൧൭. സത്തരസമവഗ്ഗോ

(൧൬൬) ൧. അരഹതോ പുഞ്ഞൂപചയകഥാ

൭൭൬. അത്ഥി അരഹതോ പുഞ്ഞൂപചയോതി? ആമന്താ. അത്ഥി അരഹതോ അപുഞ്ഞൂപചയോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നത്ഥി അരഹതോ അപുഞ്ഞൂപചയോതി? ആമന്താ. നത്ഥി അരഹതോ പുഞ്ഞൂപചയോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൭൭. അത്ഥി അരഹതോ പുഞ്ഞൂപചയോതി? ആമന്താ. അരഹാ പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, ആനേഞ്ജാഭിസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖരോതി, ഗതിസംവത്തനിയം കമ്മം കരോതി, ഭവസംവത്തനിയം കമ്മം കരോതി, ഇസ്സരിയസംവത്തനിയം കമ്മം കരോതി, അധിപച്ചസംവത്തനിയം [ആധിപച്ചസംവത്തനികം (?)] കമ്മം കരോതി, മഹാഭോഗസംവത്തനിയം കമ്മം കരോതി, മഹാപരിവാരസംവത്തനിയം കമ്മം കരോതി, ദേവസോഭഗ്യസംവത്തനിയം കമ്മം കരോതി, മനുസ്സസോഭഗ്യസംവത്തനിയം കമ്മം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൭൮. അത്ഥി അരഹതോ പുഞ്ഞൂപചയോതി? ആമന്താ. അരഹാ ആചിനാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരഹാ അപചിനാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… അരഹാ പജഹതീതി…പേ… അരഹാ ഉപാദിയതീതി…പേ… അരഹാ വിസിനേതീതി…പേ… അരഹാ ഉസ്സിനേതീതി…പേ… അരഹാ വിധൂപേതീതി …പേ… അരഹാ സന്ധൂപേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അരഹാ നേവാചിനാതി ന അപചിനാതി അപചിനിത്വാ ഠിതോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരഹാ നേവാചിനാതി നാപചിനാതി അപചിനിത്വാ ഠിതോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി അരഹതോ പുഞ്ഞൂപചയോ’’തി.

നനു അരഹാ നേവ പജഹതി ന ഉപാദിയതി പജഹിത്വാ ഠിതോ, നേവ വിസിനേതി ന ഉസ്സിനേതി വിസിനേത്വാ ഠിതോ, നേവ വിധൂപേതി ന സന്ധൂപേതി വിധൂപേത്വാ ഠിതോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരഹാ നേവ വിധൂപേതി ന സന്ധൂപേതി വിധൂപേത്വാ ഠിതോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അത്ഥി അരഹതോ പുഞ്ഞൂപചയോ’’തി.

൭൭൯. നത്ഥി അരഹതോ പുഞ്ഞൂപചയോതി? ആമന്താ. അരഹാ ദാനം ദദേയ്യാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരഹാ ദാനം ദദേയ്യ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘നത്ഥി അരഹതോ പുഞ്ഞൂപചയോ’’തി.

അരഹാ ചീവരം ദദേയ്യ…പേ… പിണ്ഡപാതം ദദേയ്യ… സേനാസനം ദദേയ്യ… ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം ദദേയ്യ… ഖാദനീയം ദദേയ്യ… ഭോജനീയം ദദേയ്യ… പാനീയം ദദേയ്യ… ചേതിയം വന്ദേയ്യ… ചേതിയേ മാലം ആരോപേയ്യ… ഗന്ധം ആരോപേയ്യ… വിലേപനം ആരോപേയ്യ…പേ… ചേതിയം അഭിദക്ഖിണം [പദക്ഖിണം (?)] കരേയ്യാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരഹാ ചേതിയം അഭിദക്ഖിണം കരേയ്യ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘നത്ഥി അരഹതോ പുഞ്ഞൂപചയോ’’തി.

