൨൦. വീസതിമവഗ്ഗോ

(൧൯൪) ൧. അസഞ്ചിച്ചകഥാ

൮൫൭. അസഞ്ചിച്ച മാതരം ജീവിതാ വോരോപേത്വാ ആനന്തരികോ ഹോതീതി? ആമന്താ. അസഞ്ചിച്ച പാണം ഹന്ത്വാ പാണാതിപാതീ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അസഞ്ചിച്ച മാതരം ജീവിതാ വോരോപേത്വാ ആനന്തരികോ ഹോതീതി? ആമന്താ. അസഞ്ചിച്ച അദിന്നം ആദിയിത്വാ…പേ… മുസാ ഭണിത്വാ മുസാവാദീ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അസഞ്ചിച്ച പാണം ഹന്ത്വാ പാണാതിപാതീ ന ഹോതീതി? ആമന്താ. അസഞ്ചിച്ച മാതരം ജീവിതാ വോരോപേത്വാ ആനന്തരികോ ന ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അസഞ്ചിച്ച അദിന്നം ആദിയിത്വാ…പേ… മുസാ ഭണിത്വാ മുസാവാദീ ന ഹോതീതി? ആമന്താ. അസഞ്ചിച്ച മാതരം ജീവിതാ വോരോപേത്വാ ആനന്തരികോ ന ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൫൮. അസഞ്ചിച്ച മാതരം ജീവിതാ വോരോപേത്വാ ആനന്തരികോ ഹോതീതി? ആമന്താ. ‘‘അസഞ്ചിച്ച മാതരം ജീവിതാ വോരോപേത്വാ ആനന്തരികോ ഹോതീ’’തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? നത്ഥി. ‘‘സഞ്ചിച്ച മാതരം ജീവിതാ വോരോപേത്വാ ആനന്തരികോ ഹോതീ’’തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ‘‘സഞ്ചിച്ച മാതരം ജീവിതാ വോരോപേത്വാ ആനന്തരികോ ഹോതീ’’തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അസഞ്ചിച്ച മാതരം ജീവിതാ വോരോപേത്വാ ആനന്തരികോ ഹോതീ’’തി.

൮൫൯. ന വത്തബ്ബം – ‘‘മാതുഘാതകോ ആനന്തരികോ’’തി? ആമന്താ. നനു മാതാ ജീവിതാ വോരോപിതാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി മാതാ ജീവിതാ വോരോപിതാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘മാതുഘാതകോ ആനന്തരികോ’’തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘പിതുഘാതകോ ആനന്തരികോ’’തി? ആമന്താ. നനു പിതാ ജീവിതാ വോരോപിതോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പിതാ ജീവിതാ വോരോപിതോ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പിതുഘാതകോ ആനന്തരികോ’’തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘അരഹന്തഘാതകോ ആനന്തരികോ’’തി? ആമന്താ. നനു അരഹാ ജീവിതാ വോരോപിതോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരഹാ ജീവിതാ വോരോപിതോ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അരഹന്തഘാതകോ ആനന്തരികോ’’തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘രുഹിരുപ്പാദകോ ആനന്തരികോ’’തി? ആമന്താ. നനു തഥാഗതസ്സ ലോഹിതം ഉപ്പാദിതന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി തഥാഗതസ്സ ലോഹിതം ഉപ്പാദിതം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘രുഹിരുപ്പാദകോ ആനന്തരികോ’’തി.

൮൬൦. സങ്ഘഭേദകോ ആനന്തരികോതി? ആമന്താ. സബ്ബേ സങ്ഘഭേദകാ ആനന്തരികാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സബ്ബേ സങ്ഘഭേദകാ ആനന്തരികാതി? ആമന്താ. ധമ്മസഞ്ഞീ സങ്ഘഭേദകോ ആനന്തരികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൬൧. ധമ്മസഞ്ഞീ സങ്ഘഭേദകോ ആനന്തരികോതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘അത്ഥുപാലി, സങ്ഘഭേദകോ ആപായികോ നേരയികോ കപ്പട്ഠോ അതേകിച്ഛോ; അത്ഥുപാലി, സങ്ഘഭേദകോ ന ആപായികോ ന നേരയികോ ന കപ്പട്ഠോ ന അതേകിച്ഛോ’’തി! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘ധമ്മസഞ്ഞീ സങ്ഘഭേദകോ ആനന്തരികോ’’തി.

