൧൯. ഏകൂനവീസതിമവഗ്ഗോ

(൧൮൬) ൧. കിലേസജഹനകഥാ

൮൨൮. അതീതേ കിലേസേ ജഹതീതി? ആമന്താ. നിരുദ്ധം നിരോധേതി, വിഗതം വിഗമേതി, ഖീണം ഖേപേതി, അത്ഥങ്ഗതം അത്ഥങ്ഗമേതി, അബ്ഭത്ഥങ്ഗതം അബ്ഭത്ഥങ്ഗമേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതേ കിലേസേ ജഹതീതി? ആമന്താ. നനു അതീതം നിരുദ്ധന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അതീതം നിരുദ്ധം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അതീതേ കിലേസേ ജഹതീ’’തി. അതീതേ കിലേസേ ജഹതീതി? ആമന്താ. നനു അതീതം നത്ഥീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അതീതം നത്ഥി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അതീതേ കിലേസേ ജഹതീ’’തി.

൮൨൯. അനാഗതേ കിലേസേ ജഹതീതി? ആമന്താ. അജാതം അജനേതി, അസഞ്ജാതം അസഞ്ജനേതി, അനിബ്ബത്തം അനിബ്ബത്തേതി, അപാതുഭൂതം അപാതുഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അനാഗതേ കിലേസേ ജഹതീതി? ആമന്താ. നനു അനാഗതം അജാതന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനാഗതം അജാതം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അനാഗതേ കിലേസേ ജഹതീ’’തി. അനാഗതേ കിലേസേ ജഹതീതി? ആമന്താ. നനു അനാഗതം നത്ഥീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനാഗതം നത്ഥി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അനാഗതേ കിലേസേ ജഹതീ’’തി.

൮൩൦. പച്ചുപ്പന്നേ കിലേസേ ജഹതീതി? ആമന്താ. രത്തോ രാഗം ജഹതി, ദുട്ഠോ ദോസം ജഹതി, മൂള്ഹോ മോഹം ജഹതി, കിലിട്ഠോ കിലേസേ ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… രാഗേന രാഗം ജഹതി, ദോസേന ദോസം ജഹതി, മോഹേന മോഹം ജഹതി, കിലേസേഹി കിലേസേ ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രാഗോ ചിത്തസമ്പയുത്തോ, മഗ്ഗോ ചിത്തസമ്പയുത്തോതി? ആമന്താ. ദ്വിന്നം ചിത്താനം സമോധാനം ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

രാഗോ അകുസലോ, മഗ്ഗോ കുസലോതി? ആമന്താ. കുസലാകുസലാ സാവജ്ജാനവജ്ജാ ഹീനപണീതാ കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗാ ധമ്മാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കുസലാകുസലാ സാവജ്ജാനവജ്ജാ ഹീനപണീതാ കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗാ ധമ്മാ സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സുവിദൂരവിദൂരാനി! കതമാനി ചത്താരി? നഭഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പഥവീ ച – ഇദം പഠമം സുവിദൂരവിദൂരം…പേ… തസ്മാ സതം ധമ്മോ അസബ്ഭി ആരകാ’’തി. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘കുസലാകുസലാ…പേ… സമ്മുഖീഭാവം ആഗച്ഛന്തീ’’തി.

൮൩൧. ന വത്തബ്ബം – ‘‘അതീതേ കിലേസേ ജഹതി, അനാഗതേ കിലേസേ ജഹതി, പച്ചുപ്പന്നേ കിലേസേ ജഹതീ’’തി? ആമന്താ. നത്ഥി കിലേസേ ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തേന ഹി അതീതേ കിലേസേ ജഹതി, അനാഗതേ കിലേസേ ജഹതി, പച്ചുപ്പന്നേ കിലേസേ ജഹതീതി.

കിലേസജഹനകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൯. ഏകൂനവീസതിമവഗ്ഗോ

(൧൮൭) ൨. സുഞ്ഞതാകഥാ

൮൩൨. സുഞ്ഞതാ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാതി? ആമന്താ. അനിമിത്തം സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സുഞ്ഞതാ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാതി? ആമന്താ. അപ്പണിഹിതോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അനിമിത്തം ന വത്തബ്ബം – ‘‘സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്ന’’ന്തി? ആമന്താ. സുഞ്ഞതാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അപ്പണിഹിതോ ന വത്തബ്ബോ – ‘‘സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നോ’’തി? ആമന്താ. സുഞ്ഞതാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സുഞ്ഞതാ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാതി? ആമന്താ. സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ ന അനിച്ചോ ന സങ്ഖതോ ന പടിച്ചസമുപ്പന്നോ ന ഖയധമ്മോ ന വയധമ്മോ ന വിരാഗധമ്മോ ന നിരോധധമ്മോ ന വിപരിണാമധമ്മോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ അനിച്ചോ സങ്ഖതോ പടിച്ചസമുപ്പന്നോ ഖയധമ്മോ വയധമ്മോ വിരാഗധമ്മോ നിരോധധമ്മോ വിപരിണാമധമ്മോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ അനിച്ചോ…പേ… വിപരിണാമധമ്മോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സുഞ്ഞതാ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാ’’തി.

൮൩൩. രൂപക്ഖന്ധസ്സ സുഞ്ഞതാ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാതി? ആമന്താ. സങ്ഖാരക്ഖന്ധസ്സ സുഞ്ഞതാ രൂപക്ഖന്ധപരിയാപന്നാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… വേദനാക്ഖന്ധസ്സ…പേ… സഞ്ഞാക്ഖന്ധസ്സ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധസ്സ സുഞ്ഞതാ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാതി? ആമന്താ. സങ്ഖാരക്ഖന്ധസ്സ സുഞ്ഞതാ വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധപരിയാപന്നാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സങ്ഖാരക്ഖന്ധസ്സ സുഞ്ഞതാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘രൂപക്ഖന്ധപരിയാപന്നാ’’തി? ആമന്താ. രൂപക്ഖന്ധസ്സ സുഞ്ഞതാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സങ്ഖാരക്ഖന്ധസ്സ സുഞ്ഞതാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘വേദനാക്ഖന്ധപരിയാപന്നാ…പേ… സഞ്ഞാക്ഖന്ധപരിയാപന്നാ… വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധപരിയാപന്നാ’’തി? ആമന്താ. വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധസ്സ സുഞ്ഞതാ ന വത്തബ്ബാ – ‘‘സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാ’’തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൩൪. ന വത്തബ്ബം – സുഞ്ഞതാ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘സുഞ്ഞമിദം, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ അത്തേന വാ അത്തനിയേന വാ’’തി [മ. നി. ൩.൬൯ ആനേഞ്ജസപ്പായേ]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി സുഞ്ഞതാ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാതി.

സുഞ്ഞതാകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൯. ഏകൂനവീസതിമവഗ്ഗോ

(൧൮൮) ൩ സാമഞ്ഞഫലകഥാ

൮൩൫. സാമഞ്ഞഫലം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. നിബ്ബാനം താണം ലേണം സരണം പരായണം അച്ചുതം അമതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സാമഞ്ഞഫലം അസങ്ഖതം, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. ദ്വേ താണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൩൬. സാമഞ്ഞഫലം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. സാമഞ്ഞം അസങ്ഖതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… സാമഞ്ഞം സങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. സാമഞ്ഞഫലം സങ്ഖതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സോതാപത്തിഫലം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. സോതാപത്തിമഗ്ഗോ അസങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സോതാപത്തിമഗ്ഗോ സങ്ഖതോതി? ആമന്താ. സോതാപത്തിഫലം സങ്ഖതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സകദാഗാമിഫലം…പേ… അനാഗാമിഫലം…പേ… അരഹത്തഫലം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. അരഹത്തമഗ്ഗോ അസങ്ഖതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗോ സങ്ഖതോതി? ആമന്താ. അരഹത്തഫലം സങ്ഖതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സോതാപത്തിഫലം അസങ്ഖതം, സകദാഗാമിഫലം…പേ… അനാഗാമിഫലം …പേ… അരഹത്തഫലം അസങ്ഖതം, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. പഞ്ച അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പഞ്ച അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. പഞ്ച താണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സാമഞ്ഞഫലകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൯. ഏകൂനവീസതിമവഗ്ഗോ