അത്ഥി അരഹതോ പുഞ്ഞൂപചയോതികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൭. സത്തരസമവഗ്ഗോ

(൧൬൭) ൨. നത്ഥി അരഹതോ അകാലമച്ചൂതികഥാ

൭൮൦. നത്ഥി അരഹതോ അകാലമച്ചൂതി? ആമന്താ. നത്ഥി അരഹന്തഘാതകോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി അരഹന്തഘാതകോതി? ആമന്താ. അത്ഥി അരഹതോ അകാലമച്ചൂതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നത്ഥി അരഹതോ അകാലമച്ചൂതി? ആമന്താ. യോ അരഹന്തം ജീവിതാ വോരോപേതി, സതി ജീവിതേ ജീവിതാവസേസേ ജീവിതാ വോരോപേതി, അസതി ജീവിതേ ജീവിതാവസേസേ ജീവിതാ വോരോപേതീതി? സതി ജീവിതേ ജീവിതാവസേസേ ജീവിതാ വോരോപേതീതി. ഹഞ്ചി സതി ജീവിതേ ജീവിതാവസേസേ ജീവിതാ വോരോപേതി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘നത്ഥി അരഹതോ അകാലമച്ചൂ’’തി. അസതി ജീവിതേ ജീവിതാവസേസേ ജീവിതാ വോരോപേതീതി, നത്ഥി അരഹന്തഘാതകോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൮൧. നത്ഥി അരഹതോ അകാലമച്ചൂതി? ആമന്താ. അരഹതോ കായേ വിസം ന കമേയ്യ, സത്ഥം ന കമേയ്യ, അഗ്ഗി ന കമേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അരഹതോ കായേ വിസം കമേയ്യ, സത്ഥം കമേയ്യ, അഗ്ഗി കമേയ്യാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അരഹതോ കായേ വിസം കമേയ്യ, സത്ഥം കമേയ്യ, അഗ്ഗി കമേയ്യ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘നത്ഥി അരഹതോ അകാലമച്ചൂ’’തി.

അരഹതോ കായേ വിസം ന കമേയ്യ, സത്ഥം ന കമേയ്യ, അഗ്ഗി ന കമേയ്യാതി? ആമന്താ. നത്ഥി അരഹന്തഘാതകോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൮൨. അത്ഥി അരഹതോ അകാലമച്ചൂതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ചേതനികാനം കമ്മാനം കതാനം ഉപചിതാനം അപ്പടിസംവേദിത്വാ ബ്യന്തീഭാവം വദാമി; തഞ്ച ഖോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ഉപപജ്ജം വാ അപരേ വാ പരിയായേ’’തി. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി നത്ഥി അരഹതോ അകാലമച്ചൂതി.

നത്ഥി അരഹതോ അകാലമച്ചൂതികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൭. സത്തരസമവഗ്ഗോ

(൧൬൮) ൩. സബ്ബമിദം കമ്മതോതികഥാ

൭൮൩. സബ്ബമിദം കമ്മതോതി? ആമന്താ. കമ്മമ്പി കമ്മതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സബ്ബമിദം കമ്മതോതി? ആമന്താ. സബ്ബമിദം പുബ്ബേകതഹേതൂതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സബ്ബമിദം കമ്മതോതി? ആമന്താ. സബ്ബമിദം കമ്മവിപാകതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൮൪. സബ്ബമിദം കമ്മവിപാകതോതി? ആമന്താ. കമ്മവിപാകേന പാണം ഹനേയ്യാതി? ആമന്താ. പാണാതിപാതോ സഫലോതി? ആമന്താ. കമ്മവിപാകോ സഫലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കമ്മവിപാകോ അഫലോതി? ആമന്താ. പാണാതിപാതോ അഫലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

കമ്മവിപാകേന അദിന്നം ആദിയേയ്യ…പേ… മുസാ ഭണേയ്യ… പിസുണം ഭണേയ്യ… ഫരുസം ഭണേയ്യ… സമ്ഫം പലപേയ്യ… സന്ധിം ഛിന്ദേയ്യ… നില്ലോപം ഹരേയ്യ… ഏകാഗാരികം കരേയ്യ… പരിപന്ഥേ തിട്ഠേയ്യ… പരദാരം ഗച്ഛേയ്യ… ഗാമഘാതകം കരേയ്യ… നിഗമഘാതകം കരേയ്യ… കമ്മവിപാകേന ദാനം ദദേയ്യ… ചീവരം ദദേയ്യ … പിണ്ഡപാതം ദദേയ്യ… സേനാസനം ദദേയ്യ… ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം ദദേയ്യാതി? ആമന്താ. ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരോ സഫലോതി? ആമന്താ. കമ്മവിപാകോ സഫലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… കമ്മവിപാകോ അഫലോതി? ആമന്താ. ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരോ അഫലോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൮൫. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സബ്ബമിദം കമ്മതോ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ –

‘‘കമ്മുനാ വത്തതീ [വത്തതി (പീ. ക., മ. നി. ൨.൪൬൦), വത്തതേ (?)] ലോകോ, കമ്മുനാ വത്തതീ [വത്തതി (പീ. ക., മ. നി. ൨.൪൬൦), വത്തതേ (?)] പജാ;

കമ്മനിബന്ധനാ സത്താ, രഥസ്സാണീവ യായതോ [മ. നി. ൨.൪൬൦; സു. നി. ൬൫൯].

‘‘കമ്മേന കിത്തിം ലഭതേ പസംസം,

കമ്മേന ജാനിഞ്ച വധഞ്ച ബന്ധം;

തം കമ്മം നാനാകരണം വിദിത്വാ,

കസ്മാ വദേ നത്ഥി കമ്മന്തി ലോകേ’’തി.

അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ‘‘സബ്ബമിദം കമ്മതോ’’തി.

സബ്ബമിദം കമ്മതോതികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൭. സത്തരസമവഗ്ഗോ

(൧൬൯) ൪. ഇന്ദ്രിയബദ്ധകഥാ

൭൮൬. ഇന്ദ്രിയബദ്ധഞ്ഞേവ ദുക്ഖന്തി? ആമന്താ. ഇന്ദ്രിയബദ്ധഞ്ഞേവ അനിച്ചം സങ്ഖതം പടിച്ചസമുപ്പന്നം ഖയധമ്മം വയധമ്മം വിരാഗധമ്മം നിരോധധമ്മം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അനിന്ദ്രിയബദ്ധം അനിച്ചം സങ്ഖതം പടിച്ചസമുപ്പന്നം ഖയധമ്മം വയധമ്മം വിരാഗധമ്മം നിരോധധമ്മം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനിന്ദ്രിയബദ്ധം അനിച്ചം സങ്ഖതം പടിച്ചസമുപ്പന്നം ഖയധമ്മം വയധമ്മം വിരാഗധമ്മം നിരോധധമ്മം വിപരിണാമധമ്മം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ഇന്ദ്രിയബദ്ധഞ്ഞേവ ദുക്ഖ’’ന്തി.

അനിന്ദ്രിയബദ്ധം അനിച്ചം സങ്ഖതം പടിച്ചസമുപ്പന്നം…പേ… വിപരിണാമധമ്മം, തഞ്ച ന ദുക്ഖന്തി? ആമന്താ. ഇന്ദ്രിയബദ്ധം അനിച്ചം സങ്ഖതം…പേ… വിപരിണാമധമ്മം, തഞ്ച ന ദുക്ഖന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഇന്ദ്രിയബദ്ധം അനിച്ചം സങ്ഖതം…പേ… വിപരിണാമധമ്മം, തഞ്ച ദുക്ഖന്തി [ഇദം-പുച്ഛാദ്വയേന പുരിമപുച്ഛാദ്വയസ്സ പുരതോ ഭവിതബ്ബം]? ആമന്താ. അനിന്ദ്രിയബദ്ധം അനിച്ചം സങ്ഖതം…പേ… വിപരിണാമധമ്മം, തഞ്ച ദുക്ഖന്തി [ഇദം-പുച്ഛാദ്വയേന പുരിമപുച്ഛാദ്വയസ്സ പുരതോ ഭവിതബ്ബം]? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൮൭. ഇന്ദ്രിയബദ്ധഞ്ഞേവ ദുക്ഖന്തി? ആമന്താ. നനു യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം [സം. നി. ൩.൧൫] വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘അനിന്ദ്രിയബദ്ധം അനിച്ച’’ന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം [സം. നി. ൩.൧൫] വുത്തം ഭഗവതാ – അനിന്ദ്രിയബദ്ധം അനിച്ചം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ഇന്ദ്രിയബദ്ധഞ്ഞേവ ദുക്ഖ’’ന്തി.

