൧. വിഭങ്ഗവാരോ

ഹേതുപച്ചയോ

൩൩൦. നിയതോ ധമ്മോ നിയതസ്സ ധമ്മസ്സ ഹേതുപച്ചയേന പച്ചയോ… ചത്താരി (നിയ്യാനികദുകസദിസാ നിന്നാനാകരണാ).

ആരമ്മണപച്ചയോ

൩൩൧. നിയതോ ധമ്മോ അനിയതസ്സ ധമ്മസ്സ ആരമ്മണപച്ചയേന പച്ചയോ – അരിയാ മഗ്ഗാ വുട്ഠഹിത്വാ മഗ്ഗം പച്ചവേക്ഖന്തി, നിയതേ പഹീനേ കിലേസേ പച്ചവേക്ഖന്തി, പുബ്ബേ സമുദാചിണ്ണേ…പേ… നിയതേ ഖന്ധേ അനിച്ചതോ…പേ… വിപസ്സതി, ചേതോപരിയഞാണേന നിയതചിത്തസമങ്ഗിസ്സ ചിത്തം ജാനാതി, നിയതാ ഖന്ധാ ചേതോപരിയഞാണസ്സ, പുബ്ബേനിവാസാനുസ്സതിഞാണസ്സ യഥാകമ്മൂപഗഞാണസ്സ, അനാഗതംസഞാണസ്സ, ആവജ്ജനായ ആരമ്മണപച്ചയേന പച്ചയോ. (൧)

അനിയതോ ധമ്മോ അനിയതസ്സ ധമ്മസ്സ ആരമ്മണപച്ചയേന പച്ചയോ – ദാനം ദത്വാ സീലം…പേ… ഉപോസഥകമ്മം…പേ… പുബ്ബേ സുചിണ്ണാനി…പേ… ഝാനാ വുട്ഠഹിത്വാ ഝാനം പച്ചവേക്ഖതി അസ്സാദേതി അഭിനന്ദതി, തം ആരബ്ഭ അനിയതോ രാഗോ ഉപ്പജ്ജതി, ദിട്ഠി…പേ… വിചികിച്ഛാ…പേ… ഉദ്ധച്ചം…പേ… അനിയതം ദോമനസ്സം ഉപ്പജ്ജതി, അരിയാ ഫലം പച്ചവേക്ഖന്തി, നിബ്ബാനം പച്ചവേക്ഖന്തി, നിബ്ബാനം ഗോത്രഭുസ്സ, വോദാനസ്സ, ഫലസ്സ, ആവജ്ജനായ ആരമ്മണപച്ചയേന പച്ചയോ; അരിയാ അനിയതേ പഹീനേ കിലേസേ പച്ചവേക്ഖന്തി, വിക്ഖമ്ഭിതേ കിലേസേ…പേ… പുബ്ബേ സമുദാചിണ്ണേ…പേ… ചക്ഖും…പേ… വത്ഥും അനിയതേ ഖന്ധേ അനിച്ചതോ…പേ… വിപസ്സതി അസ്സാദേതി അഭിനന്ദതി, തം ആരബ്ഭ അനിയതോ രാഗോ…പേ… ദോമനസ്സം ഉപ്പജ്ജതി, ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ രൂപം പസ്സതി…പേ… ആവജ്ജനായ ആരമ്മണപച്ചയേന പച്ചയോ. അനിയതോ ധമ്മോ നിയതസ്സ ധമ്മസ്സ ആരമ്മണപച്ചയേന പച്ചയോ; നിബ്ബാനം മഗ്ഗസ്സ ആരമ്മണപച്ചയേന പച്ചയോ; രൂപജീവിതിന്ദ്രിയം മാതുഘാതികമ്മസ്സ… പിതുഘാതികമ്മസ്സ… അരഹന്തഘാതികമ്മസ്സ… രുഹിരുപ്പാദകമ്മസ്സ ആരമ്മണപച്ചയേന പച്ചയോ; യം വത്ഥും ആമസന്തസ്സ മിച്ഛത്തനിയതാ ഖന്ധാ ഉപ്പജ്ജന്തി, തം വത്ഥു മിച്ഛത്തനിയതാനം ഖന്ധാനം ആരമ്മണപച്ചയേന പച്ചയോ. (൨)