(൧൮൯) ൪. പത്തികഥാ

൮൩൭. പത്തി അസങ്ഖതാതി? ആമന്താ. നിബ്ബാനം താണം ലേണം സരണം പരായണം അച്ചുതം അമതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പത്തി അസങ്ഖതാ, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. ദ്വേ താണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൩൮. ചീവരസ്സ പത്തി അസങ്ഖതാതി? ആമന്താ. നിബ്ബാനം…പേ… അമതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ചീവരസ്സ പത്തി അസങ്ഖതാ, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. ദ്വേ താണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പിണ്ഡപാതസ്സ…പേ… സേനാസനസ്സ…പേ… ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരസ്സ പത്തി അസങ്ഖതാതി? ആമന്താ. നിബ്ബാനം…പേ… അച്ചുതം അമതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരസ്സ പത്തി അസങ്ഖതാ, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. ദ്വേ താണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ചീവരസ്സ പത്തി അസങ്ഖതാ…പേ… പിണ്ഡപാതസ്സ…പേ… സേനാസനസ്സ…പേ… ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരസ്സ പത്തി അസങ്ഖതാ, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. പഞ്ച അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പഞ്ച അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. പഞ്ച താണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൩൯. പഠമസ്സ ഝാനസ്സ പത്തി അസങ്ഖതാ (ഏവം സബ്ബം വിത്ഥാരേതബ്ബം) ദുതിയസ്സ ഝാനസ്സ… തതിയസ്സ ഝാനസ്സ… ചതുത്ഥസ്സ ഝാനസ്സ… ആകാസാനഞ്ചായതനസ്സ… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസ്സ… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസ്സ… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസ്സ… സോതാപത്തിമഗ്ഗസ്സ… സോതാപത്തിഫലസ്സ… സകദാഗാമിമഗ്ഗസ്സ… സകദാഗാമിഫലസ്സ… അനാഗാമിമഗ്ഗസ്സ… അനാഗാമിഫലസ്സ… അരഹത്തമഗ്ഗസ്സ… അരഹത്തഫലസ്സ പത്തി അസങ്ഖതാതി? ആമന്താ. നിബ്ബാനം…പേ… അച്ചുതം അമതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരഹത്തഫലസ്സ പത്തി അസങ്ഖതാ, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. ദ്വേ താണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സോതാപത്തിമഗ്ഗസ്സ പത്തി അസങ്ഖതാ… സോതാപത്തിഫലസ്സ പത്തി അസങ്ഖതാ… അരഹത്തമഗ്ഗസ്സ പത്തി അസങ്ഖതാ… അരഹത്തഫലസ്സ പത്തി അസങ്ഖതാ… നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. നവ അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നവ അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. നവ താണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൪൦. ന വത്തബ്ബം – പത്തി അസങ്ഖതാതി? ആമന്താ. പത്തി രൂപം … വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി പത്തി അസങ്ഖതാതി.

