(൧൭൭) ൧. മനുസ്സലോകകഥാ

൮൦൨. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ബുദ്ധോ ഭഗവാ മനുസ്സലോകേ അട്ഠാസീ’’തി? ആമന്താ. നനു അത്ഥി ബുദ്ധവുത്ഥാനി ചേതിയാനി ആരാമവിഹാരഗാമനിഗമനഗരാനി രട്ഠാനി ജനപദാനീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അത്ഥി ബുദ്ധവുത്ഥാനി ചേതിയാനി ആരാമവിഹാരഗാമനിഗമനഗരാനി രട്ഠാനി ജനപദാനി, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ബുദ്ധോ ഭഗവാ മനുസ്സലോകേ അട്ഠാസീ’’തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘ബുദ്ധോ ഭഗവാ മനുസ്സലോകേ അട്ഠാസീ’’തി? ആമന്താ. നനു ഭഗവാ ലുമ്ബിനിയാ ജാതോ, ബോധിയാ മൂലേ അഭിസമ്ബുദ്ധോ, ബാരാണസിയം ഭഗവതാ ധമ്മചക്കം പവത്തിതം, ചാപാലേ ചേതിയേ ആയുസങ്ഖാരോ ഓസ്സട്ഠോ, കുസിനാരായം ഭഗവാ പരിനിബ്ബുതോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ഭഗവാ ലുമ്ബിനിയാ ജാതോ…പേ… കുസിനാരായം ഭഗവാ പരിനിബ്ബുതോ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ബുദ്ധോ ഭഗവാ മനുസ്സലോകേ അട്ഠാസീ’’തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘ബുദ്ധോ ഭഗവാ മനുസ്സലോകേ അട്ഠാസീ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ഏകമിദാഹം, ഭിക്ഖവേ, സമയം ഉക്കട്ഠായം വിഹരാമി സുഭഗവനേ സാലരാജമൂലേ’’തി [ദീ. നി. ൨.൯൧]; ‘‘ഏകമിദാഹം, ഭിക്ഖവേ, സമയം ഉരുവേലായം വിഹരാമി അജപാലനിഗ്രോധേ പഠമാഭിസമ്ബുദ്ധോ’’തി [അ. നി. ൪.൨൧]; ‘‘ഏകമിദാഹം, ഭിക്ഖവേ, സമയം രാജഗഹേ വിഹരാമി വേളുവനേ കളന്ദകനിവാപേ’’തി [ദീ. നി. ൨.൧൮൦]; ‘‘ഏകമിദാഹം, ഭിക്ഖവേ, സമയം സാവത്ഥിയം വിഹരാമി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ’’തി; ‘‘ഏകമിദാഹം, ഭിക്ഖവേ, സമയം വേസാലിയം വിഹരാമി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായ’’ന്തി [ദീ. നി. ൩.൧൧]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ മനുസ്സലോകേ അട്ഠാസീതി.

൮൦൩. ബുദ്ധോ ഭഗവാ മനുസ്സലോകേ അട്ഠാസീതി? ആമന്താ. നനു ഭഗവാ ലോകേ ജാതോ, ലോകേ സംവഡ്ഢോ, ലോകം അഭിഭുയ്യ വിഹരതി അനുപലിത്തോ ലോകേനാതി [അ. നി. ൪.൩൬]? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ഭഗവാ ലോകേ ജാതോ, ലോകേ സംവഡ്ഢോ, ലോകം അഭിഭുയ്യ വിഹരതി അനുപലിത്തോ ലോകേന, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ബുദ്ധോ ഭഗവാ മനുസ്സലോകേ അട്ഠാസീ’’തി.

മനുസ്സലോകകഥാ നിട്ഠിതാ.