അധിപതിപച്ചയോ

൩൩൨. നിയതോ ധമ്മോ നിയതസ്സ ധമ്മസ്സ അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ. സഹജാതാധിപതി – നിയതാധിപതി സമ്പയുത്തകാനം ഖന്ധാനം അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ. നിയതോ ധമ്മോ അനിയതസ്സ ധമ്മസ്സ അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ – ആരമ്മണാധിപതി, സഹജാതാധിപതി. ആരമ്മണാധിപതി – അരിയാ മഗ്ഗാ വുട്ഠഹിത്വാ മഗ്ഗം ഗരും കത്വാ പച്ചവേക്ഖന്തി. സഹജാതാധിപതി – നിയതാധിപതി ചിത്തസമുട്ഠാനാനം രൂപാനം അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ. നിയതോ ധമ്മോ നിയതസ്സ ച അനിയതസ്സ ച ധമ്മസ്സ അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ. സഹജാതാധിപതി – നിയതാധിപതി സമ്പയുത്തകാനം ഖന്ധാനം ചിത്തസമുട്ഠാനാനഞ്ച രൂപാനം അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ. (൩)

൩൩൩. അനിയതോ ധമ്മോ അനിയതസ്സ ധമ്മസ്സ അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ – ആരമ്മണാധിപതി, സഹജാതാധിപതി. ആരമ്മണാധിപതി – ദാനം ദത്വാ സീലം…പേ… ഉപോസഥകമ്മം കത്വാ തം ഗരും കത്വാ പച്ചവേക്ഖതി അസ്സാദേതി അഭിനന്ദതി, തം ഗരും കത്വാ അനിയതോ രാഗോ ഉപ്പജ്ജതി… ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി; പുബ്ബേ…പേ… ഝാനാ…പേ… അരിയാ ഫലം ഗരും കത്വാ പച്ചവേക്ഖന്തി, നിബ്ബാനം ഗരും കത്വാ പച്ചവേക്ഖന്തി, നിബ്ബാനം ഗോത്രഭുസ്സ, വോദാനസ്സ, ഫലസ്സ അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ; ചക്ഖും…പേ… വത്ഥും അനിയതേ ഖന്ധേ ഗരും കത്വാ അസ്സാദേതി അഭിനന്ദതി, തം ഗരും കത്വാ അനിയതോ രാഗോ ഉപ്പജ്ജതി, ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി. സഹജാതാധിപതി – അനിയതാധിപതി സമ്പയുത്തകാനം ഖന്ധാനം ചിത്തസമുട്ഠാനാനഞ്ച രൂപാനം അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ. അനിയതോ ധമ്മോ നിയതസ്സ ധമ്മസ്സ അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ. ആരമ്മണാധിപതി – നിബ്ബാനം മഗ്ഗസ്സ അധിപതിപച്ചയേന പച്ചയോ. (൨)

അനന്തരപച്ചയാദി

൩൩൪. നിയതോ ധമ്മോ അനിയതസ്സ ധമ്മസ്സ അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ – മഗ്ഗോ ഫലസ്സ അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ, നിയതാ ഖന്ധാ വുട്ഠാനസ്സ അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ. (൧)

അനിയതോ ധമ്മോ അനിയതസ്സ ധമ്മസ്സ അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ – പുരിമാ പുരിമാ അനിയതാ ഖന്ധാ പച്ഛിമാനം പച്ഛിമാനം അനിയതാനം ഖന്ധാനം അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ; അനുലോമം ഗോത്രഭുസ്സ… അനുലോമം വോദാനസ്സ… ഫലം ഫലസ്സ… അനുലോമം ഫലസമാപത്തിയാ… നിരോധാ വുട്ഠഹന്തസ്സ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം ഫലസമാപത്തിയാ അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ. അനിയതോ ധമ്മോ നിയതസ്സ ധമ്മസ്സ അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ – അനിയതം ദോമനസ്സം നിയതസ്സ ദോമനസ്സസ്സ, അനിയതാ മിച്ഛാദിട്ഠി നിയതമിച്ഛാദിട്ഠിയാ അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ; ഗോത്രഭു മഗ്ഗസ്സ… വോദാനം മഗ്ഗസ്സ അനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ. (൨)

സമനന്തരപച്ചയേന പച്ചയോ… സഹജാതപച്ചയേന പച്ചയോ… പഞ്ച… അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയേന പച്ചയോ… ദ്വേ… നിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോ… സത്ത.