൮൬൨. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ധമ്മസഞ്ഞീ സങ്ഘഭേദകോ ആനന്തരികോ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ –

‘‘ആപായികോ നേരയികോ, കപ്പട്ഠോ സങ്ഘഭേദകോ;

വഗ്ഗരതോ അധമ്മട്ഠോ, യോഗക്ഖേമാ പധംസതി;

സങ്ഘം സമഗ്ഗം ഭേത്വാന, കപ്പം നിരയമ്ഹി പച്ചതീ’’തി [ചൂളവ. ൩൫൪; അ. നി. ൧൦.൩൯; ഇതിവു. ൧൮].

അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി സങ്ഘഭേദകോ ആനന്തരികോതി.

അസഞ്ചിച്ചകഥാ നിട്ഠിതാ.

൨൦. വീസതിമവഗ്ഗോ

(൧൯൫) ൨. ഞാണകഥാ

൮൬൩. നത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ ഞാണന്തി? ആമന്താ. നത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ പഞ്ഞാ പജാനനാ വിചയോ പവിചയോ ധമ്മവിചയോ സല്ലക്ഖണാ ഉപലക്ഖണാ പച്ചുപലക്ഖണാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ പഞ്ഞാ പജാനനാ വിചയോ…പേ… പച്ചുപലക്ഖണാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ പഞ്ഞാ പജാനനാ വിചയോ…പേ… പച്ചുപലക്ഖണാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘നത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ ഞാണ’’ന്തി.

൮൬൪. നത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ ഞാണന്തി? ആമന്താ. പുഥുജ്ജനോ പഠമം ഝാനം സമാപജ്ജേയ്യാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പുഥുജ്ജനോ പഠമം ഝാനം സമാപജ്ജേയ്യ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘നത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ ഞാണ’’ന്തി.

പുഥുജ്ജനോ ദുതിയം ഝാനം…പേ… തതിയം ഝാനം…പേ… ചതുത്ഥം ഝാനം…പേ… ആകാസാനഞ്ചായതനം സമാപജ്ജേയ്യ, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമാപജ്ജേയ്യ, പുഥുജ്ജനോ ദാനം ദദേയ്യ …പേ… ചീവരം ദദേയ്യ, പിണ്ഡപാതം ദദേയ്യ, സേനാസനം ദദേയ്യ, ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം ദദേയ്യാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി പുഥുജ്ജനോ ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം ദദേയ്യ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – നത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ ഞാണ’’ന്തി.

൮൬൫. അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ ഞാണന്തി? ആമന്താ. പുഥുജ്ജനോ തേന ഞാണേന ദുക്ഖം പരിജാനാതി, സമുദയം പജഹതി, നിരോധം സച്ഛികരോതി, മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഞാണകഥാ നിട്ഠിതാ.

൨൦. വീസതിമവഗ്ഗോ

(൧൯൬) ൩. നിരയപാലകഥാ

൮൬൬. നത്ഥി നിരയേസു നിരയപാലാതി? ആമന്താ. നത്ഥി നിരയേസു കമ്മകാരണാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി നിരയേസു കമ്മകാരണാതി? ആമന്താ. അത്ഥി നിരയേസു നിരയപാലാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അത്ഥി മനുസ്സേസു കമ്മകാരണാ, അത്ഥി ച കാരണികാതി? ആമന്താ. അത്ഥി നിരയേസു കമ്മകാരണാ, അത്ഥി ച കാരണികാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി നിരയേസു കമ്മകാരണാ, നത്ഥി ച കാരണികാതി? ആമന്താ. അത്ഥി മനുസ്സേസു കമ്മകാരണാ, നത്ഥി ച കാരണികാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൬൭. അത്ഥി നിരയേസു നിരയപാലാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ –

‘‘ന വേസ്സഭൂ നോപി ച പേത്തിരാജാ,

സോമോ യമോ വേസ്സവണോ ച രാജാ;

സകാനി കമ്മാനി ഹനന്തി തത്ഥ, ഇതോ പണുന്നം [പണുണ്ണം (സ്യാ. ക.), പനുന്നം (സീ.)] പരലോകപത്ത’’ന്തി.

അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി നത്ഥി നിരയേസു നിരയപാലാതി.

