൨൦. വീസതിമവഗ്ഗോ

(൧൯൬) ൩. നിരയപാലകഥാ

൮൬൬. നത്ഥി നിരയേസു നിരയപാലാതി? ആമന്താ. നത്ഥി നിരയേസു കമ്മകാരണാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി നിരയേസു കമ്മകാരണാതി? ആമന്താ. അത്ഥി നിരയേസു നിരയപാലാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അത്ഥി മനുസ്സേസു കമ്മകാരണാ, അത്ഥി ച കാരണികാതി? ആമന്താ. അത്ഥി നിരയേസു കമ്മകാരണാ, അത്ഥി ച കാരണികാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി നിരയേസു കമ്മകാരണാ, നത്ഥി ച കാരണികാതി? ആമന്താ. അത്ഥി മനുസ്സേസു കമ്മകാരണാ, നത്ഥി ച കാരണികാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൬൭. അത്ഥി നിരയേസു നിരയപാലാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ –

‘‘ന വേസ്സഭൂ നോപി ച പേത്തിരാജാ,

സോമോ യമോ വേസ്സവണോ ച രാജാ;

സകാനി കമ്മാനി ഹനന്തി തത്ഥ, ഇതോ പണുന്നം [പണുണ്ണം (സ്യാ. ക.), പനുന്നം (സീ.)] പരലോകപത്ത’’ന്തി.

അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി നത്ഥി നിരയേസു നിരയപാലാതി.

൮൬൮. നത്ഥി നിരയേസു നിരയപാലാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ പഞ്ചവിധബന്ധനം നാമ കാരണം കാരേന്തി [കരോന്തി (മ. നി. ൩.൨൫൦; അ. നി. ൩.൩൬)] – തത്തം അയോഖീലം ഹത്ഥേ ഗമേന്തി, തത്തം അയോഖീലം ദുതിയേ ഹത്ഥേ ഗമേന്തി, തത്തം അയോഖീലം പാദേ ഗമേന്തി, തത്തം അയോഖീലം ദുതിയേ പാദേ ഗമേന്തി, തത്തം അയോഖീലം മജ്ഝേഉരസ്മിം ഗമേന്തി; സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ കടുകാ വേദനാ വേദേതി; ന ച താവ കാലം കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതീ’’തി [മ. നി. ൩.൨൫൦; അ. നി. ൩.൩൬]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി അത്ഥി നിരയേസു നിരയപാലാതി.

നത്ഥി നിരയേസു നിരയപാലാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ സംവേസേത്വാ കുഠാരീഹി [കുധാരീഹി (സബ്ബത്ഥ)] തച്ഛന്തി…പേ… തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ ഉദ്ധമ്പാദം അധോസിരം ഠപേത്വാ വാസീഹി തച്ഛന്തി…പേ… തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ രഥേ യോജേത്വാ ആദിത്തായ പഥവിയാ സമ്പജ്ജലിതായ സജോതിഭൂതായ [സഞ്ജോതിഭൂതായ (സ്യാ.)] സാരേന്തിപി പച്ചാസാരേന്തിപി…പേ… തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ മഹന്തം അങ്ഗാരപബ്ബതം ആദിത്തം സമ്പജ്ജലിതം സജോതിഭൂതം ആരോപേന്തിപി ഓരോപേന്തിപി…പേ… തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ ഉദ്ധമ്പാദം അധോസിരം ഗഹേത്വാ തത്തായ ലോഹകുമ്ഭിയാ പക്ഖിപന്തി ആദിത്തായ സമ്പജ്ജലിതായ സജോതിഭൂതായ. സോ തത്ഥ ഫേണുദ്ദേഹകം പച്ചതി, സോ തത്ഥ ഫേണുദ്ദേഹകം പച്ചമാനോ സകിമ്പി ഉദ്ധം ഗച്ഛതി, സകിമ്പി അധോ ഗച്ഛതി, സകിമ്പി തിരിയം ഗച്ഛതി. സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ കടുകാ വേദനാ വേദയതി, ന ച താവ കാലം കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതി. തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ മഹാനിരയേ പക്ഖിപന്തി! സോ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, മഹാനിരയോ –

‘‘ചതുക്കണ്ണോ ചതുദ്വാരോ, വിഭത്തോ ഭാഗസോ മിതോ;

അയോപാകാരപരിയന്തോ, അയസാ പടികുജ്ജിതോ.

‘‘തസ്സ അയോമയാ ഭൂമി, ജലിതാ തേജസാ യുതാ;

സമന്താ യോജനസതം, ഫരിത്വാ തിട്ഠതി സബ്ബദാ’’തി [മ. നി. ൩.൨൫൦; അ. നി. ൩.൩൬; പേ. വ. ൭൧].

അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി അത്ഥി നിരയേസു നിരയപാലാതി.

നിരയപാലകഥാ നിട്ഠിതാ.