ന ഭജിതബ്ബോ ന പയിരുപാസിതബ്ബോ.

൧൨൬. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ സേവിതബ്ബോ ഭജിതബ്ബോ പയിരുപാസിതബ്ബോ? ഇധേകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സീലവാ ഹോതി കല്യാണധമ്മോ – ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ സേവിതബ്ബോ ഭജിതബ്ബോ പയിരുപാസിതബ്ബോ. തം കിസ്സ ഹേതു? കിഞ്ചാപി ഏവരൂപസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ന ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതി, അഥ ഖോ നം കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി – ‘‘കല്യാണമിത്തോ പുരിസപുഗ്ഗലോ കല്യാണസഹായോ കല്യാണസമ്പവങ്കോ’’തി! തസ്മാ ഏവരൂപോ പുഗ്ഗലോ സേവിതബ്ബോ ഭജിതബ്ബോ പയിരുപാസിതബ്ബോ.

൧൨൭. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ സീലേസു പരിപൂരകാരീ, സമാധിസ്മിം മത്തസോ കാരീ, പഞ്ഞായ മത്തസോ കാരീ? സോതാപന്നസകദാഗാമിനോ – ഇമേ വുച്ചന്തി പുഗ്ഗലാ സീലേസു പരിപൂരകാരിനോ, സമാധിസ്മിം മത്തസോ കാരിനോ, പഞ്ഞായ മത്തസോ കാരിനോ.

൧൨൮. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ സീലേസു ച പരിപൂരകാരീ, സമാധിസ്മിഞ്ച പരിപൂരകാരീ, പഞ്ഞായ മത്തസോ കാരീ? അനാഗാമീ – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ സീലേസു ച പരിപൂരകാരീ, സമാധിസ്മിഞ്ച പരിപൂരകാരീ, പഞ്ഞായ മത്തസോ കാരീ.

൧൨൯. കതമോ ച പുഗ്ഗലോ സീലേസു ച പരിപൂരകാരീ, സമാധിസ്മിഞ്ച പരിപൂരകാരീ, പഞ്ഞായ ച പരിപൂരകാരീ? അരഹാ – അയം വുച്ചതി പുഗ്ഗലോ സീലേസു ച പരിപൂരകാരീ, സമാധിസ്മിഞ്ച പരിപൂരകാരീ, പഞ്ഞായ ച പരിപൂരകാരീ.

൧൩൦. തത്ഥ കതമേ തയോ സത്ഥാരോ? ഇധേകച്ചോ സത്ഥാ കാമാനം പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി [പഞ്ഞാപേതി (സീ. സ്യാ.)], ന രൂപാനം പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി, ന വേദനാനം പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി. ഇധ പനേകച്ചോ സത്ഥാ കാമാനഞ്ച പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി, രൂപാനഞ്ച പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി, ന വേദനാനം പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി. ഇധ പനേകച്ചോ സത്ഥാ കാമാനഞ്ച പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി, രൂപാനഞ്ച പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി, വേദനാനഞ്ച പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി.

തത്ര യ്വായം സത്ഥാ കാമാനം പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി, ന രൂപാനം പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി, ന വേദനാനം പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി, രൂപാവചരസമാപത്തിയാ ലാഭീ സത്ഥാ തേന ദട്ഠബ്ബോ. തത്ര യ്വായം സത്ഥാ കാമാനഞ്ച പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി, രൂപാനഞ്ച പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി, ന വേദനാനം പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി, അരൂപാവചരസമാപത്തിയാ ലാഭീ സത്ഥാ തേന ദട്ഠബ്ബോ. തത്ര യ്വായം സത്ഥാ കാമാനഞ്ച പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി, രൂപാനഞ്ച പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി, വേദനാനഞ്ച പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേതി, സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ സത്ഥാ തേന ദട്ഠബ്ബോ. ഇമേ തയോ സത്ഥാരോ.

൧൩൧. തത്ഥ കതമേ അപരേപി തയോ സത്ഥാരോ? ഇധേകച്ചോ സത്ഥാ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അത്താനം സച്ചതോ ഥേതതോ പഞ്ഞപേതി, അഭിസമ്പരായഞ്ച അത്താനം സച്ചതോ ഥേതതോ പഞ്ഞപേതി. ഇധ പനേകച്ചോ സത്ഥാ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അത്താനം സച്ചതോ ഥേതതോ പഞ്ഞപേതി, നോ ച ഖോ അഭിസമ്പരായം അത്താനം സച്ചതോ ഥേതതോ പഞ്ഞപേതി. ഇധ പനേകച്ചോ സത്ഥാ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അത്താനം സച്ചതോ ഥേതതോ ന പഞ്ഞപേതി, അഭിസമ്പരായഞ്ച അത്താനം സച്ചതോ ഥേതതോ ന പഞ്ഞപേതി.

തത്ര യ്വായം സത്ഥാ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അത്താനം സച്ചതോ ഥേതതോ പഞ്ഞപേതി, അഭിസമ്പരായഞ്ച അത്താനം സച്ചതോ ഥേതതോ പഞ്ഞപേതി, സസ്സതവാദോ സത്ഥാ തേന ദട്ഠബ്ബോ. തത്ര യ്വായം സത്ഥാ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അത്താനം സച്ചതോ ഥേതതോ പഞ്ഞപേതി, നോ ച ഖോ അഭിസമ്പരായം അത്താനം സച്ചതോ ഥേതതോ പഞ്ഞപേതി, ഉച്ഛേദവാദോ സത്ഥാ തേന ദട്ഠബ്ബോ. തത്ര യ്വായം സത്ഥാ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ അത്താനം സച്ചതോ ഥേതതോ ന പഞ്ഞപേതി, അഭിസമ്പരായഞ്ച അത്താനം സച്ചതോ ഥേതതോ ന പഞ്ഞപേതി, സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ സത്ഥാ തേന ദട്ഠബ്ബോ. ഇമേ അപരേപി തയോ സത്ഥാരോ.

തികനിദ്ദേസോ.