൮൬൮. നത്ഥി നിരയേസു നിരയപാലാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ പഞ്ചവിധബന്ധനം നാമ കാരണം കാരേന്തി [കരോന്തി (മ. നി. ൩.൨൫൦; അ. നി. ൩.൩൬)] – തത്തം അയോഖീലം ഹത്ഥേ ഗമേന്തി, തത്തം അയോഖീലം ദുതിയേ ഹത്ഥേ ഗമേന്തി, തത്തം അയോഖീലം പാദേ ഗമേന്തി, തത്തം അയോഖീലം ദുതിയേ പാദേ ഗമേന്തി, തത്തം അയോഖീലം മജ്ഝേഉരസ്മിം ഗമേന്തി; സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ കടുകാ വേദനാ വേദേതി; ന ച താവ കാലം കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതീ’’തി [മ. നി. ൩.൨൫൦; അ. നി. ൩.൩൬]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി അത്ഥി നിരയേസു നിരയപാലാതി.

നത്ഥി നിരയേസു നിരയപാലാതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ സംവേസേത്വാ കുഠാരീഹി [കുധാരീഹി (സബ്ബത്ഥ)] തച്ഛന്തി…പേ… തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ ഉദ്ധമ്പാദം അധോസിരം ഠപേത്വാ വാസീഹി തച്ഛന്തി…പേ… തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ രഥേ യോജേത്വാ ആദിത്തായ പഥവിയാ സമ്പജ്ജലിതായ സജോതിഭൂതായ [സഞ്ജോതിഭൂതായ (സ്യാ.)] സാരേന്തിപി പച്ചാസാരേന്തിപി…പേ… തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ മഹന്തം അങ്ഗാരപബ്ബതം ആദിത്തം സമ്പജ്ജലിതം സജോതിഭൂതം ആരോപേന്തിപി ഓരോപേന്തിപി…പേ… തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ ഉദ്ധമ്പാദം അധോസിരം ഗഹേത്വാ തത്തായ ലോഹകുമ്ഭിയാ പക്ഖിപന്തി ആദിത്തായ സമ്പജ്ജലിതായ സജോതിഭൂതായ. സോ തത്ഥ ഫേണുദ്ദേഹകം പച്ചതി, സോ തത്ഥ ഫേണുദ്ദേഹകം പച്ചമാനോ സകിമ്പി ഉദ്ധം ഗച്ഛതി, സകിമ്പി അധോ ഗച്ഛതി, സകിമ്പി തിരിയം ഗച്ഛതി. സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ കടുകാ വേദനാ വേദയതി, ന ച താവ കാലം കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതി. തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ മഹാനിരയേ പക്ഖിപന്തി! സോ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, മഹാനിരയോ –

‘‘ചതുക്കണ്ണോ ചതുദ്വാരോ, വിഭത്തോ ഭാഗസോ മിതോ;

അയോപാകാരപരിയന്തോ, അയസാ പടികുജ്ജിതോ.

‘‘തസ്സ അയോമയാ ഭൂമി, ജലിതാ തേജസാ യുതാ;

സമന്താ യോജനസതം, ഫരിത്വാ തിട്ഠതി സബ്ബദാ’’തി [മ. നി. ൩.൨൫൦; അ. നി. ൩.൩൬; പേ. വ. ൭൧].

അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി അത്ഥി നിരയേസു നിരയപാലാതി.

നിരയപാലകഥാ നിട്ഠിതാ.

൨൦. വീസതിമവഗ്ഗോ

(൧൯൭) ൪. തിരച്ഛാനകഥാ

൮൬൯. അത്ഥി ദേവേസു തിരച്ഛാനഗതാതി? ആമന്താ. അത്ഥി തിരച്ഛാനഗതേസു ദേവാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി ദേവേസു തിരച്ഛാനഗതാതി? ആമന്താ. ദേവലോകോ തിരച്ഛാനയോനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി ദേവേസു തിരച്ഛാനഗതാതി? ആമന്താ. അത്ഥി തത്ഥ കീടാ പടങ്ഗാ മകസാ മക്ഖികാ അഹീ വിച്ഛികാ സതപദീ ഗണ്ഡുപ്പാദാതി [ഗണ്ഡുപാദാതി (സ്യാ. കം. പീ.)]? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൭൦. നത്ഥി ദേവേസു തിരച്ഛാനഗതാതി? ആമന്താ. നനു അത്ഥി തത്ഥ ഏരാവണോ നാമ ഹത്ഥിനാഗോ സഹസ്സയുത്തം ദിബ്ബം യാനന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അത്ഥി തത്ഥ ഏരാവണോ നാമ ഹത്ഥിനാഗോ സഹസ്സയുത്തം ദിബ്ബം യാനം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി ദേവേസു തിരച്ഛാനഗതാ’’തി.