൭൮൮. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഇന്ദ്രിയബദ്ധഞ്ഞേവ ദുക്ഖ’’ന്തി? ആമന്താ. യഥാ ഇന്ദ്രിയബദ്ധസ്സ ദുക്ഖസ്സ പരിഞ്ഞായ ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതി, ഏവമേവം അനിന്ദ്രിയബദ്ധസ്സ ദുക്ഖസ്സ പരിഞ്ഞായ ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… യഥാ ഇന്ദ്രിയബദ്ധം ദുക്ഖം പരിഞ്ഞാതം ന പുന ഉപ്പജ്ജതി, ഏവമേവം അനിന്ദ്രിയബദ്ധം ദുക്ഖം പരിഞ്ഞാതം ന പുന ഉപ്പജ്ജതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. തേന ഹി ഇന്ദ്രിയബദ്ധഞ്ഞേവ ദുക്ഖന്തി.

ഇന്ദ്രിയബദ്ധകഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൭. സത്തരസമവഗ്ഗോ

(൧൭൦) ൫. ഠപേത്വാ അരിയമഗ്ഗന്തികഥാ

൭൮൯. ഠപേത്വാ അരിയമഗ്ഗം അവസേസാ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാതി? ആമന്താ. ദുക്ഖസമുദയോപി ദുക്ഖോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദുക്ഖസമുദയോപി ദുക്ഖോതി? ആമന്താ. തീണേവ അരിയസച്ചാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തീണേവ അരിയസച്ചാനീതി? ആമന്താ. നനു ചത്താരി അരിയസച്ചാനി വുത്താനി ഭഗവതാ – ദുക്ഖം, ദുക്ഖസമുദയോ, ദുക്ഖനിരോധോ, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ചത്താരി അരിയസച്ചാനി വുത്താനി ഭഗവതാ – ദുക്ഖം, ദുക്ഖസമുദയോ, ദുക്ഖനിരോധോ, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ; നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘തീണേവ അരിയസച്ചാനീ’’തി.

ദുക്ഖസമുദയോപി ദുക്ഖോതി? ആമന്താ. കേനട്ഠേനാതി? അനിച്ചട്ഠേന. അരിയമഗ്ഗോ അനിച്ചോതി? ആമന്താ. അരിയമഗ്ഗോ ദുക്ഖോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അരിയമഗ്ഗോ അനിച്ചോ, സോ ച ന ദുക്ഖോതി? ആമന്താ. ദുക്ഖസമുദയോ അനിച്ചോ, സോ ച ന ദുക്ഖോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദുക്ഖസമുദയോ അനിച്ചോ, സോ ച ദുക്ഖോതി? ആമന്താ. അരിയമഗ്ഗോ അനിച്ചോ, സോ ച ദുക്ഖോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൯൦. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ഠപേത്വാ അരിയമഗ്ഗം അവസേസാ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ’’തി? ആമന്താ. നനു സാ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സാ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ഠപേത്വാ അരിയമഗ്ഗം അവസേസാ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ’’തി.

ഠപേത്വാ അരിയമഗ്ഗന്തികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൭. സത്തരസമവഗ്ഗോ

(൧൭൧) ൬. ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ദക്ഖിണം പടിഗ്ഗണ്ഹാതികഥാ

൭൯൧. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സങ്ഘോ ദക്ഖിണം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി? ആമന്താ. നനു സങ്ഘോ ആഹുനേയ്യോ പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സങ്ഘോ ആഹുനേയ്യോ പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സങ്ഘോ ദക്ഖിണം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘സങ്ഘോ ദക്ഖിണം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി? ആമന്താ. നനു ചത്താരോ പുരിസയുഗാ അട്ഠപുരിസപുഗ്ഗലാ ദക്ഖിണേയ്യാ വുത്താ ഭഗവതാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ചത്താരോ പുരിസയുഗാ അട്ഠ പുരിസപുഗ്ഗലാ ദക്ഖിണേയ്യാ വുത്താ ഭഗവതാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സങ്ഘോ ദക്ഖിണം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘സങ്ഘോ ദക്ഖിണം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി? ആമന്താ. നനു അത്ഥി കേചി സങ്ഘസ്സ ദാനം ദേന്തീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അത്ഥി കേചി സങ്ഘസ്സ ദാനം ദേന്തി, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സങ്ഘോ ദക്ഖിണം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി. നനു അത്ഥി കേചി സങ്ഘസ്സ ചീവരം ദേന്തി…പേ… പിണ്ഡപാതം ദേന്തി… സേനാസനം ദേന്തി… ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം ദേന്തി… ഖാദനീയം ദേന്തി… ഭോജനീയം ദേന്തി…പേ… പാനീയം ദേന്തീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അത്ഥി കേചി സങ്ഘസ്സ പാനീയം ദേന്തി, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സങ്ഘോ ദക്ഖിണം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘സങ്ഘോ ദക്ഖിണം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ –

‘‘ആഹുതിം ജാതവേദോവ, മഹാമേഘംവ മേദനീ;

സങ്ഘോ സമാധിസമ്പന്നോ, പടിഗ്ഗണ്ഹാതി ദക്ഖിണ’’ന്തി.

അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി സങ്ഘോ ദക്ഖിണം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീതി.

൭൯൨. സങ്ഘോ ദക്ഖിണം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ആമന്താ. മഗ്ഗോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ഫലം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ദക്ഖിണം പടിഗ്ഗണ്ഹാതീതികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൭. സത്തരസമവഗ്ഗോ

(൧൭൨) ൭. ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ദക്ഖിണം വിസോധേതീതികഥാ

൭൯൩. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സങ്ഘോ ദക്ഖിണം വിസോധേതീ’’തി? ആമന്താ. നനു സങ്ഘോ ആഹുനേയ്യോ പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സങ്ഘോ ആഹുനേയ്യോ…പേ… അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സങ്ഘോ ദക്ഖിണം വിസോധേതീ’’തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘സങ്ഘോ ദക്ഖിണം വിസോധേതീ’’തി? ആമന്താ. നനു ചത്താരോ പുരിസയുഗാ അട്ഠ പുരിസപുഗ്ഗലാ ദക്ഖിണേയ്യാ വുത്താ ഭഗവതാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ചത്താരോ പുരിസയുഗാ അട്ഠ പുരിസപുഗ്ഗലാ ദക്ഖിണേയ്യാ വുത്താ ഭഗവതാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സങ്ഘോ ദക്ഖിണം വിസോധേതീ’’തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘സങ്ഘോ ദക്ഖിണം വിസോധേതീ’’തി? ആമന്താ. നനു അത്ഥി കേചി സങ്ഘസ്സ ദാനം ദത്വാ ദക്ഖിണം ആരാധേന്തീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അത്ഥി കേചി സങ്ഘസ്സ ദാനം ദത്വാ ദക്ഖിണം ആരാധേന്തി, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സങ്ഘോ ദക്ഖിണം വിസോധേതീ’’തി.

നനു അത്ഥി കേചി സങ്ഘസ്സ ചീവരം ദത്വാ…പേ… പിണ്ഡപാതം ദത്വാ…പേ… സേനാസനം ദത്വാ… ഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം ദത്വാ… ഖാദനീയം ദത്വാ… ഭോജനീയം ദത്വാ…പേ… പാനീയം ദത്വാ ദക്ഖിണം ആരാധേന്തീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അത്ഥി കേചി സങ്ഘസ്സ പാനീയം ദത്വാ ദക്ഖിണം ആരാധേന്തി, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സങ്ഘോ ദക്ഖിണം വിസോധേതീ’’തി.

൭൯൪. സങ്ഘോ ദക്ഖിണം വിസോധേതീതി? ആമന്താ. മഗ്ഗോ വിസോധേതി, ഫലം വിസോധേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ദക്ഖിണം വിസോധേതീതികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൭. സത്തരസമവഗ്ഗോ