പത്തികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൯. ഏകൂനവീസതിമവഗ്ഗോ

(൧൯൦) ൫. തഥതാകഥാ

൮൪൧. സബ്ബധമ്മാനം തഥതാ അസങ്ഖതാതി? ആമന്താ. നിബ്ബാനം…പേ… അമതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സബ്ബധമ്മാനം തഥതാ അസങ്ഖതാ, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. ദ്വേ താണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൪൨. രൂപസ്സ രൂപതാ, നനു രൂപതാ അസങ്ഖതാതി? ആമന്താ. നിബ്ബാനം…പേ… അമതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… രൂപസ്സ രൂപതാ, നനു രൂപതാ അസങ്ഖതാ, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദ്വേ അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. ദ്വേ താണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

വേദനായ വേദനതാ, നനു വേദനതാ…പേ… സഞ്ഞായ സഞ്ഞതാ, നനു സഞ്ഞതാ…പേ… സങ്ഖാരാനം സങ്ഖാരതാ, നനു സങ്ഖാരതാ…പേ… വിഞ്ഞാണസ്സ വിഞ്ഞാണതാ, നനു വിഞ്ഞാണതാ അസങ്ഖതാതി? ആമന്താ. നിബ്ബാനം…പേ… അമതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ….

രൂപസ്സ രൂപതാ, നനു രൂപതാ…പേ… വിഞ്ഞാണസ്സ വിഞ്ഞാണതാ, നനു വിഞ്ഞാണതാ അസങ്ഖതാ, നിബ്ബാനം അസങ്ഖതന്തി? ആമന്താ. ഛ അസങ്ഖതാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഛ അസങ്ഖതാനീതി? ആമന്താ. ഛ താണാനി…പേ… അന്തരികാ വാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൪൩. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സബ്ബധമ്മാനം തഥതാ അസങ്ഖതാ’’തി? ആമന്താ. സബ്ബധമ്മാനം തഥതാ രൂപം… വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി സബ്ബധമ്മാനം തഥതാ അസങ്ഖതാതി.

തഥതാകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൯. ഏകൂനവീസതിമവഗ്ഗോ

(൧൯൧) ൬. കുസലകഥാ

൮൪൪. നിബ്ബാനധാതു കുസലാതി? ആമന്താ. സാരമ്മണാ, അത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അനാരമ്മണാ, നത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനാരമ്മണാ, നത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘നിബ്ബാനധാതു കുസലാ’’തി.

൮൪൫. അലോഭോ കുസലോ സാരമ്മണോ, അത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. നിബ്ബാനധാതു കുസലാ സാരമ്മണാ, അത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… അദോസോ കുസലോ…പേ… അമോഹോ കുസലോ…പേ… സദ്ധാ… വീരിയം… സതി… സമാധി…പേ… പഞ്ഞാ കുസലാ സാരമ്മണാ, അത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. നിബ്ബാനധാതു കുസലാ സാരമ്മണാ, അത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

നിബ്ബാനധാതു കുസലാ അനാരമ്മണാ, നത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. അലോഭോ കുസലോ അനാരമ്മണോ, നത്ഥി തസ്സ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നിബ്ബാനധാതു കുസലാ അനാരമ്മണാ, നത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ആമന്താ. അദോസോ കുസലോ…പേ… അമോഹോ കുസലോ…പേ… സദ്ധാ… വീരിയം… സതി… സമാധി…പേ… പഞ്ഞാ കുസലാ അനാരമ്മണാ, നത്ഥി തായ ആവട്ടനാ…പേ… പണിധീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൪൬. ന വത്തബ്ബം – ‘‘നിബ്ബാനധാതു കുസലാ’’തി? ആമന്താ. നനു നിബ്ബാനധാതു അനവജ്ജാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി നിബ്ബാനധാതു അനവജ്ജാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘നിബ്ബാനധാതു കുസലാ’’തി.

കുസലകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൯. ഏകൂനവീസതിമവഗ്ഗോ

(൧൯൨) ൭. അച്ചന്തനിയാമകഥാ

൮൪൭. അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ അച്ചന്തനിയാമതാതി? ആമന്താ. മാതുഘാതകോ അച്ചന്തനിയതോ, പിതുഘാതകോ…പേ… അരഹന്തഘാതകോ…പേ… രുഹിരുപ്പാദകോ …പേ… സങ്ഘഭേദകോ അച്ചന്തനിയതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൪൮. അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ അച്ചന്തനിയാമതാതി? ആമന്താ. അച്ചന്തനിയതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ വിചികിച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അച്ചന്തനിയതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ വിചികിച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ അച്ചന്തനിയാമതാ’’തി.