൮൭൧. അത്ഥി ദേവേസു തിരച്ഛാനഗതാതി? ആമന്താ. അത്ഥി തത്ഥ ഹത്ഥിബന്ധാ അസ്സബന്ധാ [ഹത്ഥിഭണ്ഡാ അസ്സഭണ്ഡാ (?)] യാവസികാ കാരണികാ ഭത്തകാരകാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി നത്ഥി ദേവേസു തിരച്ഛാനഗതാതി.

തിരച്ഛാനകഥാ നിട്ഠിതാ.

൨൦. വീസതിമവഗ്ഗോ

(൧൯൮) ൫. മഗ്ഗകഥാ

൮൭൨. പഞ്ചങ്ഗികോ മഗ്ഗോതി? ആമന്താ. നനു അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ വുത്തോ ഭഗവതാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ വുത്തോ ഭഗവതാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി …പേ… സമ്മാസമാധി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പഞ്ചങ്ഗികോ മഗ്ഗോ’’തി.

പഞ്ചങ്ഗികോ മഗ്ഗോതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ –

‘‘മഗ്ഗാനം അട്ഠങ്ഗികോ സേട്ഠോ, സച്ചാനം ചതുരോ പദാ;

വിരാഗോ സേട്ഠോ ധമ്മാനം, ദ്വിപദാനഞ്ച ചക്ഖുമാ’’തി [ധ. പ. ൨൭൩ ധമ്മപദേ].

അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോതി.

൮൭൩. സമ്മാവാചാ മഗ്ഗങ്ഗം, സാ ച ന മഗ്ഗോതി? ആമന്താ. സമ്മാദിട്ഠി മഗ്ഗങ്ഗം, സാ ച ന മഗ്ഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മാവാചാ മഗ്ഗങ്ഗം, സാ ച ന മഗ്ഗോതി? ആമന്താ. സമ്മാസങ്കപ്പോ…പേ… സമ്മാവായാമോ…പേ… സമ്മാസതി…പേ… സമ്മാസമാധി മഗ്ഗങ്ഗം, സോ ച ന മഗ്ഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമ്മാകമ്മന്തോ…പേ… സമ്മാആജീവോ മഗ്ഗങ്ഗം, സോ ച ന മഗ്ഗോതി? ആമന്താ. സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി മഗ്ഗങ്ഗം, സോ ച ന മഗ്ഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമ്മാദിട്ഠി മഗ്ഗങ്ഗം, സാ ച മഗ്ഗോതി? ആമന്താ. സമ്മാവാചാ മഗ്ഗങ്ഗം, സാ ച മഗ്ഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സമ്മാദിട്ഠി മഗ്ഗങ്ഗം, സാ ച മഗ്ഗോതി? ആമന്താ. സമ്മാകമ്മന്തോ…പേ… സമ്മാആജീവോ മഗ്ഗങ്ഗം, സോ ച മഗ്ഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സമ്മാസങ്കപ്പോ…പേ… സമ്മാവായാമോ…പേ… സമ്മാസതി…പേ… സമ്മാസമാധി മഗ്ഗങ്ഗം, സോ ച മഗ്ഗോതി? ആമന്താ. സമ്മാവാചാ…പേ… സമ്മാകമ്മന്തോ…പേ… സമ്മാആജീവോ മഗ്ഗങ്ഗം, സോ ച മഗ്ഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൭൪. അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘പുബ്ബേവ ഖോ പനസ്സ കായകമ്മം വചീകമ്മം ആജീവോ സുപരിസുദ്ധോ ഹോതി; ഏവമസ്സായം അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതീ’’തി [മ. നി. ൩.൪൩൧]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി പഞ്ചങ്ഗികോ മഗ്ഗോതി.

൮൭൫. പഞ്ചങ്ഗികോ മഗ്ഗോതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘യസ്മിം ഖോ, സുഭദ്ദ, ധമ്മവിനയേ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ന ഉപലബ്ഭതി, സമണോപി തത്ഥ ന ഉപലബ്ഭതി, ദുതിയോപി തത്ഥ സമണോ ന ഉപലബ്ഭതി, തതിയോപി തത്ഥ സമണോ ന ഉപലബ്ഭതി, ചതുത്ഥോപി തത്ഥ സമണോ ന ഉപലബ്ഭതി. യസ്മിഞ്ച ഖോ, സുഭദ്ദ, ധമ്മവിനയേ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഉപലബ്ഭതി, സമണോപി തത്ഥ ഉപലബ്ഭതി, ദുതിയോപി…പേ… തതിയോപി…പേ… ചതുത്ഥോപി തത്ഥ സമണോ ഉപലബ്ഭതി. ഇമസ്മിം ഖോ, സുഭദ്ദ, ധമ്മവിനയേ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഉപലബ്ഭതി. ഇധേവ, സുഭദ്ദ, സമണോ, ഇധ ദുതിയോ സമണോ, ഇധ തതിയോ സമണോ, ഇധ ചതുത്ഥോ സമണോ. സുഞ്ഞാ പരപ്പവാദാ സമണേഭി അഞ്ഞേഹീ’’തി [ദീ. നി. ൨.൨൧൪]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോതി.

മഗ്ഗകഥാ നിട്ഠിതാ.

൨൦. വീസതിമവഗ്ഗോ

(൧൯൯) ൬. ഞാണകഥാ

൮൭൬. ദ്വാദസവത്ഥുകം ഞാണം ലോകുത്തരന്തി? ആമന്താ. ദ്വാദസ ലോകുത്തരഞാണാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വാദസ ലോകുത്തരഞാണാനീതി? ആമന്താ. ദ്വാദസ സോതാപത്തിമഗ്ഗാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വാദസ സോതാപത്തിമഗ്ഗാതി? ആമന്താ. ദ്വാദസ സോതാപത്തിഫലാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വാദസ സകദാഗാമിമഗ്ഗാ…പേ… അനാഗാമിമഗ്ഗാ…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വാദസ അരഹത്തമഗ്ഗാതി? ആമന്താ. ദ്വാദസ അരഹത്തഫലാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൭൭. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ദ്വാദസവത്ഥുകം ഞാണം ലോകുത്തര’’ന്തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ഇദം ദുക്ഖം അരിയസച്ച’’ന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി, ഞാണം ഉദപാദി, പഞ്ഞാ ഉദപാദി, വിജ്ജാ ഉദപാദി, ആലോകോ ഉദപാദി. ‘തം ഖോ പനിദം ദുക്ഖം അരിയസച്ചം പരിഞ്ഞേയ്യ’ന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… പരിഞ്ഞാതന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘ഇദം ദുക്ഖസമുദയം [ദുക്ഖസമുദയോ (സ്യാ. കം. പീ.)] അരിയസച്ച’ന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘തം ഖോ പനിദം ദുക്ഖസമുദയം അരിയസച്ചം പഹാതബ്ബ’ന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… പഹീനന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘ഇദം ദുക്ഖനിരോധം [ദുക്ഖനിരോധാ (സ്യാ. കം. പീ.)] അരിയസച്ച’ന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘തം ഖോ പനിദം ദുക്ഖനിരോധം അരിയസച്ചം സച്ഛികാതബ്ബ’ന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… സച്ഛികതന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘ഇദം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ അരിയസച്ച’ന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘തം ഖോ പനിദം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ അരിയസച്ചം ഭാവേതബ്ബ’ന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ഭാവിതന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദീ’’തി [മഹാവ. ൧൫; സം. നി. ൫.൧൦൮൧; പടി. മ. ൨.൩൦]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ദ്വാദസവത്ഥുകം ഞാണം ലോകുത്തരന്തി.

ഞാണകഥാ നിട്ഠിതാ.

വീസതിമവഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

മാതുഘാതകോ ആനന്തരികോ പിതുഘാതകോ ആനന്തരികോ അരഹന്തഘാതകോ ആനന്തരികോ രുഹിരുപ്പാദകോ ആനന്തരികോ സങ്ഘഭേദകോ ആനന്തരികോ, നത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ ഞാണം, നത്ഥി നിരയേസു നിരയപാലാ, അത്ഥി ദേവേസു തിരച്ഛാനഗതാ, പഞ്ചങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, ദ്വാദസവത്ഥുകം ഞാണം ലോകുത്തരന്തി.

ചതുത്ഥോ പണ്ണാസകോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

നിഗ്ഗഹോ, പുഞ്ഞസഞ്ചയോ, അട്ഠാസി, അതീതേന ച മാതുഘാതകോ.