ഉപനിസ്സയപച്ചയോ

൩൩൫. നിയതോ ധമ്മോ നിയതസ്സ ധമ്മസ്സ ഉപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോ. പകതൂപനിസ്സയോ – മാതുഘാതികമ്മം മാതുഘാതികമ്മസ്സ… പിതുഘാതികമ്മസ്സ… അരഹന്തഘാതികമ്മസ്സ… രുഹിരുപ്പാദകമ്മസ്സ… സങ്ഘഭേദകമ്മസ്സ, നിയതമിച്ഛാദിട്ഠിയാ ഉപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോ (ചക്കം). പഠമോ മഗ്ഗോ ദുതിയസ്സ മഗ്ഗസ്സ…പേ… തതിയോ മഗ്ഗോ ചതുത്ഥസ്സ മഗ്ഗസ്സ ഉപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോ. നിയതോ ധമ്മോ അനിയതസ്സ ധമ്മസ്സ ഉപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോ – ആരമ്മണൂപനിസ്സയോ, അനന്തരൂപനിസ്സയോ, പകതൂപനിസ്സയോ…പേ…. പകതൂപനിസ്സയോ – മാതരം ജീവിതാ വോരോപേത്വാ…പേ… സങ്ഘം ഭിന്ദിത്വാ തസ്സ പടിഘാതത്ഥായ ദാനം ദേതി, സീലം സമാദിയതി, ഉപോസഥകമ്മം കരോതി, അരിയാ മഗ്ഗം ഉപനിസ്സായ അനുപ്പന്നം സമാപത്തിം ഉപ്പാദേന്തി, ഉപ്പന്നം സമാപജ്ജന്തി…പേ… ഠാനാഠാനകോസല്ലസ്സ ഉപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോ; മഗ്ഗോ ഫലസമാപത്തിയാ ഉപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോ. (൨)

൩൩൬. അനിയതോ ധമ്മോ അനിയതസ്സ ധമ്മസ്സ ഉപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോ – ആരമ്മണൂപനിസ്സയോ, അനന്തരൂപനിസ്സയോ, പകതൂപനിസ്സയോ…പേ…. പകതൂപനിസ്സയോ – അനിയതം സദ്ധം ഉപനിസ്സായ ദാനം ദേതി, സീലം…പേ… ഉപോസഥകമ്മം കരോതി, ഝാനം ഉപ്പാദേതി, വിപസ്സനം…പേ… അഭിഞ്ഞം…പേ… സമാപത്തിം ഉപ്പാദേതി, മാനം ജപ്പേതി… ദിട്ഠിം ഗണ്ഹാതി; അനിയതം സീലം…പേ… പഞ്ഞം… രാഗം…പേ… പത്ഥനം… കായികം സുഖം… കായികം ദുക്ഖം… ഉതും… ഭോജനം… സേനാസനം ഉപനിസ്സായ ദാനം ദേതി…പേ… സമാപത്തിം ഉപ്പാദേതി, പാണം ഹനതി…പേ… നിഗമഘാതം കരോതി, അനിയതാ സദ്ധാ…പേ… സേനാസനം അനിയതായ സദ്ധായ…പേ… പത്ഥനായ… കായികസ്സ സുഖസ്സ… കായികസ്സ ദുക്ഖസ്സ, ഫലസമാപത്തിയാ ഉപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോ. (൧)

അനിയതോ ധമ്മോ നിയതസ്സ ധമ്മസ്സ ഉപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോ – ആരമ്മണൂപനിസ്സയോ, അനന്തരൂപനിസ്സയോ, പകതൂപനിസ്സയോ…പേ…. പകതൂപനിസ്സയോ – അനിയതം രാഗം ഉപനിസ്സായ മാതരം ജീവിതാ വോരോപേതി…പേ… സങ്ഘം ഭിന്ദതി; അനിയതം ദോസം…പേ… സേനാസനം ഉപനിസ്സായ മാതരം ജീവിതാ വോരോപേതി…പേ… സങ്ഘം ഭിന്ദതി; അനിയതോ രാഗോ… ദോസം…പേ… സേനാസനം മാതുഘാതികമ്മസ്സ…പേ… സങ്ഘഭേദകമ്മസ്സ ഉപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോ; പഠമസ്സ മഗ്ഗസ്സ പരികമ്മം പഠമസ്സ മഗ്ഗസ്സ…പേ… ചതുത്ഥസ്സ മഗ്ഗസ്സ പരികമ്മം ചതുത്ഥസ്സ മഗ്ഗസ്സ ഉപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയോ. (൨)

പുരേജാതപച്ചയാദി

൩൩൭. അനിയതോ ധമ്മോ അനിയതസ്സ ധമ്മസ്സ പുരേജാതപച്ചയേന പച്ചയോ – ആരമ്മണപുരേജാതം, വത്ഥുപുരേജാതം (സംഖിത്തം). അനിയതോ ധമ്മോ നിയതസ്സ ധമ്മസ്സ പുരേജാതപച്ചയേന പച്ചയോ – ആരമ്മണപുരേജാതം, വത്ഥുപുരേജാതം. ആരമ്മണപുരേജാതം – രൂപജീവിതിന്ദ്രിയം മാതുഘാതികമ്മസ്സ… പിതുഘാതികമ്മസ്സ… അരഹന്തഘാതികമ്മസ്സ… രുഹിരുപ്പാദകമ്മസ്സ പുരേജാതപച്ചയേന പച്ചയോ. വത്ഥുപുരേജാതം – വത്ഥു നിയതാനം ഖന്ധാനം പുരേജാതപച്ചയേന പച്ചയോ. (൨)

പച്ഛാജാതപച്ചയേന പച്ചയോ… ദ്വേ… ആസേവനപച്ചയേന പച്ചയോ… ദ്വേ.

കമ്മപച്ചയോ

൩൩൮. നിയതോ ധമ്മോ നിയതസ്സ ധമ്മസ്സ കമ്മപച്ചയേന പച്ചയോ – നിയതാ ചേതനാ സമ്പയുത്തകാനം ഖന്ധാനം കമ്മപച്ചയേന പച്ചയോ. നിയതോ ധമ്മോ അനിയതസ്സ ധമ്മസ്സ കമ്മപച്ചയേന പച്ചയോ – സഹജാതാ, നാനാക്ഖണികാ. സഹജാതാ – നിയതാ ചേതനാ ചിത്തസമുട്ഠാനാനം രൂപാനം കമ്മപച്ചയേന പച്ചയോ. നാനാക്ഖണികാ – നിയതാ ചേതനാ വിപാകാനം ഖന്ധാനം കടത്താ ച രൂപാനം കമ്മപച്ചയേന പച്ചയോ. (മൂലം കാതബ്ബം.) നിയതാ ചേതനാ സമ്പയുത്തകാനം ഖന്ധാനം ചിത്തസമുട്ഠാനാനഞ്ച രൂപാനം കമ്മപച്ചയേന പച്ചയോ. (൩)

അനിയതോ ധമ്മോ അനിയതസ്സ ധമ്മസ്സ കമ്മപച്ചയേന പച്ചയോ – സഹജാതാ, നാനാക്ഖണികാ (സംഖിത്തം).

വിപാകപച്ചയേന പച്ചയോ… ഏകം… ആഹാരപച്ചയേന പച്ചയോ… ചത്താരി… ഇന്ദ്രിയപച്ചയേന പച്ചയോ… ചത്താരി… ഝാനപച്ചയേന പച്ചയോ… ചത്താരി… മഗ്ഗപച്ചയേന പച്ചയോ… ചത്താരി… സമ്പയുത്തപച്ചയേന പച്ചയോ… ദ്വേ… വിപ്പയുത്തപച്ചയേന പച്ചയോ… തീണി (അരൂപദുകസദിസം)… അത്ഥിപച്ചയേന പച്ചയോ… സത്ത (അരൂപാവചരദുകസദിസം)… നത്ഥിപച്ചയേന പച്ചയോ… വിഗതപച്ചയേന പച്ചയോ… അവിഗതപച്ചയേന പച്ചയോ… സത്ത.