അച്ചന്തനിയതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ വിചികിച്ഛാ നുപ്പജ്ജേയ്യാതി? ആമന്താ. പഹീനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പഹീനാതി? ആമന്താ. സോതാപത്തിമഗ്ഗേനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സകദാഗാമിമഗ്ഗേന …പേ… അനാഗാമിമഗ്ഗേന…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗേനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കതമേന മഗ്ഗേനാതി? അകുസലേന മഗ്ഗേനാതി. അകുസലോ മഗ്ഗോ നിയ്യാനികോ ഖയഗാമീ ബോധഗാമീ അനാസവോ…പേ… അസംകിലേസികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അകുസലോ മഗ്ഗോ അനിയ്യാനികോ…പേ… സംകിലേസികോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അകുസലോ മഗ്ഗോ അനിയ്യാനികോ…പേ… സംകിലേസികോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അച്ചന്തനിയതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ വിചികിച്ഛാ അകുസലേന മഗ്ഗേന പഹീനാ’’തി.

൮൪൯. സസ്സതദിട്ഠിയാ നിയതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഉച്ഛേദദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജേയ്യാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സസ്സതദിട്ഠിയാ നിയതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഉച്ഛേദദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജേയ്യ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ അച്ചന്തനിയാമതാ’’തി.

സസ്സതദിട്ഠിയാ നിയതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഉച്ഛേദദിട്ഠി നുപ്പജ്ജേയ്യാതി? ആമന്താ. പഹീനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പഹീനാതി? ആമന്താ. സോതാപത്തിമഗ്ഗേനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സകദാഗാമിമഗ്ഗേന…പേ… അനാഗാമിമഗ്ഗേന…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗേനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കതമേന മഗ്ഗേനാതി? അകുസലേന മഗ്ഗേന. അകുസലോ മഗ്ഗോ…പേ… നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സസ്സതദിട്ഠിയാ നിയതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഉച്ഛേദദിട്ഠി അകുസലേന മഗ്ഗേന പഹീനാ’’തി.

൮൫൦. ഉച്ഛേദദിട്ഠിയാ നിയതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സസ്സതദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജേയ്യാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ഉച്ഛേദദിട്ഠിയാ നിയതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സസ്സതദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജേയ്യ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ അച്ചന്തനിയാമതാ’’തി.

ഉച്ഛേദദിട്ഠിയാ നിയതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സസ്സതദിട്ഠി നുപ്പജ്ജേയ്യാതി? ആമന്താ. പഹീനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പഹീനാതി? ആമന്താ. സോതാപത്തിമഗ്ഗേനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… സകദാഗാമിമഗ്ഗേന…പേ… അനാഗാമിമഗ്ഗേന…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗേനാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കതമേന മഗ്ഗേനാതി? അകുസലേന മഗ്ഗേനാതി. അകുസലോ മഗ്ഗോ…പേ… നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ഉച്ഛേദദിട്ഠിയാ നിയതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സസ്സതദിട്ഠി അകുസലേന മഗ്ഗേന പഹീനാ’’തി.

൮൫൧. ന വത്തബ്ബം – ‘‘അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ അച്ചന്തനിയാമതാ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സമന്നാഗതോ ഹോതി ഏകന്തകാളകേഹി അകുസലേഹി ധമ്മേഹി, സോ [ഏവം ഖോ ഭിക്ഖവേ പുഗ്ഗലോ (അ. നി. ൭.൧൫)] സകിം നിമുഗ്ഗോ നിമുഗ്ഗോവ ഹോതീ’’തി [അ. നി. ൭.൧൫]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ അച്ചന്തനിയാമതാതി.