(൧൭൩) ൮. ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ഭുഞ്ജതീതികഥാ

൭൯൫. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സങ്ഘോ ഭുഞ്ജതി പിവതി ഖാദതി സായതീ’’തി? ആമന്താ. നനു അത്ഥി കേചി സങ്ഘഭത്താനി കരോന്തി, ഉദ്ദേസഭത്താനി കരോന്തി, യാഗുപാനാനി കരോന്തീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അത്ഥി കേചി സങ്ഘഭത്താനി കരോന്തി, ഉദ്ദേസഭത്താനി കരോന്തി, യാഗുപാനാനി കരോന്തി, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സങ്ഘോ ഭുഞ്ജതി പിവതി ഖാദതി സായതീ’’തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘സങ്ഘോ ഭുഞ്ജതി പിവതി ഖാദതി സായതീ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ഗണഭോജനം പരമ്പരഭോജനം അതിരിത്തഭോജനം അനതിരിത്തഭോജന’’ന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ഗണഭോജനം പരമ്പരഭോജനം അതിരിത്തഭോജനം അനതിരിത്തഭോജനം’’, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സങ്ഘോ ഭുഞ്ജതി പിവതി ഖാദതി സായതീ’’തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘സങ്ഘോ ഭുഞ്ജതി പിവതി ഖാദതി സായതീ’’തി? ആമന്താ. നനു അട്ഠ പാനാനി വുത്താനി ഭഗവതാ – അമ്ബപാനം, ജമ്ബുപാനം, ചോചപാനം, മോചപാനം, മധുകപാനം, [മധുപാനം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.) മഹാവ. ൩൦൦ പന പസ്സിതബ്ബം] മുദ്ദികപാനം, സാലുകപാനം, ഫാരുസകപാനന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അട്ഠ പാനാനി വുത്താനി ഭഗവതാ – അമ്ബപാനം, ജമ്ബുപാനം, ചോചപാനം, മോചപാനം, മധുകപാനം, മുദ്ദികപാനം, സാലുകപാനം, ഫാരുസകപാനം, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സങ്ഘോ ഭുഞ്ജതി പിവതി ഖാദതി സായതീ’’തി.

൭൯൬. സങ്ഘോ ഭുഞ്ജതി പിവതി ഖാദതി സായതീതി? ആമന്താ. മഗ്ഗോ ഭുഞ്ജതി പിവതി ഖാദതി സായതി, ഫലം ഭുഞ്ജതി പിവതി ഖാദതി സായതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ന വത്തബ്ബം സങ്ഘോ ഭുഞ്ജതീതികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൭. സത്തരസമവഗ്ഗോ

(൧൭൪) ൯. ന വത്തബ്ബം സങ്ഘസ്സദിന്നം മഹപ്ഫലന്തികഥാ

൭൯൭. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സങ്ഘസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫല’’ന്തി? ആമന്താ. നനു സങ്ഘോ ആഹുനേയ്യോ പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സങ്ഘോ ആഹുനേയ്യോ…പേ… അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സങ്ഘസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫല’’ന്തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘സങ്ഘസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫല’’ന്തി? ആമന്താ. നനു ചത്താരോ പുരിസയുഗാ അട്ഠ പുരിസപുഗ്ഗലാ ദക്ഖിണേയ്യാ വുത്താ ഭഗവതാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ചത്താരോ പുരിസയുഗാ അട്ഠ പുരിസപുഗ്ഗലാ ദക്ഖിണേയ്യാ വുത്താ ഭഗവതാ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘സങ്ഘസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫല’’ന്തി.

൭൯൮. ന വത്തബ്ബം – ‘‘സങ്ഘസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫല’’ന്തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘സങ്ഘേ, ഗോതമി, ദേഹി, സങ്ഘേ തേ ദിന്നേ അഹഞ്ചേവ പൂജിതോ ഭവിസ്സാമി സങ്ഘോ ചാ’’തി [മ. നി. ൩.൩൭൬]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി സങ്ഘസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫലന്തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘സങ്ഘസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫല’’ന്തി? ആമന്താ. നനു സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘യജമാനാനം മനുസ്സാനം, പുഞ്ഞപേക്ഖാന പാണിനം;

കരോതം ഓപധികം പുഞ്ഞം, കത്ഥ ദിന്നം മഹപ്ഫലന്തി.

‘‘ചത്താരോ ച പടിപന്നാ, ചത്താരോ ച ഫലേ ഠിതാ;

ഏസ സങ്ഘോ ഉജുഭൂതോ, പഞ്ഞാസീലസമാഹിതോ.

‘‘യജമാനാനം മനുസ്സാനം, പുഞ്ഞപേക്ഖാന പാണിനം;

കരോതം ഓപധികം പുഞ്ഞം, സങ്ഘേ ദിന്നം മഹപ്ഫല’’ന്തി [സം. നി. ൧.൨൬൨; വി. വ. ൬൪൨, ൭൫൧].

