൨൧. ഏകവീസതിമവഗ്ഗോ
(൨൦൦) ൧. സാസനകഥാ
൮൭൮. സാസനം നവം കതന്തി? ആമന്താ. സതിപട്ഠാനാ നവം കതാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സാസനം നവം കതന്തി? ആമന്താ. സമ്മപ്പധാനാ…പേ… ഇദ്ധിപാദാ…പേ… ഇന്ദ്രിയാ…പേ… ബലാ…പേ… ബോജ്ഝങ്ഗാ നവം കതാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പുബ്ബേ അകുസലം പച്ഛാ കുസലം കതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പുബ്ബേ സാസവം…പേ… സംയോജനിയം ഗന്ഥനിയം ഓഘനിയം യോഗനിയം നീവരണിയം പരാമട്ഠം ഉപാദാനിയം…പേ… സംകിലേസികം പച്ഛാ അസംകിലേസികം കതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അത്ഥി കോചി തഥാഗതസ്സ സാസനം നവം കരോതീതി? ആമന്താ. അത്ഥി കോചി സതിപട്ഠാനേ നവം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി കോചി സമ്മപ്പധാനേ…പേ… ഇദ്ധിപാദേ…പേ… ഇന്ദ്രിയേ…പേ… ബലേ…പേ… ബോജ്ഝങ്ഗേ നവം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി കോചി പുബ്ബേ അകുസലം പച്ഛാ കുസലം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി കോചി പുബ്ബേ സാസവം…പേ… സംകിലേസികം പച്ഛാ അസംകിലേസിയം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ലബ്ഭാ തഥാഗതസ്സ സാസനം പുന നവം കാതുന്തി? ആമന്താ. ലബ്ഭാ സതിപട്ഠാനാ പുന നവം കാതുന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ലബ്ഭാ സമ്മപ്പധാനാ…പേ… ഇദ്ധിപാദാ…പേ… ഇന്ദ്രിയാ…പേ… ബലാ…പേ… ബോജ്ഝങ്ഗാ പുന നവം കാതുന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ലബ്ഭാ പുബ്ബേ അകുസലം പച്ഛാ കുസലം കാതുന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ലബ്ഭാ പുബ്ബേ സാസവം…പേ… സംകിലേസിയം പച്ഛാ അസംകിലേസിയം കാതുന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സാസനകഥാ നിട്ഠിതാ.
൨൧. ഏകവീസതിമവഗ്ഗോ
(൨൦൧) ൨. അവിവിത്തകഥാ
൮൭൯. പുഥുജ്ജനോ തേധാതുകേഹി ധമ്മേഹി അവിവിത്തോതി? ആമന്താ. പുഥുജ്ജനോ തേധാതുകേഹി ഫസ്സേഹി…പേ… തേധാതുകാഹി വേദനാഹി… സഞ്ഞാഹി … ചേതനാഹി… ചിത്തേഹി… സദ്ധാഹി… വീരിയേഹി… സതീഹി… സമാധീഹി…പേ… തേധാതുകാഹി പഞ്ഞാഹി അവിവിത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
പുഥുജ്ജനോ തേധാതുകേഹി കമ്മേഹി അവിവിത്തോതി? ആമന്താ. യസ്മിം ഖണേ പുഥുജ്ജനോ ചീവരം ദേതി, തസ്മിം ഖണേ പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി…പേ… ആകാസാനഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… യസ്മിം ഖണേ പുഥുജ്ജനോ പിണ്ഡപാതം ദേതി…പേ… സേനാസനം ദേതി…പേ… ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം ദേതി, തസ്മിം ഖണേ ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
൮൮൦. ന വത്തബ്ബം – ‘‘പുഥുജ്ജനോ തേധാതുകേഹി കമ്മേഹി അവിവിത്തോ’’തി? ആമന്താ. പുഥുജ്ജനസ്സ രൂപധാതുഅരൂപധാതൂപഗം കമ്മം പരിഞ്ഞാതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി പുഥുജ്ജനോ തേധാതുകേഹി കമ്മേഹി അവിവിത്തോതി…പേ….
അവിവിത്തകഥാ നിട്ഠിതാ.