൮൫൨. വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സമന്നാഗതോ ഹോതി ഏകന്തകാളകേഹി അകുസലേഹി ധമ്മേഹി, സോ സകിം നിമുഗ്ഗോ നിമുഗ്ഗോവ ഹോതീ’’തി കത്വാ തേന ച കാരണേന അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ അച്ചന്തനിയാമതാതി? ആമന്താ. വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ നിമുജ്ജതീ’’തി [അ. നി. ൭.൧൫]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. സബ്ബകാലം ഉമ്മുജ്ജിത്വാ നിമുജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സമന്നാഗതോ ഹോതി ഏകന്തകാളകേഹി അകുസലേഹി ധമ്മേഹി, സോ സകിം നിമുഗ്ഗോ നിമുഗ്ഗോവ ഹോതീ’’തി – കത്വാ തേന ച കാരണേന അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ അച്ചന്തനിയാമതാതി? ആമന്താ. വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ ഉമ്മുജ്ജിത്വാ ഠിതോ ഹോതി, ഉമ്മുജ്ജിത്വാ വിപസ്സതി വിലോകേതി, ഉമ്മുജ്ജിത്വാ പതരതി, ഉമ്മുജ്ജിത്വാ പതിഗാധപ്പത്തോ ഹോതീ’’തി [അ. നി. ൭.൧൫]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. സബ്ബകാലം ഉമ്മുജ്ജിത്വാ പതിഗാധപ്പത്തോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അച്ചന്തനിയാമകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൯. ഏകൂനവീസതിമവഗ്ഗോ