‘‘ഏസോ ഹി സങ്ഘോ വിപുലോ മഹഗ്ഗതോ,

ഏസപ്പമേയ്യോ ഉദധീവ സാഗരോ;

ഏതേ ഹി സേട്ഠാ നരവീരസാവകാ [നരസീഹസാവകാ (ക.)],

പഭങ്കരാ ധമ്മമുദീരയന്തി.

‘‘തേസം സുദിന്നം സുഹുതം സുയിട്ഠം,

യേ സങ്ഘമുദ്ദിസ്സ ദദന്തി ദാനം;

സാ ദക്ഖിണാ സങ്ഘഗതാ പതിട്ഠിതാ,

മഹപ്ഫലാ ലോകവിദൂന വണ്ണിതാ.

‘‘ഏതാദിസം യഞ്ഞമനുസ്സരന്താ,

യേ വേദജാതാ വിചരന്തി [വിഹരന്തി (സീ. ക.)] ലോകേ;

വിനേയ്യ മച്ഛേരമലം സമൂലം,

അനിന്ദിതാ സഗ്ഗമുപേന്തി ഠാന’’ന്തി [വി. വ. ൬൪൫, ൭൫൪].

അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി സങ്ഘസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫലന്തി.

ന വത്തബ്ബം സങ്ഘസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫലന്തികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൭. സത്തരസമവഗ്ഗോ

(൧൭൫) ൧൦. ന വത്തബ്ബം ബുദ്ധസ്സദിന്നം മഹപ്ഫലന്തികഥാ

൭൯൯. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ബുദ്ധസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫല’’ന്തി? ആമന്താ. നനു ഭഗവാ ദ്വിപദാനം അഗ്ഗോ, ദ്വിപദാനം സേട്ഠോ, ദ്വിപദാനം പമോക്ഖോ, ദ്വിപദാനം ഉത്തമോ, ദ്വിപദാനം പവരോ അസമോ അസമസമോ അപ്പടിസമോ അപ്പടിഭാഗോ അപ്പടിപുഗ്ഗലോതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ഭഗവാ ദ്വിപദാനം അഗ്ഗോ, ദ്വിപദാനം സേട്ഠോ, ദ്വിപദാനം പമോക്ഖോ, ദ്വിപദാനം ഉത്തമോ, ദ്വിപദാനം പവരോ അസമോ അസമസമോ അപ്പടിസമോ അപ്പടിഭാഗോ അപ്പടിപുഗ്ഗലോ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ബുദ്ധസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫല’’ന്തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘ബുദ്ധസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫല’’ന്തി? ആമന്താ. അത്ഥി കോചി ബുദ്ധേന സമസമോ – സീലേന സമാധിനാ പഞ്ഞായാതി? നത്ഥി. ഹഞ്ചി നത്ഥി കോചി ബുദ്ധേന സമസമോ – സീലേന സമാധിനാ പഞ്ഞായ, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ബുദ്ധസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫല’’ന്തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘ബുദ്ധസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫല’’ന്തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ –

‘‘നയിമസ്മിം വാ ലോകേ പരസ്മിം വാ പന,

ബുദ്ധേന സേട്ഠോ ച സമോ ച വിജ്ജതി;

യമാഹുനേയ്യാനം അഗ്ഗതം ഗതോ,

പുഞ്ഞത്ഥികാനം വിപുലപ്ഫലേസിന’’ന്തി [വി. വ. ൧൦൪൭].

അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ബുദ്ധസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫലന്തി.

ന വത്തബ്ബം ബുദ്ധസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫലന്തികഥാ നിട്ഠിതാ.

൧൭. സത്തരസമവഗ്ഗോ

(൧൭൬) ൧൧. ദക്ഖിണാവിസുദ്ധികഥാ

൮൦൦. ദായകതോവ ദാനം വിസുജ്ഝതി, നോ പടിഗ്ഗാഹകതോതി? ആമന്താ. നനു അത്ഥി കേചി പടിഗ്ഗാഹകാ ആഹുനേയ്യാ പാഹുനേയ്യാ ദക്ഖിണേയ്യാ അഞ്ജലികരണീയാ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അത്ഥി കേചി പടിഗ്ഗാഹകാ ആഹുനേയ്യാ പാഹുനേയ്യാ ദക്ഖിണേയ്യാ അഞ്ജലികരണീയാ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ദായകതോവ ദാനം വിസുജ്ഝതി, നോ പടിഗ്ഗാഹകതോ’’തി.

ദായകതോവ ദാനം വിസുജ്ഝതി, നോ പടിഗ്ഗാഹകതോതി? ആമന്താ. നനു ചത്താരോ പുരിസയുഗാ അട്ഠ പുരിസപുഗ്ഗലാ ദക്ഖിണേയ്യാ വുത്താ ഭഗവതാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി ചത്താരോ പുരിസയുഗാ അട്ഠ പുരിസപുഗ്ഗലാ ദക്ഖിണേയ്യാ വുത്താ ഭഗവതാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ദായകതോവ ദാനം വിസുജ്ഝതി, നോ പടിഗ്ഗാഹകതോ’’തി.

ദായകതോവ ദാനം വിസുജ്ഝതി, നോ പടിഗ്ഗാഹകതോതി? ആമന്താ. നനു അത്ഥി കേചി സോതാപന്നേ ദാനം ദത്വാ ദക്ഖിണം ആരാധേന്തീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അത്ഥി കേചി സോതാപന്നേ ദാനം ദത്വാ ദക്ഖിണം ആരാധേന്തി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ദായകതോവ ദാനം വിസുജ്ഝതി, നോ പടിഗ്ഗാഹകതോ’’തി.

നനു അത്ഥി കേചി സകദാഗാമിസ്സ…പേ… അനാഗാമിസ്സ…പേ… അരഹതോ ദാനം ദത്വാ ദക്ഖിണം ആരാധേന്തീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അത്ഥി കേചി അരഹതോ ദാനം ദത്വാ ദക്ഖിണം ആരാധേന്തി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ദായകതോവ ദാനം വിസുജ്ഝതി, നോ പടിഗ്ഗാഹകതോ’’തി.

൮൦൧. പടിഗ്ഗാഹകതോ ദാനം വിസുജ്ഝതീതി? ആമന്താ. അഞ്ഞോ അഞ്ഞസ്സ കാരകോ, പരകതം സുഖദുക്ഖം, അഞ്ഞോ കരോതി അഞ്ഞോ പടിസംവേദേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ദായകതോവ ദാനം വിസുജ്ഝതി, നോ പടിഗ്ഗാഹകതോതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘ചതസ്സോ ഖോ ഇമാ, ആനന്ദ, ദക്ഖിണാ വിസുദ്ധിയോ! കതമാ ചതസ്സോ? അത്ഥാനന്ദ, ദക്ഖിണാ ദായകതോ വിസുജ്ഝതി, നോ പടിഗ്ഗാഹകതോ; അത്ഥാനന്ദ, ദക്ഖിണാ പടിഗ്ഗാഹകതോ വിസുജ്ഝതി, നോ ദായകതോ; അത്ഥാനന്ദ, ദക്ഖിണാ ദായകതോ ചേവ വിസുജ്ഝതി പടിഗ്ഗാഹകതോ ച; അത്ഥാനന്ദ, ദക്ഖിണാ നേവ ദായകതോ വിസുജ്ഝതി, നോ പടിഗ്ഗാഹകതോ. ഇമാ ഖോ, ആനന്ദ, ചതസ്സോ ദക്ഖിണാ വിസുദ്ധിയോ’’തി [മ. നി. ൩.൩൮൧]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘ദായകതോവ ദാനം വിസുജ്ഝതി, നോ പടിഗ്ഗാഹകതോ’’തി.

ദക്ഖിണാവിസുദ്ധികഥാ നിട്ഠിതാ.

സത്തരസമവഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

അത്ഥി അരഹതോ പുഞ്ഞൂപചയോ, നത്ഥി അരഹതോ അകാലമച്ചു, സബ്ബമിദം കമ്മതോ, ഇന്ദ്രിയബദ്ധഞ്ഞേവ ദുക്ഖം, ഠപേത്വാ അരിയമഗ്ഗം അവസേസാ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ, സങ്ഘോ ദക്ഖിണം പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, സങ്ഘോ ദക്ഖിണം വിസോധേതി, സങ്ഘോ ഭുഞ്ജതി പിവതി ഖാദതി സായതി, സങ്ഘസ്സ ദിന്നം മഹപ്ഫലം, അത്ഥി ദാനം വിസുദ്ധിയാതി [വിസുജ്ഝതീതി (സ്യാ.)].