൨൧. ഏകവീസതിമവഗ്ഗോ
(൨൦൨) ൩. സംയോജനകഥാ
൮൮൧. അത്ഥി കിഞ്ചി സംയോജനം അപ്പഹായ അരഹത്തപ്പത്തീതി? ആമന്താ. അത്ഥി കിഞ്ചി സക്കായദിട്ഠിം അപ്പഹായ…പേ… വിചികിച്ഛം അപ്പഹായ…പേ… സീലബ്ബതപരാമാസം അപ്പഹായ… രാഗം അപ്പഹായ… ദോസം അപ്പഹായ… മോഹം അപ്പഹായ… അനോത്തപ്പം അപ്പഹായ അരഹത്തപ്പത്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അത്ഥി കിഞ്ചി സംയോജനം അപ്പഹായ അരഹത്തപ്പത്തീതി? ആമന്താ. അരഹാ സരാഗോ സദോസോ സമോഹോ സമാനോ സമക്ഖോ സപളാസോ സഉപായാസോ സകിലേസോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അരഹാ നിരാഗോ നിദ്ദോസോ നിമ്മോഹോ നിമ്മാനോ നിമ്മക്ഖോ നിപ്പളാസോ നിരുപായാസോ നിക്കിലേസോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരഹാ നിരാഗോ…പേ… നിക്കിലേസോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി കിഞ്ചി സംയോജനം അപ്പഹായ അരഹത്തപ്പത്തീ’’തി.
൮൮൨. ന വത്തബ്ബം – ‘‘അത്ഥി കിഞ്ചി സംയോജനം അപ്പഹായ അരഹത്തപ്പത്തീ’’തി? ആമന്താ. അരഹാ സബ്ബം ബുദ്ധവിസയം ജാനാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി അത്ഥി കിഞ്ചി സംയോജനം അപ്പഹായ അരഹത്തപ്പത്തീതി.
സംയോജനകഥാ നിട്ഠിതാ.
൨൧. ഏകവീസതിമവഗ്ഗോ
(൨൦൩) ൪. ഇദ്ധികഥാ
൮൮൩. അത്ഥി അധിപ്പായഇദ്ധി ബുദ്ധാനം വാ സാവകാനം വാതി? ആമന്താ. ‘‘നിച്ചപണ്ണാ രുക്ഖാ ഹോന്തൂ’’തി – അത്ഥി അധിപ്പായഇദ്ധി ബുദ്ധാനം വാ സാവകാനം വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നിച്ചപുപ്ഫാ രുക്ഖാ ഹോന്തു…പേ… നിച്ചഫലികാ രുക്ഖാ ഹോന്തു… നിച്ചം ജുണ്ഹം ഹോതു… നിച്ചം ഖേമം ഹോതു… നിച്ചം സുഭിക്ഖം ഹോതു… ‘‘നിച്ചം സുവത്ഥി [സുവുട്ഠികം (സ്യാ.)] ഹോതൂ’’തി – അത്ഥി അധിപ്പായഇദ്ധി ബുദ്ധാനം വാ സാവകാനം വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അത്ഥി അധിപ്പായഇദ്ധി ബുദ്ധാനം വാ സാവകാനം വാതി? ആമന്താ. ‘‘ഉപ്പന്നോ ഫസ്സോ മാ നിരുജ്ഝീ’’തി – അത്ഥി അധിപ്പായഇദ്ധി ബുദ്ധാനം വാ സാവകാനം വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ഉപ്പന്നാ വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ… ചേതനാ… ചിത്തം… സദ്ധാ… വീരിയം… സതി… സമാധി…പേ… പഞ്ഞാ മാ നിരുജ്ഝീതി – അത്ഥി അധിപ്പായഇദ്ധി ബുദ്ധാനം വാ സാവകാനം വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അത്ഥി അധിപ്പായഇദ്ധി ബുദ്ധാനം വാ സാവകാനം വാതി? ആമന്താ. ‘‘രൂപം നിച്ചം ഹോതൂ’’തി – അത്ഥി അധിപ്പായഇദ്ധി… വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ…പേ… സങ്ഖാരാ…പേ… ‘‘വിഞ്ഞാണം നിച്ചം ഹോതൂ’’തി – അത്ഥി അധിപ്പായഇദ്ധി ബുദ്ധാനം വാ സാവകാനം വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
അത്ഥി അധിപ്പായഇദ്ധി ബുദ്ധാനം വാ സാവകാനം വാതി? ആമന്താ. ‘‘ജാതിധമ്മാ സത്താ മാ ജായിംസൂ’’തി അത്ഥി…പേ… ‘‘ജരാധമ്മാ സത്താ മാ ജീരിംസൂ’’തി…പേ… ‘‘ബ്യാധിധമ്മാ സത്താ മാ ബ്യാധിയിംസൂ’’തി…പേ… ‘‘മരണധമ്മാ സത്താ മാ മീയിംസൂ’’തി – അത്ഥി അധിപ്പായഇദ്ധി ബുദ്ധാനം വാ സാവകാനം വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
൮൮൪. ന വത്തബ്ബം – ‘‘അത്ഥി അധിപ്പായഇദ്ധി ബുദ്ധാനം വാ സാവകാനം വാ’’തി? ആമന്താ. നനു ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ പാസാദം ‘‘സുവണ്ണ’’ന്ത്വേവ അധിമുച്ചി, സുവണ്ണോ ച പന ആസീതി [പാരാ. ൬൨൧; മഹാവ. ൨൭൧]? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ പാസാദം സുവണ്ണന്ത്വേവ അധിമുച്ചി, സുവണ്ണോ ച പന ആസി, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി അധിപ്പായഇദ്ധി ബുദ്ധാനം വാ സാവകാനം വാ’’തി.
ഇദ്ധികഥാ നിട്ഠിതാ.
൨൧. ഏകവീസതിമവഗ്ഗോ
(൨൦൪) ൫. ബുദ്ധകഥാ
൮൮൫. അത്ഥി ബുദ്ധാനം ബുദ്ധേഹി ഹീനാതിരേകതാതി? ആമന്താ. സതിപട്ഠാനതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… സമ്മപ്പധാനതോ…പേ… ഇദ്ധിപാദതോ… ഇന്ദ്രിയതോ… ബലതോ… ബോജ്ഝങ്ഗതോ… വസിഭാവതോ…പേ… സബ്ബഞ്ഞുതഞാണദസ്സനതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ബുദ്ധകഥാ നിട്ഠിതാ.
൨൧. ഏകവീസതിമവഗ്ഗോ
(൨൦൫) ൬. സബ്ബദിസാകഥാ
൮൮൬. സബ്ബാ ദിസാ ബുദ്ധാ തിട്ഠന്തീതി? ആമന്താ. പുരത്ഥിമായ ദിസായ ബുദ്ധോ തിട്ഠതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പുരത്ഥിമായ ദിസായ ബുദ്ധോ തിട്ഠതീതി? ആമന്താ. കിന്നാമോ സോ ഭഗവാ, കിംജച്ചോ, കിംഗോത്തോ, കിന്നാമാ തസ്സ ഭഗവതോ മാതാപിതരോ, കിന്നാമം തസ്സ ഭഗവതോ സാവകയുഗം, കോനാമോ തസ്സ ഭഗവതോ ഉപട്ഠാകോ, കീദിസം ചീവരം ധാരേതി, കീദിസം പത്തം ധാരേതി, കതരസ്മിം ഗാമേ വാ നിഗമേ വാ നഗരേ വാ രട്ഠേ വാ ജനപദേ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ദക്ഖിണായ ദിസായ…പേ… പച്ഛിമായ ദിസായ…പേ… ഉത്തരായ ദിസായ…പേ… ഹേട്ഠിമായ ദിസായ ബുദ്ധോ തിട്ഠതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഹേട്ഠിമായ ദിസായ ബുദ്ധോ തിട്ഠതീതി? ആമന്താ. കിന്നാമോ സോ ഭഗവാ…പേ… ജനപദേ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
ഉപരിമായ ദിസായ ബുദ്ധോ തിട്ഠതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ…. ഉപരിമായ ദിസായ ബുദ്ധോ തിട്ഠതീതി? ആമന്താ. ചാതുമഹാരാജികേ തിട്ഠതി…പേ… താവതിംസേ തിട്ഠതി…പേ… യാമേ തിട്ഠതി…പേ… തുസിതേ തിട്ഠതി…പേ… നിമ്മാനരതിയാ തിട്ഠതി…പേ… പരനിമ്മിതവസവത്തിയാ തിട്ഠതി…പേ… ബ്രഹ്മലോകേ തിട്ഠതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
സബ്ബദിസാകഥാ നിട്ഠിതാ.
൨൧. ഏകവീസതിമവഗ്ഗോ
(൨൦൬) ൭. ധമ്മകഥാ
൮൮൭. സബ്ബേ ധമ്മാ നിയതാതി? ആമന്താ. മിച്ഛത്തനിയതാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മത്തനിയതാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നത്ഥി അനിയതോ രാസീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അത്ഥി അനിയതോ രാസീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അത്ഥി അനിയതോ രാസി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സബ്ബേ ധമ്മാ നിയതാ’’തി.
സബ്ബേ ധമ്മാ നിയതാതി? ആമന്താ. നനു തയോ രാസീ വുത്താ ഭഗവതാ – മിച്ഛത്തനിയതോ രാസി, സമ്മത്തനിയതോ രാസി, അനിയതോ രാസീതി [ധ. സ. തികമാതികാ ൧൫]? ആമന്താ. ഹഞ്ചി തയോ രാസീ വുത്താ ഭഗവതാ – മിച്ഛത്തനിയതോ രാസി, സമ്മത്തനിയതോ രാസി, അനിയതോ രാസി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സബ്ബേ ധമ്മാ നിയതാ’’തി.
രൂപം രൂപട്ഠേന നിയതന്തി? ആമന്താ. മിച്ഛത്തനിയതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മത്തനിയതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ…പേ… സങ്ഖാരാ…പേ… വിഞ്ഞാണം വിഞ്ഞാണട്ഠേന നിയതന്തി? ആമന്താ. മിച്ഛത്തനിയതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മത്തനിയതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
൮൮൮. ന വത്തബ്ബം – രൂപം രൂപട്ഠേന നിയതം…പേ… വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ…പേ… സങ്ഖാരാ…പേ… വിഞ്ഞാണം വിഞ്ഞാണട്ഠേന നിയതന്തി? ആമന്താ. രൂപം വേദനാ ഹോതി…പേ… സഞ്ഞാ ഹോതി… സങ്ഖാരാ ഹോന്തി… വിഞ്ഞാണം ഹോതി… വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ…പേ… സങ്ഖാരാ…പേ… വിഞ്ഞാണം രൂപം ഹോതി…പേ… വേദനാ ഹോതി… സഞ്ഞാ ഹോതി… സങ്ഖാരാ ഹോന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി രൂപം രൂപട്ഠേന നിയതം, വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ…പേ… സങ്ഖാരാ…പേ… വിഞ്ഞാണം വിഞ്ഞാണട്ഠേന നിയതന്തി.
ധമ്മകഥാ നിട്ഠിതാ.
൨൧. ഏകവീസതിമവഗ്ഗോ
(൨൦൭) ൮. കമ്മകഥാ
൮൮൯. സബ്ബേ കമ്മാ നിയതാതി? ആമന്താ. മിച്ഛത്തനിയതാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മത്തനിയതാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നത്ഥി അനിയതോ രാസീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അത്ഥി അനിയതോ രാസീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അത്ഥി അനിയതോ രാസി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സബ്ബേ കമ്മാ നിയതാ’’തി.
സബ്ബേ കമ്മാ നിയതാതി? ആമന്താ. നനു തയോ രാസീ വുത്താ ഭഗവതാ – മിച്ഛത്തനിയതോ രാസി, സമ്മത്തനിയതോ രാസി, അനിയതോ രാസീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി തയോ രാസീ വുത്താ ഭഗവതാ – മിച്ഛത്തനിയതോ രാസി, സമ്മത്തനിയതോ രാസി, അനിയതോ രാസി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സബ്ബേ കമ്മാ നിയതാ’’തി.
൮൯൦. ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം കമ്മം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയട്ഠേന നിയതന്തി? ആമന്താ. മിച്ഛത്തനിയതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മത്തനിയതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ…. ഉപപജ്ജവേദനീയം കമ്മം…പേ… അപരാപരിയവേദനീയം കമ്മം അപരാപരിയവേദനീയട്ഠേന നിയതന്തി? ആമന്താ. മിച്ഛത്തനിയതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മത്തനിയതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….
൮൯൧. ന വത്തബ്ബം – ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം കമ്മം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയട്ഠേന നിയതം, ഉപപജ്ജവേദനീയം കമ്മം…പേ… അപരാപരിയവേദനീയം കമ്മം അപരാപരിയവേദനീയട്ഠേന നിയതന്തി? ആമന്താ. ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം കമ്മം ഉപപജ്ജവേദനീയം ഹോതി, അപരാപരിയവേദനീയം ഹോതി…പേ… ഉപപജ്ജവേദനീയം കമ്മം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം ഹോതി, അപരാപരിയവേദനീയം ഹോതി…പേ… അപരാപരിയവേദനീയം കമ്മം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം ഹോതി, ഉപപജ്ജവേദനീയം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി ദിട്ഠധമ്മവേദനീയം കമ്മം ദിട്ഠധമ്മവേദനീയട്ഠേന നിയതം, ഉപപജ്ജവേദനീയം കമ്മം…പേ… അപരാപരിയവേദനീയം കമ്മം അപരാപരിയവേദനീയട്ഠേന നിയതന്തി.
കമ്മകഥാ നിട്ഠിതാ.
ഏകവീസതിമവഗ്ഗോ.
തസ്സുദ്ദാനം –
സാസനം നവം കതം അത്ഥി കോചി തഥാഗതസ്സ സാസനം നവം കരോതി ലബ്ഭാ തഥാഗതസ്സ സാസനം പുന നവം കാതും, പുഥുജ്ജനോ തേധാതുകേഹി ധമ്മേഹി അവിവിത്തോ, അത്ഥി കിഞ്ചി സംയോജനം അപ്പഹായ അരഹത്തപ്പത്തി, അത്ഥി അധിപ്പായിദ്ധി ബുദ്ധാനം വാ സാവകാനം വാ, അത്ഥി ബുദ്ധാനം ബുദ്ധേഹി ഹീനാതിരേകതാ, സബ്ബാ ദിസാ ബുദ്ധാ തിട്ഠന്തി, സബ്ബേ ധമ്മാ നിയതാ, സബ്ബേ കമ്മാ നിയതാതി.