(൧൯൩) ൮. ഇന്ദ്രിയകഥാ

൮൫൩. നത്ഥി ലോകിയം സദ്ധിന്ദ്രിയന്തി? ആമന്താ. നത്ഥി ലോകിയാ സദ്ധാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നത്ഥി ലോകിയം വീരിയിന്ദ്രിയം…പേ… സതിന്ദ്രിയം…പേ… സമാധിന്ദ്രിയം…പേ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയന്തി? ആമന്താ. നത്ഥി ലോകിയാ പഞ്ഞാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അത്ഥി ലോകിയാ സദ്ധാതി? ആമന്താ. അത്ഥി ലോകിയം സദ്ധിന്ദ്രിയന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി ലോകിയം വീരിയം…പേ… സതി…പേ… സമാധി…പേ… പഞ്ഞാതി? ആമന്താ. അത്ഥി ലോകിയം പഞ്ഞിന്ദ്രിയന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അത്ഥി ലോകിയോ മനോ, അത്ഥി ലോകിയം മനിന്ദ്രിയന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി ലോകിയാ സദ്ധാ, അത്ഥി ലോകിയം സദ്ധിന്ദ്രിയന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി ലോകിയോ മനോ, അത്ഥി ലോകിയം മനിന്ദ്രിയന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി ലോകിയാ പഞ്ഞാ, അത്ഥി ലോകിയം പഞ്ഞിന്ദ്രിയന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അത്ഥി ലോകിയം സോമനസ്സം, അത്ഥി ലോകിയം സോമനസ്സിന്ദ്രിയം…പേ… അത്ഥി ലോകിയം ജീവിതം, അത്ഥി ലോകിയം ജീവിതിന്ദ്രിയന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി ലോകിയാ സദ്ധാ, അത്ഥി ലോകിയം സദ്ധിന്ദ്രിയന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി ലോകിയം ജീവിതം, അത്ഥി ലോകിയം ജീവിതിന്ദ്രിയന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി ലോകിയാ പഞ്ഞാ, അത്ഥി ലോകിയം പഞ്ഞിന്ദ്രിയന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൫൪. അത്ഥി ലോകിയാ സദ്ധാ, നത്ഥി ലോകിയം സദ്ധിന്ദ്രിയന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി ലോകിയോ മനോ, നത്ഥി ലോകിയം മനിന്ദ്രിയന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി ലോകിയാ പഞ്ഞാ, നത്ഥി ലോകിയം പഞ്ഞിന്ദ്രിയന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി ലോകിയോ മനോ, നത്ഥി ലോകിയം മനിന്ദ്രിയന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അത്ഥി ലോകിയാ സദ്ധാ, നത്ഥി ലോകിയം സദ്ധിന്ദ്രിയന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി ലോകിയം സോമനസ്സം, നത്ഥി ലോകിയം സോമനസ്സിന്ദ്രിയന്തി… അത്ഥി ലോകിയം ജീവിതം, നത്ഥി ലോകിയം ജീവിതിന്ദ്രിയന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി ലോകിയാ പഞ്ഞാ, നത്ഥി ലോകിയം പഞ്ഞിന്ദ്രിയന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി ലോകിയോ മനോ, നത്ഥി ലോകിയം മനിന്ദ്രിയന്തി…പേ… അത്ഥി ലോകിയം ജീവിതം, നത്ഥി ലോകിയം ജീവിതിന്ദ്രിയന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൫൫. അത്ഥി ലോകുത്തരാ സദ്ധാ, അത്ഥി ലോകുത്തരം സദ്ധിന്ദ്രിയന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി ലോകിയാ സദ്ധാ, അത്ഥി ലോകിയം സദ്ധിന്ദ്രിയന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി ലോകുത്തരം വീരിയം…പേ… അത്ഥി ലോകുത്തരാ പഞ്ഞാ, അത്ഥി ലോകുത്തരം പഞ്ഞിന്ദ്രിയന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി ലോകിയാ പഞ്ഞാ, അത്ഥി ലോകിയം പഞ്ഞിന്ദ്രിയന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അത്ഥി ലോകിയാ സദ്ധാ, നത്ഥി ലോകിയം സദ്ധിന്ദ്രിയന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി ലോകുത്തരാ സദ്ധാ, നത്ഥി ലോകുത്തരം സദ്ധിന്ദ്രിയന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി ലോകിയം വീരിയം…പേ… അത്ഥി ലോകിയാ പഞ്ഞാ, നത്ഥി ലോകിയം പഞ്ഞിന്ദ്രിയന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി ലോകുത്തരാ പഞ്ഞാ, നത്ഥി ലോകുത്തരം പഞ്ഞിന്ദ്രിയന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൮൫൬. നത്ഥി ലോകിയാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനീതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘അദ്ദസം ഖോ അഹം, ഭിക്ഖവേ, ബുദ്ധചക്ഖുനാ ലോകം വോലോകേന്തോ സത്തേ അപ്പരജക്ഖേ മഹാരജക്ഖേ, തിക്ഖിന്ദ്രിയേ മുദിന്ദ്രിയേ, സ്വാകാരേ, സുവിഞ്ഞാപയേ, അപ്പേകച്ചേ പരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവിനോ വിഹരന്തേ’’തി [മ. നി. ൧.൨൮൩ തത്ഥ ‘‘ദ്വാകാരേ ദുവിഞ്ഞാപയേ’’ ഇച്ചാദീനിപി പദാനി ദിസ്സന്തി]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി അത്ഥി ലോകിയാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനീതി.

ഇന്ദ്രിയകഥാ നിട്ഠിതാ.

ഏകൂനവീസതിമവഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

അതീതേ കിലേസേ ജഹതി അനാഗതേ കിലേസേ ജഹതി പച്ചുപ്പന്നേ കിലേസേ ജഹതി, സുഞ്ഞതാ സങ്ഖാരക്ഖന്ധപരിയാപന്നാ, സാമഞ്ഞഫലം അസങ്ഖതം, പത്തി അസങ്ഖതാ, സബ്ബധമ്മാനം തഥതാ അസങ്ഖതാ, നിബ്ബാനധാതു കുസലാ, അത്ഥി പുഥുജ്ജനസ്സ അച്ചന്തനിയാമതാ, നത്ഥി ലോകിയാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനീതി.